Bakteriofagi, czyli wirusy atakujące bakterie, mogą pomóc w walce z infekcjami, wobec których zawodzą antybiotyki. Dr Bartłomiej Grygorcewicz z Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego bada ich zastosowanie w leczeniu trudnych zakażeń szpitalnych i opornych na leczenie biofilmów

Jego badania są szczególnie istotne wobec narastającej antybiotykooporności. Tzw. superbakterie, czyli szczepy niewrażliwe na większość lub nawet wszystkie znane antybiotyki, stają się coraz większym zagrożeniem dla zdrowia publicznego, a liczba zakażeń nimi rośnie na całym świecie w niepokojącym tempie.

W tej sytuacji naukowcy z całego świata pilnie poszukują nowych sposobów walki z takimi patogenami. Jednak opracowywanie kolejnych antybiotyków jest procesem niezwykle trudnym i kosztownym. WHO podkreśla, że rozwój nowych leków z tej grupy praktycznie się zatrzymał – w ciągu ostatnich dekad na rynek trafiły tylko 2–3 zupełnie nowe klasy, a większość nowych preparatów to jedynie modyfikacje istniejących. Dlatego coraz większe zainteresowanie budzą alternatywne metody leczenia infekcji, takie jak bakteriofagi.

– Dobór skutecznego faga zajmuje dni lub tygodnie, a nie dekady, jak w przypadku nowych antybiotyków – podkreślił w rozmowie z PAP dr Bartłomiej Grygorcewicz. – Poza tym fagi można elastycznie łączyć w koktajle, dzięki czemu terapia może być skuteczna nawet wtedy, gdy bakteria uodporni się na pojedynczy wirus.

Naukowiec przypomniał, że zakażenia bakteriami wielolekoopornymi są jednym z największych problemów współczesnej medycyny. Najtrudniejsze do zwalczania są infekcje związane z biofilmem – wielowarstwową strukturą mikroorganizmów osadzonych w macierzy, która utrudnia działanie leków i układu odpornościowego. Biofilmy najczęściej rozwijają się na cewnikach, implantach, ranach pooperacyjnych czy w drogach oddechowych pacjentów.

– Biofilmy to wyjątkowo trudne do zniszczenia struktury. Nawet jeśli antybiotyk przeniknie do ich wnętrza, część komórek w biofilmie przechodzi w stan uśpienia i pozostaje niewrażliwa na leczenie. Dlatego infekcje tego typu mogą trwać miesiącami lub nawracać – powiedział ekspert.

Najnowsze badania jego zespołu, opisane na łamach „Microbes and Infection”, dotyczyły zakażeń wywoływanych przez Staphylococcus aureus (gronkowca złocistego) i Candida albicans – duet mikroorganizmów, który w niektórych warunkach klinicznych może tworzyć złożone biofilmy mieszane.

– Same bakteriofagi dobrze radzą sobie z bakteriami, ale nie usuwają całego mieszanego biofilmu, w którym współwystępują bakterie i grzyby. Dlatego najlepsze efekty daje połączenie fagów z antybiotykami i lekami przeciwgrzybiczymi. Odpowiednio dobrana kombinacja działa znacznie skuteczniej niż każdy z tych środków osobno – wyjaśnił dr Grygorcewicz.

W ramach pracy naukowcy sprawdzili, jak różne kombinacje tych trzech składników wpływają na skuteczność zwalczania biofilmu. Jego zespół wykazał, że znaczenie ma nie tylko to, jakie środki zostaną użyte, ale również kolejność ich podawania – w niektórych układach różnice w skuteczności były bardzo wyraźne.

W modelu płynnym, który odzwierciedla zakażenia rozwijające się w środowiskach takich, jak krew czy limfa, najlepsze efekty uzyskano wtedy, gdy najpierw zastosowano bakteriofagi, następnie lek przeciwgrzybiczy, a na końcu antybiotyk. W takim układzie udawało się skutecznie ograniczyć zarówno bakterie, jak i grzyby.

W biofilmie – strukturze znacznie bardziej odpornej na leczenie – optymalne okazało się jednoczesne podanie wszystkich trzech środków lub zastosowanie bakteriofagów wraz z antybiotykiem przed dołączeniem leku przeciwgrzybiczego.

Jak podkreśla naukowiec, rola bakteriofagów w terapii skojarzonej jest często źle interpretowana. Fagi nie przenoszą leków, lecz osłabiają bakterie, dzięki czemu stają się one bardziej podatne na działanie antybiotyków i leków przeciwgrzybiczych. W niektórych przypadkach fagi naruszają strukturę bakteryjną, co ułatwia wnikanie leku do komórki, a czasem to właśnie antybiotyk zwiększa namnażanie fagów, wzmacniając ich działanie.

Dlatego tak istotne jest dobranie właściwej kolejności stosowania poszczególnych środków. – Zaobserwowaliśmy, że gdy bakteriofag podany jest jako pierwszy, rozluźnia strukturę biofilmu. Dzięki temu kolejne leki mogą łatwiej wnikać w jego głąb i docierać do ukrytych mikroorganizmów – zaznaczył ekspert.

Jego zdaniem takie odkrycia mogą w przyszłości pomóc opracować skuteczniejsze metody leczenia zakażeń, wobec których klasyczne farmaceutyki zawodzą. Fagoterapia jest już testowana w niektórych krajach, m.in. w Gruzji, Belgii, Australii i Stanach Zjednoczonych. Coraz więcej specjalistów uznaje ją za realną alternatywę dla antybiotyków. W Polsce prowadzi się na razie terapie eksperymentalne, m.in. w Instytucie Immunologii i Terapii Doświadczalnej im. Ludwika Hirszfelda PAN we Wrocławiu.

Jednak jak podkreślił dr Grygorcewicz, droga do powszechnego stosowania fagów w medycynie jest wciąż daleka. – Największym problemem są obecnie regulacje prawne. W Unii Europejskiej nie ma jeszcze jednoznacznych przepisów określających, jak powinny wyglądać preparaty fagowe i w jakich przypadkach można je stosować u ludzi – zaznaczył.

Zauważył, że dopiero niedawno pojawiły się pierwsze zalecenia dotyczące stosowania fagoterapii w weterynarii. Jedynie w nielicznych krajach, np. Belgii, wdrożono także model tzw. magistral phage, który pozwala indywidualnie dobierać i przygotowywać preparaty dla pacjentów. W tym systemie bakteriofagi są traktowane jak leki magistralne, czyli takie, które farmaceuta wytwarza na podstawie recepty lekarskiej, specjalnie dla konkretnego chorego. Z próbki pobranej od pacjenta izoluje się bakterię odpowiedzialną za zakażenie, następnie w laboratorium dobiera bakteriofagi skuteczne, wobec tego szczepu i łączy je w tzw. koktajl fagowy. Gotowy preparat trafia do szpitala, gdzie jest podawany w ramach spersonalizowanej terapii.

Drugim wyzwaniem jest duża specyficzność bakteriofagów. – Każdy z nich atakuje jedynie określony szczep bakterii, co sprawia, że terapia musi być zawsze szyta na miarę. Jest to zarówno zaleta, jak i wada fagów. Dzięki swojej precyzji nie niszczą pożytecznej mikroflory, ale wymagają dokładnego dopasowania do konkretnego patogenu – powiedział dr Grygorcewicz.

Naukowiec jest współzałożycielem Polskiego Towarzystwa Badań nad Wirusami Mikroorganizmów, które łączy specjalistów zajmujących się fagami i ich zastosowaniami. – Staramy się jednoczyć to środowisko na wspólnych konferencjach, budować współpracę między ośrodkami, wymieniać doświadczenia i wspierać rozwój badań nad bakteriofagami w naszym kraju.

– To temat, który na świecie budzi ogromne zainteresowanie. Choć rozwój badań nad fagoterapią wyprzedza obecnie obowiązujące regulacje, liczymy, że w najbliższych latach prawo zacznie nadążać za postępem nauki. Problem narastającej oporności na leki przeciwdrobnoustrojowe staje się coraz poważniejszy i według prognoz może wkrótce dorównać skalą największym współczesnym zagrożeniom zdrowotnym – podsumował badacz.

Katarzyna Czechowicz (PAP)

kap/ zan/ lm/

Artykuł Bakteriofagi w walce z superbakteriami: nowa broń przeciw antybiotykooporności pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Ponad połowa pacjentów z ranami zakażonymi trafia do lekarza lub szpitala zbyt późno, a blisko 1/3 jest leczona preparatami, które nie przynoszą rezultatów. W Polsce brakuje nie tylko procedur monitorowania zakażeń ran, ale także edukacji personelu medycznego w ich profilaktyce. Tymczasem eksperci ostrzegają, jeśli nie zmienimy modelu leczenia, w niedalekiej przyszłości zwykła rana może stać się dla pacjenta zagrożeniem życia. Główny winowajca? Antybiotykooporność

Z pozoru niewielka rana – po skaleczeniu, oparzeniu lub drobnym zabiegu chirurgicznym – powinna goić się fizjologicznie, bez powikłań. Niestety, coraz częściej proces ten zostaje zaburzony przez oporne bakterie, uniemożliwiające skuteczne leczenie. W miarę utrwalenia infekcji rana zaczyna wykazywać cechy przewlekłości i staje się tzw. raną trudno gojącą się – wymagającą specjalistycznej terapii i interdyscyplinarnej opieki. Jeśli nie uda się zahamować rozwoju zakażenia, dochodzi do rozległych uszkodzeń tkanek, konieczności amputacji, a nawet zagrożenia życia.

– Wielu pacjentów z raną przewlekłą ma za sobą długie miesiące, a niekiedy nawet lata nieskutecznych prób leczenia. Nierzadko są to osoby, które podejmowały samodzielne działania w domu lub otrzymywały nieskuteczne zalecenia, oparte na schematach sprzed dekad. Doskonale wiemy, że antybiotyk, który kiedyś traktowaliśmy jako cudowne rozwiązanie i przepisywaliśmy zbyt chętnie, nie ma sensu w leczeniu zakażeń miejscowych, coraz częściej, jest też nieskuteczny ze względu na oporność bakterii. Rana się powiększa, obszar infekcji się rozszerza, tkanki ulegają degradacji, a my z wielkimi trudnościami próbujemy odzyskać kontrolę nad sytuacją. To nie tylko trudność medyczna. To także ogromny ciężar dla psychiki pacjenta i jego rodziny, nie mówiąc już o kosztach terapii, które rosną wykładniczo w przypadku zakażeń wywołanych szczepami wielolekoopornymi – mówi prof. dr hab. n. med. Tomasz Banasiewicz, Przewodniczący Rady Ekspertów kampanii „Rany pod kontrolą”.

W Polsce na rany trudno gojące się cierpi nawet do miliona osób. W ponad 70 proc. przypadków infekcja związana z raną jest leczona ogólnoustrojowo – najczęściej poprzez antybiotyk, który nie zawsze jest potrzebny, a często zupełnie nieskuteczny.

Antybiotykoterapia to ostateczność, nie pierwszy wybór

Zgodnie z aktualnymi wytycznymi leczenia ran decyzja o włączeniu antybiotyku powinna być poprzedzona kilkoma kluczowymi krokami: oceną mikrobiologiczną rany, właściwym przygotowaniem jej łożyska, wdrożeniem leczenia miejscowego (najczęściej poprzez antyseptykę) oraz obserwacją cech infekcji miejscowej. Regularne stosowanie antyseptyków pozwala skutecznie ograniczyć namnażanie się bakterii w ranie i zmniejsza ryzyko rozwinięcia się infekcji opornych na antybiotyki. Tymczasem wielu pacjentów, jeszcze zanim konsultuje się z lekarzem, przyjmuje antybiotyki samodzielnie – lub otrzymuje je już podczas pierwszej wizyty, bez wykonania niezbędnych badań. Efekt? Rośnie liczba drobnoustrojów opornych na leczenie, a ich eliminacja staje się niemal niewykonalna.

– Leczenie zakażenia rany nie zaczyna się od antybiotyku – ono powinno zaczynać się od decyzji świadomej, osadzonej w klinice i w biologii rany. Każdą ranę trzeba ocenić klinicznie, poszukać objawów infekcji, ocenić jej zasięg i stopień zaawansowania, wziąć pod uwagę nie tylko sytuację miejscową ale również stan ogólny pacjenta i dopiero wtedy zdecydować o leczeniu. Tymczasem wciąż zbyt często obserwujemy sytuację, w której pacjent z raną trafia do lekarza POZ i otrzymuje od razu receptę na antybiotyk – to schemat, który trzeba zatrzymać. Każda niepotrzebna antybiotykoterapia to nie tylko błąd w dokumentacji – to realne ryzyko dla kolejnych pacjentów. To przyczynianie się do selekcji opornych drobnoustrojów, które, jak już dziś wiemy, potrafią wymknąć się spod kontroli – mówi dr n. med. Przemysław Lipiński, Prezes Polskiego Towarzystwa Leczenia Ran, ekspert kampanii „Rany pod kontrolą”.

Farmaceuci i pielęgniarki są na pierwszej linii. Ale czy przygotowani?

Z badań przeprowadzonych w ramach kampanii „Rany pod kontrolą” wśród pielęgniarek i farmaceutów wynika, że mimo ogromnej motywacji do działania i zaangażowania w pomoc pacjentom, wielu z nich nie czuje się w pełni przygotowanych do zarządzania terapią ran. Tylko co trzeci farmaceuta deklaruje znajomość nowoczesnych opatrunków, a jeszcze mniej produktów do lawaseptyki i zasad przeciwdrobnoustrojowego leczenia miejscowego. W przypadku pielęgniarek, mimo dostępności licznych szkoleń, wiedza w zakresie rozpoznawania cech infekcji miejscowej wciąż wymaga poszerzenia. A przecież to właśnie ci profesjonaliści są najbliżej pacjenta i to oni mogą zatrzymać rozwój infekcji, zanim stanie się groźna.

– Zanim pacjent trafi do wyspecjalizowanej placówki, często przez wiele tygodni leczy się sam, szuka pomocy w aptece, wśród opiekunów lub wręcz w Internecie. Zwykle leczenie zaczyna od swojej poradni Podstawowej Opieki Zdrowotnej – u lekarza rodzinnego albo pielęgniarki środowiskowej, a czasem od razu udaje się na SOR. Oni wszyscy starają się działać profesjonalnie, ale nie zawsze mają do dyspozycji to, czego potrzebują – albo brakuje wiedzy, albo umiejętności praktycznych, albo narzędzi diagnostycznych i leczniczych. Dlatego potrzebne jest wprowadzenie jasnych procedur, obowiązkowych ścieżek terapeutycznych oraz zaleceń w formie prostych algorytmów, popartych odpowiednimi szkoleniami – to są kroki, które mogą zrewolucjonizować model leczenia chorych z raną. Polskie Towarzystwo Leczenia Ran opowiada się również za wprowadzeniem systemu certyfikacji pracowników ochrony zdrowia zajmujących się leczeniem ran – wyjaśnia dr n. med. Przemysław Lipiński.

Eksperci ostrzegają: musimy zmienić system, zanim będzie za późno

W Polsce leczenie ran wciąż bywa traktowane jako proces dodatkowy – uzupełnienie głównej terapii podstawowej choroby. Brakuje wyspecjalizowanych zespołów interdyscyplinarnych, które pracowałyby tylko z pacjentami z ranami, a duża liczba działań – jak oczyszczanie rany, ocena mikrobiologiczna czy stosowanie preparatów przeciwdrobnoustrojowych – nie jest refundowana lub realizowana w sposób regularny. Eksperci zgodnie podkreślają: bez zmian systemowych nie uda się uzyskać trwałych efektów.

– Musimy przemyśleć na nowo sposób postępowania w leczeniu ran. Dziś wiemy już, że antybiotykoodporność nie jest zjawiskiem teoretycznym. Ona się dzieje każdego dnia, w każdej placówce. Zakażenie w obrębie rany, proces początkowo miejscowy, musi być skutecznie i efektywnie leczone, w początkowej fazie jak najbardziej bez użycia antybiotyków. Nieprawidłowe, nieefektywne leczenie rany może skutkować szerzeniem się infekcji, w pewnych sytuacjach może prowadzić do sepsy, a nierzadko kończy się amputacją, która zmienia życie pacjenta na zawsze. Dlatego bez względu na stanowisko i miejsce pracy, każdy profesjonalista ochrony zdrowia powinien zdobyć wiedzę na temat tego, jak zatrzymać rozwój infekcji lokalnie – zanim stanie się ona infekcją ogólnoustrojową. To element fundamentalny, a dziś – niestety systemowo zaniedbany – mówi prof. dr hab. n. med. Tomasz Banasiewicz.

Źródła danych:
• Badanie potrzeb pielęgniarskich w zakresie profesjonalnej terapii ran przeprowadzonego w ramach kampanii „Rany pod kontrolą” w dniach od 24 lutego do 17 marca 2025 r.
• Badanie potrzeb farmaceutycznych w zakresie profesjonalnej terapii ran przeprowadzonego w ramach kampanii „Rany pod kontrolą” w dniach od 1 lipca do 31 lipca 2025 r.
• Porozumienie na rzecz Profesjonalnej Terapii Ran

Artykuł Leczenie ran staje się bezsilne wobec bakterii pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Poszukiwanie alternatyw dla antybiotykoterapii nabiera coraz większego tempa. Duże nadzieje, zwłaszcza w kontekście szczepów wielolekoopornych, naukowcy wiążą z bakteriocynami i bakteriofagami. Badacz z Uniwersytetu Wrocławskiego prowadzi prace nad bakteriocyną będącą peptydem izolowanym z ludzkiej śliny. Za swoje badania otrzymał Złoty Medal Chemii.

– Mówi się, że powoli zmierzamy do końca ery antybiotyków. Coraz więcej antybiotyków przechodzi do lamusa, ponieważ coraz więcej szczepów bakterii nabiera oporności, jak na przykład MRSA – gronkowiec złocisty odporny na metycylinę, który tak naprawdę nabrał odporności na wszystkie antybiotyki na bazie penicyliny. Mamy też różne inne szczepy bakterii, jak VRSA, które nabrały oporności na większość znanych antybiotyków, i właśnie dlatego szukamy nowych strategii, które mogą nas uratować w tej kończącej się erze antybiotyków – mówi agencji Newseria Jan Kachnowicz z Uniwersytetu Wrocławskiego, laureat 14. edycji konkursu Złoty Medal Chemii.

Nagrodzona w konkursie Instytutu Chemii Fizycznej PAN praca autorstwa Jana Kachnowicza została napisana pod opieką naukową dr Joanny Wątły i dr hab. Anety Jezierskiej, prof. UWr. Przedmiotem pracy były badania nad pochodzącym z ludzkiej śliny peptydem drobnoustrojowym. Laureat połączył w swojej pracy badania eksperymentalne z modelowaniem komputerowym w celu zrozumienia struktury tego peptydu oraz opisania jego właściwości, w szczególności określił rolę histydyny w zdolności peptydu do wiązania jonów metali, co może odgrywać kluczową rolę w jego aktywności biologicznej. Zrozumienie występujących mechanizmów ma istotne znaczenie nie tylko w pogłębianiu wiedzy o funkcji naturalnych peptydów przeciwdrobnoustrojowych, ale także w projektowaniu nowych, skutecznych środków terapeutycznych.

– Mój projekt dotyczy badań nad bardzo poważnym problemem, który dotyczy nas wszystkich, a mianowicie antybiotykooporności wśród różnych patogenów. Jest to problem coraz bardziej rosnący, jeszcze wiele osób nie zdaje sobie sprawy, jakie to niesie za sobą konsekwencje, jednak powstają coraz bardziej alarmujące szczepy bakterii, nowe patogeny i powoli brakuje nam narzędzi do ich zwalczania. Właśnie to jest tematyką mojej pracy, badam jeden peptyd, który może mieć potencjalne właściwości przeciwdrobnoustrojowe – wyjaśnia Jan Kachnowicz.

W związku z narastającą antybiotykoopornością wysiłki mikrobiologów skupiają się obecnie w dużej mierze wokół tego, by wyłonić substancje, które mogłyby stanowić alternatywę dla antybiotyków. Problemem są zwłaszcza wielolekooporne szczepy bakterii. Najbardziej obiecujące wyniki badań nad substancjami mogącymi je zwalczać dotyczą dwóch rodzajów cząsteczek bakteriocyn i bakteriofagów.

Bakteriocyny to właśnie peptydy, małe białka produkowane wyłącznie przez bakterie po to, by zabijać inne bakterie. Ich działanie jest podobne do antybiotyków. Zasadnicza różnica jest taka, że ich spektrum działania przeciwbakteryjnego jest bardzo wąskie. Poszczególne bakteriocyny działają tylko na określone szczepy bakterii, nie wpływając przy tym na mikrobiom skóry czy mikrobiotę jelitową. Nie wykazują ponadto toksycznego działania wobec komórek eukariotycznych.

Bakteriofagi to z kolei wirusy specyficznie infekujące bakterie, co oznacza, że są zupełnie nieszkodliwe wobec komórek budujących organizmy ludzi czy zwierząt. Również bakteriofagi są skierowane przeciwko określonym rodzajom czy szczepom bakterii. Kontakt takiego wirusa z bakterią wykazującą wrażliwość na nią prowadzi do przeniknięcia patogenu do atakowanych komórek, namnożenia go i uwalniania wirionów potomnych. Taki mechanizm działania powoduje rozpad komórek bakterii. Oznacza to, że bakteriofagi są precyzyjnie i wybiórczo działającymi środkami antybakteryjnymi.

Odejście od antybiotyków na rzecz bakteriocyn i bakteriofagów wydaje się być tylko kwestią czasu. Dzieje się tak, ponieważ zatrzymanie procesu uodparniania się szczepów na zwalczające je substancje chemiczne jest praktycznie niemożliwe. Mikrobiolodzy już od lat ostrzegają, że grozi nam powrót do sytuacji, z jaką mierzyliśmy się przed wynalezieniem penicyliny.

– Możemy usłyszeć różne prognozy, jak na przykład to, że od roku 2050 z powodu infekcji wywołanych bakteriami antybiotykoopornymi będzie ginąć nawet 10 mln ludzi rocznie. Infekcje wywołane tymi bakteriami mają bardzo wysoki odsetek śmiertelności, który może sięgać nawet 90 proc. Przemysł farmaceutyczny jest bardzo dużą gałęzią ogólnego przemysłu, dlatego wydaje mi się, że powoli, za kilkadziesiąt lat będziemy odchodzili od terapii antybiotykowych, ponieważ po prostu stracą one swoje właściwości przeciwdrobnoustrojowe. Będziemy szukali nowych narzędzi i może się okazać, że właśnie peptydy przeciwdrobnoustrojowe albo ich odpowiedniki, jakieś analogi zastąpią antybiotyki – przewiduje badacz z Uniwersytetu Wrocławskiego.

Co ciekawe, bakteriocyny zostały odkryte w podobnym czasie, co antybiotyki. Odkrycie przez Alexandra Fleminga penicyliny jest datowane na rok 1928, podczas gdy belgijski mikrobiolog André Gratia odkrył bakteriocyny w roku 1925. Jednak to dokonanie Fleminga spotkało się z większym zainteresowaniem, a potem chętniej było rozwijane przez koncerny farmaceutyczne. Temat bakteriocyn na dobre powrócił do debaty naukowej dopiero w momencie, w którym trzeba było zacząć szukać nowych metod zwalczania groźnych szczepów. Środki z tej grupy są już z dobrymi rezultatami stosowane w weterynarii. Zastosowanie u ludzi wymaga natomiast dużo bardziej zaawansowanych i kosztownych badań.

Artykuł Antybiotykooporność coraz poważniejszym problemem pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Polska naukowczyni jako pierwsza na świecie prowadzi badania, mające na celu wyłonienie degraderów, oddziaływujących na większość najgroźniejszych bakterii.

Pandemia COVID-19 pokazała, że badanie mechanizmów działania układu immunologicznego i poszukiwanie nowych metod w diagnostyce chorób zakaźnych są szczególnie ważne, w kontekście zapobiegania chorobom wirusowym. Jednak równie istotny jest problem rosnącej antybiotykooporności bakterii. Poszukiwanie zupełnie nowych strategii działania antybiotyków jest potrzebne, aby uniknąć nadchodzącego kryzysu. Dlatego zespół naukowy Dr Marii Górnej, z Centrum Nauk Biologiczno-Chemicznych i Wydziału Chemii UW, pracuje nad degraderamii odkrywa tajniki funkcji oraz struktury białek z nadzieją, że uda się poznać, zdiagnozować i zwalczyć choroby zakaźne i autoimmunologiczne, bądź nowotworowe. Projekt badawczy został doceniony w 20. edycji programu L?Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki.

W trakcie pandemii COVID-19 zaobserwowaliśmy znaczny wzrost w stosowaniu antybiotykoterapii – na tyle duży, że WHO obawia się globalnego zagrożenia, jakim jest wzrost liczby opornych szczepów bakterii. Jeżeli stosowanie antybiotyków nadal będzie tak częste, to szacuje się, że do roku 2050 na choroby bakteryjne globalnie będzie umierało ponad 10 milionów ludzi rocznie. Liczba zgonów zacznie być porównywalna do tych spowodowanych chorobami nowotworowymi.

Jeżeli nie podejmiemy działań, na rzecz znalezienia nowych form leczenia chorób zakaźnych, to będziemy musieli zmierzyć się z jednym z największych problemów zdrowotnych w 21 wieku. Poszukiwanie zupełnie nowych strategii działania antybiotyków ? takich jak degradery przeciwbakteryjne ? jest bardzo potrzebne, aby uniknąć nadchodzącego kryzysu. Moje badania mają na celu zapobiec temu procesowi ? mówi dr Maria Górna, nagrodzona stypendium habilitanckim programu L?Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki.

Nadużywamy antybiotyków

Zjawisko narastania oporności bakterii na antybiotyki stanowi jeden z najpoważniejszych problemów medycznych, epidemiologicznych, a nawet ekonomicznych. Bagatelizowanie skali problemu i nadużywanie antybiotyków powodują, że ich skuteczność staje się coraz mniejsza. Bakterie zbyt szybko się uodparniają, co będzie skutkowało problemami z doborem leczenia w zakażeniach bakteryjnych. Nieuzasadnione stosowanie antybiotyków dotyczy często chorób wirusowych, które np. w ostrych zakażeniach dróg oddechowych są przyczyną ok. 80% infekcji [1]. Niewłaściwe rozpoznanie wirusa, dążenie do szybkiego zapobiegania rozwojowi infekcji bakteryjnej i wymuszanie przez pacjentów włączania antybiotykoterapii, jest niestety częstą przyczyną jej nadużywania. To wszystko sprawia, że bakterie zyskują coraz to większą odporność na znane nam antybiotyki. Odpowiedzią na to mogą być nowe terapie, dzięki którym uda się zapobiegać rozwojowi groźnych patogenów i występującym na światową skalę epidemiom.

Degradery alternatywą dla klasycznej antybiotykoterapii

Technologia celowanej degradacji białek (ang. Targeted Protein Degradation, TPD) to absolutny przełom w leczeniu wielu trudnych chorób. Wykorzystywane w niej degradery to leki nowej generacji, o których zrobiło się głośno w świecie nauki zaledwie kilka lat temu. Środowisko naukowe pokłada w nich duże nadzieje, licząc, że skutecznie pomogą rozwiązać problemy chorób nowotworowych, autoimmunologicznych lub neurodegeneracyjnych, a także przyczynią się do rozwiązania problemów wynikających ze zwiększonej odporności bakterii na antybiotyki.

Degradery to zwykle dwuczęściowe, chimeryczne cząsteczki. Są to związki syntetyczne, które nie występują naturalnie w naszym organizmie. Pomagają niszczyć białka, odpowiedzialne za rozwój choroby lub potrzebne szkodliwej komórce do przeżycia. Stosując degradery za cel możemy obrać wybrane białko, na przykład białka bakteryjne i dzięki degraderom próbować je usuwać i tym samym zabijać bakterie. Szybkość i skuteczność degraderów wynikają z tego, że działają one zupełnie inaczej, niż klasyczne leki. Kolokwialnie mówiąc ? wystarczy, że cząsteczka białka napotka na swej drodze degradery, które spowodują jej usunięcie z komórki. Przez to, że są nieodwracalne w działaniu, to też skuteczne w małych ilościach. Niestety, obecne degraderynie działają na bakterie ? dlatego ja i mój zespół, jako pierwsi na świecie, prowadzimy badania, mające na celu wyłonić degradery oddziałowujące na większość najgroźniejszych bakterii. Wierzę, że przełom w leczeniu wielu ciężkich chorób jest możliwy– mówi Dr Maria Górna, z Wydziału Chemii i Centrum Nauk Biologiczno-Chemicznych Uniwersytetu Warszawskiego.

Stypendystka 20. edycji programu L?Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki twierdzi, że stosowanie antybiotykoterapii degraderowej może nastąpić już w ciągu najbliższej dekady. Dodatkowo, dr Maria Górna jest pewna, że uzyskalibyśmy wyjątkowo skuteczne narzędzie w walce z przyszłymi zakażeniami bakteriami odpornymi na wiele leków, potocznie zwanymi superbakteriami ? degradery mogłyby być zwalczającymi je superantybiotykami.

Bio:

Dr Maria Górna prowadzi badania nad białkami i zajmuje się biologią molekularną. Podczas doktoratu na Wydziale Biochemii Uniwersytetu w Cambridge zaczęła zgłębiać biologię strukturalną. Studia na Uniwersytecie w Cambridge wspierało europejskie stypendium Marie Curie. Pięcioletni staż podoktorski odbyła w Centrum Medycyny Molekularnej Austriackiej Akademii Nauk. Planuje nadal odkrywać tajniki funkcji i struktury białek z nadzieją, że uda się poznać, zdiagnozować i zwalczyć choroby zakaźne i autoimmunologiczne, bądź nowotworowe. W tym roku otrzymała stypendium naukowe 20. edycji programu L?Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki. Temat nagrodzonej pracy to Badania funkcji i struktury białek na potrzeby ulepszonej terapii i diagnostyki chorób zakaźnych i autoimmunologicznych.

***

O Programie L?Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki

Celem Programu L?Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki prowadzonego od 2001 roku jest promowanie osiągnięć naukowych utalentowanych badaczek, zachęcanie ich do kontynuacji prac zmierzających do rozwoju nauki oraz udzielenie wsparcia finansowego. Partnerami Programu są Polski Komitet do spraw UNESCO, Ministerstwo Edukacji i Nauki oraz Polska Akademia Nauk. Do 2020 roku w Polsce wyróżniono 105 naukowczyń. Wyboru, co roku dokonuje Jury pod przewodnictwem prof. Ewy Łojkowskiej.

Polska jest jednym ze 118 krajów, w których co roku przyznawane są stypendia dla utalentowanych naukowczyń. Program Dla Kobiet i Nauki jest częścią globalnej inicjatywy For Women in Science, która powstała dzięki partnerstwu L?Oréal i UNESCO. Stypendystki edycji krajowych mają szansę na międzynarodowe wyróżnienia: nagrodę International Rising Talents(w ich gronie są już trzy Polki: dr hab. Bernadeta Szewczyk – 2016 rok, dr hab. Joanna Sułkowska – 2017 rok oraz dr Agnieszka Gajewicz – 2018 rok) oraz L?Oréal-UNESCO Award, przyznawane co roku w Paryżu w ramach For Women in Science Week 5 laureatkom, których odkrycia dostarczają odpowiedzi na kluczowe problemy ludzkości.

Więcej informacji:

Strona programu L?Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki: www.lorealdlakobietinauki.pl Facebook: https://www.facebook.com/LOrealPoland

[1]nia.org.pl

Artykuł Polska naukowczyni bada superantybiotyki, które pomogą w walce z antybiotykoopornością pochodzi z serwisu Świat Lekarza.