Problem krótkowzroczności u dzieci znacznie nasilił się w ostatnich latach. Ponadto, obserwujemy inny, poważny pro­blem, i to już u bardzo małych dzieci – tzw. leniwe oko, czyli amblyopię. Inaczej określamy to jako niedowidzenie z nieużywania. Amblyopia jest wadą polegającą na wyłą­czeniu przez mózg jednego oka – tego, które widzi słabiej – mówi Prof. IPCZD dr hab. Wojciech Hautz, kierownik Kliniki Okulistyki w Instytucie „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka” w Warszawie.

Zapewne najczęściej występującym zaburzeniem wzroku u dzieci i młodzieży jest dziś krótkowzroczność, jako skutek długiego przesiadywania przed komputerem i korzystania z innych zdobyczy technologicznych.

Istotnie, problem krótkowzroczności znacznie nasilił się w ostatnich latach. Kiedyś dzieci nie siedziały w szkole tyle czasu, po szkole bawiły się na trzepaku, grały w piłkę. Dziś wpatrują się z bliskich odległości w monitory komputerów, smartfonów, a ciągłe napięcie akomodacyjne oka zwięk­sza ryzyko krótkowzroczności. Zaburzenia widzenia dłu­go mogą rozwijać się bezobjawowo, dopiero jak dziecko zaczyna mrużyć oczy, wpatrując się w tablicę, coraz niżej pochylać głowę przy czytaniu, coraz częściej boli je głowa, wówczas te objawy skłaniają rodziców do wizyty z dziec­kiem u okulisty.

A zespół suchego oka, tak częsty u osób nadmiernie korzystających z komputerów czy telefonów komórkowych?

Wbrew temu, co się powszechnie sądzi, tzw. suche oko o wiele częściej zdarza się u osób dorosłych, zwłaszcza u kobiet w wieku menopauzalnym, gdyż dużą role odgrywają tu hormony. U dzieci zespół suchego oka, jeśli wy­stępuje, to głównie jest związany z innymi schorzeniami, przede wszystkim autoimmunologicznymi.

Natomiast u dzieci obserwujemy inny, poważny pro­blem, i to już u bardzo małych dzieci – tzw. leniwe oko, czyli amblyopię. Inaczej określamy to jako niedowidzenie z nieużywania. Amblyopia jest wadą polegającą na wyłą­czeniu przez mózg jednego oka – tego, które widzi słabiej. Ponieważ używamy jednocześnie obu oczu, nie orientuje­my się, że jedno jest słabsze i tak naprawdę posługujemy się tylko jednym, tym mocniejszym. Jeśli wada nie zostanie wcześnie wychwycona i skorygowana, w późniejszym wie­ku niska ostrość wzroku się stabilizuje i nie można jej po­prawić.

Jaka może być przyczyna amblyopii, czy jest to wada genetyczna, dziedziczna?

Najczęściej amblyopia jest wynikiem tzw. różnowzroczno­ści, a więc różnej wady w prawym i lewym oku, oraz nad­wzroczności. Wówczas w prawym i lewym oku powstają obrazy różnej jakości. Mózg dziecka wybiera oko ostrzej, lepiej widzące, a słabsze pomija. Zarówno nadwzroczność, jak i różnowzroczność może być dziedziczna.

Jak można wychwycić w porę tę wadę, skoro dziecko nie czuje, że na jedno oko widzi gorzej? A kiedy zostanie wykryta w późniejszym wieku, jest już za późno na jej skorygowanie i pozostaje niedowidzenie na jedno oko na całe życie. Co wtedy?

Tak jak już powiedziałem, u starszych dzieci, powyżej 8. r.ż., leczenie amblyopii jest już nieskuteczne. Dlate­go potrzebne byłyby badania przesiewowe w tym kie­runku, u jak najmłodszych dzieci, najlepiej w wieku 2,5 roku, a u dzieci z grupy ryzyka (nadwzroczność lub różno­wzroczność u rodzeństwa, rodziców lub dziadków) nawet w 1. r.ż. Obecne przepisy zalecają wykonywanie badań przesiewowych w czasie pediatrycznych badań bilanso­wych. Niestety nie zawsze są one przeprowadzane lub są przeprowadzane niewłaściwie. Najlepiej, gdyby okulistycz­ne badania przesiewowe były wykonywane przez profe­sjonalistów: ortoptystki i optometrystów. Wystąpiliśmy z prof. Rękasem do ministra zdrowia z propozycją urucho­mienia badań przesiewowych, czekamy na odpowiedź.

Na czym polega leczenie tzw. leniwego oka?

Jeszcze raz podkreślę – im wcześniej wkroczymy z leczeniem, tym lepsze efekty. A leczenie polega na skorygowaniu okula­rami wady wzroku i zmuszaniu oka słabszego do podjęcia widzenia. Zasłaniamy oko lepiej widzące, wymuszając w ten sposób pracę słabszego. Jest też wiele ćwiczeń usprawniają­cych słabsze oko; zalecane są one indywidualnie.

Rozmawiała: Bożena Stasiak

Artykuł Prof. IPCZD dr hab. Wojciech Hautz: Najczęstsze zaburzenia wzroku u dzieci i młodzieży pochodzi z serwisu Świat Lekarza.