Nadciśnienie tętnicze to jedna z najlepiej poznanych chorób cywilizacyjnych – a zarazem jedna z najsłabiej kontrolowanych. Dlaczego pomimo nowoczesnych terapii wciąż przegrywamy walkę o zdrowe ciśnienie? I czemu młodzi pacjenci tak często porzucają leczenie? O najnowszych odkryciach, adherencji i granicach medycyny rozmawiamy z prof. dr. hab. n. med. Krzysztofem Narkiewiczem, kierownikiem Katedry Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii GUMed

NAGRODA ZAUFANIA ZŁOTY OTIS 2026 ZA WKŁAD W ROZWÓJ HIPERTENSJOLOGII I POPRAWĘ PRZESTRZEGANIA ZALECEŃ TERAPEUTYCZNYCH PRZEZ PACJENTÓW

Od lat zajmuje się pan nadciśnieniem tętniczym. Jakie kierunki badań i praktyki klinicznej mają dziś największe znaczenie?

Gdybym miał to uporządkować, wskazałbym trzy kluczowe obszary. Pierwszy to współpraca pacjentów z lekarzami, czyli adherence – przestrzeganie zaleceń terapeutycznych. To dziś absolutnie fundamentalne wyzwanie. Dysponujemy bardzo skutecznymi lekami, dla 90–95 proc. chorych mamy terapie pozwalające dobrze kontrolować ciśnienie. Problem polega nie na braku narzędzi, lecz na niewykorzystaniu ich potencjału.

Drugi obszar dotyczy samych lekarzy – konsekwentnego stosowania zaleceń. Monoterapia jest w zasadzie historią; większość pacjentów powinna otrzymywać leczenie skojarzone, najlepiej w jednej tabletce. Trzeci kierunek to poszukiwanie nowych molekuł i metod dla pacjentów z nadciśnieniem opornym – tu pojawiają się zarówno nowe klasy leków, jak i metody interwencyjne, takie jak denerwacja nerkowa.

Adherencja to temat, do którego wraca pan szczególnie często. Czy rzeczywiście jest to dziś największe ograniczenie skuteczności terapii?

Zdecydowanie tak. Szacujemy, że około połowa pacjentów nie stosuje się do zaleceń w pełnym zakresie. Co więcej, mamy bardzo niepokojące dane: nawet co czwarty pacjent, który otrzyma pierwszą receptę, w ogóle jej nie realizuje. A później sytuacja się pogarsza – w ciągu pierwszego roku leczenie przerywa niemal połowa chorych. Najbardziej dramatycznie wygląda to u ludzi młodych. W grupie trzydziestolatków nawet 70 proc. To ogromna, zmarnowana szansa – bo właśnie u tych osób leczenie jest najskuteczniejsze. Skutki widzimy po 20–30 latach w postaci udarów czy zawałów.

Dlaczego młodzi, często świadomi zdrowotnie ludzie tak łatwo rezygnują z leczenia?

To problem bardzo złożony. W grę wchodzi psychologia, styl życia, chroniczny stres, nieregularność dnia, kultura natychmiastowej gratyfikacji. Dochodzi poczucie: „Jestem młody, nic mi nie będzie”. Straszenie zawałem „za 20 lat” kompletnie nie działa. Podobnie moralizowanie czy traktowanie trzydziestolatka jak sześćdziesięciolatka.

Z badań i praktyki wiemy, że skuteczniejsze jest przesunięcie narracji: mówienie o „wydolności”, o krótkoterminowych korzyściach, o mikro-zmianach, które pacjent sam wybiera. Lek nie jako porażka, lecz jako narzędzie – coś w rodzaju „biohacku”, który pomaga zresetować ciśnienie na korzyść organizmu.

Jak system może pomóc pacjentom w wytrwaniu w terapii?

Po pierwsze: komunikacja. Dlatego powstał Parlamentarny Zespół ds. Adherencji – pracujemy nad systemowym szkoleniem lekarzy, pielęgniarek i farmaceutów, jak rozmawiać z pacjentami. Po drugie: technologie. Polska ma ogromny sukces w postaci e-recept. Kolejnym krokiem powinny być przypomnienia o kończących się lekach, ułatwienia w realizacji recept, realne wsparcie, a nie wyłącznie „kontrola”. Trzecim, bardzo ważnym ogniwem jest farmaceuta. To często on jako pierwszy słyszy wątpliwości pacjenta. W przyszłości marzy nam się system, w którym – za zgodą chorego – dostępna jest jedna, aktualna lista przyjmowanych leków i rozpoznań. To poprawiłoby bezpieczeństwo i skuteczność leczenia.

Wspomina pan także o możliwości badania adherencji laboratoryjnie. To przyszłość czy nisza?

To już rzeczywistość. Możemy oznaczać metabolity leków we krwi, moczu, a nawet w ślinie. Ma to szczególne znaczenie u pacjentów z podejrzeniem nadciśnienia opornego. Zanim zaczniemy kosztowne, inwazyjne procedury, warto sprawdzić, czy leki są rzeczywiście przyjmowane.

Jest pan współautorem europejskich wytycznych leczenia nadciśnienia. Jakie akcenty są dziś w nich najsilniejsze?

Po pierwsze: konsekwentne stosowanie leczenia skojarzonego. Po drugie: równoczesne leczenie wszystkich czynników ryzyka, nie tylko samego ciśnienia. I po trzecie: ogromny nacisk na pomiary pozagabinetowe – zwłaszcza domowe. Ostatni tydzień pomiarów przed wizytą to dziś podstawa nowoczesnego leczenia nadciśnienia. W Polsce mamy dodatkowo bardzo dobry, wspólny dokument Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego i Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego – niezwykle przystępny, także dla pacjentów. To narzędzie, które naprawdę może poprawić kontrolę choroby.

W swoich badaniach podkreśla pan rolę układu współczulnego i stresu. Czy współczesny świat „podkręca” nam ciśnienie?

Bez wątpienia. Układ współczulny to jeden z dwóch głównych mechanizmów podnoszących ciśnienie. Ostatnie lata – pandemia, wojna, niepewność – bardzo silnie go aktywują. Dlatego obok leków coraz częściej mówimy o jakości snu, redukcji stresu, aktywności fizycznej, a nawet o technikach oddechowych czy jodze. To nie dodatki, to elementy terapii.

Gdyby miał pan wskazać jedną zmianę, która realnie poprawiłaby leczenie nadciśnienia w Polsce, co by to było?

Lepsza współpraca z pacjentem. Mamy wiedzę, mamy leki, mamy wytyczne. Jeśli nauczymy się skuteczniej rozmawiać i wspierać ludzi w codziennych decyzjach, efekty przyjdą szybciej, niż się spodziewamy.

Artykuł Adherencja: brakujące ogniwo w leczeniu nadciśnienia pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

W Warszawie odbyła się konferencja z okazji II Światowego Dnia Adherence – wydarzenie, które po raz kolejny zgromadziło przedstawicieli administracji publicznej, środowisk akademickich, klinicystów, farmaceutów, pielęgniarki, ekspertów zdrowia publicznego oraz organizacje pacjenckie wokół jednego z najważniejszych wyzwań współczesnej ochrony zdrowia: przestrzegania zaleceń terapeutycznych

Jednym z głównych wniosków płynących z konferencji było potwierdzenie, że adherencja terapeutyczna pozostaje jednym z najbardziej niedoszacowanych, a jednocześnie kluczowych problemów współczesnej medycyny. Pomimo dynamicznego rozwoju nauk medycznych, rosnącej dostępności innowacyjnych terapii oraz coraz bardziej precyzyjnych wytycznych klinicznych, efekty leczenia na poziomie populacyjnym wciąż nie są satysfakcjonujące.

Adherencja – niedoszacowane wyzwanie systemowe

Eksperci podkreślali, że nawet 50 proc. pacjentów z chorobami przewlekłymi nie stosuje się do zaleceń terapeutycznych. Skutkuje to nie tylko pogorszeniem wyników leczenia, lecz także zwiększonym ryzykiem powikłań – w tym incydentów sercowo-naczyniowych, takich jak udar mózgu czy zawał serca – oraz wyższą śmiertelnością. Problem ma również wymiar ekonomiczny: w skali Europy nieprzestrzeganie zaleceń terapeutycznych odpowiada za setki tysięcy zgonów rocznie i generuje koszty sięgające 125 mld euro.

W trakcie konferencji wielokrotnie podkreślano, że adherencja przestała być już wyłącznie problemem pojedynczego pacjenta i lekarza – stała się ważnym miernikiem efektywności całego systemu ochrony zdrowia. Jak pokazują dane i codzienne doświadczenie kliniczne, nawet najlepsze terapie nie przynoszą efektów, jeśli nie są regularnie stosowane.

System „traci pacjenta” – gdzie leży problem?

Jednym z kluczowych tematów pierwszego panelu była analiza miejsc, w których system ochrony zdrowia „traci pacjenta”. Eksperci zgodnie wskazywali, że proces terapeutyczny najczęściej przebiega prawidłowo na etapie diagnozy i wdrożenia leczenia, natomiast ulega rozszczelnieniu na dalszych etapach – przede wszystkim w obszarze kontynuacji terapii, monitorowania efektów oraz wsparcia pacjenta w długim okresie.

Zwracano uwagę na szereg barier systemowych, takich jak ograniczony czas wizyty lekarskiej, niedobór kadr medycznych, brak skutecznych narzędzi do monitorowania realizacji zaleceń oraz niewystarczająca koordynacja opieki. Istotnym problemem pozostaje również niedostateczna edukacja pacjentów, która przekłada się na brak zrozumienia celu terapii i jej długoterminowych korzyści.

W tym kontekście adherence została wskazana jako brakujące ogniwo skuteczności systemu – element, bez którego nawet najlepiej zaprojektowane strategie terapeutyczne nie przynoszą oczekiwanych rezultatów.

Wątek konieczności wzmocnienia działań na poziomie europejskim wyraźnie wybrzmiał w wystąpieniu europosła Adam Jarubasa, który podkreślił: – W europejskich strategiach dotyczących chorób układu sercowo-naczyniowego, w tym rozwijanym obecnie EU Cardiovascular Health Plan powinniśmy wyraźnie uwzględnić działania wspierające adherence, edukację pacjentów, prostsze schematy leczenia, rozwiązania cyfrowe czy lepszą koordynację opieki. Równie ważne jest jednak to, aby te założenia były przekładane na konkretne działania na poziomie krajowym – także w Polsce – bo w wielu przypadkach największą szansą na poprawę zdrowia pacjentów nie jest dziś odkrycie nowej terapii, lecz skuteczne wykorzystanie terapii, które już mamy.

Non-adherence jako nowy czynnik ryzyka

W trakcie dyskusji eksperckich postawiono odważną tezę, że brak adherencji powinien być traktowany jako niezależny, pełnoprawny czynnik ryzyka zdrowotnego. Podkreślano, że w sytuacji, gdy pacjent nie przyjmuje zaleconych leków, nawet najbardziej trafne decyzje lekarskie tracą swoje znaczenie.

Z perspektywy klinicznej oznacza to m.in. brak kontroli podstawowych parametrów zdrowotnych, takich jak ciśnienie tętnicze, a w konsekwencji zwiększone ryzyko poważnych powikłań i progresji chorób przewlekłych.

Na często niedoceniany, ekonomiczny wymiar zjawiska zwrócił uwagę dr hab. n. med. Maciej Niewada z Polskiego Towarzystwa Farmakoekonomicznego, wskazując, że konsekwencje niskiej adherencji wykraczają daleko poza obszar kliniczny. Ekspert podkreślił, że nawet niewielka oszczędność wynikająca z adherencji pojedynczego pacjenta generuje ogromne oszczędności w perspektywie powszechnie występujących schorzeń. W skali Polski szacowane są one na około 6 mld euro.

Prelegenci zwracali również uwagę na społeczne i psychologiczne uwarunkowania non-adherence, w tym działania niepożądane terapii, brak motywacji, niską świadomość zdrowotną oraz trudności w utrzymaniu długoterminowych nawyków zdrowotnych.

Rok zmian: od debaty do inicjatyw systemowych

Istotnym elementem konferencji było podsumowanie działań podjętych w ciągu roku od pierwszej edycji Światowego Dnia Adherence. Jak podkreślano, ubiegłoroczne wydarzenie zapoczątkowało realne zmiany w podejściu do problemu adherence w Polsce.

Najważniejszym efektem było powołanie Parlamentarnego Zespołu ds. Adherencji, który stał się platformą współpracy pomiędzy środowiskami eksperckimi, a decydentami. W ramach jego prac zidentyfikowano kluczowe bariery systemowe oraz wypracowano rekomendacje dotyczące m.in. monitorowania adherencji, edukacji zdrowotnej oraz rozwoju opieki koordynowanej i farmaceutycznej.

Do zmiany podejścia do polityki zdrowotnej w Polsce odniosła się dr n. med. senator Beata Małecka-Libera, inicjatorka Parlamentarnego Zespołu ds. Adherencji, podsumowując dotychczasowe doświadczenia: – Przez lata w Polsce koncentrowaliśmy się głównie na dostępie do nowoczesnych terapii. Dziś wiemy, że bez poprawy adherencji nie osiągniemy realnej poprawy wyników leczenia. Cieszę się, że prace Zespołu zaowocowały konkretnymi propozycjami zmian – mam nadzieję, że wkrótce przełożą się one na realną praktykę kliniczną.

W trakcie panelu wyraźnie podkreślano, że Polska jest jednym z nielicznych krajów europejskich, w których temat adherence został podniesiony na tak wysoki poziom debaty publicznej i legislacyjnej.

Trzy kluczowe bariery: niedostateczna świadomość choroby, inercja terapeutyczna, niska adherencja

W dalszej części konferencji eksperci zwrócili uwagę na powiązania między trzema fundamentalnymi barierami ograniczającymi skuteczność leczenia: brakiem świadomości choroby i jej następstw wśród chorych (awareness), inercją terapeutyczną lekarzy i pacjentów oraz niską adherencją do stosowanego leczenia.

Niewystarczająca edukacja zdrowotna ogranicza zgłaszalność pacjentów do systemu, inercja terapeutyczna utrudnia osiąganie celów leczenia, a niska adherencja sprawia, że stosowany schemat terapeutyczny jest nieskuteczny. Rozwiązanie problemu wymaga zatem podejścia kompleksowego, obejmującego wszystkie trzy obszary jednocześnie.

Wyjaśniając kwestię inercji terapeutycznej, prof. dr hab. n. med. Krzysztof Narkiewicz z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego powiedział: – O inercji terapeutycznej możemy mówić zarówno w odniesieniu do lekarzy jak i pacjentów. My, jako lekarze musimy pamiętać, że przede wszystkim powinniśmy stosować się do zaleceń towarzystw naukowych – zarówno polskich, jak i europejskich, chociażby w zakresie stosowania leków złożonych. Inercja terapeutyczna, w połączeniu z niską adherencją, tworzy mechanizm, który znacząco ogranicza skuteczność leczenia chorób przewlekłych. Nawet najlepsze terapie nie przyniosą efektu, jeśli nie są odpowiednio modyfikowane i konsekwentnie stosowane.

Uzupełniając tę perspektywę o aspekt edukacyjny, dr hab. n. med. Jacek Wolf z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego zaznaczył: – Sądzę, że biorąc pod uwagę jak duży procent młodych ludzi nie stosuje się do zaleceń terapeutycznych, powinniśmy zaprosić tę grupę pacjentów do debaty publicznej w temacie adherencji, a także wykorzystywać odpowiedni język, tak żeby do niej trafić. To właśnie oni, pokoleniowo, mogą zmienić sytuację.

Ekspert podkreślił, że fundamentem całego procesu terapeutycznego jest edukacja – to ona buduje świadomość, motywację i odpowiedzialność pacjenta za własne zdrowie. Bez niej nawet najlepsze rekomendacje kliniczne nie przekładają się na realne efekty zdrowotne.

„Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą” – kierunek wdrożeń

Kulminacyjnym punktem konferencji była prezentacja programu „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą”, który stał się odpowiedzią na niski poziom skuteczności leczenia nadciśnienia tętniczego. To inicjatywa Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego zakładająca zwiększenie odsetka pacjentów z prawidłowo kontrolowanym ciśnieniem tętniczym (poniżej 130/80 mm Hg) co najmniej do 50 proc. do 2030 roku. Program obejmuje działania na poziomie populacyjnym, uwzględniające edukację pacjentów, wsparcie lekarzy
w intensyfikacji terapii oraz rozwój narzędzi wspierających monitorowanie leczenia.

Kluczowe znaczenie adherencji dla powodzenia całego programu podkreślił prezes elekt Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego prof. dr hab. n. med. Jacek Lewandowski. Stwierdził, że poprawa adherence to warunek skutecznego leczenia nadciśnienia. Program „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą” jest ważnym krokiem w kierunku budowania trwałych nawyków terapeutycznych u pacjentów.

Do wdrażania programu zadeklarowały wsparcie kluczowe towarzystwa naukowe, w tym Polskie Towarzystwo Medycyny Rodzinnej. Jak podkreśliła jego prezes, dr hab. n. med. Agnieszka Mastalerz-Migas: – Medycyna rodzinna jest tu bardzo ważna – to na poziomie POZ najczęściej buduje się długoterminowe nawyki i prowadzi stałą opiekę nad pacjentem z chorobą przewlekłą. Wdrażamy opiekę koordynowaną i indywidualne plany opieki medycznej dla pacjenta – mamy mocne systemowe narzędzia do tego żeby pacjent był cały czas zaopiekowany. Jednocześnie powinniśmy mocniej popracować nad systemowymi narzędziami informatycznymi, które dadzą naszym lekarzom informację zwrotną jak dobrze leczą swoich pacjentów, aby zmotywować ich do dalszej edukacji i poszerzania swojej wiedzy.

Prezes elekt PTK, prof. dr hab. n. med. Agnieszka Tycińska, podkreśliła znaczenie wspólnych działań środowiska: – Polskie Towarzystwo Kardiologiczne w pełni popiera inicjatywę PTNT i program „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą”. Powinniśmy wzmacniać przekaz Misji zarówno do lekarzy jak i pacjentów. Wspólne wytyczne PTNT/PTK oraz szeroka edukacja i monitorowanie adherencji to dziś najważniejsze narzędzia, by realnie zmniejszyć obciążenie sercowo-naczyniowe w Polsce.

Gotowość do aktywnego włączenia się w realizację programu zadeklarowała również prezes Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego Bożena Karolewicz reprezentująca środowisko farmaceutów: – Myślę, że konieczne jest naturalne wdrożenie farmaceutów do pracy z pacjentem – na poziomie doradztwa, edukacji, ale także czuwania nad bezpieczeństwem pacjenta i optymalizacją farmakoterapii.

Wspólna odpowiedzialność za efekty leczenia

II Światowy Dzień Adherence potwierdził, że poprawa przestrzegania zaleceń terapeutycznych nie jest już tylko postulatem środowisk medycznych – stała się priorytetem systemowym i politycznym. Sukces zależy od współpracy wszystkich stron: decydentów, lekarzy, farmaceutów, pielęgniarek i – co najważniejsze – samych pacjentów.

Bez skutecznego rozwiązania problemu adherencji nie uda się osiągnąć ani trwałej poprawy zdrowia populacji, ani realnej racjonalizacji wydatków na ochronę zdrowia. Polska ma dziś unikalną szansę stać się liderem zmian w tym obszarze w Europie Środkowo-Wschodniej – pod warunkiem, że diagnoza zamieni się w szybkie i odważne decyzje systemowe.

Konferencja otrzymała patronat honorowy Minister Zdrowia, Senackiej Komisji Zdrowia oraz Rzecznika Praw Pacjenta. Polskie Towarzystwo Kardiologiczne, Polskie Towarzystwo Medycyny Rodzinnej i Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne objęło wydarzenie patronatem merytorycznym. Partnerem wydarzenia była Fundacja My Pacjenci.

Artykuł Adherencja: klucz do skutecznego systemu ochrony zdrowia pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rosnące ceny i braki leków sprawiają, że Polakom zdarza się nie realizować recept. 38 proc. pacjentów przyznaje, że ich to dotyczy, a co czwarty tłumaczy to zbyt wysokimi kosztami – wynika z danych Stowarzyszenia Importerów Równoległych Produktów Leczniczych. Jego eksperci wskazują, że jednym z rozwiązań mogłoby być zwiększenie w aptekach udziału leków z importu równoległego, które są zwykle tańsze. Ten mechanizm dystrybucji preparatów w ciągu pięciu ostatnich lat wygenerował 3,6 mld zł oszczędności, ale odpowiada dziś tylko za 1 proc. rynku

– Badania opinii publicznej zlecone w sierpniu tego roku pokazują, że jedna trzecia pacjentów, a dokładnie 38 proc., nie wykupuje leków w aptece. 23 proc. wskazuje, że są one za drogie, a 15 proc. – że nie mogli dostać w aptece leku, który był przepisany na recepcie – wylicza w rozmowie z agencją Newseria Tomasz Dzitko, prezes Stowarzyszenia Importerów Równoległych Produktów Leczniczych (SIRPL), powołując się na dane zebrane w raporcie „Polska paradoksalna: oszczędności na setki milionów złotych blokowane przez biurokrację”.

– Poszukując leków o niższych cenach, polski pacjent bardzo często staje przed dylematem możliwości wykupienia swoich leków ze względu na swoje możliwości finansowe. Wiemy o tym, że bariery finansowe są rzeczą istotną, jeżeli chodzi o budżety polskich pacjentów, zatem możliwość pozyskania leków w niższej cenie jest dla nich pewną wartością dodaną – komentuje dr Mikołaj Konstanty, wiceprezes Naczelnej Izby Aptekarskiej.

Leki z importu równoległego to produkty wytwarzane przez tego samego producenta, pod taką samą nazwą handlową i z identycznym składem, co obecne na polskim rynku, lecz pierwotnie przeznaczone do sprzedaży w innym kraju UE, gdzie są one dostępne taniej. Takie leki mogą być legalnie sprowadzane do Polski, a potem sprzedawane z uzupełnieniem o polskojęzyczną ulotkę.

– Import równoległy w Unii Europejskiej to jest ponad 50 lat doświadczeń. W Polsce import równoległy jest dostępny od 20 lat, czyli od kiedy weszliśmy do UE. Jednakże doświadczenia innych krajów pokazują, że tego importu może być więcej. To jest bardzo pozytywne zjawisko, które pozytywnie wpływa na ogół pacjentów i dostęp do leków. Takie kraje jak Niemcy i Dania już dawno zrozumiały, że import równoległy należy wykorzystywać szerzej, niż to robi obecnie Polska. W Polsce to jest około 1 proc. całego rynku leków, a w grupie leków refundowanych tylko 0,25 proc., podczas gdy w Niemczech te procenty sięgają 8 proc., a w Danii nawet 30 proc. – wylicza Tomasz Dzitko.

Z raportu przygotowanego przez SIRPL na podstawie danych IQVIA wynika, że w latach 2019–2024 mechanizm importu równoległego wygenerował 3,6 mld zł oszczędności dla polskiego systemu i pacjentów oraz dostarczył na rynek 156 mln dodatkowych opakowań leków (średnio 22 mln rocznie). Oszczędności bezpośrednie, czyli te wynikające z różnicy w cenie między lekiem z importu równoległego a jego krajowym odpowiednikiem, stanowią 21 proc. całości. Oszczędności pośrednie są więc znacznie większe, stanowiąc 79 proc. całości. Powstają one w sytuacji, gdy producenci leku obniżają swoje ceny z uwagi na to, że ich importowane „bliźniaki” są tańsze. Raport SIRPL podaje przykład leków, w przypadku których po wejściu na rynek importu równoległego ich cena obniżyła się o jedną trzecią. Eksperci podkreślają, że jest to naturalna regulacja rynku.

– Import równoległy zmniejszy zjawisko niedostępności leków dla pacjentów z dwóch powodów. Po pierwsze dlatego, że leki z importu równoległego są tańsze, czyli mniejszy procent pacjentów będzie odchodził od okienka w aptece z pustymi rękami, ponieważ nie stać ich na zakup. Po drugie dlatego, że leków z importu równoległego jest więcej, w związku z tym będą one łatwiej dostępne w sytuacjach, kiedy leku brakuje na rynku – podkreśla prezes SIRPL.

– W momencie światowego kryzysu w dostępności do leków, a taką sytuację mamy dzisiaj i o tym mówią wszystkie kraje rozwijające się, wszystkim zależy na tym, aby pacjenci mogli otrzymywać leki na czas, w odpowiednich interwałach, jeżeli chodzi o wystawianie recept i ich realizację. Patrząc perspektywicznie, jesteśmy przekonani, że to rozwiązanie powinno nam towarzyszyć, bardzo pozytywnie wpływając na ceny leków – dodaje dr Mikołaj Konstanty.

Z analizy ekonomicznej przygotowanej dla SIRPL wynika, że każda złotówka wydana na leki z importu równoległego generuje prawie 1,2 zł oszczędności w systemie ochrony zdrowia. Barierą dla rozwoju tego rynku w Polsce są jednak ramy legislacyjne związane ze sprzedażą importowanych leków refundowanych. Są one traktowane nie jako leki oryginalne, tylko odpowiedniki generyczne. Przez to ich cena urzędowa musi być niższa od najtańszego zamiennika dostępnego na rynku, a to często ekonomicznie niemożliwe. Oznacza to też problemy biurokratyczne, m.in. zbyt wygórowane wymogi formalne nakładane na importerów, a wiążące się z traktowaniem ich na równi z producentami. Zdaniem ekspertów z SIRPL usunięcie barier legislacyjnych mogłoby podwoić roczne oszczędności związane z obrotem w imporcie równoległym, z czego około 700 mln zł trafiałoby bezpośrednio do budżetu NFZ.

W październiku kilkudziesięciu sygnatariuszy, w tym organizacje pacjenckie i branża farmaceutyczna, podpisało list otwarty do Ministerstwa Zdrowia. Wezwali resort do wykorzystania zbliżającej się nowelizacji ustawy refundacyjnej jako szansy na odblokowanie potencjału importu równoległego.

Już 27 marca odbędzie się konferencja z okazji II Światowego Dnia Adherence. Szczegóły tutaj.

Artykuł Co trzeciemu pacjentowi zdarza się nie wykupić leku w aptece pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Polskie Towarzystwo Nadciśnienia Tętniczego oraz THINKTANK zapraszają do wzięcia udziału w konferencji z okazji II Światowego Dnia Adherence – wydarzeniu, które wyznacza kierunki działań na rzecz poprawy efektywności leczenia pacjentów z chorobami przewlekłymi. Warto dołączyć do grona ekspertów, decydentów i przedstawicieli wszystkich kluczowych środowisk tworzących system ochrony zdrowia w Polsce

Już 27 marca 2026 roku (piątek) w Warszawie spotkają się interesariusze, dla których jakość terapii chorób przewlekłych i odpowiedzialność systemowa są realnym priorytetem.

Konferencja z okazji II Światowego Dnia Adherence ma wymiar nie tylko ekspercki, lecz również strategiczny. To platforma interdyscyplinarnej, pogłębionej debaty pomiędzy decydentami, lekarzami, farmaceutami, pielęgniarkami, ekspertami zdrowia publicznego i farmakoekonomii oraz wszystkimi interesariuszami zainteresowanymi realną poprawą jakości leczenia pacjentów z chorobami przewlekłymi w Polsce.

Program konferencji tworzą wystąpienia i dyskusje ekspertów w poniższych panelach:

• Od strategii do wdrożeń: dlaczego system nadal przegrywa z chorobami sercowo-naczyniowymi – perspektywa UE i Polski – czas na wake up call!
• Non adherence – nowy czynnik ryzyka?
• Adherence update 2026 – Co zmienia się w światowych badaniach i praktyce
• Podsumowanie prac Parlamentarnego Zespołu ds. Adherencji
• Awareness – Inercja terapeutyczna – Adherence – jako główne bariery w osiąganiu celów terapeutycznych w chorobach przewlekłych
• Program „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą”

Natomiast po części panelowej zaplanowane są trzy interaktywne – praktyczne wykłady

• Komunikacja wspierająca motywację pacjenta (dla lekarza, pielęgniarki, farmaceuty)
• Kiedy nawyki ratują życie
• Rozwiązania cyfrowe wspierające lekarza, farmaceutę i pacjenta

Konferencja otrzymała patronat honorowy Senackiej Komisji Zdrowia.

Polskie Towarzystwo Kardiologiczne, Polskie Towarzystwo Medycyny Rodzinnej i Polskie Towarzystwo Farmaceutycznego objęło wydarzenie patronatem merytorycznym. Partnerem wydarzenia jest Fundacja My Pacjenci.

Podczas ubiegłorocznej inauguracji Światowego Dnia Adherence po raz pierwszy w Polsce w tak szerokiej formule spotkali się przedstawiciele administracji publicznej, środowisk klinicznych, organizacji pacjenckich oraz eksperci systemowi, aby w sposób kompleksowy przeanalizować skalę zjawiska i jego konsekwencje dla zdrowia publicznego i systemu ochrony zdrowia. Debata była impulsem do konkretnych działań. W jej następstwie został powołany Parlamentarny Zespół ds. Adherencji, który w krótkim czasie zainicjował intensywne prace nad identyfikacją barier legislacyjnych, organizacyjnych i edukacyjnych ograniczających skuteczność terapii w Polsce. W efekcie temat przestrzegania zaleceń terapeutycznych został wyniesiony na najwyższy poziom debaty publicznej – parlamentarnej i eksperckiej, a dynamika działań w tym obszarze uległa wyraźnemu przyspieszeniu.

Tegoroczna konferencja będzie naturalną i spójną kontynuacją tych działań oraz przestrzenią do uporządkowanego podsumowania dotychczasowych prac. Udział w konferencji to realna możliwość współtworzenia kierunków zmian w obszarze skuteczności terapii i jakości opieki nad pacjentem.

Program wydarzenia oraz bezpłatna rejestracja dostępne są tutaj.

Artykuł Konferencja z okazji II Światowego Dnia Adherence już 27 marca w Warszawie pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Nadciśnienie tętnicze dotyka ok. 11 mln dorosłych Polaków i pozostaje jedną z głównych przyczyn udarów mózgu, zawałów serca i przedwczesnych zgonów. Nie boli, nie daje sygnałów ostrzegawczych, a mimo to każdego dnia odbiera ludziom przyszłość – plany, sprawność, niezależność. Tegoroczna, XXII edycja kampanii Servier dla Serca realizowana pod hasłem „Misja Życia” koncentruje się na dwóch kluczowych obszarach: narastającej skali nadciśnienia tętniczego oraz niskiej adherencji terapeutycznej w leczeniu chorób układu krążenia, budując most pomiędzy medycyną a codziennością, pomiędzy celem terapeutycznym lekarza a celem życiowym pacjenta

Choroby układu sercowo-naczyniowego od lat pozostają najczęstszą przyczyną zgonów w Polsce. W centrum tego problemu znajduje się nadciśnienie tętnicze – schorzenie powszechne, dobrze poznane i możliwe do skutecznego leczenia, a mimo to wciąż niedostatecznie kontrolowane.

Nadciśnienie – choroba, która nie krzyczy, ale odbiera przyszłość

Choroby układu sercowo-naczyniowego od lat pozostają najczęstszą przyczyną zgonów w Polsce. W centrum tego problemu znajduje się nadciśnienie tętnicze – schorzenie powszechne, dobrze poznane i możliwe do skutecznego leczenia, a mimo to wciąż niedostatecznie kontrolowane.

– Nadciśnienie tętnicze jest dziś jednym z największych wyzwań zdrowotnych współczesnej Polski – nie tylko dlatego, że dotyczy milionów osób, ale dlatego, że przez długi czas pozostaje niewidoczne. Pacjent często czuje się dobrze, funkcjonuje normalnie, realizuje swoje życie – aż nagle pojawia się udar, zawał, niewydolność serca. Wtedy wszystko, co było oczywiste, przestaje takie być” – podkreśla prof. dr hab. n. med. Anna Tomaszuk-Kazberuk z Kliniki Kardiologii, Lipidologii i Chorób Wewnętrznych Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku.

Jak zaznacza ekspertka, współczesna medycyna oferuje dziś bardzo precyzyjne i sprawdzone rozwiązania terapeutyczne.

– Wspólne wytyczne PTNT i PTK jasno określają cel terapeutyczny – poniżej 130/80 mmHg u większości pacjentów – oraz rekomendują stosowanie terapii skojarzonej już od momentu rozpoznania. To nie są cele abstrakcyjne – to realne wartości, które przekładają się na mniejsze ryzyko zawału, udaru, niewydolności serca i na dłuższe, bardziej aktywne życie – mówi prof. Anna Tomaszuk-Kazberuk.

– Skuteczność leczenia nadciśnienia tętniczego w dużej mierze zależy od tego, czy cel terapeutyczny zostanie powiązany z osobistymi planami i wartościami pacjenta. Gdy kontrola ciśnienia staje się częścią realizacji ważnych celów życiowych, regularne stosowanie zaleceń i pomiarów wpisuje się naturalnie w codzienność. Właśnie ta codzienna konsekwencja – zwana adherencją – pozwala na dłużej zachować zdrowie, sprawność i kontrolę nad własnym życiem – dodaje.

Wiemy, jak leczyć, a mimo to przegrywamy z systemem, nawykami i motywacją

Nadciśnienie tętnicze jest jedną z najlepiej poznanych chorób przewlekłych. A jednak w Polsce prawidłową kontrolę ciśnienia osiąga jedynie 23–33 proc. pacjentów. Problemem nie jest brak leków czy wiedzy, lecz bariery systemowe, psychologiczne i organizacyjne: niska świadomość społeczna, inercja terapeutyczna, słaba współpraca na linii pacjent-lekarz oraz dramatycznie niska adherencja.

W odpowiedzi na te wyzwania Polskie Towarzystwo Nadciśnienia Tętniczego zainicjowało ogólnopolski program „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą”.

– Program powstał, ponieważ zobaczyliśmy ogromną przepaść pomiędzy tym, jakie mamy możliwości terapeutyczne jako środowisko medyczne, a tym, jakie są realne efekty leczenia w populacji – tłumaczy dr hab. n. med. Jacek Wolf z Kliniki Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, Członek Zarządu Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego. – Skuteczne leczenie nadciśnienia tętniczego to dziś zadanie systemowe. To nie jest wyłącznie kwestia recepty. To edukacja pacjenta, systematyczna kontrola, konsekwentne stosowanie wytycznych, współpraca lekarzy POZ, specjalistów, pielęgniarek, farmaceutów oraz aktywna rola pacjentów i organizacji pacjenckich.

Celem programu jest osiągnięcie do 2030 roku co najmniej 50 proc. odsetka pacjentów z prawidłowo kontrolowanym ciśnieniem tętniczym.

– To cel ambitny, ale realny. Jego realizacja przełoży się na mniejszą liczbę udarów, zawałów, hospitalizacji i niższe koszty społeczne. Ale przede wszystkim oznacza setki tysięcy ludzi, którzy zachowają zdrowie, sprawność i możliwość realizowania swojego życia – podkreśla dr hab. Jacek Wolf.

Misja Życia zaczyna się od znalezienia sensu: psychologiczny wymiar leczenia

Tegoroczne hasło kampanii – „Misja Życia” – odwołuje się do głębokiej prawdy psychologicznej: ludzie nie zmieniają zachowań pod wpływem statystyk, lecz pod wpływem znalezienia celu, sensu, odpowiedniej motywacji.

– Cele terapeutyczne i cele życiowe są ze sobą nierozerwalnie powiązane. Motywacja, która ratuje życie, pojawia się wtedy, gdy pacjent zaczyna rozumieć, po co się leczy – mówi mgr Adrianna Sobol, psycholog i psychoterapeutka z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.

– Pacjent nie walczy z chorobą. Pacjent walczy o coś znacznie ważniejszego: o relacje, o obecność przy dorastaniu dzieci, o możliwość bycia kazb

dziadkiem, o swoje plany, pasje, podróże, o przyszłość. I dopiero wtedy, gdy cel terapeutyczny – np. odpowiedni poziom ciśnienia tętniczego – zostaje powiązany z celem życiowym, leczenie przestaje być obowiązkiem, a zaczyna być narzędziem realizacji marzeń – uzupełnia ekspertka.

Jak podkreśla, to właśnie sens i emocje są kluczem do trwałej zmiany zachowań. – Samodyscyplina, wsparcie społeczne, poczucie sprawczości – to elementy, które podtrzymują adherencję. Jeśli pacjent wie, co jest stawką – nie statystyka, lecz konkretna osoba, konkretna chwila, konkretna przyszłość – wtedy bierze lek nie dla lekarza, ale dla siebie i dla tych, których kocha.

XXII edycja Servier dla Serca: kampania, która buduje most między medycyną a życiem

Kampania Servier dla Serca realizowana jest nieprzerwanie od 2003 roku. Tegoroczna odsłona – wraz z towarzyszącym jej hasłem „Misja Życia” – wpisuje się w założenia ogólnopolskiego programu Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego i wzmacnia jego przekaz poprzez silną, emocjonalną narrację.

– Hasło tegorocznej kampanii – Misja Życia – nie jest tylko symboliczną metaforą, ale opisem realnego doświadczenia tysięcy pacjentów. Każdy z nas ma swoją misję, swój cel: zobaczyć, jak dorasta dziecko, być obecnym na ślubie córki, nauczyć wnuka jeździć na rowerze, zrealizować odkładaną podróż, żyć długo i w dobrej jakości. I właśnie dlatego mówimy o dwóch celach: celu terapeutycznym, który widzi lekarz, i celu życiowym, który widzi tylko pacjent. Dopiero realizacja tego pierwszego otwiera drogę do drugiego. W tym duchu tegoroczna edycja kampanii Servier dla Serca wpisuje się w założenia programu Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą” i wzmacnia jego przekaz w przestrzeni społecznej – podkreśla Ewa Ciepałowicz, kierownik ds. ESG i komunikacji wewnętrznej w Servier Polska, organizator kampanii Servier dla Serca.

– W naszej kampanii nie chcemy mówić do ludzi językiem instrukcji. Nie mówimy jedynie: mierz ciśnienie. Mówimy: zadbaj o serce, bo ktoś na Ciebie czeka. Bo masz jeszcze coś ważnego do przeżycia. Pokazujemy, że nadciśnienie tętnicze nie boli, ale potrafi po cichu odebrać przyszłość – a jednocześnie, że dzięki świadomym decyzjom zdrowotnym tę przyszłość można realnie chronić. Chcemy budować motywację opartą nie na strachu, lecz na sensie – na relacjach, marzeniach, planach. Bo to właśnie cele życiowe są najsilniejszym impulsem do tego, by pacjent regularnie brał leki, kontrolował ciśnienie i współpracował z lekarzem. To są cele, które naprawdę ratują życie.

Wśród kluczowych działań zaplanowanych w ramach XXII edycji znajdują się m.in.:

• Wirtualna Mobilna Kardiologiczna Poradnia Servier umożliwiająca bezpłatne badania przesiewowe (pomiar glukozy i pełny lipidogram) oraz telekonsultacje kardiologiczne dla pacjentów z całej Polski.
• Spot edukacyjny pt. „Ślub”, który w symboliczny i emocjonalny sposób zwraca uwagę na znaczenie celów życiowych jako naturalnej konsekwencji realizacji celów terapeutycznych, pokazując, że kontrola ciśnienia tętniczego przekłada się na dłuższe i lepsze jakościowo życie.
• Współpraca z influencerami reprezentującymi świat nauki, sportu oraz kultury, którzy z wykorzystaniem nowoczesnych formatów internetowych będą popularyzować ideę dążenia do celów – zarówno zawodowych, jak i osobistych – podkreślając jednocześnie rolę profilaktyki i kontroli ciśnienia tętniczego.
• „Książka Celów Życiowych i Zdrowotnych”, czyli nowatorski materiał edukacyjny w formie osobistego automotywatora, który zachęca do wyznaczania celów i prowadzi użytkownika przez proces budowania trwałej motywacji do dbania o zdrowie, zawierając jednocześnie rzetelne treści medyczne dotyczące nadciśnienia tętniczego.
• Plakaty z tzw. kodami zdrowia eksponowane w przestrzeni miejskiej (m.in. na przystankach komunikacji miejskiej) zawierające krótkie, refleksyjne przekazy edukacyjne odnoszące się do realizacji celów życiowych i prawidłowej kontroli ciśnienia tętniczego oraz kody QR umożliwiające pobranie „Książki Celów Życiowych i Zdrowotnych”.
• Stała, angażująca komunikacja w mediach społecznościowych kampanii obejmująca nowoczesne formaty edukacyjne (grafiki, materiały wideo, storytelling), ukierunkowane na budowanie relacji z odbiorcami oraz wzmacnianie świadomości znaczenia profilaktyki i adherencji terapeutycznej.

XXII edycja kampanii Servier dla Serca realizowana jest pod patronatem merytorycznym Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego oraz Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego.

Partnerami kampanii są: Fundacja My Pacjenci, Instytut Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej oraz Ogólnopolskie Stowarzyszenie Pacjentów ze Schorzeniami Serca i Naczyń „EcoSerce”.

Więcej tutaj.

Artykuł Nie boli, nie ostrzega, a zabiera lata życia. Nowa edycja kampanii Servier dla Serca pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

11 milionów dorosłych Polaków żyje z nadciśnieniem tętniczym, a cele terapeutyczne osiąga zaledwie co piąty pacjent. Odpowiedzią na ten alarmujący bilans jest ogólnopolski program „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą” zainicjowany przez Polskie Towarzystwo Nadciśnienia Tętniczego. Jego ambitny cel to podwojenie odsetka chorych z prawidłowo kontrolowanym ciśnieniem do 2030 roku

Nadciśnienie tętnicze pozostaje jednym z najpoważniejszych wyzwań zdrowia publicznego w Polsce, dotykając 11 milionów dorosłych osób. Mimo powszechnego dostępu do skutecznych terapii jedynie 22,4 proc. chorych osiąga cele terapeutyczne, tzn. ciśnienie tętnicze poniżej 130/80 mmHg, co ma poważne konsekwencje zdrowotne, takie jak m.in. zwiększona liczba udarów i zawałów, a także przedwczesne zgony. Odpowiedzią na ten niski poziom skuteczności leczenia jest inauguracja nowego, ogólnopolskiego programu Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego – „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą”. Inicjatywa zakłada zwiększenie odsetka pacjentów z prawidłowo kontrolowanym ciśnieniem tętniczym do 50 proc. do 2030 roku.

Program „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą” został objęty honorowym patronatem Senackiej Komisji Zdrowia w ramach ogłoszonego przez Senat RP Roku Edukacji Zdrowotnej i Profilaktyki 2025.

Trzy bariery skutecznego leczenia

Jak podkreśla prof. dr hab. n. med. Mieczysław Litwin, prezes Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego, wyzwanie związane z nadciśnieniem tętniczym dotyczy przede wszystkim skutecznego wdrażania i konsekwentnej realizacji celów terapeutycznych w codziennej praktyce.

– Nadciśnienie tętnicze wciąż pozostaje jednym z największych, a jednocześnie najbardziej zaniedbanych wyzwań zdrowia publicznego w Polsce. Przegrywamy nie dlatego, że nie mamy skutecznych terapii, ale dlatego że zbyt rzadko osiągamy realne cele leczenia – przez niską świadomość choroby, inercję terapeutyczną i brak przestrzegania zaleceń terapeutycznych. Program „Misja 50/30” odpowiada kompleksowo na wszystkie te bariery i jest krokiem od deklaracji do systemowych działań” – zaznacza prof. Litwin.

Eksperci PTNT od lat wskazują, że poprawa adherence, czyli przestrzegania zaleceń terapeutycznych, jest jednym z kluczowych warunków skutecznego leczenia chorób przewlekłych. Niski poziom kontroli ciśnienia wynika w dużej mierze z braku systematycznego stosowania się pacjentów do zaleceń lekarskich. Wielu z nich przerywa terapię, a część nie wykupuje nawet pierwszej zaordynowanej recepty na leki obniżające ciśnienie tętnicze krwi.

Adherencja jako wyzwanie systemowe

O znaczeniu adherence z perspektywy systemowej i legislacyjnej mówi dr n. med. Beata Małecka-Libera, senator RP, przewodnicząca Senackiej Komisji Zdrowia oraz Parlamentarnego Zespołu ds. Adherencji: – Adherencja to nie problem pojedynczego pacjenta czy lekarza, ale jedno z kluczowych, a przez lata niedostatecznie adresowanych, wyzwań zdrowotnych w Polsce. Dane pokazują jasno, że poprawa przestrzegania zaleceń terapeutycznych ratuje życie i przynosi realne oszczędności społeczne. Powołanie Parlamentarnego Zespołu ds. Adherencji było wyraźnym sygnałem, że ten problem wymaga trwałego zainteresowania na poziomie legislacyjnym. Program „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą” pokazuje, jak takie zaangażowanie może przełożyć się na konkretne działania systemowe, a program Misji doskonale wpisuje się w cele Roku Edukacji Zdrowotnej i Profilaktyki – podkreśla senator Małecka-Libera.

Skala problemu i nowe cele leczenia

Dane epidemiologiczne i wyniki ogólnopolskich pomiarów ciśnienia tętniczego jednoznacznie pokazują skalę wyzwania, przed jakim stoi system ochrony zdrowia. W grupie dorosłych Polaków szacujemy, że 11–12 mln ma podstawy do rozpoznania NT, a w wieku 60 lat i powyżej problem ten dotyczy aż 75 proc. naszej populacji. Mimo leczenia kontrolę ciśnienia tętniczego (poniżej 140/90 mmHg) osiąga jedynie 23–33 proc. chorych.

Należy podkreślić, że założeniem programu „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą” jest skupienie uwagi lekarzy na bardziej rygorystycznym celu terapii hipotensyjnej tj. poniżej 130/80 mmHg. Wartości docelowe terapii nadciśnienia tętniczego w zakresie 120–129/70–79 zostały opisane w aktualnych wytycznych jako pożądane dla większości chorych na nadciśnienie tętnicze. Konsekwentne wdrażanie tych wytycznych w codziennej praktyce lekarzy POZ jest kluczowe dla poprawy sytuacji epidemiologicznej w Polsce.

Skuteczna terapia hipotensyjna jest ogólnie dostępna i stosunkowo niedroga dla pacjentów. Ma ona także wielki potencjał w redukcji zdarzeń sercowo-naczyniowych – szacujemy, że obniżenie ciśnienia skurczowego zaledwie o 10 mmHg pozwala zmniejszyć ryzyko powikłań NT o około 20 proc., w tym niewydolności serca o 28 proc., udaru mózgu o 27 proc. oraz ogólnej śmiertelności o 13 proc.

– Nadciśnienie tętnicze dotyczy w Polsce ponad 11 milionów osób, a mimo zaordynowanego leczenia jedynie niewielka część pacjentów osiąga obecnie zalecane cele terapeutyczne. Dane z ogólnopolskich pomiarów jasno pokazują, że sytuacja jest dalece niesatysfakcjonująca. Kluczowym wyzwaniem jest poprawa adherencji pacjentów i lekarzy, kontrola inercji terapeutycznej oraz konsekwentna edukacja. Aktualne, wspólne wytyczne Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego i Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego wprawdzie wprowadzają nowe bardziej restrykcyjne cele terapeutyczne (poniżej 130/80 mmHg u większości chorych, podobnie jak w innych krajach europejskich i Ameryki Północnej), ale też przekazują narzędzia ich skutecznego osiągania. Niewątpliwie kluczem do ich realizacji jest powszechne stosowanie leków złożonych z chwilą rozpoznania farmakoterapii i na każdym etapie jej intensyfikacji” – mówi dr hab. n. med. Jacek Wolf z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego.

Pacjent jako partner terapii

Istotnym elementem programu „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą” jest wzmocnienie roli pacjentów i organizacji pacjenckich.

– Nadciśnienie tętnicze to choroba, z którą pacjent żyje często latami bezobjawowo. Ta pozorna „niegroźność” sprawia, że wielu chorych ignoruje problem, nie traktując go jako realnego zagrożenia. Wyniki naszego ostatniego badania „Pacjent z chorobą przewlekłą w systemie ochrony zdrowia” pokazują, że blisko połowie pacjentów zdarza się przerywać terapię lub przyjmować leki nieregularnie, głównie z powodu zapominania czy braku wiedzy o konsekwencjach przerwania leczenia. Skuteczne leczenie zaczyna się tam, gdzie pacjent rozumie swoje cele terapeutyczne, widzi sens regularnego leczenia i czuje się partnerem w procesie terapii. Dlatego właśnie potrzebujemy zdecydowanie więcej edukacji i wsparcia – tak, aby pacjenci byli świadomi, że kontrola wartości nadciśnienia tętniczego wymaga systematyczności, nawet wtedy, gdy „nic nie boli”. Programy takie jak „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą” udowadniają, że bez aktywnego zaangażowania pacjentów nie da się osiągnąć trwałych efektów. To wspólna droga – personelu medycznego i świadomego pacjenta” – podkreśla Magdalena Kołodziej, prezes Fundacji My Pacjenci.

Od deklaracji do działania

Jak zaznacza prof. dr hab. n. med. Jacek Lewandowski, prezes elekt PTNT i koordynator programu, „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą” jest strategicznym przedsięwzięciem o perspektywie wieloletniej, opartym na współpracy szerokiego grona interesariuszy.

– Program „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą” powstał jako odpowiedź na dysonans pomiędzy wiedzą medyczną a codzienną praktyką kliniczną. Naszym celem jest osiągnięcie 50-procentowej kontroli ciśnienia tętniczego do 2030 roku poprzez wspólne działania środowiska medycznego, pacjentów i decydentów. To długofalowa inicjatywa oparta na wytycznych, edukacji i współpracy interdyscyplinarnej” – podsumowuje prof. Lewandowski.

Program realizowany będzie w latach 2026–2030 z trzema etapami oceny skuteczności i szerokim udziałem lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej, specjalistów, pielęgniarek, farmaceutów oraz organizacji pacjenckich. W ramach programu zaplanowano ogólnopolskie badania przesiewowe umożliwiające monitorowanie postępów w kontroli nadciśnienia tętniczego.

Więcej: Kontrola ciśnienia – najsłabsze ogniwo profilaktyki

Artykuł Nadciśnienie zabija. Rusza „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą” pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Z prof. Januszem Heitzmanem rozmawia Luiza Łuniewska

Jak w psychiatrii definiuje się adherencję i jak ma się ona do takich pojęć jak compliance i concordance?

Adherencja w psychiatrii to nie tylko przestrzeganie zaleceń dotyczących przyjmowania zaleconych leków, ale też innych zasad terapii, które proponuje lekarz. Przyjmowanie leków indywidualnie dobranych do osoby chorującej uważa się współcześnie za najważniejszy czynnik w jak najszybszym ustępowaniu objawów psychotycznych takich jak urojenia, omamy, ale też objawów depresyjnych czy lęku. Równie ważne w zaburzeniach psychicznych jest przestrzeganie zaleceń dotyczących stylu i trybu życia, koniecznego wsparcia psychologicznego, zmiany relacji społecznych, rytmu dnia i nocy, aktywności fizycznej i żywienia, szkodliwych interakcji zalecanego leku z innymi lekami czy substancjami psychoaktywnymi.

Adherencja w psychiatrii to również dzielenie odpowiedzialności za zdrowie i zdrowienie z samym pacjentem oraz jego opiekunem. Adherencja tym różni się od compliance, że obejmuje swoisty kontrakt terapeutyczny miedzy pacjentem i lekarzem, zakłada większe zaangażowanie i współodpowiedzialność pacjenta za skutek zaproponowanej mu terapii. Compliance to termin obejmujący stosowanie się pacjenta do zaleceń, procedur i opisanych standardów stosowania np. leku, ale w sposób bierny, bez zaangażowania się w dochodzenie do zdrowia. Przez to, że pacjenci w różnym stopniu przestrzegają przekazywanych im zaleceń, to współpracują, można powiedzieć, „po swojemu”, czyli też zwalniają się z odpowiedzialności za efekt. Concordance to akceptacja proponowanej pacjentowi terapii, nie tylko leku, ale też całej procedury i jest najczęściej jakąś formą zgody pacjenta na leczenie przy czynnym jego udziale. Pacjent nie tylko współdecyduje o wyborze proponowanego mu leczenia, ale jeżeli coś wybierze, to może liczyć na stałe wsparcie ze strony lekarza.

Dlaczego właśnie w psychiatrii problem przestrzegania zaleceń jest szczególnie istotny i zarazem trudniejszy niż w innych dziedzinach medycyny?

Składa się na to kilka czynników. Sam charakter części zaburzeń psychicznych związany jest z obniżeniem stopnia krytycyzmu, niedostrzegania zagrożenia wynikającego z objawów choroby czy wręcz negowania faktu choroby. Wiele osób z zaburzeniami psychicznymi jest w swoim cierpieniu samotnych, nie zawsze mają wystarczające wsparcie otoczenia, brakuje im zewnętrznej mobilizacji do zwrócenia się o profesjonalną pomoc. A z drugiej strony dostrzegamy dzisiaj, że współczesne zagrożenia zdrowia psychicznego mają wręcz charakter epidemii. To wszystko trafia na niezintegrowany wystarczająco z innymi obszarami zdrowia i rozproszony system opieki. W konsekwencji profilaktyka w obszarze zdrowia psychicznego ma charakter bierny, w leczeniu nie współpracuje wystarczająco nie tylko pacjent, ale też jego opiekunowie. Stąd w zaburzeniach psychicznych tak częste jest nieprzestrzeganie zaleceń, brak oczekiwanej poprawy, przerywanie leczenia, ostre nawroty choroby wymagające hospitalizacji, również w dramatycznych okolicznościach przy braku na nią zgody.

Poważną konsekwencją nieprzestrzegania zaleceń w zaburzeniach psychicznych staje się prowadzące do uzależnienia nadużywanie substancji o działaniu psychoaktywnym i alkoholu traktowane jako swoista forma samoleczenia. Problemem może być też zła tolerancja leków, szczególnie o działaniu przeciwpsychotycznym, która skutkuje ich odstawianiem, obniżaniem dawki, przerwami w przyjmowaniu czy wprowadzaniem własnych koncepcji leczenia.

Jak ocenia pan skalę problemu nieprzestrzegania zaleceń terapeutycznych w Polsce wśród pacjentów psychiatrycznych?

Problem nieprzestrzegania zaleceń wśród pacjentów psychiatrycznych w Polsce jest proporcjonalny do społecznego stosunku do chorych z zaburzeniami psychicznymi, tolerancji wobec nich i chęci udzielania im pomocy. W zależności od środowiska, uwarunkowań kulturowych czy poziomu tzw. wspólnotowości tam, gdzie najbliżsi – nie tylko rodzina, ale też sąsiedzi nie są obojętni wobec psychicznego cierpienia i czują w sobie potrzebę niesienia pomocy – tam problem nieprzestrzegania zaleceń jest mniejszy. Ważną rolę spełniają tu gminne czy miejskie ośrodki pomocy społecznej. Można zauważyć, że w dużych skupiskach wielkomiejskich osoby z zaburzeniami psychicznymi i uzależnione znikają w tłumie, nikt się nimi nie interesuje do czasu, gdy nagle dojdzie do jakiejś tragedii, np. samobójstwa. O wiele większa jest też akceptacja sąsiada rencisty z powodu jakiejkolwiek choroby somatycznej niż schizofrenii. Myślę, że o wiele lepiej pod tym względem jest w małych społecznościach na terenach wiejskich.

Czy istnieją w Polsce badania epidemiologiczne lub dane statystyczne pozwalające ocenić poziom adherencji np. w schizofrenii, depresji czy zaburzeniach afektywnych dwubiegunowych?

Problem nieprzestrzegania zaleceń dotyczy wszystkich chorób, jednak już badania sprzed ponad 20 lat wykazały, że jeżeli w chorobach somatycznych zalecenia lekarza realizuje 76 proc., to w przypadku depresji – 65 proc., a w schizofrenii tylko 58 proc. Uważa się, że nieprzestrzeganie zaleceń w schizofrenii jest na drugim miejscu po terapiach odchudzających. W polskim badaniu ADHES regularne przyjmowanie leków, co prawda, deklarowało 85 proc. chorych, ale w badaniu prof. Marka Jaremy z 2007 roku prawie połowa chorych samowolnie przerywała leczenie, a 25 proc. przyjmowało leki tylko w stanach złego samopoczucia. W badaniach ujawniło się też, że nieprzestrzeganie zaleceń dotyczących przyjmowania leków nie jest efektem długotrwałego, często wieloletniego leczenia i „zmęczenia chorobą”. Ponad 1/3 chorujących na schizofrenię nie przestrzega zaleceń już w pierwszych 4–6 tygodniach leczenia przeciwpsychotycznego.

Na ile bariery systemowe – jak dostęp do psychiatrów, ograniczona liczba poradni, brak refundacji niektórych leków – wpływają na przestrzeganie zaleceń?

Im lepsza organizacja systemu psychiatrycznej opieki zdrowotnej, większa liczba psychiatrów, więcej poradni, centrów zdrowia psychicznego, psychiatrycznej opieki przedlekarskiej, opieki środowiskowej, tym przestrzeganie zaleceń i współpraca z pacjentem jest lepsza. Większy dostęp do opieki psychiatrycznej to wyższy poziom psychoedukacji, czynna profilaktyka, wczesne wykrywanie zagrożeń, większe możliwości monitorowanego skutecznego leczenia farmakologicznego, ograniczanie hospitalizacji, a tym samym zmniejszenie kosztów leczenia. W Polsce większość nowoczesnych leków przeciwpsychotycznych dla osób chorujących na schizofrenię jest refundowana. Wśród nich dla chorych z uporczywym brakiem współpracy są też leki o przedłużonej formie uwalniania pozwalające utrzymać stałe stężenie terapeutyczne leku w krwi przy podaniu raz na miesiąc lub raz na 3 miesiące. Taka forma podanego leku skuteczne eliminuje samodzielne przerywanie czy zmienianie leczenia.

Przeczytaj również: ChAD jest chorobą bardzo trudną do zdiagnozowania i leczenia

Czy polscy pacjenci różnią się pod tym względem od pacjentów w Europie Zachodniej lub USA?

Brak współpracy, rozumiany jako brak adherencji wśród osób z zaburzeniami psychotycznymi, szczególnie tych z diagnozą schizofrenii, nie jest polskim zjawiskiem. W wielu badaniach na całym świecie przyjmowana jest zasada, że 1/3 chorych ściśle przestrzega zaleceń dotyczących farmakoterapii, 1/3 zmniejsza dawki lub częściowo jej pomija, a 1/3 w ogóle nie przestrzega zaleceń lekarskich. Problem na tyle jest poważny, że w czasie pełnienia przez Polskę prezydencji w Radzie Unii Europejskiej w pierwszym półroczu 2025 roku jedną z rekomendacji dotyczących bezpieczeństwa zdrowotnego było bezpieczeństwo lekowe i czynna profilaktyka zdrowotna zakładająca potrzebę pogłębiania adherencji.

Jakie są najczęstsze powody, dla których pacjenci w Polsce przerywają leczenie psychiatryczne lub odstawiają leki?

Głównym powodem przerywania leczenia psychiatrycznego jest brak wiary w skuteczność leczenia, jego długotrwałość, objawy niepożądane stosowanych leków, przedłużające się oczekiwanie na wizytę u lekarza i brak potrzebnego wsparcia i opieki – czy to indywidualnej, czy instytucjonalnej.

W jakim stopniu decydują o tym działania niepożądane leków, a w jakim brak akceptacji choroby i stygmatyzacja społeczna?

Niepożądane efekty stosowanych leków mają coraz mniejsze znaczenie, ponieważ wprowadzane i dostępne w Polsce nowe cząsteczki leków przeciwpsychotycznych w coraz większym stopniu są ich pozbawione. Dostępne są też leki ograniczające czy eliminujące działania niepożądane leków przeciwpsychotycznych, jeżeli są jakieś przeszkody do stosowania leków nowej generacji. Stosowanie nowoczesnych terapii zmienia obraz osób chorujących na schizofrenię, których wcześniej rozpoznawano nie po objawach psychozy, a właśnie po takich objawach niepożądanych przyjmowanych leków jak: akatyzja, dyskinezy, sztywność mięśniowa, drżenia, dystonie, amimiczność, czy ślinotok. Uciążliwy dla przyjmujących leki przeciwpsychotyczne może być przyrost masy ciała i dysfunkcje seksualne. Brak akceptacji choroby i odrzucenie społeczne to czynniki psychologiczne, które mają wpływ na ukształtowanie się motywacji do podjęcia leczenia i wiarę w jego skuteczność. Ich negatywny wpływ może ograniczyć adherencja z zaproszeniem pacjenta do współdecydowania o wyborze terapii i współodpowiedzialności za jego efekt.

Czy w praktyce klinicznej dostrzega pan różnice w adherencji między pacjentami leczonymi ambulatoryjnie a hospitalizowanymi?

Możliwości adherencji są ograniczone w odniesieniu do pacjentów hospitalizowanych. Zakładamy, że adherencja ma towarzyszyć pacjentowi po to, by nie doszło do hospitalizacji. Cały system psychiatrii środowiskowej z założenia ma ograniczyć częstotliwość i czas trwania hospitalizacji, gdy jest to już niezbędne i istnieje poważne zagrożenie nawet dla życia pacjenta. Tutaj odpowiedzialność spoczywa na lekarzach. Po ustąpieniu ostrych objawów psychotycznych i przed wypisaniem pacjenta z oddziału stacjonarnego jest czas, by opracować dla niego taki program dalszej terapii realizowanej ambulatoryjnie – czy to w poradni, czy w oddziale dziennym centrum zdrowia psychicznego – by możliwe było zawarcie kontraktu terapeutycznego pomiędzy terapeutami a pacjentem. W ramach tego kontraktu musi się mieścić współpraca, dzielenie odpowiedzialności za efekt leczenia, czynna profilaktyka nawrotów psychozy, psychoedukacja i akceptacja algorytmu reagowania w chwili kryzysu. Adherencja w psychiatrii to współpraca z opiekunami pacjenta, z jego rodziną. Rodzina nie może zastępować pacjenta w jego autonomicznych decyzjach, ale musi wiedzieć w jakich sytuacjach i jak reagować.

Jakie działania mogą poprawić adherencję?

Podstawowym narzędziem wspomagającym powinny być takie zmiany w przed- i podyplomowych programach edukacji medycznej z zakresy zaburzeń psychicznych, by na strategię oddziaływań profilaktycznych był poświęcony obszar proporcjonalny do strategii terapeutycznej. Konieczne staje się zainicjowanie tworzenia nowej strategii leczenia i profilaktyki opartej na cyfrowej technologii informacji i komunikacji. Pacjent poza receptą musi mieć dostęp do cyfrowego wsparcia bez oczekiwania, a informacja medyczna mu przekazywana musi mieć walor pełnej komunikatywności.

Kolejne narzędzia wspierające nie mogą być ograniczone do systemu opieki zdrowotnej. Współodpowiedzialność za zdrowie, w tym szczególnie za zdrowie psychiczne, jest na tyle wielosektorowa, że edukacja prozdrowotna musi się mieścić w polityce rodzinnej, społecznej, kulturalnej, edukacyjnej czy komunikacji publicznej. System poprawiający współpracę, współodpowiedzialność i przestrzeganie zaleceń powinien promować zachowania prozdrowotne poprzez zwiększony dostęp do oddziaływań rehabilitacyjnych, badań profilaktycznych, leczenia sanatoryjnego. Nie powinien być restrykcyjny w stosunku do nieprzestrzegających zaleceń (np. nierealizujących recept czy przerywających leczenie). Lekarz leczący powinien mieć pełny wgląd do cyfrowej karty pacjenta z wydanymi zaleceniami, ordynowanymi lekami, stopniem ich realizacji. Mimo że sama realizacja recept nie jest jednoznacznym dowodem na ich stosowanie, to pozwala psychiatrze na otwarcie nowego obszaru terapii przestrzegania zaleceń, podjęcie interwencji poznawczo-behawioralnych, włączenie adekwatnego wsparcia psychospołecznego.

Skuteczna psychoedukacja pacjenta powinna mieć swoje miejsce w odrębnie pozycjonowanej i ustrukturowanej wizycie profilaktycznej. Łatwiejsze stanie się wtedy przekonanie pacjenta, by leczenie traktował jako efekt własnego wyboru i czuł podmiotową odpowiedzialność zdrowienie.

Prof. dr hab. n. med. i n. o zdr. Janusz Heitzman – specjalista psychiatra, kierownik Kliniki Psychiatrii Sądowej w Instytucie Psychiatrii i Neurologii w Warszawie, pełnomocnik Ministra Zdrowia ds. psychiatrii sądowej, członek Komitetu Zdrowia Publicznego i Komitetu Nauk Klinicznych PAN

Artykuł Prof. Janusz Heitzman o adherencji w psychiatrii pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

O skutkach non-adherence oraz o tym, jak zbudować system wspierający lekarzy oraz pacjentów, rozmawiali uczestnicy debaty „Współodpowiedzialność wszystkich interesariuszy – koalicja na rzecz poprawy adherencji w przewlekłych chorobach cywilizacyjnych jako priorytet nowoczesnej polityki zdrowotnej”. Wnioski są jednoznaczne: skuteczne leczenie wymaga współpracy wszystkich uczestników systemu

W debacie udział wzięli:
Marzanna Bieńkowska – Biuro Rzecznika Praw Pacjenta
Magdalena Kołodziej – Fundacja My Pacjenci
dr n. farm. Mikołaj Konstanty – Naczelna Izba Aptekarska
Wiceminister Marek Kos – Ministerstwo Zdrowia
prof. Krzysztof Narkiewicz – Klinika Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii GUMed
dr hab. Arkadiusz Niklas – Klinika Hipertensjologii, Angiologii i Chorób Wewnętrznych UMP
Moderator: Michał Dobrołowicz

Wypowiedzi pochodzą z konferencji „Adherencja terapeutyczna w przewlekłych chorobach cywilizacyjnych. Poprawa rokowania pacjentów i optymalizacja kosztów ochrony zdrowia dzięki odblokowaniu potencjału profilaktyki” zorganizowanej z okazji Światowego Dnia Adherence przez UM w Lublinie i Think Tank – chyba że zaznaczono inaczej

– Problem adherencji to wyzwanie, które dotyka każdą chorobę przewlekłą i każdego pacjenta – podkreślała Marzanna Bieńkowska z Biura Rzecznika Praw Pacjenta. – Często zapominamy, że skuteczna terapia nie zaczyna się od leku, ale od rozmowy z pacjentem i budowania zaufania. Pacjent nie może wychodzić z gabinetu z poczuciem zagubienia i niepewności.

Podczas debaty Bieńkowska zwróciła uwagę, że pacjent musi być nie tylko poinformowany, ale i wyposażony w konkretne narzędzia wspierające stosowanie się do zaleceń. W tym kontekście dużą rolę odgrywają rozwiązania cyfrowe, takie jak Internetowe Konto Pacjenta. – Ale pamiętajmy, że wielu pacjentów, szczególnie starszych, z nich nie korzysta. Dlatego tak ważna jest edukacja i wsparcie w codziennym funkcjonowaniu w systemie zdrowia – dodała.

Farmaceuta bliżej chorego

Na rosnącą rolę farmaceutów w systemie ochrony zdrowia uwagę zwrócił dr n. farm. Mikołaj Konstanty, wiceprezes Naczelnej Rady Aptekarskiej. – Apteka może – i powinna być miejscem wspierającym adherencję. W Polsce działa już 2,5 tysiąca aptek, które posiadają gabinety opieki farmaceutycznej. To przestrzenie, w których pacjent bez presji i w komfortowych warunkach może skonsultować się z farmaceutą. Jesteśmy gotowi do pełniejszego włączenia się w system opieki nad pacjentem: mamy wykształconych specjalistów, potrzebujemy tylko ram systemowych i wyceny świadczeń – mówił.

Zdaniem dr. Konstantego farmaceuci mogą nie tylko edukować pacjentów w zakresie przyjmowania leków, ale także wspierać ich w zmianie stylu życia, profilaktyce i monitorowaniu terapii. – To właśnie w aptece pacjent może uzyskać wsparcie w zrozumieniu działania leków, zasad ich przyjmowania, a nawet dowiedzieć się o szczepieniach profilaktycznych – wyliczał. Przeszkodą pozostaje jednak brak dostępu farmaceutów do danych medycznych pacjenta, co – jak podkreślali uczestnicy debaty – jest wyzwaniem wymagającym pilnego rozwiązania.

Adherencja zaczyna się od świadomości

O konieczności zbudowania zespołowej opieki nad pacjentem i pełnego wykorzystania wszystkich dostępnych zasobów systemu mówiła Magdalena Kołodziej, prezes Fundacji My Pacjenci. – Nie możemy dłużej oczekiwać, że wszystko będzie robił lekarz. Potrzebujemy zespołów interdyscyplinarnych, które będą wspierać pacjenta w terapii – tłumaczyła. Zdaniem Magdaleny Kołodziej system opieki zdrowotnej powinien w pełni wykorzystywać potencjał nie tylko lekarzy, ale i farmaceutów, pielęgniarek, dietetyków, edukatorów zdrowotnych. – Adherencja zaczyna się od świadomości i nie poprawi się tylko dzięki nowym technologiom. Pacjent wyedukowany, rozumiejący swoją chorobę i terapię będzie bardziej zmotywowany do przestrzegania zaleceń – argumentowała.

Według Magdaleny Kołodziej koordynacja opieki nad chorym to także szansa na poprawę adherencji poprzez indywidualizację terapii i systematyczny kontakt pacjenta z zespołem medycznym.

Ministerstwo Zdrowia: Farmaceuci są potrzebni

Uczestniczący w debacie wiceminister zdrowia Marek Kos nie miał wątpliwości, że włączenie farmaceutów w proces leczenia to przyszłość systemu zdrowia. – Apteki w ostatnich latach pokazały swój ogromny potencjał, szczególnie w czasie pandemii COVID-19 – mówił. – Szczepienia w aptekach, możliwość wystawiania recept przez farmaceutów czy rozwój usług profilaktycznych to kierunki, które będziemy rozwijać.

Wiceminister Kos zapowiedział również kontynuację działań w zakresie profilaktyki zdrowotnej. Nowy program „Moje zdrowie”, który zastąpi dotychczasowy program „Profilaktyka 40+”, badaniami profilaktycznymi obejmie osoby już od 20. roku życia i – co niezwykle ważne – zakłada omówienie wyników badań razem z lekarzem.

Również prof. Krzysztof Narkiewicz z Kliniki Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii GUMed podkreślał, że adherencja to nie tylko wyzwanie dla lekarza prowadzącego, ale problem systemowy. – Mamy doskonałe leki, mamy wiedzę, ale jeśli pacjent nie przyjmuje leków, nie osiągniemy efektów – zaznaczał. Dlatego konieczne jest wprowadzenie rozwiązań, które wspierają pacjenta w codziennym stosowaniu terapii. – Proste przypomnienia o lekach, edukacja prowadzona nie tylko przez lekarza, ale cały zespół terapeutyczny – to działania, które mogą naprawdę dużo zmienić.

Inwestycja, która zaowocuje w przyszłości

O znaczeniu nowoczesnych narzędzi cyfrowych mówił dr hab. Arkadiusz Niklas z Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu, który zwrócił uwagę, że mamy wiele rozproszonych aplikacji zdrowotnych, a brakuje jednej, kompleksowej platformy wspierającej zarówno pacjenta, jak i lekarza. Zdaniem dr. Niklasa aplikacje powinny nie tylko przypominać o lekach, ale również integrować wyniki badań, monitorować aktywność fizyczną i wspierać motywację pacjenta do dbania o zdrowie. Na UMP opracowywana jest właśnie aplikacja „spinająca” potrzeby pacjenta oraz lekarza, która np. poinformuje pacjenta, że za mało się rusza, a lekarzowi zaproponuje optymalne dla danego pacjenta leczenie. – Oczywiście ostateczną decyzję co do terapii podejmuje lekarz, jednak dzięki tej aplikacji przedstawiciele ochrony zdrowia zyskają więcej czasu – zapewniał dr Arkadiusz Niklas.

Debatujący nie mieli wątpliwości: skuteczna walka z problemem non-adherence wymaga współpracy wszystkich uczestników systemu ochrony zdrowia, czyli koalicji ponad podziałami. W czasie dyskusji pojawiły się nietypowe, ale warte rozważenia propozycje – jak obniżenie składki zdrowotnej osobie, która dba o swoje zdrowie i przestrzega zaleceń terapeutycznych.

– Adherencja to nie jest problem pacjenta, to jest problem systemu. Jeśli chcemy skutecznie leczyć i unikać kosztownych powikłań, musimy zbudować system wspierający pacjenta na każdym etapie jego ścieżki zdrowotnej – przyznał wiceminister Marek Kos. I dodał: – Edukacja zdrowotna powinna być obowiązkowym przedmiotem w szkołach. To inwestycja, która zaowocuje w przyszłości zdrowszym społeczeństwem, bardziej świadomym roli profilaktyki i odpowiedzialności za własne zdrowie.

Eksperci byli zgodni, że adherencja zaczyna się od rozmowy – i to nie tylko tej w gabinecie lekarskim. To rozmowa systemowa, w której każdy ma swoje zadanie: lekarz, farmaceuta, edukator oraz pacjent.

Artykuł Minister Marek Kos: „Musimy zbudować system wspierający pacjenta na każdym etapie jego ścieżki zdrowotnej” pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Jak poprawić efektywność leczenia i jakość komunikacji z pacjentem oraz zintegrować kompetencje różnych zawodów medycznych? Podczas warsztatów zorganizowanych w ramach konferencji „Adherencja terapeutyczna w przewlekłych chorobach cywilizacyjnych” ich uczestnicy szukali odpowiedzi na te pytania

Pierwsza grupa warsztatowa zajęła się tematem „Edukacyjne rozwiązania systemowe poprawiające świadomość i motywację pacjentów”. Reprezentował ją Marek Tomków, prezes Naczelnej Rady Aptekarskiej. – Chcieliśmy skupić się na osobach takich jak pani Maria: pacjentka w wieku 70 plus, z wielochorobowością, bez dostępu do internetu i z niewielką wiedzą o zdrowiu, która chce żyć jak najdłużej dla swoich wnuków. Ale też na panu Adamie – jeszcze aktywnym, ale już na granicy wypalenia, zapracowanym, żyjącym w biegu – mówił Tomków, prezentując wyniki prac pierwszej grupy.

Wśród rekomendacji znalazły się:
– refundacja interaktywnych urządzeń do dawkowania leków,
– organizacja lokalnych spotkań edukacyjnych z udziałem farmaceutów,
– dzień wolny od pracy na badania profilaktyczne,
– ulga podatkowa dla pracodawców, jeśli co najmniej 80 proc. ich pracowników wykonuje badania profilaktyczne,
– uprawnienia dla farmaceutów do pracy w środowisku pacjenta,
– bezpłatny transport do aptek i POZ dla seniorów,
– eliminacja tzw. receptomatów.

– Profilaktyka, edukacja, profilaktyka, edukacja – i tak naprzemiennie bez końca – podsumował Marek Tomków.

Wyniki prac drugiej grupy warsztatowej przedstawiła dr Agnieszka Graczyk-Szuster, kardiolog z Poznania. Ta grupa miała zaproponować edukacyjne rozwiązania systemowe poprawiające umiejętności komunikacyjne lekarzy i studentów oraz innych profesjonalistów medycznych. – Bez umiejętności komunikacyjnych pacjent może nas traktować jak wroga. To nie technologia nas dzieli, a język – zauważyła.

Grupa zaproponowała wdrożenie modelu „prewizyta–wizyta–postwizyta”, w którym:
– pielęgniarka przygotowuje pacjenta do wizyty, wykonując badania i udostępniając materiały edukacyjne,
– lekarz wykorzystuje skrócony czas wizyty na konkretną diagnozę i plan leczenia,
– farmaceuta lub pielęgniarka prowadzą kontrolę stanu pacjenta po wizycie.

Zaproponowano również:
– zintegrowane szkolenia między zawodami medycznymi już na etapie studiów,
– analizę błędów komunikacyjnych z udziałem psychologów,
– włączenie specjalistów zdrowia publicznego do pracy z pacjentem.

Kolejna grupa szukała rozwiązań systemowych wprowadzających zachęty dla lekarzy za efekty leczenia m.in. na przykładzie doktora Tomasza – lekarza oddanego pacjentom, ale przemęczonego i uwięzionego w systemie. – Chcieliśmy, żeby doktor Tomasz leczył skutecznie, a nie tylko szybko – mówiła Anna Kaczmarek, reprezentantka grupy.

Wśród propozycji opracowanych przez trzecią grupę warsztatową znalazły się:
– dodatkowe wynagrodzenie za poprawę parametrów zdrowotnych pacjentów (np. ciśnienia tętniczego, glikemii),
– uproszczone ścieżki administracyjne (recepty kontynuowane, skrócenie recept rocznych),
– premie za pracę zespołową i wysokie wskaźniki adherencji u pacjentów,
– różnego rodzaju zachęty do pracy w POZ.

Anna Kaczmarek zwróciła uwagę, że dodatkową zachętą dla lekarzy byłaby z pewnością lepsza organizacja pracy. – Chodzi o to, żeby odciążyć ich w rutynowych czynnościach, które mogliby przejąć asystenci, edukatorzy czy wykwalifikowane pielęgniarki. Do tego konieczne jest uproszczenie systemów informatycznych. Wszystko po to, żeby lekarz miał dla pacjenta więcej czasu.

„Rozwiązania systemowe wykorzystujące potencjał farmaceuty” to temat, który podjęła grupa czwarta. Olga Sierpniowska, mgr farmacji, zwróciła uwagę, że adherencja terapeutyczna pacjenta nie zaczyna się w gabinecie lekarskim, lecz przy pierwszej realizacji recepty, tzn. w aptece. To właśnie farmaceuci, jako najłatwiej dostępni przedstawiciele ochrony zdrowia, są kluczowym, choć wciąż niedostatecznie wykorzystanym ogniwem w relacji z pacjentem. Podczas spotkania tej grupy szukano rozwiązania, jak wzmocnić rolę farmaceutów w poprawie adherencji, a także w jaki sposób rozszerzyć ich kompetencje – zauważono, że wielu farmaceutów chce dla chorych robić dużo więcej, niż tylko sprzedawać im leki.

Dziś największe wyzwania i potrzeby farmaceutów to brak czasu, narzędzi i finansowania ze środków publicznych na prowadzenie usług edukacyjnych, brak zachęt do realizacji opieki farmaceutycznej (presja sprzedażowa i niedobór personelu) oraz sceptycyzm wobec zmian.

Zaproponowane rozwiązania systemowe:
– finansowanie usług farmaceutycznych z NFZ lub lokalnych budżetów samorządowych,
– możliwość świadczenia usług poza apteką: gabinety opieki farmaceutycznej, wizyty domowe,
– komercjalizacja części usług edukacyjnych – jako narzędzie budowania przewagi aptek,
– współpraca z programami edukacyjnymi i zdrowotnymi na poziomie lokalnym.

Uczestnicy tej grupy skupili się również na umiejętnościach miękkich, ich zdaniem u farmaceutów niezbędnych. – Pacjent musi nam zaufać. Żeby nam zaufał, musimy wykazać się empatią. Dlatego do pacjenta trzeba mówić prostym, przystępnym językiem. Zaczynajmy od rozmowy, nie od recepty – argumentowała Sierpniowska.

Ostatnia grupa zaprezentowała swoje pomysły rozwiązań systemowych wykorzystujących narzędzia digitalowe/e-receptę. Marta Markiewicz z Fundacji Rzecznicy Zdrowia uznała, że musimy nauczyć się, jak działać z tym, co już mamy – a to, co mamy, daje nam olbrzymie możliwości, by poprawić jakość opieki zdrowotnej. Uczestnicy warsztatów skupili się więc na rozwiązaniach, które już istnieją, takich jak e-recepta, aplikacja mojeIKP czy inne narzędzia digitalowe. Również w przypadku piątej grupy analizowane były konkretne przypadki pacjentów. Pani Katarzyna, nauczycielka w wieku 60 lat, zapominała o lekach. Choć była entuzjastką technologii, brak prostych narzędzi do monitorowania leczenia stanowił dla niej istotną barierę. Z kolei pan Tadeusz, doświadczony kardiolog, który pracował z pacjentami wielochorobowymi, borykał się z problemami związanymi z koordynacją terapii i brakiem pełnej dokumentacji medycznej dostępnej w systemie.

Podczas pracy tej grupy warsztatowej pojawił się bardzo interesujący pomysł: zrezygnować z e-recepty w tradycyjnej formie, a zamiast niej wdrożyć dokument stanowiący całościową farmakoterapię pacjenta. Wówczas pacjent, lekarz, farmaceuta i inni profesjonaliści medyczni mieliby dostęp do pełnej informacji o leczeniu, co mogłoby znacząco poprawić jakość opieki oraz adherencję.

Pozostałe rozwiązania:
– zwiększenie dostępności pełnej dokumentacji medycznej,
– rozwiązania dotyczące bezpieczeństwa danych pacjentów,
– integracja danych między specjalistami,
– alerty o interakcjach lekowych,
– przywrócenie dostępu do pełnej dokumentacji medycznej w sytuacjach kryzysowych,
– edukacja pacjentów i lekarzy,
– umożliwienie farmaceutom aktywnego udziału w monitorowaniu terapii pacjentów, w tym analizowanie interakcji lekowych i weryfikowanie zasadności przepisanych leków.

Część warsztatową podsumował prof. Krzysztof Narkiewicz, kierownik Katedry i Kliniki Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii w Gdańskim Uniwersytecie Medycznym, nazwany przez uczestników konferencji „ambasadorem adherencji”. Prof. Narkiewicz zauważył, że to pierwsze takie spotkanie, kiedy przedstawiciele bardzo różnych zawodów medycznych rozmawiają wspólnie o adherencji terapeutycznej. – Pomysły, które się dzisiaj pojawiły, musimy teraz przekuć w sukces przede wszystkim dla większej satysfakcji naszych pacjentów, żeby pozostali zdrowi na bardzo długie lata.

Wypowiedzi pochodzą z konferencji „Adherencja terapeutyczna w przewlekłych chorobach cywilizacyjnych. Poprawa rokowania pacjentów i optymalizacja kosztów ochrony zdrowia dzięki odblokowaniu potencjału profilaktyki” zorganizowanej z okazji Światowego Dnia Adherence przez UM w Lublinie i Think Tank – chyba że zaznaczono inaczej

Artykuł Systemowe rozwiązania na rzecz poprawy zdrowia Polaków. Relacja z warsztatów pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

W przestrzeganiu zaleceń terapeutycznych kluczową rolę odgrywają komunikacja oraz zaufanie, które determinują skuteczność leczenia. W trakcie debaty o psychologicznych aspektach adherencji eksperci różnych dziedzin zastanawiali się, jak usprawnić współpracę na linii lekarz–pacjent oraz jak zwiększyć skuteczność terapii przewlekłych schorzeń

W debacie udział wzięli:
Dr n. społ. Antonina Doroszewska – socjolog medycyny, WUM
Igor Grzesiak – Instytut Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej
Prof. Janusz Heitzman – Instytut Psychiatrii i Neurologii
Prof. Mieczysław Litwin – Polskie Towarzystwo Nadciśnienia Tętniczego
Mgr Adrianna Sobol – psychoonkolog, WUM
Agnieszka Wołczenko – Ogólnopolskie Stowarzyszenie Pacjentów ze Schorzeniami Serca i Naczyń EcoSerce
Moderator: Klara Klinger

Wypowiedzi pochodzą z konferencji „Adherencja terapeutyczna w przewlekłych chorobach cywilizacyjnych. Poprawa rokowania pacjentów i optymalizacja kosztów ochrony zdrowia dzięki odblokowaniu potencjału profilaktyki” zorganizowanej z okazji Światowego Dnia Adherence przez UM w Lublinie i Think Tank – chyba że zaznaczono inaczej

Dyskusję rozpoczął prof. Mieczysław Litwin, zwracając uwagę na to, że skuteczność leczenia zaczyna się właśnie od komunikacji. – Pacjent musi zrozumieć, że jego choroba nie minie po tygodniu jak przeziębienie. Przykładem jest nadciśnienie tętnicze – choroba przewlekła, wymagająca stałego monitorowania i leczenia. Pierwsza wizyta to moment, kiedy tłumaczymy pacjentowi istotę problemu. To jednak wymaga czasu, którego lekarze mają coraz mniej – podkreślał profesor.

Samo przekazanie informacji pacjentowi to rzecz jasna nie wszystko. Jak zauważył prof. Litwin, bardzo ważne jest dostosowanie języka do pacjenta oraz zbudowanie z nim partnerskiej relacji, zamiast paternalistycznego podejścia, które odchodzi już do lamusa. Oznacza to, że lekarz też musi być adherentny, bo problem nieprzestrzegania zaleceń terapeutycznych dotyczy obu stron. – Adherencja to nie tylko przestrzeganie zaleceń przez pacjenta. To także zaangażowanie lekarza w proces terapeutyczny. Jeśli lekarz nie potrafi skutecznie przekazać informacji lub nie jest przekonującym przykładem zdrowego stylu życia, trudno oczekiwać współpracy ze strony pacjenta – zaznaczył.

Wsparcie jest niezbędne, ale…

Problem pogłębia brak odpowiedniego przygotowania lekarzy do rozmowy z pacjentami. Badania pokazują, że już po 30 sekundach lekarze przerywają pacjentom, nie dając im szansy na pełne opisanie swojego problemu. – Musimy zmienić sposób kształcenia. Sama liczba godzin przeznaczonych na komunikację w trakcie studiów medycznych to za mało. Potrzebna jest zmiana systemowa, która obejmie edukację zdrowotną już na poziomie szkoły podstawowej – argumentował prof. Mieczysław Litwin. – Pacjent musi poczuć, że jest traktowany indywidualnie, a nie jak kolejny przypadek. Dobrze funkcjonująca komunikacja może decydować o skuteczności leczenia, dlatego do chorego trzeba mówić prostym, zrozumiałym językiem.

O tym, że adherencja nie zależy wyłącznie od lekarza i pacjenta, mówiła Agnieszka Wołczenko, prezeska stowarzyszenia ECO SERCE, a zarazem pacjentka kardiologiczna. – Problem zaczyna się od komunikacji, ale dotyczy nie tylko lekarza i pacjenta, lecz także jego otoczenia. Pacjenci przewlekle chorzy często potrzebują wsparcia bliskich – podkreślała.

Potwierdziła to psychoonkolog Adrianna Sobol. – Seniorzy lepiej przestrzegają zaleceń, gdy mają kogoś, kto ich wspiera – męża, żonę, dzieci, przyjaciół. W sytuacji, gdy pacjent jest samotny, warto angażować go w grupy wsparcia czy społeczności senioralne. Podobne wnioski płyną z badań – osoby samotne mają znacząco gorszą adherencję niż pacjenci otoczeni bliskimi. Wsparcie społeczne okazuje się więc jednym z kluczowych czynników warunkujących skuteczność terapii.

Medal ma jedna dwie strony; Adrianna Sobol przyznała, że niekiedy rodzina bywa źródłem presji, szczególnie w przypadku osób z przewlekłymi chorobami. – Pamiętam pacjentów, którzy mówili mi: „Moja mama codziennie pyta, czy wzięłam tabletki, już nie mogę tego słuchać. To mnie irytuje”. W takiej sytuacji dochodzi do napięć, które choremu nie pomagają.

Odpowiedzialność pacjenta – czy da się ją wymusić?

Na inny aspekt zwrócił uwagę Igor Grzesiak, wiceprezes Instytutu Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej. – Od lat podkreślamy, że oprócz praw pacjenci mają również powinności. Nie chodzi o przerzucanie winy na chorych, ale o podkreślenie ich aktywnej roli w procesie leczenia – zaznaczył. I przypomniał, że kilka lat temu rozpoczęto prace nad wprowadzeniem do ustawy o prawach pacjenta zapisów dotyczących jego obowiązków. Wskazał też, że Polska jest jednym z europejskich liderów pod względem ochrony praw pacjenta, jednak temat odpowiedzialności za własne zdrowie nadal bywa zaniedbywany. – W Europejskiej Karcie Praw Pacjenta prawo do profilaktyki znajduje się na pierwszym miejscu. Warto podkreślać, że dbałość o własne zdrowie to nie tylko przywilej, ale i obowiązek – podsumował Grzesiak.

Problem jest złożony i wielowarstwowy. Kiedy psychoonkolog Adrianna Sobol zapytała pacjentów, dlaczego nie stosują się do zaleceń lekarskich, najczęściej padały następujące odpowiedzi: „Bo wiemy lepiej niż lekarz”, „Bo lekarz na wszystko ma tabletkę, a my wolimy metody naturalne”, „Bo nie rozumiemy zaleceń”. – Pacjent wychodzi z gabinetu i kompletnie nie wie, co dalej. Albo uważa, że skoro nie ma objawów, to nie musi się leczyć – mówiła Adrianna Sobol, według której – podobnie jak zdaniem Igora Grzesiaka – rodzina chorego nie może przejmować pełnej odpowiedzialności za jego chorobę. Zgodziła się z tym Agnieszka Wołczenko. – Pacjent nie może być bierny – stwierdziła.

Prof. Janusz Heitzman zauważył, że pacjenci zbyt często oczekują cudu – chcą poczuć się lepiej natychmiast po przyjęciu leku, błyskawicznie wyzdrowieć. Gdy tak się nie dzieje, zniechęcają się do terapii. Do tego dochodzi strach przed skutkami ubocznymi. Tymczasem leczenie powinno być wspólnym „projektem” lekarza i pacjenta.

Adherencja wymaga zatem zaangażowania obu stron. Lekarz musi poświęcić choremu czas, aby przekazać mu informacje dotyczące jego zdrowia, a pacjent musi być aktywny. Dr Antonina Doroszewska zaznaczyła, że trzeba rozwijać wśród lekarzy kompetencje komunikacyjne poprzez edukację na uczelniach medycznych i doskonalenie tych umiejętności po ukończeniu studiów. Te kompetencje powinny być rozwijane przez wszystkich pracowników ochrony zdrowia. A pacjent nie powinien być postrzegany wyłącznie jako osoba chora, tylko jako człowiek funkcjonujący w określonym kontekście społecznym.

Artykuł Psychologiczne aspekty adherencji: komunikacja – zaufanie – pacjent pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Skuteczna profilaktyka zdrowotna to nie tylko kampanie informacyjne i działania systemowe, ale przede wszystkim codzienna, rzetelna edukacja – od najmłodszych lat, w każdym miejscu kontaktu pacjenta z systemem ochrony zdrowia. Bez świadomego społeczeństwa trudno mówić o realnej poprawie adherencji

W debacie udział wzięli:
Marzanna Bieńkowska – Biuro Rzecznika Praw Pacjenta
Prof. Piotr Dobrowolski – Narodowy Instytut Kardiologii – Państwowy Instytut Badawczy
Prof. Grzegorz Dzida – UM w Lublinie
Monika Kaczmarek – Polskie Stowarzyszenie Diabetyków
Beata Małecka-Libera – przewodnicząca Komisji Zdrowia Senatu RP
Prof. Agnieszka Zimmermann – kierownik Zakładu Prawa Medycznego i Farmaceutycznego, GUMed
Moderator: Zbigniew Wojtasiński

Wypowiedzi pochodzą z konferencji „Adherencja terapeutyczna w przewlekłych chorobach cywilizacyjnych. Poprawa rokowania pacjentów i optymalizacja kosztów ochrony zdrowia dzięki odblokowaniu potencjału profilaktyki” zorganizowanej z okazji Światowego Dnia Adherence przez UM w Lublinie i Think Tank – chyba że zaznaczono inaczej

Debatę rozpoczęto od przywołania amerykańskich badań z 2018 roku, które pokazują, że aż 81 proc. pacjentów ukrywa przed lekarzem ważne informacje o swoim stanie zdrowia lub stosowaniu (bądź niestosowaniu) się do zaleceń. Ankietowani przyznali, że bali się oceny ze strony personelu medycznego lub chcieli uniknąć pouczania. Ok. 50 proc. ankietowanych nie chciało zabierać lekarzowi zbyt dużo czasu.

– To bardzo wymowne dane – skomentował prof. Piotr Dobrowolski, którzy zapewnił, że zawsze pyta swoich pacjentów, czy przyjmują przepisane im leki. – Pacjenci boją się oceny, pouczeń, a czasem po prostu nie chcą zabierać lekarzowi czasu. Tymczasem brak szczerości w relacji pacjent–lekarz może prowadzić do niepotrzebnej zmiany terapii, jeśli lekarz uzna, że dotychczasowa jest nieskuteczna – nie wiedząc, że problemem jest niestosowanie się pacjenta do zaleceń.

Współpraca i zaufanie

Zdaniem ekspertów edukacja zdrowotna jest niezbędna, choć nie istnieje jedna uniwersalna metoda, która zapewni sukces. – Nie ma złotego środka. Edukacja musi być dostosowana do pacjenta – jego wieku, poziomu wiedzy, sytuacji zdrowotnej i społecznej – podkreślał prof. Dobrowolski, uzupełniając: – Edukować trzeba jak najwcześniej, nawet u osób młodych i zdrowych. Musimy mówić o skutkach chorób przewlekłych, pokazywać konsekwencje braku leczenia. To edukacja odpowiedzialności za własne zdrowie.

Prof. Grzegorz Dzida, diabetolog z Uniwersytetu Medycznego w Lublinie, odniósł się do pytania o formę edukacji: czy straszenie pacjenta skutkami braku leczenia mogłoby przynieść efekt? – Nie możemy pacjentów straszyć, bo to przyniesie odwrotny skutek – zaznaczył. – Podstawą jest zbudowanie relacji opartej na współpracy i zaufaniu. Pacjent musi wiedzieć, że trafił do profesjonalisty, który go wysłucha i potraktuje poważnie. Pytanie: „czy stosuje pan/pani leki?” powinno paść, ale bez oskarżania ani oceniania.

W diabetologii, jak zauważył prof. Grzegorz Dzida, rewolucją okazały się systemy ciągłego monitorowania glikemii, dzięki którym lekarz na bieżąco ma wgląd w sytuację terapeutyczną pacjenta. Jednak w wielu dziedzinach taka obserwacja jest niemożliwa.

Ambasadorzy zdrowia

W dyskusji o edukacji zdrowotnej i poprawie adherencji – jak podkreśliła Monika Kaczmarek, prezes Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków – niezwykle istotny jest głos pacjentów. Jej zdaniem z edukacją najłatwiej trafić do tych chorych, którzy są już świadomi i przygotowani do rozmowy z lekarzem. W efekcie tworzy się jednak pewnego rodzaju „bańka” – edukujemy głównie tych, którzy i tak są już wyedukowani. – Nie możemy zapominać o pacjentach niewyedukowanych, którzy wstydzą się mówić o swoich problemach, o barierach finansowych, o niemożliwości zmiany stylu życia. Nie chodzi o to, że pacjent celowo coś ukrywa – to raczej strach przed oceną ze strony lekarza. Dlatego edukacja zdrowotna musi być prowadzona systematycznie, od najmłodszych lat – argumentowała.

Zgodziła się z tym Marzanna Bieńkowska z Biura Rzecznika Praw Pacjenta. – Młodzież, która otrzyma rzetelną i przystępną wiedzę, stanie się najlepszym ambasadorem zdrowych nawyków w swoich domach. Przykładem jest program szczepień przeciwko HPV. Dzieci, które zrozumiały ideę szczepienia, wracają do domu i mówią rodzicom, że chcą się zaszczepić. Edukacja nie powinna się jednak kończyć na młodzieży. Ogromną rolę do odegrania mają nie tylko lekarze, ale również pielęgniarki i farmaceuci. To właśnie farmaceuta, w codziennym kontakcie z pacjentem w aptece, może poświęcić mu czas, rozwiać jego wątpliwości i przekonać do stosowania leków bądź właśnie do szczepień.

Monika Kaczmarek z PSD zaznaczyła, że dużym problemem jest dezinformacja i zbyt wiele negatywnych przekazów dotyczących leczenia oraz farmakoterapii dostępnych w internecie. – Pacjent w pierwszej kolejności czyta ulotkę, zaczynając od skutków ubocznych, bo one są zwykle najbardziej wyeksponowane – zauważyła Kaczmarek. – Może warto byłoby pomyśleć o zmianie formy ulotek, eksponując korzyści płynące z leczenia?

Z badań wynika jeszcze jeden ciekawy wniosek: mężczyźni w gabinecie lekarskim są bardziej szczerzy w rozmowie z lekarzem, jeśli nie towarzyszy im… partnerka. Chodzi o to, że mogą ukrywać przed nią pewne informacje dotyczące swojego zdrowia.

Prowadzący debatę Zbigniew Wojtasiński zauważył, że sama edukacja i indywidualne zaangażowanie lekarzy czy pacjentów to za mało. Konieczne są rozwiązania systemowe (np. upraszczanie terapii) oraz wykorzystanie narzędzi cyfrowych. – Skoro potrafimy wysyłać SMS-y ostrzegające o burzy, to może warto byłoby wysyłać pacjentom przypomnienia o kończących się lekach lub o konieczności przyjęcia kolejnej dawki? – podsunął.

Nauka i etyka

Do problemu dezinformacji i wyzwań stojących przed systemem ochrony zdrowia w kontekście adherencji odniosła się prof. Agnieszka Zimmermann, która zwróciła uwagę, że u podstaw wielu problemów leży nie tylko brak edukacji, ale przede wszystkim błędne postrzeganie zdrowia: traktowanie go jak towaru, a nie wartości. – Pacjent codziennie bombardowany jest reklamami. Obiecuje mu się, że na wszystko znajdzie się lek. Dlaczego więc ma się troszczyć o swoje zdrowie? Dopóki zdrowie będzie traktowane jako produkt, dopóty będziemy łatwym celem dla dezinformacji – zauważyła, dodając, że w wielu krajach udział dzieci w reklamach jest niedopuszczalny.

Uczestnicy debaty „Edukacja – klucz do poprawy adherencji” zgodzili się, że edukacja zdrowotna to nie tylko zadanie dla szkoły – to także kwestia przestrzeni publicznej: ulicy, reklamy, mediów. Jeżeli pacjent z każdej strony zalewany jest przekazem promującym niezdrowy styl życia, trudno oczekiwać od niego świadomych, prozdrowotnych wyborów.

Prof. Agnieszka Zimmermann podkreśliła, że oprócz edukacji równie ważne jest odpowiednie przygotowanie kadr medycznych uwzględniające wartości społeczne oraz etyczne. – Rekrutując kadry, patrzymy na wyniki egzaminów, ale na to, jakie wartości ta osoba reprezentuje, już nie – stwierdziła.

Powstanie Zespół ds. Adherencji

Do zaufania w relacji lekarz–pacjent odniosła się senator Beata Małecka-Libera, która zwróciła uwagę, że z jednej strony mamy przepracowanych lekarzy, a z drugiej – pacjentów, którzy w systemie ochrony zdrowia często spotykają za każdym razem innego specjalistę. – To rodzi dystans i brak relacji, które są fundamentem skutecznej współpracy – powiedziała.

Niestety, zaniedbania w edukacji zdrowotnej sięgają dziesięcioleci. – Przestaliśmy uczyć o podstawowych zasadach dbania o zdrowie: higienie, aktywności fizycznej, zdrowym odżywianiu, szczepieniach. Szkoły, rodzice, nauczyciele często sami nie mają odpowiedniej wiedzy, aby móc przekazać ją kolejnym pokoleniom – dodała senator Małecka-Libera.

Niezbędne są więc rozwiązania systemowe, które będą wspierały nie tylko edukację, ale również motywację pacjentów. Potrzebne są konkretne programy, narzędzia i wsparcie na każdym etapie – od szkoły, przez gabinet lekarski i aptekę, po działania informacyjne w przestrzeni publicznej.

W odpowiedzi na te wyzwania, jak zapowiedziała Beata Małecka-Libera, planowane jest powołanie Parlamentarnego Zespołu ds. Adherencji, którego celem będzie wypracowanie rozwiązań dążących do zbudowania społecznej świadomości zdrowotnej oraz stworzenia systemowych narzędzi wspierających pacjenta w jego codziennych zmaganiach o zdrowie. Jak podkreślono w czasie dyskusji, sukces tych działań będzie możliwy tylko wtedy, gdy wspólnie zaangażują się w nie politycy, medycy, nauczyciele oraz całe społeczeństwo. Tylko wtedy profilaktyka i adherencja staną się realnym elementem polityki zdrowotnej, a nie jedynie hasłem powtarzanym przy okazji konferencji oraz debat.

Artykuł Edukacja – klucz do poprawy adherencji pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Nieprzestrzeganie zaleceń terapeutycznych to dużo więcej niż „problem pacjenta” – to również poważne konsekwencje społeczne i ekonomiczne. Opowiadają o nich prof. Aleksander Prejbisz z Kliniki Nadciśnienia Tętniczego Narodowego Instytutu Kardiologii – Państwowy Instytut Badawczy oraz dr hab. Maciej Niewada z Polskiego Towarzystwa Farmakoekonomicznego

W Polsce ponad 30 proc. pacjentów nie wykupuje pierwszej recepty, a wielu z tych, którzy ją realizują, przestaje brać leki już po kilku tygodniach. Non-adherence, jak zauważa prof. Aleksander Prejbisz, to jednak dużo więcej niż niewykupienie leków czy ich nieregularne przyjmowanie. – To cała gama zachowań: od nierealizowania recept, przez przerywanie terapii, aż po brak modyfikacji stylu życia. A bez tego ostatniego sama farmakoterapia często nie wystarcza – podkreśla.

Choroby układu krążenia to wciąż główny zabójca Polaków i jeden z największych obciążeń dla systemu ochrony zdrowia. Wydatki państwa na ich leczenie wynoszą w przeliczeniu ok. 1200 zł rocznie na jednego mieszkańca. Jednak – jak pokazują dane – aż 35 proc. pacjentów z nadciśnieniem nie realizuje recepty na refundowany lek, a spośród tych, którzy ją wykupili, wielu nie dociera nawet do końca pierwszego roku terapii. Najgorzej wypadają osoby w wieku 30–40 lat, czyli grupa, w przypadku której leczenie ma największy potencjał prewencyjny. – To paradoks: najwięcej możemy zyskać, gdy zaczniemy leczenie wcześnie, a właśnie wtedy pacjenci najczęściej rezygnują – mówi prof. Aleksander Prejbisz. – Przeciętnie pacjent ma leki tylko na 19 dni w miesiącu. Przez 10 dni nie bierze nic – dodaje.

Grupą, która częściej przestrzega zaleceń lekarskich – choć nie wszyscy – są osoby powyżej 60. roku życia. Poniżej tego wieku adherencja diametralnie się pogarsza. A skutki zaniedbania są dramatyczne. Np. w przypadku nieregularnego stosowania statyn ryzyko zgonu wzrasta o ponad 21 proc., a wśród pacjentów po zawale serca – o 28 proc. Z kolei u pacjentów z wysokim stężeniem cholesterolu, którym zalecono aktywność fizyczną, jeśli będą stosowali się do zaleceń, ryzyko zgonu jest niższe aż o 30 proc.

Między receptą a leczeniem

Proces od wystawienia recepty do skutecznego leczenia to zdaniem ekspertów droga przez „pole minowe”. Po drodze pacjent musi odebrać receptę, zrealizować ją, prawidłowo dawkować lek, a potem pojawić się na kolejnej wizycie. – System opiera się głównie na lekarzu. To za mało. Wsparcie powinno być szerokie: farmaceuci, pielęgniarki, edukatorzy zdrowotni. W innych krajach to zespół terapeutyczny bierze odpowiedzialność za adherencję. U nas – samotny lekarz – wskazuje prof. Prejbisz.

Dr hab. Maciej Niewada: – Koszt braku adherencji? W Polsce jeszcze kilkanaście lat temu szacowany był na 6 mld złotych rocznie. Dziś ta kwota jest zapewne znacznie wyższa. W skali Europy brak przestrzegania zaleceń generuje rocznie 125 mld euro kosztów bezpośrednich, nie wliczając w to tzw. kosztów pośrednich, czyli m.in. absencji zawodowej czy wcześniejszej śmiertelności.

Tymczasem, jak pokazują analizy, każde euro zainwestowane w poprawę adherencji przynosi od 3 do 13 euro oszczędności. – To naprawdę ogromny potencjał – twierdzi dr Niewada. – Dla porównania: szczepienia, uznawane za jedną z najbardziej opłacalnych metod profilaktycznych, przynoszą średnio 16-krotny zwrot. Adherencja daje niemal porównywalny efekt.

Adherence nie zaczyna się w aptece

Z badań wynika, że największe oszczędności uzyskamy, poprawiając adherencję w trzech obszarach takich jak cukrzyca, nadciśnienie i dyslipidemia. Te choroby generują największe koszty, a ich leczenie – jeśli jest prowadzone regularnie – pozwala skutecznie zapobiegać poważnym powikłaniom: zawałom, udarom, niewydolności nerek czy amputacjom. Przykładowo: o 4,6 proc. wzrasta liczba wizyt u lekarza, jeśli pacjent z cukrzycą nie stosuje się do zaleceń terapeutycznych, liczba wizyt na SOR u tych chorych rośnie o 20,4 proc., a liczba hospitalizacji – o 20,9 proc. A leczenie powikłań jest kosztowne.

Eksperci są więc zgodni co do tego, że czas na działania systemowe. Co można zrobić? Lista interwencji, które mogą zwiększyć adherencję, jest długa – od edukacji pacjenta, przez uproszczenie schematów leczenia (np. terapie skojarzone), aż po reformy refundacyjne. – Przeszliśmy istotne zmiany w polityce lekowej – zauważa dr Niewada. – Terapie skojarzone, które są dziś podstawą leczenia, m.in. nadciśnienia, zyskały większe wsparcie. To jednak nie wszystko. Potrzebujemy też działań ukierunkowanych, opartych o analizę efektywności.

Prof. Aleksander Prejbisz podkreśla, że kluczem jest partnerstwo z pacjentem – rozmowa, współodpowiedzialność i wspólne podejmowanie decyzji, a nie myślenie o chorym jako o „odbiorcy usług”. – Nie da się osiągnąć sukcesu bez zaangażowania pacjenta – mówi. – Adherencja nie zaczyna się w aptece. Zaczyna się w gabinecie, od rozmowy.

Wypowiedzi pochodzą z konferencji „Adherencja terapeutyczna w przewlekłych chorobach cywilizacyjnych. Poprawa rokowania pacjentów i optymalizacja kosztów ochrony zdrowia dzięki odblokowaniu potencjału profilaktyki” zorganizowanej z okazji Światowego Dnia Adherence przez UM w Lublinie i Think Tank – chyba że zaznaczono inaczej

Artykuł Konsekwencje społeczne i ekonomiczne pomijania zaordynowanych dawek leków pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Problem niestosowania się pacjentów do zaleceń terapeutycznych, czyli non-adherence, jest jednym z największych wyzwań współczesnej medycyny

Jak wynika z analiz przeprowadzonych przez IQVIA Poland, skala tego zjawiska jest alarmująca i wymaga zarówno zmian systemowych, jak i intensyfikacji działań edukacyjnych.

Jak wielu pacjentów rozpoczyna terapię?

Pierwszym kluczowym zagadnieniem jest odsetek pacjentów, którzy po postawieniu diagnozy rzeczywiście podejmują leczenie. Dane zebrane przez IQVIA wskazują na niepokojące zjawisko. W analizie opartej na wynikach doustnego testu obciążenia glukozą (OGTT) zidentyfikowano pacjentów z hiperglikemią, czyli jednoznaczną diagnozą cukrzycy. Okazało się, że 36 proc. tych pacjentów nie podejmuje leczenia, co oznacza, że więcej niż co 3. chory nie rozpoczyna terapii pomimo postawionej diagnozy.

Jeszcze bardziej alarmujące są dane dotyczące hipercholesterolemii. W przypadku pacjentów z poziomem cholesterolu LDL przekraczającym 160 mg/dl leczenia aż 71 proc. z nich nie podejmuje leczenia obniżającego poziom „złego” cholesterolu. Oznacza to, że większość pacjentów z podwyższonym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych pozostaje bez właściwej terapii.

Czy pacjenci przyjmują zalecane dawki?

Sam fakt rozpoczęcia leczenia nie oznacza jeszcze jego skuteczności. Kolejnym problemem jest nieregularność w stosowaniu leków. W ramach badań przeanalizowano m.in. stosowanie inhibitorów SGLT2 (flozyn) wykorzystywanych w leczeniu cukrzycy. Okazało się, że jedynie ok. 60 proc. pacjentów wykupuje leki w sposób zgodny z zaleceniami, co sugeruje prawidłowe przyjmowanie dawek. Natomiast 40 proc. pacjentów stosuje leczenie nieregularnie – dokonywane przez nich zakupy leków wskazują, że przyjmują oni dawki zwykle rzadziej, niż zalecił to lekarz. Można to zaobserwować po tym, jak często pacjent przychodzi do apteki – jeśli np. raz na 2–3 miesiące, podczas gdy 1 opakowanie wystarcza tylko na miesiąc, to oczywistym jest, że taki pacjent nie leczy się zgodnie ze wskazaniem lekarza.

Podobne wyniki uzyskano w przypadku leków kardiologicznych, takich jak ramipryl. Ok. 56–58 proc. pacjentów stosuje terapię zgodnie z zaleceniami, jednak aż 40–45 proc. przyjmuje mniejsze dawki lub robi przerwy w leczeniu. Jeszcze gorzej sytuacja wygląda w psychiatrii. W przypadku trazodonu, leku przeciwdepresyjnego, tylko 40 proc. pacjentów stosuje go regularnie, co oznacza, że osoby leczone psychiatrycznie jeszcze częściej niż inni pacjenci nie przestrzegają zaleconej terapii.

Jak długo pacjenci się leczą?

Niestety, problem non-adherence nie kończy się na nieregularnym stosowaniu leków – wielu pacjentów rezygnuje z terapii już po kilku miesiącach. W przypadku inhibitorów SGLT2 po 6 miesiącach terapię kontynuuje od 60 do 75 proc. pacjentów, co oznacza, że kilkadziesiąt procent osób przedwcześnie rezygnuje z leczenia cukrzycy, mimo że jest to choroba przewlekła, wymagająca zachowania ciągłości terapii.

Podobne statystyki dotyczą leków kardiologicznych, takich jak sakubitryl/walsartan czy ramipryl. Po pół roku terapię kontynuuje pozostaje 80 proc. pacjentów – pozostali ją przerywają.

Najgorsza sytuacja dotyczy leczenia psychiatrycznego. W przypadku wspomnianego trazodonu 30 proc. pacjentów przerywa terapię już po 6 miesiącach, co w kontekście leczenia depresji i zaburzeń nastroju stanowi bardzo poważny problem.

Konieczne zmiany systemowe i edukacyjne

Dane jasno wskazują, że non-adherence w Polsce poważnym problemem i ogromnym wyzwaniem. Wiele osób nie podejmuje leczenia pomimo postawionej diagnozy, stosuje leki nieregularnie lub przedwcześnie rezygnuje z terapii.

Aby poprawić tę sytuację, konieczne są działania na kilku poziomach. Przede wszystkim edukacja pacjentów dążąca do zwiększenia świadomości na temat konsekwencji niestosowania się do terapii, a także zmiany systemowe, które ułatwiłyby dostęp do leczenia i monitorowania adherencji. Wsparcia potrzebują również lekarze oraz farmaceuci.

Adam Grabowicz, dyrektor działu konsultingu i badań rynku w IQVIA Poland

Wypowiedzi pochodzą z konferencji „Adherencja terapeutyczna w przewlekłych chorobach cywilizacyjnych. Poprawa rokowania pacjentów i optymalizacja kosztów ochrony zdrowia dzięki odblokowaniu potencjału profilaktyki” zorganizowanej z okazji Światowego Dnia Adherence przez UM w Lublinie i Think Tank – chyba że zaznaczono inaczej

Artykuł Skala problemu nieprzestrzegania zaleceń lekarskich pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

O trendzie wzrostowym w chorobach przewlekłych oraz spowodowanych tym wyzwaniach i konsekwencjach dla europejskich systemów ochrony zdrowia opowiada prof. dr hab. n. med. Tomasz Zdrojewski, kierownik Zakładu Prewencji i Dydaktyki Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, przewodniczący Komitetu Zdrowia Publicznego PAN

Wzrost liczby pacjentów z chorobami przewlekłymi jest jednym z najpoważniejszych wyzwań współczesnych systemów ochrony zdrowia, szczególnie w Europie. Starzenie się społeczeństw, zmiany demograficzne oraz niska adherencja pacjentów powodują znaczne obciążenie systemów zdrowotnych, prowadząc do rosnących kosztów i ograniczenia efektywności leczenia.

Demografia a wzrost liczby przewlekle chorych

Polska znajduje się w czołówce krajów, w których proces starzenia się populacji zachodzi najszybciej. Dane ONZ wskazują, że w najbliższych latach liczba osób powyżej 65. roku życia będzie gwałtownie rosła; odsetek Polaków, którzy ukończyli 65 lat, w wielu gminach na przestrzeni ostatnich 10 lat wzrósł dziesięciokrotnie! Jeśli ta tendencja się utrzyma, gminy zaczną znikać z mapy Polski.

Wraz ze starzeniem się społeczeństwa rośnie liczba osób wymagających leczenia chorób przewlekłych, takich jak nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, miażdżyca, choroby serca czy schorzenia neurodegeneracyjne. Szacuje się, że do 2050 roku Polska spadnie na 60. miejsce pod względem liczby ludności, natomiast pacjentów przewlekle chorych będzie przybywać.

Adherence jako klucz do efektywnego leczenia

Jednym z najważniejszych wskaźników zdrowotnych jest średnia oczekiwana długość życia. Liderem pod tym względem jest Hongkong. Podczas gdy kraje takie jak np. Finlandia, Japonia czy Szwajcaria sukcesywnie poprawiają ten wskaźnik dzięki skutecznym programom prewencyjnym i wysokiej adherencji terapeutycznej, Polska pozostaje w tyle, zajmując obecnie 52. miejsce na świecie pod względem średniej długości życia (przeciętna oczekiwana długość życia to u nas 79 lat).

Od lat 90. XX wieku do 2015 roku liczba chorób, którym można zapobiegać, malała, jednak od 2015 roku trend ten zatrzymał się. Wpływ na to miały przede wszystkim: niewystarczająca edukacja zdrowotna, niewystarczające nakłady finansowe przeznaczane na prewencję oraz oczywiście niska adherencja. Niestety, sytuacja zdrowotna kobiet jest jeszcze bardziej niepokojąca. Wskaźniki zgonów z powodu nowotworów rosną. Poziom alarmujący w ostatnich latach osiągnęła również liczba zgonów związanych z nadużywaniem alkoholu wśród kobiet. To wszystko śmiało można nazwać „kryzysem zdrowotnym”.

Współchorobowość i jej konsekwencje

Nadciśnienie tętnicze jest przykładem choroby przewlekłej, która rzadko występuje sama. Aż 97–98 proc. pacjentów z nadciśnieniem ma przynajmniej jedną chorobę współtowarzyszącą, m.in. cukrzycę, otyłość, hipercholesterolemię, choroby nerek, chorobę wieńcową. Tymczasem leczenie w Polsce wciąż koncentruje się na pojedynczych jednostkach chorobowych – brakuje kompleksowego podejścia do pacjenta z wieloma schorzeniami. Dlatego konieczna wydaje się zmiana modelu opieki zdrowotnej, aby skutecznie kontrolować te choroby i poprawić adherencję pacjentów.

Adherencja pozostaje kluczowym elementem skutecznej terapii, jednak w Polsce napotyka wiele barier. W grupie pacjentów 60+ problemem są przede wszystkim: przewlekły ból, zaburzenia poznawcze, depresja (średnio 25 proc, pacjentów powyżej 60 lat ma na objawy depresyjne), problemy ze wzrokiem i słuchem. Osoby z takimi schorzeniami wymagają szczególnej uwagi i podejścia holistycznego uwzględniającego zarówno terapię farmakologiczną, jak i wsparcie psychologiczne oraz rehabilitację.

Potrzebne zmiany w systemie ochrony zdrowia

Obecnie jedynie 9,5 proc. pacjentów w wieku 60–79 lat ma prawidłowo kontrolowane ciśnienie tętnicze, co wskazuje na poważne braki w skuteczności terapii. Mimo wzrostu nakładów na ochronę zdrowia od 2005 roku, wyniki leczenia nie uległy znacznej poprawie. Konieczne są działania na poziomie systemowym, w tym: wdrożenie programów edukacyjnych zwiększających świadomość zdrowotną, ułatwienie dostępu do specjalistycznej opieki dla pacjentów przewlekle chorych, poprawa adherencji poprzez monitorowanie terapii i wsparcie psychologiczne dla pacjentów, zintegrowane podejście do leczenia chorób współistniejących.

Choć w Polsce odnotowuje się stopniową poprawę wskaźników zdrowotnych, tempo zmian jest niewystarczające. Aby skutecznie przeciwdziałać negatywnym skutkom wzrostu liczby pacjentów przewlekle chorych, niezbędne jest wdrożenie kompleksowych strategii poprawy adherencji oraz zmiana modelu opieki zdrowotnej. To nasz „wake-up call”.

Wypowiedzi pochodzą z konferencji „Adherencja terapeutyczna w przewlekłych chorobach cywilizacyjnych. Poprawa rokowania pacjentów i optymalizacja kosztów ochrony zdrowia dzięki odblokowaniu potencjału profilaktyki” zorganizowanej z okazji Światowego Dnia Adherence przez UM w Lublinie i Think Tank – chyba że zaznaczono inaczej

Artykuł Prof. Tomasz Zdrojewski: Adherencja to kluczowy element skutecznej terapii pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

W Europie roczne koszty niestosowania się do zaleceń lekarskich sięgają 125 mld euro. W krajach wysoko rozwiniętych jedynie 50 proc. pacjentów z chorobą przewlekłą przestrzega zaleceń. Poprawa adherencji wśród pacjentów z chorobami przewlekłymi wymaga więc skoordynowanych działań na wielu płaszczyznach

Beata Małecka-Libera, przewodnicząca Komisji Zdrowia Senatu RP, od lat zaangażowana jest w działania na rzecz zdrowia publicznego. Podczas konferencji „Adherencja terapeutyczna w przewlekłych chorobach cywilizacyjnych” zorganizowanej z okazji Światowego Dnia Adherence (27 marca) Małecka-Libera podkreślała, że profilaktyka, której częścią jest właśnie adherencja, powinna być fundamentem systemu ochrony zdrowia. – Od wielu lat jestem przekonana, że profilaktyka jest najważniejsza – mówiła, odnosząc się do swoich doświadczeń. Samo motywowanie pacjentów i edukacja to jednak za mało – potrzebne są konkretne rozwiązania, które będą wspierać lekarzy oraz pacjentów w codziennej praktyce zdrowotnej.

– Nie ma jednej recepty. Edukacja jest ważna, ale musi iść w parze z dobrą komunikacją lekarza z pacjentem oraz z rozwiązaniami systemowymi – podkreślała senator. Przykładem sytuacji, która niekorzystnie wpływa na relację lekarz–pacjent, zdaniem Beaty Małeckiej-Libery jest rzeczywistość codziennej pracy kadr medycznych. – Wyobraźmy sobie lekarza po dwóch dniach dyżuru, który jest przemęczony, wypalony zawodowo, nie ma wsparcia psychologicznego, a jednocześnie musi szybko zrealizować swoje obowiązki. Po drugiej stronie siedzi pacjent, który za każdym razem trafia do innego lekarza. Jak w takiej sytuacji zbudować zaufanie? – pytała retorycznie.

„Społeczeństwo musi być świadome i wyedukowane”

Odnosząc się do wyzwań systemowych, senator przypomniała, że w Polsce przez dziesięciolecia zaniedbywano edukację zdrowotną i profilaktykę. – Trzydzieści–czterdzieści lat temu przestaliśmy mówić o podstawach zdrowia: higienie, właściwym odżywianiu, aktywności fizycznej, szczepieniach – wyliczała. Przytoczyła też przykład z własnej praktyki. Kiedy odwiedziła renomowane liceum i rozmawiała z nauczycielami o szczepieniach przeciw HPV, usłyszała od nich: „My nic o tym nie wiemy!”. To pokazuje, jak ogromne są braki w świadomości zdrowotnej, nawet wśród osób wykształconych.

Przewodnicząca senackiej Komisji Zdrowia zwróciła uwagę, że edukacja zdrowotna musi odbywać się nie tylko w szkołach, ale też w przestrzeni publicznej, bo bez tego nie może być mowy o adherencji. – Nie wystarczy wprowadzić zajęć edukacji zdrowotnej w szkołach, jeśli będą one nieobowiązkowe. Na takie zajęcia przyjdzie może 20 proc. uczniów – oceniła. Podkreślając, że zdrowie publiczne to działanie skierowane do całego społeczeństwa, a nie tylko do jednostki. – Żeby społeczeństwo działało prozdrowotnie, musi być świadome i wyedukowane. To wymaga wspólnego wysiłku: lekarzy, nauczycieli, polityków i mediów.

W debacie pojawił się również temat opieki koordynowanej w POZ. Zwrócono uwagę, że w ramach tej opieki pacjenci mogą korzystać z porad edukacyjnych, co cieszy się ich zainteresowaniem. Koordynatorzy m.in. telefonicznie przypominają chorym o wizytach, co wzmacnia adherencję i buduje pozytywną relację lekarz–pacjent. Senator podkreśliła, że lekarz rodzinny już dziś ma w swoich obowiązkach elementy edukacji pacjenta. – Jeśli dodatkowo jest także edukatorem, to efekt staje się jeszcze lepszy – zauważyła.

„Dwieście tysięcy zgonów to liczba przerażająca”

Beata Małecka-Libera przypomina, że Senat RP podjął uchwałę ustanawiającą rok 2024 rokiem edukacji zdrowotnej. – Doceńmy to, bo tę uchwałę podjęli politycy – osoby, które dostrzegły, jak ważna jest edukacja zdrowotna – argumentowała podczas konferencji. Zapowiedziała również powołanie Parlamentarnego Zespołu ds. Adherencji. Ta deklaracja padła także podczas posiedzenia senackiej Komisji Zdrowia („Adherence w przewlekłych chorobach cywilizacyjnych” 18 marca). Jego uczestnicy zwrócili uwagę, że w Polsce aż 60 proc. pacjentów z nadciśnieniem tętniczym nie realizuje recept po pierwszej wizycie u lekarza, a 50 proc. nie przyjmuje zaleconych leków w pierwszym roku po postawieniu diagnozy. Eksperci zgodzili się, że adherence jest problemem behawioralnym wymagającym od pacjenta wypracowania nowych nawyków. – Dwieście tysięcy zgonów w Europie rocznie, które są spowodowane nierealizowanymi zaleceniami terapeutycznymi, to liczba przerażająca. Wiele się zawsze mówiło o leczeniu, innowacyjnych terapiach i innowacyjnych lekach, pomijając jednak aspekt związany z profilaktyką pierwszo-, drugo- i trzeciorzędową. Przed nami ogromne wyzwanie – podkreślała Beata Małecka-Libera.

O adherencji senator opowiadała również podczas X Kongresu Wyzwań Zdrowotnych (13 marca). – Nie jestem tylko politykiem, jestem również lekarzem. Adherence to dla mnie problem profilaktyki trzeciorzędowej. Samą terapią i innowacyjnymi lekami nie damy ramy powstrzymać liczby zachorowań ani powikłań. Co musimy zrobić najpierw? Edukować. To słowo od lat odmieniane jest przez wszystkie przypadki, mimo to niezrealizowane. Nie możemy jednak całej edukacji opierać na lekarzach, chociażby ze względu na braki kadrowe. Mamy przecież całe zespoły medyczne: farmaceutów, diagnostów laboratoryjnych, absolwentów zdrowia publicznego. Dlaczego nie wykorzystujemy ich potencjału? Cała profilaktyka zaczyna się od edukacji.

Wypowiedzi pochodzą z konferencji „Adherencja terapeutyczna w przewlekłych chorobach cywilizacyjnych. Poprawa rokowania pacjentów i optymalizacja kosztów ochrony zdrowia dzięki odblokowaniu potencjału profilaktyki” zorganizowanej z okazji Światowego Dnia Adherence przez UM w Lublinie i Think Tank – chyba że zaznaczono inaczej

Artykuł Adherence: wyzwanie nowoczesnej polityki zdrowotnej pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

W ramach obchodów pierwszego Światowego Dnia Adherence (27 marca) odbyła się ogólnopolska konferencja poświęcona jednemu z największych wyzwań współczesnej medycyny – nieprzestrzeganiu zaleceń lekarskich. Redakcja „Świata Lekarza” uczestniczyła w tym wydarzeniu

• O skali problemu świadczą konkretne liczby: 200 000 Europejczyków umiera każdego roku z powodu nieprzestrzegania zaleceń lekarskich.
• Nieprzestrzeganie zaleceń lekarskich (non-adherence) kosztuje na całym świecie ok. 290 mld dolarów rocznie. W Europie eksperci koszt ten szacują na około 125 mld euro. W Polsce na 6 miliardów złotych.
• Powstaje Koalicja na rzecz poprawy przestrzegania zaleceń lekarskich (adherence).
• Czy zdecydujemy się w prosty sposób sięgnąć po olbrzymi potencjał jaki tkwi w przestrzeganiu przez pacjentów zaleceń lekarskich?
• Blisko 25 proc. pacjentów z nowozdiagnozowanym nadciśnieniem tętniczym nie wykupuje pierwszej recepty. Po roku z terapii rezygnuje z terapii około połowa badanych.
• Eksperci, decydenci i przedstawiciele organizacji pacjenckich podkreślili pilną potrzebę wdrożenia systemowych rozwiązań, które poprawią skuteczność terapii i zoptymalizują koszty ochrony zdrowia. Europa już dostrzegła znaczenie tego problemu – Polska, wykorzystując swoją prezydencję w Radzie UE, ma szansę aktywnie uczestniczyć w kształtowaniu nowoczesnej polityki zdrowotnej, w której adherencja stanie się jednym z priorytetów. Wnioski wypracowane podczas konferencji i warsztatów, z udziałem kluczowych interesariuszy systemu ochrony zdrowia, posłużą do dalszych analiz i mają szansę stać się punktem wyjścia do zainicjowania prac legislacyjnych nad wypracowaniem skutecznych rozwiązań zwiększających przestrzeganie zaleceń lekarskich. Problem dotyczy praktycznie wszystkich dziedzin medycyny.

W czwartek na stadionie PGE Narodowy odbyła się konferencja pt. „Adherencja terapeutyczna w przewlekłych chorobach cywilizacyjnych. Poprawa rokowania pacjentów i optymalizacja kosztów ochrony zdrowia dzięki odblokowaniu potencjału profilaktyki”. Wydarzenie zostało zorganizowane z okazji pierwszego na świecie Dnia Adherence, obchodzonego 27 marca, zainicjowanego przez World Heart Federation.

Wydarzenie, zorganizowane przez Uniwersytet Medyczny w Lublinie oraz Instytut Zdrowia ThinkTank, zgromadziło kluczowych interesariuszy systemu ochrony zdrowia, w tym przedstawicieli administracji publicznej, ekspertów ds. polityki zdrowotnej, profesjonalistów medycznych, przedstawicieli środowiska akademickiego oraz organizacji pacjenckich.

Konferencja odbyła się pod patronatem honorowym Senackiej Komisji Zdrowia oraz Polskiej Prezydencji w Radzie UE, a jego merytorycznymi partnerami były czołowe towarzystwa naukowe: Polskie Towarzystwo Nadciśnienia Tętniczego, Polskie Towarzystwo Diabetologiczne, Polskie Towarzystwo Psychiatryczne i Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne. W ramach wydarzenia odbyły się liczne wystąpienia ekspertów, debaty oraz warsztaty tematyczne.

Adherencja terapeutyczna jako wyzwanie systemowe

– To wyzwanie, które wykracza poza kwestie zdrowotne czy społeczne, stając się również istotną kwestią systemową. W obliczu rosnącej liczby pacjentów z przewlekłymi chorobami cywilizacyjnymi, skuteczne zarządzanie adherencją staje się kluczowym elementem w poprawie jakości życia chorych oraz w optymalizacji kosztów opieki zdrowotnej. Wsłuchujemy się w głosy ekspertów i dlatego chcemy powołać w Ministerstwie zespół zajmujący się tematem adherence. Trzeba podejść do tego zagadnienia systemowo, opracowując kompleksowe rozwiązania, które pozwolą odblokować pełny potencjał profilaktyki i terapii, a także umożliwią skuteczne wspieranie pacjentów w przestrzeganiu zaleceń lekarzy – podkreślił minister Marek Kos, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Zdrowia.

Podczas konferencji szczególnie podkreślano, że edukacja zdrowotna oraz profilaktyka stanowią fundament skutecznego zarządzania przewlekłymi chorobami cywilizacyjnymi. Temat ten nabiera szczególnego znaczenia w kontekście ogłoszonego przez Senat 2025 roku jako Roku Edukacji Zdrowotnej i Profilaktyki. Skuteczna edukacja oraz wczesna interwencja to kluczowe elementy poprawy adherencji terapeutycznej, co przekłada się zarówno na jakość życia pacjentów, jak i na efektywność systemu ochrony zdrowia.

W trakcie jednej z dyskusji poświęconych tym zagadnieniom głos zabrała dr Beata Małecka-Libera, przewodnicząca Senackiej Komisji Zdrowia, która podkreśla znaczenie tych działań w kontekście zarówno krajowym, jak i europejskim.

– Adherencja terapeutyczna w chorobach przewlekłych to jeden z częściej podejmowanych tematów zdrowotnych w ostatnich miesiącach w Unii Europejskiej. Dlatego też cieszę się, że dyskutujemy o tym również w Polsce. Wspólnie z partnerami z innych państw Unii Europejskiej musimy podjąć zdecydowane kroki w zakresie profilaktyki oraz edukacji zdrowotnej, aby poprawić przestrzeganie terapii przez pacjentów. Podczas niedawnego posiedzenia Senackiej Komisji Zdrowia, eksperci zwrócili uwagę na istotny wpływ adherencji na osiąganie celów terapeutycznych, a w konsekwencji efektywność leczenia w wielu chorobach, zwłaszcza w przypadkach chorób sercowo-naczyniowych, cukrzycy czy chorób psychicznych. Mam nadzieję, że w ramach polskiej prezydencji w UE, podczas majowego spotkania w parlamencie poświęconego problemom zdrowia, będziemy również dyskutować o intensyfikacji działań na rzecz poprawy adherencji, co pozwoli nie tylko na lepsze wyniki leczenia, ale także na zmniejszenie kosztów opieki zdrowotnej w skali całej Europy.

Doświadczenia innych krajów

Istotnym punktem konferencji było omówienie skutecznych rozwiązań wdrożonych w innych krajach europejskich. Prof. Michel Burnier z Lausanne University Hospital zaprezentował model opieki zespołowej jako kluczowy element poprawy adherencji, natomiast prof. Anna Vachulova, wiceprezes Słowackiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego, przedstawiła projekt CHARTER wdrożony na Słowacji, który przyczynił się do istotnej poprawy kontroli nadciśnienia tętniczego i wpłynął na redukcję powikłań sercowo-naczyniowych. Pani profesor podkreślała znaczenie włączenia wielu środowisk m.in. farmaceutów w pomoc pacjentom.

W dyskusji eksperci przywołali także przykład Portugalii, w której 30 lat temu zaledwie 4 proc. pacjentów uzyskiwało kontrolę ciśnienia tętniczego. Dzięki wprowadzonym zmianom systemowym i priorytetyzacji adherencji, dzisiaj kraj ten jest liderem w kontroli nadciśnienia tętniczego, która sięga tam już 70 proc. A, co najistotniejsze, uzyskano istotną redukcję powikłań sercowo-naczyniowych.

Prof. Krzysztof Narkiewicz, hipertensjolog, kierownik Katedry i Kliniki Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, równie mocno podkreślał potencjał współpracy międzynarodowej i korzystania z doświadczeń innych krajów. – Kluczowe jest czerpanie z rozwiązań wdrożonych w innych krajach – Portugalia, która miała kiedyś najgorszą kontrolę ciśnienia tętniczego w Europie, stworzyła szeroką koalicję środowisk medycznych, naukowych i administracyjnych, dzięki czemu znacząco poprawiła kontrolę nadciśnienia i zmniejszyła liczbę udarów. To dowód, że wspólne działania, angażujące różne grupy interesariuszy, przynoszą wymierne korzyści. Dziś, w wyjątkowym momencie polskiej prezydencji w UE, mamy szansę podjąć podobne inicjatywy, wzmacniając edukację, profilaktykę oraz systemowe rozwiązania na rzecz lepszej adherencji. Tylko współpraca w szerokiej koalicji – z udziałem środowisk medycznych, naukowych, administracyjnych oraz pacjentów – zarówno na poziomie krajowym, jak i międzynarodowym, może prowadzić do trwałych zmian i skutecznej poprawy jakości opieki zdrowotnej.

Pacjent w centrum uwagi

Podczas konferencji istotny głos zabrali przedstawiciele organizacji pacjentów, którzy aktywnie uczestniczyli w debatach poświęconych psychologicznym aspektom adherencji oraz współodpowiedzialności wszystkich interesariuszy za poprawę przestrzegania terapii.

– Jako przedstawicielka organizacji pacjentów, chciałabym podkreślić, że my, jako pacjenci doskonale zdajemy sobie sprawę, iż nie zawsze ściśle przestrzegamy zaleceń lekarskich. Kluczowe jest jednak, aby to w gabinecie, poprzez otwarty dialog z lekarzem, wspólnie pracować nad skuteczniejszym zarządzaniem terapią. Adherencja to nie tylko kwestia dyscypliny, ale również zrozumienia, motywacji i aktywnego uczestnictwa w leczeniu. Pacjent i lekarz, działając jak partnerzy, zespół, mogą znaleźć najlepsze rozwiązania, które realnie poprawią skuteczność terapii chorób przewlekłych. To wyzwanie wymagające zaangażowania i współodpowiedzialności obu stron – powiedziała Magdalena Kołodziej, prezes Fundacji My Pacjenci.

Uczestnicy konferencji mieli okazję wziąć udział w interaktywnych warsztatach, w trakcie których dyskutowano nad możliwymi rozwiązaniami systemowymi w zakresie poprawy świadomości i motywacji pacjentów, umiejętności komunikacyjnych lekarzy i innych profesjonalistów medycznych, zachęt dla lekarzy za efekty leczenia, a także działań wykorzystujących potencjał farmaceutów oraz narzędzi digitalowych, w tym e-recept.

– Jednym z najważniejszych wyzwań, przed którymi stoi współczesna medycyna, jest skuteczne zarządzanie adherencją terapeutyczną. Troska o edukację przyszłych pokoleń lekarzy w zakresie przestrzegania zaleceń terapeutycznych przez pacjentów oraz zrozumienie jej znaczenia w kontekście zdrowia publicznego jest kluczowa dla poprawy jakości opieki zdrowotnej. W naszym uniwersytecie kładziemy szczególny nacisk na kształcenie studentów w tym obszarze, ponieważ to właśnie oni będą w przyszłości odpowiadać za skuteczne wprowadzanie innowacyjnych rozwiązań w leczeniu chorób przewlekłych. Cieszę się, że w ramach warsztatów powstały tak różnorodne propozycje rozwiązań dotyczące zarówno kształcenia lekarzy, jak również innych aspektów poprawy adherencji. Do dyskusji zaprosiliśmy szerokie grono interesariuszy rynku zdrowia, ponieważ tylko uwzględniając różnorodne doświadczenia i perspektywy, możemy stworzyć rozwiązania, które skutecznie poprawią adherencję i efektywność leczenia w skali naszego kraju. To wyzwanie dla wszystkich Uczelni Medycznych. Powinniśmy precyzyjnie uczyć studentów, czym jest ten problem i jak mogą z nim walczyć, przy użyciu jakich narzędzi. Szpitale Uniwersyteckie to nie tylko doskonałe miejsce do dalszego badania tych zagadnień ale również poligon stosowania konkretnych rozwiązań w praktyce – zaznaczył prof. Wojciech Załuska, rektor Uniwersytetu Medycznego w Lublinie, Przewodniczący Konferencji Rektorów Akademickich Uczelni Medycznych.

Zaangażowani i współodpowiedzialni za zdrowie

Nieprzestrzeganie zaleceń lekarskich to główna przyczyna nieosiągania celów terapeutycznych w chorobach przewlekłych.

Czy lekarze i pacjenci na co dzień koncentrują swoją uwagę na celach terapeutycznych? Czy pacjent rozumie po co, tak naprawdę lekarz przepisał mu leki na nadciśnienie tętnicze, albo na cukrzycę? Czy dostrzega związek między tabletką, którą powinien przyjąć każdego dnia, a uniknięciem zawału, udaru, albo nawrotu depresji ? Czy rozumie, że jeśli leczy się na nadciśnienie to powinien osiągnąć konkretny cel, którym jest zdefiniowana wartość ciśnienia, albo w cukrzycy konkretne stężenie cukru? Czy ma świadomość, że osiągnięcie tego celu to dla niego szansa na dłuższe, zdrowsze życie? To pytanie na które eksperci szukali odpowiedzi.

Konferencja zakończyła się apelem o dalsze zaangażowanie wszystkich interesariuszy na rzecz poprawy adherencji terapeutycznej. Eksperci zgodnie podkreślali, że wyzwanie to wymaga systemowego podejścia oraz współpracy środowiska medycznego, pacjentów i instytucji odpowiedzialnych za ochronę zdrowia. Organizatorzy wyrazili nadzieję, że temat adherencji terapeutycznej na dłużej zagości w debacie publicznej i stanie się priorytetem nowoczesnej polityki zdrowotnej w Polsce i całej Europie.

Wnioski z Konferencji zostaną przekazane wszystkim podmiotom, w tym Ministerstwu Zdrowia. – To dopiero początek naszej drogi o zmianę tej sytuacji – powiedział prof. Wojciech Załuska. –Jednoprocentowa poprawa adherencji to wiele milionów złotych, które zaoszczędzimy dla innych potrzeb – to także dłuższe życie tysięcy chorych.

Artykuł Polska włącza się w europejską debatę o przestrzeganiu zaleceń lekarskich pochodzi z serwisu Świat Lekarza.