Więcej

    Prof. Marta Misiuk-Hojło: Niesteroidowe leki przeciwzapalne w okołooperacyjnym leczeniu zaćmy

    Glikokortykosteroidy były stosowane w leczeniu chorób zapalnych przedniej części oka. Ze względu na działania niepożądane (wzrost ciśnienia śródgałkowego, zahamowanie naprawy nabłonka rogówki) zaczęto w profilaktyce okołooperacyjnej zaćmy wykorzystywać niesteroidowe leki przeciwzapalne – mówi prof. Marta Misiuk-Hojło, kierownik Katedry i Kliniki Okulistyki Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu.

    Coraz powszechniej wykonywane operacje zaćmy należą do stosunkowo prostych i bezpiecznych zabiegów w obrębie narządu wzroku, a jednak i one wymagają odpowiedniej profilaktyki okołooperacyjnej – tak przed-, śród-, jak i pooperacyjnej. W tym celu stosuje się głównie leki o działaniu przeciwzapalnym.

    Lekami pierwszego rzutu w okulistyce, ukierunkowanymi na leczenie stanów zapalnych, były od lat glikokortykosteroidy (GKS). Były one stosowane w leczeniu chorób zapalnych przedniej części oka, w tym w profilaktyce zapalenia pooperacyjnego – po operacji zaćmy, korekcji zeza, po zabiegu crosslinking, w zapaleniu rogówki i błony naczyniowej, w profilaktyce chorób tylnego bieguna gałki ocznej, takich jak torbielowaty obrzęk plamki (CME). Jednak mogą one powodować wiele działań niepożądanych, takich jak wzrost ciśnienia śródgałkowego, zahamowanie naprawy nabłonka rogówki i zaostrzenie infekcji. Ze względu na te niekorzystne skutki zaczęto w profilaktyce okołooperacyjnej zaćmy wykorzystywać innego rodzaju leki.

    Niesteroidowe leki przeciwzapalne?

    Tak. To są oczywiście leki okulistyczne, w postaci kropli, które można stosować w leczeniu pozagałkowych stanów zapalnych i przedniego odcinka oka. Ich skuteczność w tych wskazaniach potwierdziły liczne badania.

    Japończycy od końca lat 80. XX wieku z powodzeniem, jako jedni z pierwszych, w pooperacyjnym leczeniu zaćmy zaczęli stosować pranoprofen.

    Ten niesteroidowy lek przeciwzapalny (NLPZ) ma bardzo bogatą bibliografię dokumentującą jego skuteczność. Można go stosować nie tylko we wskazaniu leczenia pooperacyjnego zaćmy, ale też w leczeniu podostrych i przewlekłych chorób zapalnych oczu o etiologii niezakaźnej, takich jak zapalenie powiek, spojówek, błony naczyniowej przedniego odcinka oka i w leczeniu przeciwzapalnym po zabiegach operacyjnych w okolicy przedniego odcinka oka.

    Wróćmy do operacji zaćmy. Było wiele badań porównujących terapie glikokortykosteroidami i niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi, w tym również pranoprofenem. Co te wyniki pokazują?

    Jeśli chodzi o ich skuteczność, to według badań pranoprofen ma podobną moc przeciwzapalną jak glikokortykosteroidy średniej mocy, np. fluorometolon, ale cechuje go większy profil bezpieczeństwa. O skutkach ubocznych stosowania GKS już wspomniałam. Zaobserwowano, że skutki te ustępują po podaniu niesteroidowego leku przeciwzapalnego i są one widoczne już po 1-7 dniach od zmiany leku.

    Silniejszy efekt przeciwzapalny uzyskuje się po zastosowaniu kropli steroidowych z jednoczesnym stosowaniem kropli pranoprofenu, które wykazują wyższą inhibicję reakcji fibrynowej i entropię warunkową w porównaniu z kroplami steroidowymi. Tak więc optymalnym rozwiązaniem w leczeniu okołooperacyjnym zaćmy jest stosowanie NLPZ jako uzupełnienie terapii steroidowej, np. kropli z fluorometonolem 0,1 proc. i pranoprofenu 0,1 proc.

    Krople pranoprofen, podobnie jak inne leki NLPZ, wykazywały podobny efekt do efektu kropli fluorometonal i oczekuje się, że będą wywierać lepszy efekt, przy jednoczesnym zastosowaniu GKS. Przy zastosowaniu NLPZ potrzeba trzech miesięcy na wyleczenie stanu zapalnego.

    Glikokortykosteroidy i NLPZ mają inny mechanizm działania.

    Mechanizm przeciwzapalny NLPZ polega na hamowaniu przemiany kwasu arachidonowego do prostaglandyny poprzez inhibicję cyklooksygenazy COX-1 i COX-2, natomiast glikokortykosteroidy ograniczają proces zapalny dzięki hamowaniu fosfolipazy A2. Ten różny mechanizm działania, ale prowadzący do tych samych skutków, sprawia, że GKS w połączeniu z NLPZ stanowią podstawę terapii przeciwzapalnej po operacji zaćmy.

    Glikokortykosteroidy są różne, leki przeciwzapalne też. Czy badane są również inne leki z tych grup do ewentualnego zastosowania w okołooperacyjnym leczeniu zaćmy?

    Takie badania są prowadzone – i to nie tylko w przypadku zaćmy, ale innych chorób oczu. Np. badania nad nowymi lekami o działaniu przeciwzapalnym w zespole suchego oka, a jednym z nich jest lek będący syntetyczną kopią naturalnie występującej 43-aminokwasowej tymozyny, która jest głównym składnikiem białka wytwarzanego w odpowiedzi na uraz.

    Operacje zaćmy, tej najczęściej wykonywanej operacji na świecie, podobno należą do najstarszych w historii medycyny. Trudno w to uwierzyć, ale już 3 tys. lat p.n.e. ówcześni lekarze podejmowali się tych zabiegów. Jaka była ich skuteczność, jak wielkie skutki uboczne, można się tylko domyślać. Dziś, także ze względu na podejmowane działania okołooperacyjne, należą do zabiegów o bardzo wysokim stopniu bezpieczeństwa. Co, poza profilaktyką przed-, śród- i pooperacyjną, o tym decyduje?

    To przede wszystkim nowoczesne techniki zabiegowe, które zresztą wciąż są udoskonalane. Dziś standardem jest metoda fakoemulsyfikacji, polegająca na rozbijaniu twardych mas zmętniałej soczewki ultradźwiękami. Te rozbite masy są następnie suwane z oka, a na miejsce starej soczewki wprowadza się nową, sztuczną. Ogromny postęp nastąpił nie tylko w zabiegach usuwania zaćmy, ale w powstawaniu coraz to doskonalszych sztucznych soczewek, które są coraz bardziej zbliżone do naturalnych, potrafią naśladować naturalną akomodację oka, zmieniać swój kształt i krzywiznę.

    Jak, w Pani ocenie, wygląda leczenie zaćmy w Polsce, w porównaniu z innymi krajami?

    Nie mamy się czego wstydzić. Korzystamy z tych samych metod co lekarze w ośrodkach zagranicznych, mamy bardzo dobrych lekarzy. To jednak oczywiście nie oznacza, że można będzie zrezygnować z profilaktyki okołooperacyjnej.

    Rozmawiała Bożena Stasiak

    Więcej od autora

    Podobne artykuły

    Najnowsze artykuły

    Prof. Maciej Kupczyk: Zmiana wytycznych GINA leczenia astmy

    Nowe wytyczne GINA 2019/2020 zostały uznane za największy przełom w podejściu do leczenia chorych na astmę w ostatnich latach. Zakładają one m.in. stosowanie glikokortykosteroidu/formoteroluod...

    Prof. Piotr Kuna: Po każdej tragedii przychodzi coś dobrego

    Jeśli w tym tempie będziemy się zakażać, od kwietnia powinniśmy mieć naturalny spadek zachorowań. Tylko czy nasz system ochrony zdrowia jest przygotowany, by ten...

    Włóknienie płuc po COVID-19. Przegląd doniesień naukowych

    Na problem włóknienia płuc po COVID-19 jako pierwsi zwrócili uwagę chińscy lekarze, którzy już w marcu 2020 r. zaobserwowali, że u niektórych chorych na...

    Chcesz być na bieżąco z informacjami ze świata medycyny?

    Zaprenumeruj bezpłatnie ŚWIAT LEKARZA 3D