Rozmowa z Wojciechem Machajkiem, prezesem Fundacji Chorób Mózgu, laureatem Nagrody Zaufania Złoty OTIS 2026 dla organizacji pacjentów: Fundacja Chorób Mózgu

• Co w relacji pacjent–opiekun najczęściej decyduje o jej sile?
• Opiekunowie często pozostają w cieniu systemu. W jakich obszarach potrzebują dziś największego wsparcia?
• Jakie wyzwania dominują w opiece długoterminowej?

Zapraszamy do obejrzenia rozmowy

Wojciech Machajek od lat przypomina, że w chorobach mózgu nigdy nie chodzi tylko o jednego człowieka. Zawsze są co najmniej dwie osoby – pacjent i jego bliski. W Fundacji Chorób Mózgu zbudował miejsce, które nie tylko informuje i edukuje, ale przede wszystkim towarzyszy – w diagnozie, leczeniu i codziennym mierzeniu się z chorobą. O tej relacji, często niewidocznej dla systemu, mówi konsekwentnie od lat.

Artykuł Choroba neurologiczna zmienia życie rodziny o 180 stopni. Wojciech Machajek pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Nowe badania prowadzone w ramach National Institutes of Health wskazują, że niski poziom litu w mózgu może mieć związek z rozwojem choroby Alzheimera i innych postaci demencji. Choć wyniki nie zmieniają jeszcze praktyki klinicznej, to otwierają nowy kierunek myślenia o wczesnych mechanizmach choroby, biomarkerach i przyszłych strategiach terapeutycznych w neurologii

Odkrycie opublikowano w prestiżowym czasopiśmie Nature. 

Lit – funkcja w mózgu i związki z Alzheimerem

Zespół badawczy kierowany przez prof. Bruce’a Yanknera z Harvard Medical School przeanalizował poziomy 27 metali w próbkach mózgowych osób z łagodnymi zaburzeniami funkcji poznawczych (MCI – Mild Cognitive Impairment) oraz z chorobą Alzheimera. Okazało się, że spośród wszystkich pierwiastków to lit był jedynym metalem znacząco obniżonym w korze przedczołowej osoby z MCI i Alzheimerem – obszarze kluczowym dla pamięci i funkcji wykonawczych.

Co więcej, naukowcy zaobserwowali, że lit jest „więziony” w blaszkach amyloidowych, co może zmniejszać jego dostępność dla komórek nerwowych i pogłębiać proces chorobowy.

Badania na modelach zwierzęcych – obietnica terapii przyszłości

Badania na mysich modelach choroby Alzheimera wykazały, że dieta z niską zawartością litu prowadziła do zwiększenia liczby blaszek amyloidowych i białka tau oraz pogorszenia pamięci i funkcji poznawczych.

W innym etapie eksperymentów podawanie organicznej soli litu (orotan litu) w niskich dawkach – zbliżonych do fizjologicznych – nie tylko zahamowało rozwój patologii, ale w niektórych przypadkach odwróciło utratę pamięci oraz zmniejszyło ilość blaszek i splotów u starszych myszy.

To sugeruje, że lit może mieć potencjał terapeutyczny, choć jego skuteczność i bezpieczeństwo u ludzi muszą zostać potwierdzone w przyszłych badaniach klinicznych.

Znaczenie kliniczne i perspektywy dla neurologii

Choć litu nie zaleca się jeszcze stosować w leczeniu choroby Alzheimera, wyniki badań wskazują na kilka kluczowych wniosków:

• Poziom litu w mózgu może odgrywać rolę w patogenezie choroby Alzheimera, zwłaszcza na wczesnych etapach, takich jak MCI.
• Mechanizmy molekularne, poprzez które lit może wpływać na akumulację amyloidu i białka tau, są obiecującym obszarem badań translacyjnych.
• Wyniki zachęcają do kontynuacji badań nad potencjalnym wykorzystaniem litu jako biomarkera wczesnej diagnostyki neurodegeneracji oraz jako komponentu przyszłych strategii leczenia.

Wyniki te mogą w przyszłości przyczynić się do:

• opracowania nowych biomarkerów wczesnej diagnostyki,
• lepszego zrozumienia mechanizmów neurodegeneracyjnych,
• ewentualnych badań klinicznych testujących związki litu jako potencjalne leki modyfikujące przebieg choroby.

Trwają badania nad tym, czy lit może zostać wykorzystany w diagnostyce lub terapii choroby Alzheimera – decyzje kliniczne dopiero przed nauką. Już teraz wiemy natomiast, że National Institute for Health and Care Excellence (NICE) rekomenduje lit jako leczenie pierwszego wyboru w profilaktyce nawrotów u wielu pacjentów z chorobą afektywną dwubiegunową.

Artykuł Niski poziom litu w mózgu może być powiązany z chorobą Alzheimera i demencją pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Badacze z Samsung Research opracowali technologię biomarkerów elektronicznych, która śledzi zmiany w naszych funkcjach poznawczych, analizując wiele rodzajów danych gromadzonych przez smartfony i urządzenia wearables – takich jak sposób korzystania z różnych aplikacji, prędkość pisania, sposób korzystania z komunikatorów, ilość połączeń telefonicznych, czas snu oraz parametry głosu

Choroba Alzheimera stanowi najczęstszą przyczynę demencji, odpowiadając za 60–70 proc. wszystkich przypadków na świecie. Wraz z szybkim wzrostem liczby osób w wieku 65+ rośnie także liczba pacjentów dotkniętych tym schorzeniem. Choroba jest nieuleczalna i nieodwracalna. Gdy pojawią się objawy, funkcje poznawcze pacjenta stopniowo się pogarszają, w istotny sposób zakłócając codzienne życie.

Szczególną uwagę zwraca się na łagodne zaburzenia poznawcze (MCI, ang. Mild Cognitive Impairment), które często są traktowane jako etap poprzedzający rozwój demencji. Badania kliniczne wskazują, że osoby z MCI wykazują mierzalne oznaki spadku funkcji poznawczych, ale wciąż są zdolne do wykonywania codziennych czynności. Według danych przytaczanych przez Alzheimer’s Association, od 12 do 18 proc. osób powyżej 60. roku życia zmaga się z MCI, a u 10–15 proc. z nich co roku dochodzi do progresji choroby w kierunku demencji. Z tego względu wczesne wykrywanie i monitorowanie MCI staje się coraz większym priorytetem dla środowiska medycznego. [1][2]

Liczne badania wykazują, że zmiany w mózgu mogą zacząć zachodzić już na 10 do 20 lat przed pojawieniem się spowodowanej chorobą Alzheimera demencji. [3] Dlatego też wykrycie owych wczesnych objawów ma kluczowe znaczenie. Choć najnowsze osiągnięcia medycyny zwiększyły nadzieje na opracowanie skutecznej terapii, to wczesna diagnoza – w połączeniu z długoterminową opieką – nadal pozostają najbardziej efektywnym znanym dzisiaj rozwiązaniem.

Wczesne wykrycie objawów wiąże się z następującymi korzyściami:

• Możliwość zmiany stylu życia – na przykład poprzez lepszą dietę, ćwiczenia fizyczne oraz stymulację poznawczą, aby opóźnić postępy choroby.
• Rozpoczęcie interwencji farmaceutycznej i pozalekowej, aby zachować zdolności poznawcze.
• Uzyskanie dostępu do nowych metod leczenia, w tym nowo zatwierdzonych lub znajdujących się w fazie prób klinicznych leków.

Śledzenie zmian z wykorzystaniem technologii cyfrowych biomarkerów

Smartfony i urządzenia wearables odgrywają kluczową rolę w codziennym życiu i są w stanie pozyskiwać informacje dotyczące naszych zachowań i przyzwyczajeń. Dane gromadzone za pomocą tego rodzaju urządzeń wykrywają niewielkie zmiany zachodzące w naszej rutynie z zaskakująco wysokim poziomem dokładności.

Dostrzegając ten potencjał, badacze z Samsung Research opracowali technologię biomarkerów elektronicznych, która śledzi zmiany w naszych funkcjach poznawczych, analizując wiele rodzajów danych gromadzonych przez smartfony i urządzenia wearables – takich jak sposób korzystania z różnych aplikacji, prędkość pisania, sposób korzystania z komunikatorów, ilość połączeń telefonicznych, czas snu oraz parametry głosu.

Badacze są zdania, że cyfrowe biomarkery mogą być przydatne w pomiarze symptomów zaburzeń poznawczych zidentyfikowanych podczas wcześniejszych testów. Analizując multimodalne dane pochodzące ze smartfonów i urządzeń wearables, byli oni w stanie określić kondycję poznawczą ich użytkowników, a tym samym potwierdzili, że algorytmy związane z biomarkerami skutecznie śledzą zmiany kognitywne.

Zapamiętywanie i powtarzanie krótkich zdań pozwala ocenić kondycję obszarów mózgu odpowiedzialnych za pamięć krótkotrwałą, zaś ocena płynności i dokładności mowy ujawnia stan zdolności językowych. Takie parametry jak regularność korzystania z aplikacji oraz ich różnorodność, a także częstotliwość wykonywania połączeń telefonicznych również mogą być pomocne w ocenie więzi społecznych i działaniu funkcji wykonawczych mózgu.

Podsumowując – badanie wykazało, że kondycję obszarów mózgu odpowiedzialnych za język i pamięć krótkotrwałą, które zwykle są atakowane przez chorobę Alzheimera, można ocenić także za pomocą danych dotyczących głosu. Udowodniono również, że pogorszenie zdolności społecznych i behawioralnych jest powiązane ze sposobem korzystania z aplikacji, a także z częstotliwością korzystania z komunikatorów i wykonywania połączeń telefonicznych.

Wykrywanie zaburzeń za pomocą danych gromadzonych na co dzień

W lipcu podczas odbywającej się w Kopenhadze konferencji zorganizowanej przez działające w ramach Instytutu Inżynierów Elektrycznych i Elektronicznych (IEEEE) Towarzystwo Inżynierii Medycznej i Biologicznej (EMBS) zespół Samsung Research przedstawił wyniki badań nad wykorzystaniem smartfonów i urządzeń wearables do wykrywania zaburzeń poznawczych.

W jednym z testów analizowano sposób korzystania z klawiatury telefonu do wykrywania wczesnych objawów zaburzeń poznawczych. Badanie koncentrowało się nie tyle na weryfikowaniu samych wprowadzanych treści, co na analizowaniu parametrów niewerbalnych, takich jak szybkość pisania i korygowanie tekstu, minimalizując tym samym zagrożenia dotyczące prywatności użytkowników. Takie niezależne od parametrów językowych podejście wykazało swój znaczący, ogólnoświatowy potencjał, a opisujący je artykuł znalazł się w gronie 7 proc. najbardziej popularnych publikacji zaprezentowanych podczas konferencji.

W innym badaniu analizowano dane pozyskiwane z czujników zainstalowanych w smartfonach i zegarkach Galaxy Watch, analizując w ten sposób parametry chodu – w tym częstotliwość stawiania kroków, ich długość oraz równowagę. Dzięki temu wykrywano wczesne objawy zaburzeń kognitywnych.

Obydwa badania wykazały się skutecznością porównywalną z przeprowadzanymi w szpitalu badaniami przesiewowymi pod kątem demencji. Dzięki wykorzystaniu danych behawioralnych wyeliminowały one konieczność przedstawiania przez użytkownika dodatkowych informacji oraz udowodniły swój potencjał w śledzeniu zmian kognitywnych za pomocą analizy danych związanych z naszym codziennym funkcjonowaniem.

Technologia pomaga poprawić jakość życia

Technologia biomarkerów elektronicznych została opracowana w celu wczesnego wykrywania subtelnych oznak choroby Alzheimera, które mogą pozostawać niezauważone. Zespół Samsung Research planuje dalsze doskonalenie modeli cyfrowych biomarkerów oraz kontynuowanie prac nad rozwojem technologii.

Choć w celu dalszego doskonalenia stosowanych rozwiązań i poprawy ich dokładności niezbędna jest stała współpraca ze środowiskiem akademickim i medycznym, to już dzisiaj można spodziewać się, że dzięki postępom w zakresie wczesnego wykrywania demencji będziemy w stanie poprawić stan naszego zdrowia, podnieść jakość życia i zmniejszyć obciążenie systemu opieki zdrowotnej.

[1] Petersen RC et al., Mild cognitive impairment: clinical characterization and outcome, Archives of Neurology (1999). Materiał dostępny pod adresem https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10190820/.
[2] Petersen RC et al., Mild cognitive impairment: clinical characterization and outcome, Archives of Neurology (2001). Materiał dostępny pod adresem https://jamanetwork.com/journals/jamaneurology/article-abstract/781015.
[3] Jack CR Jr, et al., NIA-AA Research Framework: Toward a biological definition of Alzheimer’s disease, Alzheimer’s & Dementia (2018). Materiał dostępny pod adresem https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29653606/.

Artykuł Samsung wspiera wczesne wykrywanie objawów choroby Alzheimera dzięki analizie danych cyfrowych pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Choroba Alzheimera to jedno z największych wyzwań zdrowotnych starzejących się społeczeństw. Wciąż jednak pozostaje wiele niewiadomych co do przyczyn jej rozwoju. Naukowcy coraz częściej przyglądają się nie tylko genetyce, ale również wpływowi środowiska życia. Czy miejsce zamieszkania – miasto lub wieś – może mieć znaczenie dla ryzyka zachorowania?

Choroba Alzheimera to jedno z największych wyzwań zdrowotnych starzejących się społeczeństw. Wciąż jednak pozostaje wiele niewiadomych co do przyczyn jej rozwoju. Naukowcy coraz częściej przyglądają się nie tylko genetyce, ale również wpływowi środowiska życia. Czy miejsce zamieszkania – miasto czy wieś – może mieć znaczenie dla ryzyka zachorowania?

Odpowiedź nie jest jednoznaczna. Badania przeprowadzane w różnych krajach przynoszą czasem sprzeczne wyniki. Na przykład w Skandynawii mieszkańcy wsi rzadziej zapadają na Alzheimera, podczas gdy w niektórych krajach rozwijających się obserwuje się odwrotną tendencję. Wiele wskazuje na to, że kluczowe są nie same miasta czy wsie, ale konkretne warunki środowiskowe i styl życia.

– Miejsce zamieszkania może wpływać na ryzyko choroby Alzheimera, ale nie poprzez sam adres. Chodzi o zestaw czynników środowiskowych: poziom zanieczyszczeń, styl życia, relacje społeczne czy sposób odżywiania – wyjaśnia dr Krystyna Paprocka z Instytutu Badawczego Biotomed w Białymstoku. – Co więcej, coraz więcej badań sugeruje, że te czynniki wchodzą w interakcje z naszymi genami, co oznacza, że środowisko może albo potęgować, albo tłumić predyspozycje do zachorowania.

Miasto – więcej udogodnień, więcej zagrożeń

Życie w mieście wiąże się z szeregiem korzyści – łatwiejszym dostępem do specjalistycznej opieki medycznej, bogatszą ofertą kulturalną i większymi możliwościami aktywności społecznej. Jednak nie brakuje także zagrożeń.

Zanieczyszczenie powietrza, zwłaszcza drobnymi cząsteczkami PM2.5, jest jednym z istotnych czynników ryzyka rozwoju demencji. Takie cząsteczki mogą przenikać do mózgu, wywołując stany zapalne i przyspieszając procesy neurodegeneracyjne. Stres to kolejny poważny problem. Życie w ciągłym pośpiechu, hałasie i korkach powoduje chroniczne podwyższenie poziomu kortyzolu, który uszkadza struktury mózgowe odpowiedzialne za pamięć.

Wieś – naturalna ochrona?

W wielu aspektach życie na wsi może działać ochronnie na mózg. Czyste powietrze, cisza i większa aktywność fizyczna związana z codziennymi obowiązkami to czynniki sprzyjające zdrowiu. Dodatkowo, dieta oparta na naturalnych, mniej przetworzonych produktach oraz silniejsze więzi społeczne w mniejszych społecznościach mogą działać jak naturalne „parasole ochronne” dla funkcji poznawczych.

Jednak należy pamiętać, że na obszarach wiejskich trudniejszy jest dostęp do specjalistów, co sprawia, że choroba Alzheimera może pozostawać przez dłuższy czas niezdiagnozowana. Statystyki zachorowalności mogą nie oddawać więc rzeczywistej sytuacji.

Geny też mają znaczenie

Nowe badania pokazują, że środowisko może wchodzić w interakcje z genetycznymi predyspozycjami. Osoby posiadające wariant genu APOE4 są szczególnie wrażliwe na szkodliwe skutki zanieczyszczeń powietrza. To oznacza, że ta sama osoba żyjąca w różnych warunkach może mieć zupełnie inne ryzyko rozwoju choroby.

– Z naszych analiz wynika, że osoby z genotypem APOE4 mogą być znacznie bardziej narażone na działanie czynników środowiskowych takich jak smog czy stres – dodaje dr Krystyna Paprocka. – Dlatego nie można mówić o „jednym ryzyku” dla wszystkich – liczy się zarówno biologia, jak i miejsce, w którym się żyje.

Co możemy zrobić?

Bez względu na miejsce zamieszkania warto czerpać z najlepszych wzorców: dbać o regularny ruch na świeżym powietrzu, unikać przewlekłego stresu, wybierać naturalne produkty spożywcze i utrzymywać aktywne życie społeczne. W miastach dodatkowym atutem jest łatwy dostęp do badań profilaktycznych i bogatej oferty stymulujących aktywności intelektualnych.

W przyszłości, dzięki nowoczesnym technologiom monitorowania środowiska i zdrowia, być może uda się jeszcze dokładniej określić, które czynniki środowiskowe najbardziej wpływają na ryzyko Alzheimera. Już dziś jednak wiadomo jedno – dbając o zdrowy styl życia, możemy skutecznie zmniejszyć ryzyko tej choroby, niezależnie od tego, gdzie mieszkamy.

Artykuł Gdzie łatwiej o Alzheimera – w mieście czy na wsi? Nowe spojrzenie na środowiskowe ryzyko choroby pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Naukowcy odkryli działające w mózgu komórki, które odpowiadają za zapamiętywanie obiektów z otoczenia. Odkrycie może mieć znaczenie m.in. dla zrozumienia choroby Alzheimera, epilepsji i innych zaburzeń.

eśli ktoś rozejrzy się po swoim domu, zobaczy wokół siebie znajome przedmioty – zdjęcia rodziny i przyjaciół na ścianie, znoszone buty przy drzwiach czy półkę ozdobioną pamiątkami z podróży.

Przedmioty takie utrwalają się w pamięci, kształtując to, kim człowiek jest, pomagają mu poruszać się po otoczeniu i funkcjonować w codziennym życiu – przypominają naukowcy z University of British Columbia (Kanada).

Zespół ten poinformował właśnie o odkryciu nowego typu komórek mózgu, które odgrywają główną rolę w zapamiętywaniu i późniejszym rozpoznawaniu różnych obiektów.

Nazwane komórkami owalnymi, to wysoce wyspecjalizowane neurony, które aktywują się za każdym razem, gdy napotykamy coś nowego i uruchamiają proces zapisywania tych obiektów w pamięci, umożliwiając ich rozpoznanie po miesiącach, a nawet latach.

Naukowcy odkryli unikalne właściwości tych komórek podczas analizy próbki mózgu myszy, gdy zauważyli niewielką grupę neuronów o wyraźnie charakterystycznej ekspresji genów.

„Ukrywały się one na widoku” – mówi odpowiedzialna za odkrycie Adrienne Kinman. „Dzięki dalszej analizie zauważyliśmy, że wyraźnie różnią się od innych neuronów zarówno na poziomie komórkowym i funkcjonalnym, jak i pod względem tworzonych połączeń nerwowych” – wyjaśnia.

Aby zrozumieć rolę, jaką odgrywają odkryte komórki, naukowcy zmodyfikowali je u myszy tak, aby świeciły, gdy są aktywne. Następnie obserwowali te komórki podczas interakcji myszy z otoczeniem.

Owalne komórki rozświetlały się, gdy myszy napotykały nieznany obiekt, ale gdy się do niego przyzwyczajały, komórki przestawały reagować.

Innymi słowy, gdy komórki wykonały swoje zadanie, myszy zapamiętały nowe obiekty.

„Niezwykłe jest to, jak intensywnie te komórki reagują na coś nowego. Rzadko można zaobserwować tak wyraźny związek między aktywnością komórek a zachowaniem. U myszy komórki te potrafią zapamiętać pojedyncze spotkanie z obiektem na całe miesiące, a to niezwykły poziom trwałej pamięci dla tych zwierząt” – tłumaczy Kinman.

Naukowcy badają teraz rolę, jaką komórki owalne odgrywają w różnych zaburzeniach mózgu. Wysunęli już hipotezę, że gdy ich praca ulega zaburzeniu – stają się zbytnio lub niewystarczająco aktywne – mogą przyczyniać się do występowania objawów takich schorzeń jak choroba Alzheimera i epilepsja.

„Zaburzenia pamięci rozpoznawczej są jednym z charakterystycznych objawów choroby Alzheimera – zapomina się, czym są klucze albo nie rozpoznaje się zdjęcia ukochanej osoby. A co, gdybyśmy mogli manipulować tymi komórkami, aby takim objawom zapobiec lub je odwrócić?” – podkreśla Kinman.

„W przypadku epilepsji zauważyliśmy, że komórki owalne są nadmiernie pobudliwe i mogą odgrywać rolę w inicjowaniu oraz rozprzestrzenianiu się napadów, co czyni je obiecującym celem dla nowych metod leczenia” – dodaje.

Według naukowców odkrycie stoi w sprzeczności z dekadami tradycyjnego myślenia, zgodnie z którym hipokamp zawiera tylko jeden typ komórek kontrolujących różne aspekty pamięci.

„Z perspektywy podstawowej neurobiologii, to naprawdę zmienia nasze rozumienie tego, jak działa pamięć. Oznacza to nawet, że w mózgu mogą istnieć inne, nieodkryte typy neuronów, z których każdy pełni wyspecjalizowaną rolę w nauce, pamięci i poznawaniu. Tworzy to świat możliwości, które całkowicie przekształcą nasze podejście do zdrowia mózgu i leczenia jego chorób” – mówi dr Mark Cembrowski, współautor badania opisanego w periodyku „Nature Communications” .

Marek Matacz (PAP)
mat/ agt/

Artykuł Odkryto komórki mózgu odpowiedzialne za zapamiętywanie obiektów pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Dr hab. Aleksandra Rutkowska, neurobiolożka z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, stypendystka programu L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki, która bada układ nerwowy, a zwłaszcza możliwości naprawcze i procesy zapalne w mózgu, w rozmowie z Ewą Podsiadły-Natorską

Na czym polega pani praca?

Na poszukiwaniu i badaniu potencjalnych mechanizmów, które mogą być użyte w leczeniu schorzeń neurologicznych takich jak np. stwardnienie rozsiane czy choroba Alzheimera. Koncentruję się przede wszystkim na badaniu funkcji receptorów i kanałów jonowych. Mogą mieć one bowiem kluczowe znaczenie w odbudowie osłonki włókien nerwowych, czyli mieliny. Szczególnie interesują mnie oligodendrocyty, komórki gleju formujące osłonki mielinowe w centralnym układzie nerwowym.
Są to tzw. badania podstawowe, w ramach których często odkrywa się nowe funkcje receptorów i które później badamy szerzej w komórkach i modelach zwierzęcych.

Co się dzieje, jeśli uzyskany wynik okaże się pozytywny?

Jeżeli okazuje się, że dana cząsteczka aktywuje jakiś receptor i spełnia określoną funkcję, przechodzimy do bardziej zaawansowanych badań. W laboratorium mamy model ex vivo – są to skrawki organotypowe móżdżku. Jest to pierwotna tkanka, którą uzyskujemy z 10-dniowych myszy. W móżdżku bardzo dobrze widać mielinizację, która u myszy rozpoczyna się zaraz po narodzinach. Dzięki temu możemy sprawdzić, czy jakaś cząsteczka przyśpiesza naturalne procesy mielinizacji bądź je blokuje. Co więcej, po dwóch tygodniach hodowania takich skrawków, po usunięciu mieliny – co potrafimy robić – możemy sprawdzać, jak się ona odbudowuje.

Czym jest proces remielinizacji?

To proces bardzo skomplikowany polegający właśnie na odbudowie mieliny. W stwardnieniu rozsianym własny układ odpornościowy atakuje i uszkadza mielinę, czego skutkiem są różnorodne objawy neurologiczne. W procesie remielinizacji uczestniczą dziesiątki typów komórek. Nie wiemy jeszcze, dlaczego niektórzy pacjenci świetnie remielinizują, a niektórzy bardzo słabo, powoli lub wcale. Wiemy, gdzie ten proces zachodzi, ale nie wiemy, co jest jego przyczyną. Czy jest to uwarunkowane genetycznie? Środowisko? A może odpowiadają za to indywidualne cechy pacjentów? Przyczyny mogą być bardzo różne – m.in. problemy z układem immunologicznym czy zaburzony poziom lipidów; cholesterol jest głównym składnikiem mieliny. To ważne pytania, bo gdy nie wiemy, co coś powoduje, ciężko o skuteczną terapię.

Co było kamieniem milowym w pani pracy? Chwilą, gdy poczuła pani, że to, czym się zajmuje, może być ważne dla pacjentów?

W badaniach podstawowych ciężko jest zaplanować, w którym będziemy szli kierunku. Badania podstawowe mają to do siebie, że czasem odkrywa się coś przełomowego, a czasem okazuje się, że coś, co myśleliśmy, że będzie działać, nie działa. Wtedy wyniki, które otrzymujemy, zabierają nas w zupełnie innym kierunku. Albo okazuje się, że jest to ślepy zaułek i trzeba badania zakończyć. Zawsze musimy mieć otwarty umysł, żeby podążać za tym, co wynika z bieżących danych, szczególnie że układ nerwowy to skomplikowana układanka, w której każdy kolejny odkryty fragment pozwala na lepsze zrozumienie całego obrazu.
Kamieniem milowym w mojej pracy na pewno była kwestia wspomnianej remielinizacji. Od kilkunastu lat skupiam się na procesach molekularnych i komórkowych związanych z mechanizmami neurozapalnymi oraz szeroko rozumianą patofizjologią stwardnienia rozsianego, a także modulacją tych procesów poprzez oddziaływanie na receptory błonowe takie jak EBI2. Receptor ten pełni bardzo ważną funkcję w limfocytach B i T układu odpornościowego. Od tego rozpoczął się mój doktorat. W tamtym czasie było o tym tylko kilkanaście publikacji. Teraz są ich setki. Wcześniej nie wiedzieliśmy nawet, czy receptor EBI2 znajduje się w mózgu…

I co się okazało?

Że on tam jest! Skupiłam się więc na zbadaniu immunologicznych funkcji tego receptora w ośrodkowym układzie nerwowym. Dziś wiemy już, że np. receptor EBI2 w astrocytach jest odpowiedzialny za regulowanie odpowiedzi immunologicznej w mózgu, moduluje też np. komunikacje komórek OUN takich jak astrocyty z komórkami układu immunologicznego np. z makrofagami. Poza tym ligandem EBI2, czyli związkiem zdolnym do związania się z receptorem, aktywującym receptor EBI2, jest oksysterol.

Czyli wracamy do tego, że cholesterol jest głównym składnikiem mieliny.

Tak. Oksysterole to pochodna cholesterolu; w naszych organizmach ligand EBI2, oksysterol, jest syntetyzowany enzymatycznie z cholesterolu. Postanowiłam za tym podążyć. Po skończeniu doktoratu napisałam wniosek grantowy na badanie funkcji EBI2 w oligodendrocytach w modelu kuprizonowym. Dostałam ten grant i tak się to wszystko potoczyło.

Co to wszystko oznacza dla pacjentów?

Dzięki zgłębianiu tajemnic procesów remielinizacji otwieramy drzwi do nowych strategii terapeutycznych. Mogą mieć one znaczenie dla milionów osób dotkniętych chorobami neurodegeneracyjnymi. Nie mamy jeszcze żadnych terapii remielinizacyjnych, ale to może być Święty Graal neurologii. Istnieje już 20–30 terapii modulujących przebieg stwardnienia rozsianego, które wydłużyły i poprawiły jakość życia pacjentów, ale nie leczą choroby. Jedyną szansą na wyleczenie stwardnienia rozsianego jest znalezienie terapii, która nie tylko będzie hamować przedostawanie się komórek układu odpornościowego do mózgu czy regulować stan zapalny, ale która będzie działać też w ośrodkowym układzie nerwowym na oligodendrocyty, aby je chronić i odbudowywać osłonki mielinowe.

Jak długa jest droga do tego?

W przypadku wprowadzenia na rynek nowych leków droga jest zawsze długa. Planujemy badania kliniczne pierwszej fazy; obecnie kończymy etap farmakokinetyki na zwierzętach. Pomimo że w badaniach przedklinicznych co roku publikowane są dziesiątki artykułów naukowych o nowych cząsteczkach oraz nowych mechanizmach, do badań klinicznych dostaje się tylko niewielki ich procent. Ale na tym polega nauka, postęp – musimy próbować, musimy działać. Jesteśmy optymistycznie nastawieni do przyszłości.

Lubię pytać naukowców o marzenia. Jakie jest pani największe?

Ciekawe pytanie, bo to trochę oksymoron, prawda? „Marzenie naukowe”. Jako naukowiec ja nie marzę, tylko analizuję twarde dane, bo w neuronauce nie ma miejsca na bujanie w obłokach.

Ale od marzeń wszystko się zaczyna…

Racja. Na pewno najbardziej chciałabym znaleźć pierwotną przyczynę stwardnienia rozsianego. Bez tego nie będziemy w stanie wyleczyć tej choroby. Utrzymamy ją w ryzach, ale jej nie wyleczymy. Takie odkrycie mogłoby otworzyć ścieżkę nie tylko do skutecznej terapii stwardnienia rozsianego, ale też innych chorób o podłożu neurologicznym. Moim marzeniem jest pomoc pacjentom ze stwardnieniem rozsianym i innymi chorobami neurodegeneracyjnymi w przywróceniu nadziei na aktywne, pełniejsze życie.

Dr hab. Aleksandra Rutkowska – zastępczyni Kierownika Badań Centrum Chorób Mózgu, kierowniczka zespołu badawczego, adiunktka w Zakładzie Anatomii i Neurobiologii na Gdańskim Uniwersytecie Medycznym. Wiedzę i doświadczenie zdobywała na uniwersytetach europejskich, m.in. na Trinity College w Dublinie. Jest laureatką licznych grantów, wyróżnień oraz nagród za pracę naukową i autorką wielu oryginalnych artykułów badawczych w renomowanych czasopismach międzynarodowych.

Celem programu L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki, prowadzonego w Polsce od 2001 roku, jest promowanie osiągnięć naukowych utalentowanych badaczek, zachęcanie ich do kontynuacji prac zmierzających do rozwoju nauki oraz udzielenie wsparcia finansowego. Partnerami programu są Polski Komitet ds. UNESCO, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Polska Akademia Nauk oraz UNGC Network Poland. Do 2023 roku w Polsce wyróżniono 123 naukowczynie.

Artykuł Polska badaczka na tropie pierwotnej przyczyny stwardnienia rozsianego pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Pacjentom z chorobą Alzheimera można już obecnie pomóc. Po pierwsze jest to kwestia zaleceń niefarmakologicznych takich jak zmiana stylu życia. Ważna jest odpowiednia dieta, aktywność umysłowa i fizyczna, zapobieganie chorobom sercowo-naczyniowym i ich leczenie. Druga kwestia to leczenie farmakologiczne już zarejestrowanymi lekami. Są nimi inhibitory holinoesteraz i memantyna. Badania pokazują, że ich wczesne podawanie i nieprzerwane stosowanie przynosi korzyści: opóźnia pojawianie się i narastanie objawów klinicznych choroby ? mówi dr hab. Agnieszka Gorzkowska, kierująca Kliniką Neurorehabilitacji Katedry Neurologii ŚUM.

Choroba Alzheimera często jest późno diagnozowana. Na jakie objawy powinien zwrócić uwagę lekarz pierwszego kontaktu, gdy przychodzi do niego pacjent?

Lekarz rodzinny pełni bardzo ważną rolę w opiece nad chorymi z chorobą Alzheimera już od momentu podejrzenia problemów związanych z pamięcią aż po jej zaawansowany etap. Szeroko pojęta profilaktyka tej choroby musi obejmować jej wczesną diagnostykę. Każda osoba po  65. roku życia powinna być badana w kierunku zaburzeń pamięci. Z raportu NIK wynika, że aż 80 proc. badanych seniorów oczekiwałaby wykonania badań pamięci z inicjatywy lekarza POZ. Zależy nam na tym, żeby badania przesiewowe wykonywali nie wyłącznie lekarze, ale także inni przeszkoleni pracownicy POZ. Osób do takiej oceny jest bowiem bardzo wiele. W grupie podwyższonego ryzyka otępienia są nie tylko osoby powyżej 65.roku życia, ale także te młodsze, obciążone  naczyniowymi czynnikami ryzyka np. nadciśnieniem, hipercholesterolemią, cukrzycą, a także osoby, u których w rodzinie występowały zburzenia otępienne, m.in. choroba Alzheimera. Oczywiście, diagnostyką powinny być też zawsze objęte osoby, które zgłaszają problemy z pamięcią lub inne istotne problemy poznawcze.

Wyjściowe znaczenie w diagnostyce otępienia ma wywiad, m.in. to  na jakie problemy skarży się pacjent. Mogą to być incydenty zapominania, trudności z uczeniem się nowych informacji, np. pacjent nie pamięta, że zadawał pytania, nie zapamiętuje uzyskanej odpowiedzi, zapomina o wydarzeniach, jakie miały miejsce w ostatnim czasie, zdarza się, że ma trudności z przypomnieniem sobie, gdzie schował rzeczy osobiste; zapomina o umówionych spotkaniach, spóźnia się z opłacaniem rachunków. Mogą też pojawiać się problemy z przypominaniem sobie słów, imion znanych sobie osób. Oczywiście, taka sytuacja może się niekiedy zdarzyć każdemu, jeśli jednak powtarza się, to jest to sygnał niepokojący. Nie bez znaczenia może być także epizod zagubienia się w terenie, słabszej orientacji: osoba wychodzi po zakupy i nagle czuje się zdezorientowana, nie wie, gdzie jest, ma problem z powrotem do domu. Inne ważne  sygnały osłabienia poznawczego to trudności z wykonywaniem kilku zadań jednocześnie. Pacjent może mieć wreszcie problem z podaniem właściwej daty, dnia miesiąca czy tygodnia. Zdarza się, że sam chory zauważa, że funkcjonuje gorzej niż rówieśnicy, np. w pracy lub w zakresie swojego hobby. Niepokojące jest także narastanie takich problemów w czasie. Te symptomy powinny skłonić jak najszybciej do wykonania w pierwszej kolejności testów przesiewowych, a osobom 65 plus rekomenduje się  wykonywanie takich badań co roku.

W związku z rosnącą wiedzą o otępieniach, w społeczeństwie pojawia się także  lęk przed zaburzeniami dementywnymi; niektóre badania pokazują, że może być  on nawet większy niż obawa przed wystąpieniem chorób sercowo-naczyniowych czy onkologicznych. Stąd bardzo ważne jest rozdzielanie istotnych informacji z wywiadu sugerujących patologię pamięci od tych niewskazujących na demencję. Pomaga w tym obiektywizacja tego co mówi pacjent, a w tym celu ważne jest, żeby na wizytę do lekarza chory przyszedł wraz z osobą, która potrafi o nim opowiedzieć i określić ze swojej perspektywy jego trudności.

Wiele osób, szczególnie w starszym wieku, skarży się na problemy z pamięcią. Jak często występuje choroba Alzheimera?

Na problemy z pamięcią uskarża się nawet 50 do 75  proc. populacji, jednak szacuje się, że poważne problemy tj. zaburzenia otępienne ma ok. 1,5-2 proc. populacji. Problem rośnie wraz wiekiem: wśród osób po 65. roku życia globalnie jest to ok. 6 proc., ale już powyżej 80 roku życia – nawet 20-40 proc. W Polsce na chorobę Alzheimera i choroby pokrewne choruje ok. 575  tys. osób, w tym ponad 300 tys. na chorobę Alzheimera. Ale to tylko szacunki, tak naprawdę nie wiemy, ilu jest chorych. NFZ raportuje, że leczonych z powodu choroby Alzheimera jest ok.  120 tysięcy osób. Duża część pacjentów pozostaje zatem niezdiagnozowana i nieleczona.

Jak powinna wyglądać diagnostyka? Jakie badania może wykonać lekarz pierwszego kontaktu, a kiedy konieczna jest wizyta u neurologa?

Lekarz rodzinny może wykonać badanie przesiewowe pamięci za pomocą testów funkcji poznawczych; to krótka skala oceny stanu psychicznego, czyli Mini Mental State Examination (MMSE) czy test rysowania zegara. Warto pamiętać, że są to ważne narzędzia, ale jednocześnie cały czas testy przesiewowe: ich wyniki nie zawsze mogą być diagnostyczne, mogą być także obarczone błędem wynikającym z poziomu wykształcenia pacjenta  czyjego wieku. Zdarza się, że wyniki są prawidłowe a należy podjąć dalsze badania np.  jeśli pacjent skarży się na problemy z pamięcią i jest to potwierdzane przez opiekuna, wówczas taka osoba  wymaga szczegółowej diagnostyki.

Problemy z pamięcią mogą wynikać z różnych przyczyn, np. z anemii, niedoborów witaminowych, zaburzeń snu, dysfunkcji  tarczycy, chorób wątroby, nerek, schorzeń sercowo-naczyniowych, mogą być następstwem zabiegów inwazyjnych  lub manifestacją depresji, dlatego konieczna jest szczegółowa diagnostyka i w tym obszarze wiele może zrobić lekarz rodzinny, kierując na badania laboratoryjne i analizując historię choroby pacjenta. Niestety, nie może on obecnie zlecić badań obrazowych mózgu, takich jak tomografia komputerowa czy rezonans magnetyczny. Mamy nadzieję, że tę możliwość lekarz rodzinny uzyska, w sytuacji gdyby przedłużać się miało oczekiwanie chorego na konsultację neurologiczną, co pozwoli pacjentowi zgłosić się na wizytę do neurologa już z zestawem wyników istotnych  badań. Neurolog może zadecydować o wykonaniu badania neuropsychologicznego; nie jest ono obligatoryjne w diagnostyce otępienia, jednak niekiedy jest bardzo przydatne, szczególnie gdy pojawiają się problemy z diagnozą, w zakresie doprecyzowania  rodzaju  demencji. Neurolog może również wykonać badanie płynu mózgowo-rdzeniowego, z oznaczeniem beta-amyloidu oraz całkowitego i fosforylowanego białka tau. W wybranych sytuacjach klinicznych można również przeprowadzić   badania obrazowe funkcji mózgu, w praktyce PET (pozytronową tomografię emisyjną) pokazującą metabolizm glukozy albo SPECT-HMPAO (tomografię emisyjną pojedynczego fotonu) badanie oceniające perfuzję mózgową. W tych badaniach można m.in. uwidocznić w chorobie Alzheimera zmniejszony metabolizm glukozy lub zmniejszoną perfuzję w obszarach kory ciemieniowo-skroniowej.

W uzasadnionych przypadkach sięgamy także po badania genetyczne, częściej u chorych młodszych i tych z istotnym wywiadem rodzinnym.

Prowadzone są również badania nad testami z krwi, które mogłyby wcześniej i mniej inwazyjnie zdiagnozować chorobę Alzheimera. Czy jest szansa, że pojawią się one w najbliższej przyszłości?

Myślę, że są takie szanse. W tym kontekście badane są beta-amyloid i niektóre formy białka tau, które odpowiadają nieprawidłowemu białku, gromadzącemu się w mózgu, bo w  przypadku choroby Alzheimera mamy do czynienia właśnie z tzw. proteinopatią, czyli  procesem związanym z gromadzeniem się w mózgu patologicznych białek. Dziś identyfikujemy je w płynie mózgowo-rdzeniowym w warunkach praktyki klinicznej.

Lęk przed zachorowaniem na chorobę Alzheimera wynika przede wszystkim z przekonania, że nie ma możliwości leczenia. Czy tym pacjentom można dziś pomóc?

Tak, pacjentom można już obecnie pomóc. Po pierwsze to kwestia zaleceń niefarmakologicznych takich jak zmiana stylu życia, która może wpłynąć na przebieg choroby. Ważna jest odpowiednia dieta, aktywność umysłowa i fizyczna, zapobieganie chorobom sercowo-naczyniowym i ich leczenie. Ze specjalistami różnych dziedzin medycyny mówimy jednym głosem, gdyż wyniki badań ostatnich lat potwierdzają bardzo istotną rolę tych czynników w patogenezie wielu schorzeń cywilizacyjnych. Już widać, że zmiana stylu życia w wielu krajach spowodowała odsuwanie w czasie momentu pojawiania się pierwszych objawów choroby Alzheimera. Dlatego tak ważne jest rekomendowanie i zachęcanie do zmiany nawyków na zdrowsze. Pamiętać należy także o możliwościach stymulacji poznawczych, co wymaga edukacji pacjenta i opiekuna oraz często dodatkowego zaangażowania czasu.

Druga kwestia to leczenie farmakologiczne już zarejestrowanymi lekami. Są nimi inhibitory cholinoesteraz i memantyna. Byłoby dobrze, gdyby  w przypadku przedłużania się diagnostyki u pacjenta, lekarz rodzinny mógł podejmować decyzję o włączaniu tych leków, ponieważ badania pokazują, że ich wczesne podawanie i nieprzerwane stosowanie przynosi korzyści: opóźnia pojawianie się i narastanie objawów klinicznych choroby. Ważne jest też leczenie dodatkowych zaburzeń: lęku, depresji, zaburzeń snu, w przypadku których mamy także skuteczne terapie. Tak więc, choć nie potrafimy wyleczyć choroby Alzheimera, to nie jesteśmy bezradni.

Nadzieją dla pacjentów i ich rodzin była informacja o zarejestrowaniu w USA pierwszej terapii modyfikującej przebieg choroby. Dla jakich pacjentów to leczenie jest przeznaczone?

Faktycznie prowadzonych jest wiele badań nad substancjami potencjalnie modyfikującymi przebieg choroby Alzheimera. Obecnie toczą się badania nad ponad 100 cząsteczkami w leczeniu tej choroby. W 2003 r. została zarejestrowana memantyna, od tego czasu nic się nie działo, stąd oczekiwania społeczne są bardzo duże. W czerwcu bieżącego roku zarejestrowana została warunkowo w USA przez FDA pierwsza terapia modyfikująca przebieg choroby aducanumab ? to  przeciwciało monoklonalne skierowane przeciwko beta-amyloidowi, czyli jednemu z patologicznych białek, które odkłada się w mózgu pacjentów. Lek jest zarejestrowany w tzw. przyspieszonej ścieżce i wciąż czekamy na twarde dane mające potwierdzić jego kliniczną skuteczność. Terapia budzi nadzieje pacjentów, gdyż udowodniono, że jego zastosowanie zmniejsza tzw. obciążenie amyloidem. Jednak brak jeszcze wyników takich badań, które potwierdzą, że to właśnie ten efekt wpłynie na przebieg kliniczny choroby.

Obiecującym kierunkiem są też badania nad lekami skierowanymi przeciw białku tau. Warto pamiętać, że choroba Alzheimera jest wieloczynnikowa i złożona. Poznaliśmy wiele patomechanizmów jej rozwoju, ale jeszcze nie wszystkie. Próbuje się szukać leków, które będą oddziaływać na różne drogi prowadzące do jej rozwoju. Ta choroba to wynik patologicznego starzenia się mózgu czyli procesu o licznych uwarunkowaniach. W związku z tym być może nie uda się jednym lekiem opanować choroby i potrzebny będzie cały ich ?koktajl? . Nie można zapominać także, że pacjenci z chorobą Alzheimera różnią się – m. in. podatnością genetyczną czy oddziałującymi na nich czynnikami środowiskowymi. Szczególnie interesująca wydaje się właśnie predyspozycja genetyczna: w badaniach nad terapiami modyfikującymi przebieg choroby obserwowano różnice w odpowiedzi na leczenie w zależności od tych genetycznych uwarunkowań. Nie można wykluczyć, że w oparciu o te wyniki w najbliższych latach będzie się intensywniej personalizować podejście terapeutyczne. Takie rozwiązania  dobrze już znamy np. z onkologii. Faktem jest też, że tego typu terapie muszą być włączane na wczesnym etapie choroby, dlatego też ważna jest gotowość do szybkiego postawienia diagnozy.

Ważne jest jak najwcześniejsze rozpoznanie choroby, żeby można było włączyć postępowanie zarówno farmakologiczne i niefarmakologiczne, gdy nie doszło jeszcze do dużych zmian w mózgu?

Kiedy pojawiają się pierwsze objawy choroby to do istotnych zmian w mózgu już doszło. Choroba Alzheimera rozwija się nawet 15-20 lat, zanim stanie się widoczna dla pacjenta i otoczenia. W ramach szeroko pojętej profilaktyki choroby możemy włączyć odpowiednie działania  niefarmakologiczne. Znamy wiele jej czynników ryzyka, mamy różne możliwości oddziaływania na nie. Dbając o to, żeby pacjent nie rozwinął cukrzycy, miażdżycy, nadciśnienia czy hipercholesterolemii i właściwie go aktywizując mamy szansę przesuwać moment pojawienie się choroby Alzheimera o wiele lat. Z kolei wczesne zidentyfikowanie pierwszych objawów daje obecnie szanse zmniejszenia ich nasilenia i  łagodzenia klinicznego przebiegu choroby.

Ważne jest przedstawienie  pacjentowi efektów, jakie zyskuje się dzięki włączeniu leczenia: tu ogromna rola lekarza rodzinnego. Wiemy, że choroba będzie postępowała, trzeba pacjentowi uświadamiać, że pomimo tego leki dają szansę na lepsze funkcjonowanie i nie należy ich odstawiać, gdy problemy związane z chorobą narastają. Jest to szczególne zadanie lekarza rodzinnego zwłaszcza teraz w okresie pandemii, gdy dostęp do specjalisty jest utrudniony. Ponadto z jednej strony wydłuża się czas do zdiagnozowania i włączenia terapii, z drugiej: pacjenci nierzadko  pozostają także  na nieoptymalnych dawkach leków, a powinny one być zwiększane do dawek uznawanych za skuteczne. Inna kwestia to ta, że pacjent (i jego opiekun) powinien być też uprzedzony, jakie mogą pojawić się objawy niepożądane leków i jak sobie z nimi radzić. To też ważne obszary interwencji lekarza POZ.

Choroba Alzheimera jest w czołówce chorób, które prowadzą do niepełnosprawności i skracają życie. Jeśli udaje się ją odsunąć chociaż o kilka lat, oznacza to wydłużenie pacjentom dobrej jakości życia. Oddalanie choroby i jej leczenie, co jest możliwe już dziś, a być może stanie się jeszcze bardziej optymalne w przyszłości   korzystnie zmieniają perspektywę pacjenta i opiekuna. To być może wydłużenie życia, a z pewnością  wydłużenie niezależności w funkcjonowaniu o wiele lat przekłada się nie tylko na życie pacjenta, ale także  jego najbliższych i społeczeństwa.

Artykuł Dr hab. Agnieszka Gorzkowska: Mamy szansę modyfikować ryzyko wystąpienia i przebieg choroby Alzheimera pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Jest przełom w leczeniu rdzeniowego zaniku mięśni, stwardnienia rozsianego, udarów mózgu, jesteśmy w przededniu rewolucji w chorobie Alzheimera: po onkologii neurologia jest drugą dziedziną, jeśli chodzi o powstawanie nowych leków – mówi prof. Konrad Rejdak, prezes Polskiego Towarzystwa Neurologicznego.

W neurologii w ostatnich latach pojawia się wiele nowych leków. Zapowiada się taki przełom, jak w onkologii?

Ten ogromny postęp w leczeniu jest owocem ogłaszanej przed laty dekady mózgu i szczególnego koncentrowania środków finansowych na badania w dziedzinie neuroscience, czyli nauk o układzie nerwowym. Przyniosło to wymierne efekty, po pierwsze w wykryciu mechanizmów wielu chorób, a także w opracowaniu nowych terapii. Najlepszym przykładem jest leczenie SMA, czyli rdzeniowego zaniku mięśni: udaje się naprawić błędy genetyczne, które skutkowały niepełnosprawnością, a często też zgonem. Modyfikacja funkcji istniejącego genu czy implantacja fragmentu DNA i synteza prawidłowego białka jest prawdziwą rewolucją.

Przykłady można mnożyć. Ogromne zmiany dokonały się w leczeniu stwardnienia rozsianego: wprowadzono kilkanaście nowych leków, które coraz skuteczniej blokują postęp choroby. Nadal czekamy jednak na lek, który wyleczy pacjentów. Kilkanaście leków pojawiło się w padaczce: dzięki temu większość pacjentów mogła powrócić do normalnego funkcjonowania. Kolejna rzecz to leczenie udarów mózgu metodą interwencyjną; tu neurologia poszła w ślad za kardiologią, gdzie w podobny sposób jest leczona choroba niedokrwienna serca, czy zawał mięśnia sercowego. Udaje się dotrzeć do naczyń mózgowych, udrażniać je i ratować pacjentów.

W przededniu rewolucji jest choroba Alzheimera: mamy już zarejestrowane pierwsze dwa leki, które ?czyszczą? mózg ze złogów amyloidu, nieprawidłowego białka, by zniwelować jego szkodliwy wpływ na mózg i pomóc w zahamowaniu procesów patologicznych. Skuteczność leków wymaga teraz weryfikacji na dużych grupach pacjentów, jednak pierwszy krok został zrobiony, przełamano w tej dziedzinie barierę niemocy. Czekamy na przełom w chorobie Parkinsona, która również jest wielkim wyzwaniem. Opracowywane przeciwciała monoklonalne mają szansę przyczynić się do zahamowania postępu choroby. Jest jeszcze wiele wyzwań, jak choroba Huntingtona czy SLA, czyli stwardnienie zanikowe boczne. Marzymy o leku, który zahamuje tę chorobę – na razie jest to w sferze badań eksperymentalnych.

Faktycznie, pod względem liczby molekuł, które są testowane w badaniach klinicznych, zbliżyliśmy się do onkologii: jest już ok. 2 tysięcy zarejestrowanych badań klinicznych, co świadczy o ogromnej dynamice. Pokazuje również, że konieczne jest, żeby instytucje w Polsce, odpowiedzialne za politykę zdrowotną, przewidywały, że ten postęp będzie jeszcze większy i odpowiednio się do tego przygotowały. Układ nerwowy przez lata pozostawał tajemnicą, praktycznie sferą niedostępną, gdzie nie udawało się dotrzeć z lekami i go naprawiać. Obecnie nadrabiamy zaległości dziesiątek lat. Dzięki nowym lekom będziemy mieli szansę ułatwić osobom cierpiącym na schorzenia neurologiczne jak najdłużej normalne funkcjonowanie w społeczeństwie.

Spodziewamy się też przełomu w leczeniu bólu. Byliśmy świadkami wielkiej porażki w niektórych krajach, np. w USA, podawania pacjentom leków opioidowych, co doprowadziło wielu z nich do uzależnienia. Owszem, taka terapia bywa konieczna w ciężkich sytuacjach paliatywnych jak b?l w chorobie nowotworowej, nie może jednak zastąpić leczenia przyczynowego, czyli eliminowania mechanizmu bólu. Przykładem, że tę sytuację można rozwiązać, jest migrena: pojawiły się już leki biologiczne, które mają wpływ na białko generujące ból migrenowy.

Przełomem są jednak nie tylko leki?

Właśnie, widać przełom też w technologiach. Pojawiają się np. urządzenia protetyczne mogące zastępować uszkodzone struktury i pobudzać do pełnienia określonych funkcji. Głośno ostatnio było o rozwiązaniu dla pacjenta, który doznał urazu głowy, miał uszkodzoną korę mózgową w okolicy odpowiedzialnej za artykulację mowy, ale zachowaną pełną świadomość i inne funkcje poznawcze. Dzięki urządzeniu, które ?czyta? czynność bioelektryczną mózgu, ?przepisuje? ją na konkretne słowa, które dany pacjent chce wypowiedzieć, udało się umożliwić generowanie mowy przez urządzenie skorelowane z myślami pacjenta. To wspaniały przykład, jak nowoczesne rozwiązania technologiczne mogą pomóc w przywróceniu utraconej funkcji neurologicznej, gdy doszło do nieodwracalnego uszkodzenia tych struktur. Podobnie jest w przypadku pacjentów z uszkodzonym rdzeniem kręgowym, którzy nie mogą chodzić, ale mają prawidłowo funkcjonujące struktury rdzenia powyżej miejsca uszkodzenia. Są już urządzenia, które dzięki bodźcom generowanym z kory mózgowej umożliwiają tym pacjentom chodzenie. To wielka nadzieja dla pacjentów skazanych na wózek inwalidzki, by dać im szansę na samodzielność. To już się dokonuje, choć oczywiście ważne jest też upowszechnienie takich urządzeń. Na dziś to bardzo skomplikowana aparatura, dobierana do potrzeb pacjenta, mającego konkretny deficyt. Jeśli te urządzenia staną się bardziej uniwersalne, to będą również tańsze i bardziej dostępne.

Kolejna sfera, gdzie dokonują się zmiany, to wykorzystanie sztucznej inteligencji w diagnostyce – analizowanie ogromnej ilości danych, np. obrazów radiologicznych i ich interpretowanie.

Czy sztuczna inteligencja już jest wykorzystywana w diagnostyce?

Nowe technologie już są stosowane. Obecnie trwają wielkie projekty, np. Human Brain Project; skany rezonansów są zachowywane w bazach komputerowych, śledzony i zapisywany jest też przebieg choroby. Celem jest wykrycie zmian na wczesnym etapie, na długo przed pojawieniem się pierwszych objawów. Tak np. może się stać w chorobie Alzheimera. Kolejna rzecz to analiza genów; to już dzieje się dzięki sztucznej inteligencji. Mamy tysiące kombinacji różnych genów, umysł ludzki nie byłby w stanie dokonać tego typu analiz. Dzięki wykorzystaniu sztucznej inteligencji może to stać się szybciej.

Kilka lat temu głośno było o prototypie robota, tworzonego w lubelskiej klinice, który ma wspomagać pacjentów z chorobą Alzheimera. Czy jest szansa na wdrożenie tego projektu?

Testy zostały wykonane, powstało takie urządzenie, obecnie jest ono udoskonalane. Działając w konsorcjum naukowym, akademickim, jesteśmy świadomi, że to był świetny przykład urządzenia, które wyznacza kierunki. Ważne jest, by w przyszłości tego typu urządzenia stały się tańsze i możliwe do powielenia w większej liczbie egzemplarzy i stały się bardziej dostępne.

Rozmawiała: Katarzyna Pinkosz

Artykuł Prof. Rejdak: Mamy dziś do czynienia z rewolucją w neurologii pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Komitet ds. Produktów Leczniczych Stosowanych u Ludzi (CHMP) Europejskiej Agencji Leków (EMA) wydał negatywną opinię na temat wniosku firmy o dopuszczenie do obrotu adukanumabu w leczeniu łagodnych zaburzeń poznawczych spowodowanych chorobą Alzheimera oraz łagodnego otępienia w chorobie Alzheimera. Decyzja ta jest spójna z negatywnym trendem głosowania członków komitetu w listopadzie 2021 roku. Spółka Biogen będzie dążyć do ponownego rozpatrzenia tej opinii przez CHMP.

Komitet ds. Produktów Leczniczych Stosowanych u Ludzi (CHMP) Europejskiej Agencji Leków (EMA) wydał negatywną opinię na temat wniosku firmy o dopuszczenie do obrotu adukanumabu w leczeniu łagodnych zaburzeń poznawczych spowodowanych chorobą Alzheimera oraz łagodnego otępienia w chorobie Alzheimera. Decyzja ta jest spójna z negatywnym trendem głosowania członków komitetu w listopadzie 2021 roku. Spółka Biogen będzie dążyć do ponownego rozpatrzenia tej opinii przez CHMP

Artykuł Negatywna decyzja EMA w sprawie adukanumabu w chorobie Alzheimera. Firma będzie dążyć do ponownego rozpatrzenia decyzji pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Bagsv?rd, Dania ? Firma Novo Nordisk ogłosiła decyzję dotyczącą wejścia semaglutydu (doustna formulacja długodziałającego analogu GLP-1 podawana raz na dobę) podawanego w dawce 14 mg doustnie w III fazę rozwoju w terapii Alzheimera. Decyzję podjęto na podstawie oceny danych GLP-1 pochodzących z modeli przedklinicznych, badań prowadzonych w warunkach rzeczywistej praktyki klinicznej, analizy post-hoc danych z dużych badań klinicznych analizujących sercowo-naczyniowe punkty końcowe, a także z rozmów prowadzonych z przedstawicielami urzędów rejestracyjnych.

Firma Novo Nordisk zamierza rozpocząć badanie rejestracyjne fazy IIIA obejmujące około 3700 osób z wczesną postacią choroby Alzheimera. Badanie rozpocznie się planowo w pierwszej połowie 2021 r., a jego celem będzie ocena skuteczności i bezpieczeństwa semaglutydu podawanego raz na dobę doustnie w porównaniu z placebo. Czas trwania głównego okresu leczenia wyniesie około dwóch lat.

?Jako firma dążymy do znalezienia odpowiedzi na niezaspokojone potrzeby medyczne obserwowane w ciężkich chorobach przewlekłych, dlatego też jesteśmy zadowoleni z rozpoczęcia III fazy rozwoju semaglutydu w terapii choroby Alzheimera? ? powiedział Mads Krogsgaard Thomsen, wiceprezes wykonawczy i dyrektor ds. badań w firmie Novo Nordisk. ?Już od kilku dziesięcioleci trwają poszukiwania metod leczenia choroby Alzheimera, jednak jak dotychczas te wysiłki nie przyniosły znaczących rezultatów. Ze względu na rosnące, niezaspokojone potrzeby i coraz większą ilość danych naukowych wskazujących na potencjalną rolę GLP-1, ocenimy korzyści wynikające z doustnego leczenia semaglutydem w chorobie Alzheimera.

O chorobie Alzheimera

Choroba Alzheimera jest szybko rosnącym problem zdrowia publicznego, negatywnie wpływającym na życie pacjentów oraz ich rodzin. Ponadto Alzheimer  stanowi znaczący i coraz większy problem społeczno-ekonomiczny. Zgodnie z danymi szacunkowymi na całym świecie na wczesną postać choroby Alzheimera (łagodne zaburzenia poznawcze i etap łagodnego otępienia) choruje około 70?100 milionów osób.

O danych z modeli przedklinicznych, rzeczywistej praktyki klinicznej i analizy post-hoc

W badaniach na zwierzętach podkreślono kluczowe efekty działania GLP-1 istotne dla leczenia choroby Alzheimera, w tym poprawa pamięci i zmniejszenie akumulacji fosforylowanego białka tau. W szczególności pokazano, że semaglutyd zmniejsza zapalenie, co może wpływać na funkcje poznawcze i funkcjonowanie pacjenta.

Dodatkowo na podstawie danych z rzeczywistej praktyki klinicznej pochodzących z dwóch krajowych, duńskich rejestrów, amerykańskiej bazy wniosków administracyjnych Truven i amerykańskiej bazy FDA FAERS potwierdzono potencjalną zależność między niższym ryzykiem rozwoju otępienia i leczeniem GLP-1.

W analizie post-hoc danych pochodzących z przeprowadzonych przez Novo Nordisk trzech dużych badań oceniających sercowo-naczyniowe punkty końcowe (LEADER, SUSTAIN 6 i PIONEER 6) obejmujących 15 820 pacjentów z cukrzycą typu 2 (mediana obserwacji klinicznej wynoszącej 3,6 roku) otępienie rozpoznano łącznie u 47 osób, z czego u 32 w grupie placebo i 15 w grupie GLP-1 (liraglutyd lub semaglutyd). Odsetek pacjentów rozwijających otępienie został statystycznie znamiennie obniżony o 53% na korzyść GLP-1.

O semaglutydzie

Doustny semaglutyd (7 i 14 mg) jest zarejestrowany w Stanach Zjednoczonych, UE i Japonii jako leczenie uzupełniające dietę i aktywność fizyczną stosowane w celu poprawy kontroli glikemii u dorosłych z cukrzycą typu 2.

Założona w 1923 r. Novo Nordisk jest wiodącą, globalną firmą działającą w obszarze ochrony zdrowia, której siedziba główna znajduje się w Danii. Naszym celem jest wprowadzanie zmian umożliwiających pokonanie cukrzycy oraz innych ciężkich chorób przewlekłych, takich jak otyłość i rzadkie choroby hematologiczne czy endokrynologiczne. Dążymy do tego dzięki wprowadzaniu pionierskich, przełomowych rozwiązań naukowych, rozszerzaniu dostępu do naszych leków i pracy nad profilaktyką i radykalnym leczeniem danej choroby. Novo Nordisk zatrudnia około 44000 osób w 80 krajach na świecie, a produkty firmy są dostępne na rynku w 170 państwach. Akcje serii B spółki Novo Nordisk są notowane na giełdzie Nasdaq Copenhagen (Novo-B). Amerykańskie kwity depozytowe (ADR) spółki są notowane na Nowojorskiej Giełdzie Papierów Wartościowych (NVO). Więcej informacji o Novo Nordisk można znaleźć na stronie novonordisk.com, Facebook, Twitter, LinkedIn, YouTube.

Artykuł Novo Nordisk ogłasza wejście doustnego semaglutydu w III fazę rozwoju w terapii Alzheimera pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Po to, żeby przybliżyć rodzinie chorego to, z czym zmaga się ich najbliższy, proponuję, aby wyobrazili sobie, że nagle znaleźli się w średniowiecznym małym chińskim miasteczku, gdzie wszyscy mówią niezrozumiałym językiem, mają dziwne zwyczaje – mówi dr Jan Ilkowski, neurolog.

Wielkopolskie Stowarzyszenie na Rzecz Osób z Chorobą Alzheimera w tym roku zostało uhonorowane nagrodą Zaufania Złoty OTIS. Czym się zajmujecie?

Stowarzyszenie powstało 20 lat temu. Pomysłodawcą i założycielem był dr Aleksander Piechowski, ówczesny ordynator oddziału neurologii szpitala miejskiego w Poznaniu. Na świecie zaczynało się wówczas coraz więcej mówić o chorobie Alzheimera, docierały informacje o pierwszych możliwościach terapii, pojawiali się pierwsi pacjenci. Zajmujemy się wszystkim co dotyczy osób dotkniętych chorobą Alzheimera oraz w tym kontekście ich najbliższych.

Zwykle stowarzyszenia tworzą pacjenci; w tym przypadku był to pomysł lekarzy?

Tak, ponieważ łatwiej nam było skupić ludzi doświadczonych, zarówno doświadczonych chorobą, głównie opiekunów, ale także specjalistów doświadczonych w walce z tą chorobą. Prowadziliśmy i diagnozowaliśmy pacjentów, a rodziny szukały pomocy, a zwłaszcza porady, jak postępować z takim chorym. W naturalny sposób szpital stał się centrum dla opiekunów, bo to oni wymagali największego wsparcia. Pojawił się pomysł, aby stworzyć stowarzyszenie. Od początku jednak główną rolę odgrywali w nim opiekunowie.

Lekarze często nie mają czasu na inicjowanie i prowadzenie takich działań…

To prawda, system ochrony zdrowia ani nas, ani chorych w tym zakresie nigdy nie rozpieszczał.Od początku wiedzieliśmy, że to problem, który lawinowo będzie narastał, to trzeba było coś zrobić – i tak powstało Stowarzyszenie. Choroba Alzheimera jest wyjątkowa. Nie dotyczy tylko pacjentów, ale także, a może zwłaszcza, ich rodzin. Zaangażowanie małżonków, rodziców, dzieci, dalszych krewnych w opiekę nad chorym na każdym etapie choroby jest nie do przecenienia. Na każdym etapie choroby, to inne wyzwania. Zakres opieki ewoluuje, a opiekunowie uczą się od siebie nawzajem.Dzięki temu jest im łatwiej przebrnąć kolejny dzień. Mieliśmy przekonanie, że stworzenie takiego forum będzie najbardziej efektywne dla naszych podopiecznych.

A chorzy na Alzheimera to nie są łatwi pacjenci.

Pacjent z otępieniem, a choroba Alzheimera to najczęstsza przyczyna otępienia, to nie tylko pacjent z kłopotami z pamięcią. Typowe u nich są zaburzenia zachowania, drażliwość, urojenia, nierzadko agresja. Chorzy nie rozumieją sytuacji w jakiej się znajdują, co powoduje, żeczasami w poradniach,  w poczekalniachdochodzi do dantejskich scen ? tak, to bardzo trudni pacjenci.  Z tego powodu lekarze niechętnie zajmują się takimi chorymi. Wymagająoni szczególnej troski i umiejętnego postępowania.

To niezwykle trudna choroba także dla rodzin i opiekunów.

Dlatego nasze działanie jest dwutorowe. Tłumaczymy opiekunom, na czym polega choroba, radzimy, aby spróbowali spojrzeć na świat oczami swoich podopiecznych. To kluczowe, jeśli chcemy im skutecznie pomóc. Często obserwujemy, zwłaszcza na początku choroby, konflikt pacjenta z najbliższymi. Jest tak do momentu, dopóki im się nie zrozumieją, na czym ta choroba  polega. Zmienia się wówczas optyka, często następuje pogodzenie, zrozumienie i zupełnie inna jakość opieki.Aby przybliżyć rodzinie chorego to, z czym zmaga się ich najbliższy, proponuję, aby wyobrazili sobie, że nagle znaleźli się w średniowiecznym małym chińskim miasteczku, gdzie wszyscy mówią niezrozumiałym językiem, mają dziwne zwyczaje. Do tego mieszkańcy tego miasteczka zachowują się, tak jakby się od lat dobrze znali i dziwią się, gdy ta osoba jest zagubiona, nie rozumie, co się do niej mówilub co się wokół niej dzieje. Gdy opiekunowie zrozumieją, na czym polega choroba,wszystko staje się prostsze.

Z drugiej strony naszą misją jest to, aby uświadamiać jak ważna jest wczesna diagnostyka osób mających problemy z pamięcią. Współczesna medycyna ma już narzędzia powalające diagnozować chorobę na jej przedklinicznym etapie. Biomarkery choroby Alzheimera mogą być identyfikowane nawet kilkanaście lat przed wystąpieniem objawów choroby, tzn., że choroba przez wiele lat rozwija się skrycie. Dzięki właściwemu postępowaniu możemy spowolnić rozwój objawów i odsunąć w czasie rozwój pełnoobjawowej demencji.

Na jakie wczesne objawy należałoby zwrócić uwagę?

Choroba Alzheimera to zespół objawów polegających na zaburzeniach funkcji poznawczych. Zaburzona jest pamięć, funkcje językowe ? zaczyna brakować właściwych słów. Osoba, u której rozwija się zespół otępienny, z czasem traci możliwość zbudowania złożonej wypowiedzi. Pojawiają się kłopoty z liczeniem, gubienie się w znanym otoczeniu. Człowiek traci racjonalny osąd sytuacji. Te wszystkie deficyty powodują, że codzienne funkcjonowanie zaczyna być niemożliwe.

Każdy miewa sytuacje, że czegoś zapomni, zabraknie mu słowa, zgubi wątek wypowiedzi? To jeszcze nie znaczy, że maotępienie.Jeśli jednak problem narasta, pojawiają się uwagi rodziny, współpracowników, lub przyjaciół, że coś jest nie tak z naszą pamięcią, to jest to ważny sygnał, że warto zgłosić się do specjalisty.

Możliwości terapii choroby Alzheimera są ograniczone, co nie znaczy, że jesteśmy bezbronni. Nie ma niestety jeszcze leków przyczynowych, takich które zatrzymają chorobę, lub spowodują jej wyleczenie, ale mamy takie, które spowalniają jej dynamikę. Im szybciej wdrożymy takie leczenie, tym efektywniej, bo wcześniej spowolnimy rozwój choroby. Ponadto cały czas można budować naszą tzw. ?rezerwę poznawczą?. Przez właściwą stymulację mózgu tworzymy nowe połączenia między komórkami nerwowymi. Choroba ma wtedy ?trudniej?. Jeśli powstają nowe połączenia między komórkami nerwowymi, to ona musi je po kolei niszczyć. Im większy bufor zbudujemy, tym później ujawnią się objawyi tym później chory staje się zależny od otoczenia.

Często nie wiemy, jak zachować się, jeśli ktoś znajomy choruje. Co robić?

Pracując z opiekunami ponad 20 lat, jestem dla nich pełen uznania. Dla opiekuna to chyba największe wyzwanie w życiu. Relacje, które ludzie budowali całe życie, rozsypują się. Chory przestaje być tym człowiekiem, z którym współmałżonek (a aktualnie opiekun) był przez całe życie. Następuje stopniowa destrukcja codziennego życia. Zmiana osobowości chorego, zaburzenia zachowania, a zwłaszcza urojenia i agresja są niezrozumiałe dla opiekunów, zwłaszcza dla starszych współmałżonków. Musimy tłumaczyć, że te zachowania są  normą w tej chorobie.Połowa opiekunów pacjentów z demencją cierpi na zaburzenia depresyjne. Notuje się także większy odsetek śmiertelności w tej grupie opiekunów.

W badaniu opublikowanym w 2012 roku lęk przed zachorowaniem na chorobę Alzheimera wyprzedza obawę przed zachorowaniem na zawał serca, nowotwór i inne choroby metaboliczne.

Tym ważniejsza rola takich stowarzyszeń, jak wasze?

Jeżeli system nie działa – a nie działa, niestety – to ludzie radzą sobie, jak potrafią najlepiej. Różne grupy wsparcie i stowarzyszenia to na polskiej mapie codzienność. Naszą rolą było to, żeby na naszym terenie pomóc spotkać się osobom dotkniętym tym schorzeniem, nadać ramy prawne, a następnie prowadzić ich przez chorobę, służąc wiedzą i wspierając w działaniach. Dla ludzi, którzy pierwszy raz stykają się z chorobą, doświadczenie wieloletnich opiekunów jest bezcenne. Żadna broszura informacyjna, książka ani film nie mogą równać się zbezpośrednią rozmową.

Uczy Pan wejścia w świat chorej osoby?

Współcześnie to jeden z największych problemów na świecie ? zdrowi nie są w stanie zrozumieć, na czym polega choroba. Mamy gogle do symulacji upojenia alkoholowego ? każdy może założyć i zobaczyć, jak się będzie czuł. Są specjalne przyrządy, które mają symulować chorobę Parkinsona. Natomiast nie ma możliwości zaprezentowania zdrowemu człowiekowi, na czym polega choroba Alzheimera. A zrozumienie to połowa sukcesu. Jeżeli opiekun będzie wiedzieć, dlaczego jego współmałżonek zachowuje się w określony sposób, to będzie mu nieporównywalnie łatwiej funkcjonować.

A co Panu daje kontakt z takimi osobami?

W tej beznadziei, jaką jest choroba Alzheimera, na każdym etapie można choć trochę pacjentowi lub opiekunowi pomóc ? złagodzić zaburzenia zachowania, objawy psychozy, zaburzenia poznawcze. To drobiazgi, ale jeśli choć trochę uda się tym ludziom ulżyć, to ich szczęście jest wielkie,tak, jak moja satysfakcja.

To misja lekarza, o której dziś coraz mniej się mówi.

Ta praca wymagacierpliwości, otwarcia i dostępności, często bez względu na porę. Staramy się jak najlepiej organizować opiekę nad chorymina naszym terenie. Nie jest to łatwe, ale próbujemy. Staramy się przy tym brać wzorce od najlepszych. Dobrym przykładem rozwiązań systemowych jeśli chodzi o opiekę nad pacjentkami z zaburzeniami funkcji poznawczych jest Szwajcaria. Istnieje tam sieć ośrodków zajmujących się osobami z problemami z pamięcią. Zespół, który zajmuje się pacjentami składa się z neurologów, psychiatrów, psychologów, logopedów, terapeutów zajęciowych, pielęgniarek, opiekunów i pracowników socjalnych. Chory na każdym etapie uzyskuje niezbędną pomoc, a opiekun właściwe wsparcie. Taka organizacja pozwala m.in. na wczesne rozpoznanie choroby i wdrożenie najwłaściwszej terapii.To oczywiście wymaga dużych nakładów, ale korzyści wynikające z tego, że odsuwamy w czasie koszty opieki nad chorym w zaawansowanym stanie, są bardzo wymierne.

Epidemiologia dotycząca choroby Alzheimera jest nieubłagana. Szacuje się, że mamy aktualnie  w Polsce jest około 500 tysięcy chorych, ale w 2050 będzie ich około 2 milionów. W ostatnich 30 latach koszty opieki w krajach cywilizowanych wzrosły ośmiokrotnie. Szacunkowy koszt opieki nad pacjentem w zaawansowanej chorobie Alzheimera to prawie 40 tysięcy dolarów rocznie. Do tego dochodzi zaangażowanie najbliższych, którzy muszą przestać pracować i też wymagają wsparcia. Dlatego jeśli można odsunąć wystąpienie objawów,dzięki wczesnej diagnostyce i właściwej opiece, należy to zrobić. Z badań jednego z najważniejszych badaczy zajmujących się chorobą Alzheimera, profesora Winblada opublikowanych w 2004 wynika, że opóźnienie pojawienia się objawów klinicznych choroby Alzheimera o 5 lat zredukuje liczbę osób z pełnoobjawową demencją o 50 %, a opóźnienie o 10 lat  już o 75%.

Postęp medyny w ostatnich latach jest nieprawdopodobny, choroby nowotworowe stają się chorobami przewlekłymi, a skuteczność leczenia chorób serca jest bez precedensu. W tym kontekście możliwości leczenia choroby Alzheimera są dalece niewystarczające. Nie znamy przyczyny, nie mamy skutecznych leków, ani systemu opieki, a perspektywa lawinowego wzrostu zachorowań budzi uzasadnione obawy. Wszystko to nie nastraja optymistycznie, ale kilka jaskółek o których wspomniałem pozwala jednak z umiarkowanym optymizmem spojrzeć w przyszłość. Z pewnością rola stowarzyszeń takich jak nasze będzie nadal znacząca.

Rozmawiała: Katarzyna Pinkosz

Artykuł Zagubieni w chińskim miasteczku pochodzi z serwisu Świat Lekarza.