O przełomowych, unikatowych w skali świata testach pomagających ocenić ryzyko ciężkiego przebiegu zakażenia koronawirusem podczas I Konferencji „Medycyna z Diamentami” opowiedział prof. dr hab. n. med. Waldemar Wierzba.

COVID-SNIPER to pierwszy na świecie test przewidujący ciężkość przebiegu COVID-19 oraz ewentualnych powikłań pochorobowych – zarówno u osób zdrowych, jak i już zakażonych wirusem SARS-CoV-2.

– Centralny Szpital Kliniczny MSWiA w trakcie pandemii był największym ośrodkiem opiekującym się pacjentami chorymi na COVID-19, dlatego zgromadził największą bazę danych o przebiegu tej infekcji także w postaci zbadanych genotypów pacjentów hospitalizowanych. Wstępne analizy wykazały, że ok. 94 proc. pacjentów przechodziło chorobę lekko, natomiast 6 proc. chorych bardzo ciężko – analizy wykazały, że ciężki przebieg koreluje z obecnością pewnej sekwencji genów – tłumaczy prof. Waldemar Wierzba, główny badacz w projekcie, redaktor naczelny „Świata Lekarza”, Kierownik Katedry Medycyny Cyfrowej, Wdrożeń i Innowacji w PIM MSWiA.

Zapraszamy do obejrzenia wykładu „Wykorzystanie nowatorskich polskich testów COVID-SNIPER do programów profilaktycznych ciężkiego zakażenia chorobami wirusowymi”.

Artykuł Polski test COVID-SNIPER: wykład prof. Waldemara Wierzby (WIDEO) pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

To odkrycie wyprzedziło świat o wiele lat – testy diagnostyczne COVID-SNIPER pomagają ocenić ryzyko ciężkiego przebiegu zakażenia koronawirusem. Wykład na ten temat prof. Waldemar Wierzba wygłosi 5 listopada podczas I Konferencji „Medycyna z Diamentami”.

COVID-SNIPER to pierwszy na świecie test przewidujący ciężkość przebiegu COVID-19 oraz ewentualnych powikłań pochorobowych – zarówno u osób zdrowych, jak i już zakażonych wirusem SARS-CoV-2. Oparty o analizę PCR test został opracowany w celu szybkiej i łatwej identyfikacji osób o szczególnej predyspozycji do ciężkiego przebiegu choroby COVID-19 oraz testowania już zakażonych osób w celu prognozowania przebiegu infekcji.

– Centralny Szpital Kliniczny MSWiA w trakcie pandemii był największym ośrodkiem opiekującym się pacjentami chorymi na COVID-19, dlatego zgromadził największą bazę danych o przebiegu tej infekcji także w postaci zbadanych genotypów pacjentów hospitalizowanych. Wstępne analizy wykazały, że ok. 94 proc. pacjentów przechodziło chorobę lekko, natomiast 6 proc. chorych bardzo ciężko – analizy wykazały, że ciężki przebieg koreluje z obecnością pewnej sekwencji genów – tłumaczy prof. Waldemar Wierzba, główny badacz w projekcie, redaktor naczelny „Świata Lekarza”, Kierownik Katedry Medycyny Cyfrowej, Wdrożeń i Innowacji w PIM MSWiA.

Dodatni wynik testu COVID-SNIPER jest istotną informacją pozwalają zabezpieczyć osoby podatne na ciężki przebieg infekcji zarówno w miejscu pracy, jak i w codziennym postępowaniu. Podobnie do wiedzy np. o ciężkiej reakcji alergicznej na jad pszczoły czy uczulenie na orzechy. – Przykładowo: pracownicy z grupy ryzyka mogą być w okresie epidemicznym przeniesieni z miejsc, gdzie narażeni są na ryzykowny kontakt np. z tłumem do innej pracy. Drugi aspekt to hospitalizacje: 6 proc. ludzi najbardziej narażonych powinno być hospitalizowanych jak najszybciej i bezwzględnie, inni mogą leczyć się w domu. To więc ogromna szansa dla systemu ochrony zdrowia. Dzięki testom szpitale nie muszą być przepełnione, a i tak leczenie będzie bardziej efektywne, bo tłumy pacjentów nie będą zarażać siebie nawzajem – wyjaśnia prof. Wierzba.

PIM MSWiA we współpracy z Komendą Główną Straży Granicznej i Wielospecjalistycznym Szpitalem Wojewódzkim w Gorzowie Wielkopolskim rozpoczął profilaktyczny program badawczy w celu oceny ryzyka i wykonania testów u funkcjonariuszy straży granicznej mającej kontakt z dużymi grupami ludzi.

Prof. Waldemar Wierzba podczas I Konferencji „Medycyna z Diamentami” wygłosi wykład „Wykorzystanie nowatorskich polskich testów COVID-SNIPER do programów profilaktycznych ciężkiego zakażenia chorobami wirusowymi”.

Wykład odbędzie się we wtorek, 5 listopada, w godz. 13.45–14.15 w Sali Balowej hotelu Polonia Palace w Warszawie. Będzie to pierwsza publiczna prezentacja z transmisją.

Podczas wykładu prof. Wierzby spodziewamy się obecności takich osobistości jak m.in. Senator Ewa Monika Kaliszuk, Posłanki Wioleta Tomczak, Jolanta Zięba-Gzik i Żaneta Cwalina-Śliwowska, Poseł Patryk Wicher, prof. Wojciech Fendler – prezes ABM, Dominika Janiszewska-Kajka – zastępca dyrektora Departamentu Lecznictwa w Ministerstwie Zdrowia, Daniel Rutkowski – Prezes Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji, Monika Pintal-Ślimak – prezes KIDL, Stanisław Maćkowiak – prezes ORPHAN, Jacek Hołub – rzecznik prasowy Polskiego Towarzystwa Wspierania Osób z Nieswoistymi Zapaleniami Jelita „J-elita”, Krzysztof Kopeć – prezes PZPPF, Katarzyna Urbańska – Servier Polska, Laureatka Nagrody Zaufania Złoty OTIS z Diamentami, red. Ewa Kurzyńska, red. Krzysztof Jakubiak, red. Michał Dobrołowicz, Szymon Chrostowski – prezes „Wygrajmy Zdrowie”.

***

Jeszcze tylko przez kilka dni przyjmujemy zgłoszenia akcji edukacyjnych lub profilaktycznych, wykładów oraz działań CSR Państwa Firm na I Konferencję „Medycyna z Diamentami”.

Do 28 października na Państwa zgłoszenia czekają:

• Biuro Obsługi Klienta Złoty OTIS Natalia Kadzikiewicz: tel. 690 454 799 bok.zlotyotis@mediatv.com.pl,
• Mariusz Słomka: tel. 517 211 799 mariusz.slomka@zlotyotis.pl,
• Paweł Kruś: tel. 501 030 854 pawel.krus@zlotyotis.pl.

Na bieżąco aktualizowany program konferencji znajduje się tutaj.

Artykuł Polskie testy COVID-SNIPER wielką szansą dla systemu ochrony zdrowia pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

– Pandemia COVID-19 znacząco wpłynęła na życie: pod względem zdrowotnym i psychicznym – podkreśla dr Mateusz Grajek ze Śląskiego Uniwersytetu Medycznego. Długotrwały stres i niepewność, związane z tym okresem, doprowadziły u niektórych do rozwoju zespołu stresu popandemicznego, który może wywoływać poważne konsekwencje dla zdrowia psychicznego.

Stres popandemiczny to stan, który – podobnie jak inne formy stresu pourazowego – może prowadzić do długotrwałych problemów psychicznych – wynika z informacji prasowej przesłanej przez Śląski Uniwersytet Medyczny (SUM).

– Chociaż pojęcie to jest stosunkowo nowe i nie ma jeszcze oficjalnej definicji w klasyfikacjach chorób psychicznych, coraz więcej psychologów i psychiatrów dostrzega jego symptomy w populacji. W pewnym sensie jest to odmiana zespołu stresu pourazowego (PTSD), który jest powszechnie znany jako zaburzenie występujące po doświadczeniu traumatycznego wydarzenia – ocenił dr Mateusz Grajek z Wydziału Zdrowia Publicznego SUM w Bytomiu.

Psychiczne konsekwencje pandemii i ich wpływ na życie ludzi dr Grajek przeanalizował i opisał w książce wydanej przez Wydawnictwo SUM.

Według naukowca objawy zespołu stresu popandemicznego mogą się różnić w zależności od osoby, ale do najczęściej obserwowanych należą nadmierne napięcie i niepokój, który może utrzymywać się nawet po zniesieniu najostrzejszych restrykcji, powodując ciągły lęk o zdrowie swoje i bliskich. Problemy ze snem, takie jak trudności z zasypianiem lub częste przebudzanie się w nocy, również mogą być oznaką tego stanu.

– Obniżony nastrój i depresja, objawiające się utratą zainteresowania dotychczasowymi aktywnościami, poczuciem bezradności, smutkiem i brakiem energii, mogą rozwijać się w odpowiedzi na długotrwały stres – podkreślił dr Grajek. Izolacja społeczna – pomimo zakończenia restrykcji – może nadal prowadzić do unikania kontaktów towarzyskich z powodu obaw przed ponownym zakażeniem lub trudnościami w powrocie do wcześniejszych nawyków społecznych. Długotrwały stres może również negatywnie wpływać na zdolność do koncentracji i zapamiętywania informacji.

Naukowiec zaznaczył, że rozwój zespołu stresu popandemicznego może wynikać z wielu czynników. Przede wszystkim sama pandemia była sytuacją o wysokim poziomie stresu, która znacząco wpłynęła na codzienne życie. Niepewność co do przyszłości, lęk przed chorobą oraz izolacja społeczna mogły negatywnie oddziaływać na psychikę ludzi. Dodatkowo, media nieustannie dostarczające informacji o liczbie zachorowań i zgonów mogły potęgować lęki i poczucie zagrożenia, a problemy finansowe, związane z utratą pracy lub zmniejszeniem dochodów, także przyczyniły się do zwiększenia poziomu stresu.

Według dr Grajka zespół stresu popandemicznego, jak inne zaburzenie psychiczne, wymaga odpowiedniego podejścia i leczenia. Konsultacje z terapeutą mogą pomóc w zrozumieniu i przepracowaniu lęków oraz stresów, które pojawiły się w wyniku pandemii. Choć kontakty społeczne mogą wydawać się trudne, warto szukać wsparcia wśród rodziny i przyjaciół, ponieważ otoczenie wsparcia emocjonalnego jest istotne dla odzyskania równowagi psychicznej.

– Techniki relaksacyjne, takie jak ćwiczenia oddechowe, medytacja lub joga, mogą pomóc w redukcji napięcia i poprawie samopoczucia – twierdzi naukowiec. Regularne ćwiczenia fizyczne mają udowodniony wpływ na poprawę nastroju i redukcję stresu. Ważne jest również unikanie nadmiernej konsumpcji mediów, gdyż nadmierne śledzenie wiadomości może nasilać lęki. Ograniczenie czasu poświęcanego na informacje o pandemii może być pomocne.

Zespół stresu popandemicznego to nowy problem, który pojawił się jako konsekwencja globalnej pandemii COVID-19. Chociaż wiele osób wróciło już do normalności, niektórzy nadal borykają się z długotrwałymi skutkami psychicznymi tego trudnego okresu. Zrozumienie tego zjawiska oraz odpowiednie metody radzenia sobie z nim są kluczowe dla odbudowy zdrowia psychicznego po globalnym kryzysie. (PAP)

PAP Nauka w Polsce
Julia Szymańska
jms/ zan/

Artykuł Zespół stresu popandemicznego to nowe wyzwanie dla zdrowia psychicznego pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Kilka dni temu Szwedzi poinformowali, że zarejestrowali u siebie pierwszy przypadek wirusa małpiej ospy.

O małpiej ospie mówiło się już w 2022 roku – Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) ogłosiła wówczas najwyższy stopień alarmowy. Nowy wariant choroby, Klad I niepokoi głównie z powodu błyskawicznej transmisji, szef WHO zapewnia jednak, że „małpia ospa nie jest nowym COVID-19”. To dobra wiadomość. Gorsza jest taka, że COVID-19 wcale nie zniknął. Eksperci alarmują, że mamy kolejną falę zakażenia koronawirusem. Niewykluczone, że Główny Inspektorat Sanitarny zarekomenduje wkrótce noszenie maseczek.

Obok powyższych doniesień trudno przejść obojętnie, moją uwagę w ostatnim czasie zwróciło jednak coś innego. Chodzi o badania przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych, o których piszemy tutaj. Wynika z nich, że pestycydy zwiększają ryzyko zachorowania na niektóre nowotwory w podobny sposób, co palenie papierosów. O tym, że pestycydy szkodzą zdrowiu, wiadomo było od dawna, wspomniane badania zrobiły jednak na mnie ogromne wrażenie, bo są niezbitym dowodem na to, że środki ochrony roślin zabijają… nie tylko szkodniki. „Naukowcy zauważyli pozytywne powiązania między stosowaniem pestycydów a zwiększoną częstością występowania chłoniaka nieziarniczego, białaczki, raka jelita grubego, pęcherza moczowego, trzustki i płuc. Wyniki wskazały, że stosowanie pestycydów stwarza ryzyko zachorowania na raka równoważne z paleniem tytoniu, choć uzyskane wyniki były zróżnicowane geograficznie”.

Skąd zatem mieć pewność, że warzywa i owoce, które kupujemy, nie zostały spryskane chemią? Czy określenie „bio” lub „eko” wystarczą? Kierunek, w którym zmierza nasz świat, niepokoi, absolutnie nie jest jednak moją intencją Państwa straszyć, dlatego mam też garść dobrych wiadomości. Przygotowujemy dla Państwa jubileuszowe wydanie „Świata Lekarza” na XXV Zjazd Polskiego Towarzystwa Neurologicznego, który rozpocznie się 11 września w Białymstoku. Neurologia to fascynująca dziedzina, a meandry ludzkiego umysłu są niezbadane. Dr hab. Aleksandra Rutkowska, neurobiolożka z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, która tropi pierwotną przyczynę stwardnienia rozsianego, została stypendystką programu L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki. To praca w laboratorium, której przecież nie widać, ale której efekty mogą mieć przełomowe znaczenie. Zachęcam do przeczytania naszej rozmowy. Zapraszam też do naszych kanałów w mediach społecznościowych.

Ewa Podsiadły-Natorska
Redaktor prowadząca Świat Lekarza.pl

Artykuł Wrócą maseczki? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Chciałbym, aby Pomorski Uniwersytet Medyczny utrzymał nadal wspaniałą pozycję w rankingu szkół medycznych pod kątem jakości kształcenia. Ostatnio blisko 2 mld zł trafiły do PUM na leczenie, dydaktykę, kształcenie i badania, z tego pół miliarda złotych pozwoli na rozbudowę szpitala klinicznego, a ponad 296 mln zł rządowej dotacji umożliwi budowę Uniwersyteckiego Centrum Zabiegowego dla Dzieci – mówi poseł Zbigniew Bogucki.

Panie Pośle, jaka była i jaka będzie realizacja przez Pana, jako polityka, sentencji śp. Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego, który powiedział „Silne Pomorze Zachodnie to polska racja stanu”.

Całe środowisko, do którego i ja należę, realizuje słowa śp. Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego bardzo konkretnie. Prezydent zawsze podkreślał, że Polska zaczyna się na Pomorzu Zachodnim i jego silna pozycja jest polską racją stanu. Zawsze w historii było tak, że najważniejsze interesy Rzeczypospolitej rozgrywały się na kresach. Dziś województwo zachodniopomorskie to zachodnie kresy Rzeczypospolitej. To niezwykle ważny obszar gospodarczy i najważniejszy element bezpieczeństwa energetycznego Polski. Dlaczego? Bo tutaj jest Baltic Pipe i tu budujemy nowe bloki energetyczne, a także rozbudowujemy gazoport w Świnoujściu. Miałem przyjemność podpisywać pozwolenie na budowę trzeciego, największego zbiornika, który zostanie oddany do użytku w przyszłym roku. Powstaje nowa infrastruktura drogowa: drogi ekspresowe S3, S6, S11, a w planach mamy wybudowanie S10. W Świnoujściu chcemy stworzyć nowoczesny port kontenerowy. W Gminie Gryfino trwa budowa dwóch wielkich bloków gazowych, a w szczecińskim porcie finalizowana jest rozbudowa kanałów portowych i nabrzeży. Nie można zapominać o największej inwestycji przemysłowej w Polsce – Polimery Police o wartości ponad 7,2 mld zł. Tworzywa produkowane w Polimerach Police pod marką handlową Gryfilen będą charakteryzować się bardzo niską zawartością substancji lotnych, nie będą również zawierać ftalanów ani bisfenolu A (BPA). Zapewni to bardzo niskie przekazywanie smaków i zapachów, a to cecha szczególnie istotna przy zastosowaniu w przemyśle spożywczym.

Jest Pan prawnikiem, politykiem. A skąd w działaniu tak duże zainteresowanie medycyną i ochroną zdrowia?

Jestem prawnikiem specjalizującym się w prawie karnym, ale moja praca magisterska dotyczyła medycyny. Pisałem o zgodzie pacjenta na zabieg leczniczy. Na ostatnim roku studiów rozpocząłem pracę w Narodowym Funduszu Zdrowia w komórce zajmującej się przygotowywaniem umów ze świadczeniodawcami oraz ogłaszaniem postępowań konkursowych. Tak więc moja praktyka adwokacka to sprawy z zakresu ochrony zdrowia. Doświadczenie zdobyte na stanowisku wojewody zachodniopomorskiego w czasie niezwykle trudnym – pandemii COVID-19 pozwoliło wypracować model dobrej współpracy ze szpitalami, jednostkami ochrony zdrowia, ale także organizacji szczepień.

Jako wojewoda zachodniopomorski pilotował Pan umowy na dofinansowanie zakupu sprzętu i inwestycji dla zachodniopomorskich szpitali z Funduszu Przeciwdziałania COVID-19. Czy w swojej działalności poselskiej w Sejmie X kadencji zamierza Pan kontynuować plany dotyczące rozwoju medycyny i ochrony zdrowia? O co konkretnie będzie Pan zabiegał?

Ludzkie życie i zdrowie są wartościami najcenniejszymi. W konsekwencji: ochrona zdrowia, szpitale, przychodnie, lekarze, pielęgniarki, rehabilitanci, laboranci, farmaceuci, ratownicy medyczni, a także cały personel medyczny i pomocniczy powinni być w centrum zainteresowania struktur rządowych i samorządowych. Cały system ochrony zdrowia jest jednym z najważniejszych filarów funkcjonowania państwa. Jest też miernikiem dbania o obywateli płacących podatki. Pandemia COVID-19 była niezwykle trudnym okresem dla całego systemu ochrony zdrowia, ale i czasem ogromnego dofinansowania, dosprzętowienia oraz podwyżek płac dla pracowników. Pandemia okazała się też czasem próby dla zarządzania. Z analiz NFZ i Ministerstwa Zdrowia wynika, że dług zdrowotny na Pomorzu Zachodnim jest jednym z najmniejszych w kraju. Co to oznacza? W skali kraju w tym rejonie odnotowano najmniej niewykonanych procedur medycznych. Udało się to osiągnąć dzięki współpracy i zaangażowaniu wielu osób. Trzeba jednak pamiętać, że zalecane są dalsze inwestycje w system ochrony zdrowia. Konieczna jest dalsza i konsekwentna realizacja przyjętego przez rząd Prawa i Sprawiedliwości programu zwiększania udziału procentowego PKB (produkt krajowy brutto) przeznaczonego na ochronę zdrowia. Powinniśmy podejmować reformy dotyczące udzielania i wyceny określonych świadczeń. Stoimy także przed wielkim wyzwaniem demograficznym. Nasze społeczeństwo starzeje się i dlatego potrzebny będzie rozwój tych dziedzin medycyny, które zagwarantują skuteczną diagnostykę, leczenie oraz rehabilitację seniorów. Ponadto duży wysiłek należy włożyć w rozwój leczenia chorób cywilizacyjnych oraz metabolicznych.

A jakie działania w swojej pracy poselskiej skieruje Pan na rzecz rozwoju Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego (PUM)?

Chciałbym, aby PUM utrzymał nadal wspaniałą pozycję w rankingu szkół medycznych pod kątem jakości kształcenia. Ostatnio blisko 2 mld zł trafiły do PUM na leczenie, dydaktykę, kształcenie i badania, z tego pół miliarda złotych pozwoli na rozbudowę szpitala klinicznego przy ul. Unii Lubelskiej (SPSK 1), a ponad 296 mln zł rządowej dotacji umożliwi budowę Uniwersyteckiego Centrum Zabiegowego dla Dzieci, gdzie będą wykonywane m.in. replantacje kończyn, zabiegi dotyczące wad rozwojowych, a także w obrębie głowy i szyi dzieci. W niektórych przypadkach opieka będzie miała zasięg ponadregionalny. Pieniądze wystarczą nie tylko na budowę nowego centrum zabiegowego, ale również na przebudowę istniejących klinik pediatrycznych i zakup specjalistycznego sprzętu. Bardzo chciałbym, aby rozpoczęte już działania i inicjatywy zostały skutecznie doprowadzone do końca. Będę o to zabiegał jako poseł i walczył o kolejne, nowe środki. Warto to robić, ponieważ skorzystają na tym przede wszystkim pacjenci, a jednocześnie pozwoli to na dynamiczny rozwój medycyny w Szczecinie i na całym Pomorzu Zachodnim.

W jaki sposób polityk może wspierać naukę i czy będzie Pan to czynił? To będą działania lokalne na rzecz woj. zachodniopomorskiego czy może całej Polski?

Odpowiem uczciwie: koszula zawsze bliższa ciału, a więc gros wysiłku skieruję na promocję rozwoju wiedzy w woj. zachodniopomorskim. Musimy pamiętać, że bez rozwoju nauki nie ma postępu. A więc trzeba rozwijać głównie tę innowacyjną, nie zapominając jednak o badaniach podstawowych, które są fundamentem rozwoju wszelkiej wiedzy.

Co dają „Konsultacje Strategii na rzecz Młodego Pokolenia”, z wymianą myśli międzypokoleniowych? I jak to wpływa na rozwój kraju oraz dobre decyzje polityczne?

Sam projekt w swoim założeniu jest oczywiście znakomity. Młodzi ludzie, przedstawiciele środowisk: młodzieżowych, uczniowskich, studenckich i doktoranckich mogą zgłaszać swoje problemy, potrzeby i oczekiwania w formie warsztatowej i wypracowywać konkretne rozwiązania. W ten sposób głosy młodych ludzi w połączeniu z wiedzą ekspertów, których cechuje praktyka i doświadczenie, mogą pozwolić na stworzenie wieloletniego planu działania państwa w obszarze polityki młodzieżowej. Nie zapominajmy jednak, że ostateczną ocenę można będzie wystawić na podstawie realnych efektów.

Czyli czerpiemy mądrość z antyku i greckiego areopagu?

Świetne porównanie i z tych wzorców korzystamy w dialogu społecznym.

Rozmawiał: Artur Wolski

Artykuł Poseł Zbigniew Bogucki: „Silne Pomorze Zachodnie to polska racja stanu” – realizujemy słowa śp. Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

– Mamy już 10 tys. testów w lodówce, będą od dziś stosowane na SOR i w klinice anestezjologii i intensywnej terapii. Wielu pacjentom mogą uratować życie. Dzięki testom będziemy wiedzieć, którzy pacjenci mają ryzyko ciężkiego przebiegu COVID-19 – mówił prof. Waldemar Wierzba, dyrektor PIM MSWiA, na konferencji prasowej na temat wprowadzenia pierwszego na świecie testu genetycznego oceniającego ryzyko ciężkiego przebiegu COVID-19.

Test stworzony w PIM MSWiA to test diagnostyczny oceniający ryzyko ciężkiego przebiegu infekcji COVID -19 u zdrowych osób, jak i już zakażonych wirusem SARS-COV-2.  Jest pierwszym tego typu testem na świecie i w pełni polską myślą naukową. Wskazanie wariantów genetycznych użytych w teście było możliwe dzięki otrzymanemu grantowi z NCBiR. Wyniki analiz genetycznych, populacji polskiej dokonanej w ramach realizacji grantu zostały opublikowane w wielu prestiżowych o wysokim indeksie cytowalności czasopismach. 

W badaniu uczestniczyło 1000 osób, w których część miało bardzo ciężki przebieg COVID-19, część – lekki, a część w ogóle nie miała objawów zakażenia.

Test diagnostyczny oparty o metodę PCR, wykorzystujący jedynie dwa geny został stworzony w celu szybkiej i łatwej identyfikacji osób o szczególnej predyspozycji do ciężkiego przebiegu choroby COVID-19 oraz testowania już zakażonych osób w celu prognozowania przebiegu choroby. W przypadku tej drugiej grupy test umożliwi wcześniejsze wyłonienie z szerokiej populacji osób zakażonych SARS-CoV-2 osób o predyspozycji do ciężkiego przebiegu choroby i bardziej zintensyfikowane postępowanie mające na celu skrócenie czasu choroby, zmniejszenie liczby powikłań, lub w szczególnych przypadkach wdrożenie procedur ratujących życie.

• – Otrzymaliśmy grant z NCBiR, wykonaliśmy pracę, rozliczyliśmy się z pieniędzy, ale nie poprzestaliśmy na tym. Udało się stworzyć testy, które będą mogły służyć wykrywaniu osób zagrożonych ciężkim przebiegiem COVID-19. Test wykazał się 100-procentową skutecznością. Dzięki niemu u przyjmowanych pacjentów będziemy mogli sprawdzać, czy jest u nich wysokie ryzyko ciężkiego przebiegu COVID-19. Na razie będzie wykorzystywany w warunkach szpitalnych, ale nie jest wykluczone, że w przyszłości powstanie test, który będzie można kupić w aptece – podkreślał prof. Wierzba.
• – Każdy pacjent, który trafi do nas na SOR, będzie miał w ciągu 3 godzin wykonany test, by ocenić ryzyko ciężkiego przebiegu infekcji – zaznaczył dr n. med. Artur Zaczyński, zastępca dyrektora ds medycznych PIM MSWiA.

Według danych https://www.worldometers.info/coronavirus/ obecnie na świecie zachorowało na tę jednostkę ponad 690 mln ludzi z czego zmarło prawie 7 mln chorych, w Polsce 6,5 mln osób a zgon odnotowano z przyczyn COVID-19 u prawie 120 tys. Wśród chorych którzy przeżyli obserwuje się liczne i istotnie obciążające rokowanie powikłania jak np. zatorowość płucną, aktywacja chorób z autoagresji. Test diagnostyczny przeznaczony jest do stosowania przez personel medyczny w jednostkach zamkniętych, co z kolei gwarantuje bezpieczeństwo jego użycia.

Artykuł Pierwszy na świecie test oceniający ryzyko ciężkiego przebiegu COVID opracowany przez polskich naukowców i lekarzy z PIM MSWiA pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

W dniach 14-15 listopada 2022 roku odbędzie się w Warszawie II ogólnopolska konferencja naukowa pt.: ?Pacjent post-COVID-owy. Co już wiemy, a co przed nami??. Organizatorem spotkania jest Narodowy Instytut Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji. Projekt powstał w ramach programu Ministerstwa Edukacji i Nauki ?Doskonała nauka? ? wsparcie konferencji naukowych. Patronat merytoryczny nad wydarzeniem objęli: Konsultant Krajowy w dziedzinie Anestezjologii i Intensywnej Terapii, Konsultant Krajowy w dziedzinie Diagnostyki Laboratoryjnej, Konsultant Krajowy w dziedzinie Epidemiologii, Konsultant Krajowy w dziedzinie Farmacji Klinicznej, Konsultant Krajowy w dziedzinie Geriatrii, Konsultant Krajowy w dziedzinie Immunologii Klinicznej, Konsultant Krajowy w dziedzinie Neurologii, Konsultant Krajowy w dziedzinie Pielęgniarstwa Epidemiologicznego, Konsultant Krajowy w dziedzinie Psychologii Klinicznej, Konsultant Krajowy w dziedzinie Reumatologii.

Celem konferencji będzie przedstawienie doświadczeń ośrodków klinicznych, które zmierzyły się z sytuacją pandemiczną w 2021 roku i kontynuowały leczenie chorych w trakcie 4?6 fali pandemii w różnych obszarach terapeutycznych. W trakcie konferencji eksperci omówią prowadzone badania kliniczne u pacjentów po przejściu COVID-19 w CWBK NIGRiR, przedstawią aktualne wyzwania i problemy opieki medycznej nad pacjentem post-COVID-owym, podejmą również aktualny temat współistnienia wirusa grypy z wirusem SARS-Cov-2, w okresie jesiennym. Wykłady poprowadzą wybitni specjaliści z wiodących ośrodków klinicznych
w kraju oraz zaproszeni goście z zagranicy ? prof. Mariano Bizzarri z Uniwersytetu Rzymskegoi ?La Sapienza? oraz prof. Grzegorz Telega z Kolegium Medycznego w Wisconsin, USA. Webinary zagraniczne będą transmitowane w j. angielskim.

Według danych WHO do dnia 12 października 2022 r. na całym świecie odnotowano ponad 623 mln potwierdzonych przypadków i ponad 6,56 mln zgonów. W Polsce zarejestrowano 6,32 ml zakażenia koronawirusem. Ponad 118 tysięcy osób zmarło z powodu COVID-19. Świat jest po doświadczeniu 6 fali COVID-19 i powoli przygotowuje się na sezon jesienno-zimowy. W tym czasie w Polsce jak i na całym świecie podjęto wielostronne działania mające na celu powszechne szczepienie. Zgodnie z danymi MZ odsetek zaszczepionych co najmniej jedną dawką szczepionki na koronawirusa wynosi w Polsce 59,43 proc. W pełni zaszczepieni stanowią 51,46 proc. całego społeczeństwa. Na syndrom po-COVID-owy (long COVID) cierpi obecnie ok. 30% pacjentów. W tym czasie pojawiły się innowacyjne metody terapii oraz system rehabilitacji pacjentów po-COVID-owych a badania nad long COVID-em są kontynuowane.

II Konferencja naukowa, podsumowująca 3 lata doświadczeń w walce z COVID-19, odbędzie się w Auli Instytutu przy ul. Spartańskiej 1 w Warszawie, z możliwością wzięcia udziału on-online w tym wydarzeniu. Rejestracja wraz z programem konferencji jest dostępna dla wszystkich uczestników na stronie: https://postcovid.medius.com.pl/. Udział w konferencji jest nieodpłatny, po rejestracji na stronie. Wszyscy uczestnicy konferencji otrzymają drogą mailową certyfikat oraz punkty edukacyjne.

Artykuł II Konferencja naukowa Pacjent post-COVID-owy. Co już wiemy, a co przed nami? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Prof. dr hab. n. med. Aleksander Sieroń, prof. dr hab. n. med. Karolina Sieroń, dr n. med. Dominik Sieroń

Wykorzystanie koncentratorów tlenowych, umożliwiających uzyskiwanie podwyższonego względem atmosfery ciśnienia tlenu – przy skojarzeniu z innymi metodami medycyny fizykalnej – przynosi wymierne korzyści w leczeniu schorzeń, w których powstają rany. Te metody mogą być stosowane m.in. w leczeniu ran przewlekłych w obrębie kończyn, w odleżynach, odmrożeniach, stopie cukrzycowej.

Początki hiperbarii tlenowej, czyli działania podwyższonego ciśnienia tlenu na ciało, są związane z odkryciem możliwości skroplenia gazu. W tym konkretnym przypadku oczywiście chodzi o podstawowy dla naszego życia tlen. Istotną rolę odegrali w tym odkryciu znakomici polscy uczeni: profesorowie Olszewski i Wróblewski. Leczenie ?atmosferą tlenową? przeżywało różne okresy rozwoju, w tym nawet powstanie w Stanach Zjednoczonych barów tlenowych. Jednak tlen, tak niezbędny do życia, jest gazem, w którym pali się prawie wszystko, zwłaszcza przy jego wysokim stężeniu. Niestety nierozważne wykorzystanie tego niezbędnego przyżyciowo składnika atmosfery w ?barach tlenowych? stało się destrukcyjne ? bywało, że w podsycanych tlenem pożarach palił się nawet metal. Dramatyczne pożary, skutkujące także śmiercią znajdujących się w takich barach ludzi, spowodowały przewartościowanie wskazań do hiperbarii tlenowej. Nie można było jednak zrezygnować całkowicie z wysokociśnieniowej hiperbarii tlenowej, chociażby w medycynie nurkowej, zatruciach tlenkiem węgla czy nagłej głuchocie. Dzięki skropleniu tlenu można uzyskiwać ciśnienia tlenu rzędu 2?2,5 atmosfery nad ciałem pacjenta. Przezskórna penetracja tlenu, spowodowana tak wysokim ciśnieniem, jest także od wielu już lat (w mniejszym czy większym stopniu) wykorzystywana w wybranych dziedzinach medycyny, w tym niektórych chorobach skóry i naczyń obwodowych, czyli w dermatologii i angiologii. Hiperbaria tlenowa umożliwia bowiem parcjalne zwiększenie tlenu w tkankach nawet do 20%.

Zawartość tlenu w powietrzu atmosferycznym wynosi około 20?21%. Współczesne możliwości techniczne umożliwiają uzyskiwanie większych stężeń pozyskiwanego z powietrza tlenu poprzez wykorzystanie tzw. koncentratorów tlenu. Za pomocą takich urządzeń udaje się poprawić stan zdrowia wielu pacjentów dzięki wzbogaceniu powietrza, którym oddychają. Metoda ta jest rutynowo stosowana u chorych na przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP). Ciśnienie pozyskiwane z koncentratora tlenowego dochodzi do wartości 1,3?1,5 atmosfery, nie udaje się z jego pomocą uzyskać ciśnień rzędu 2,5 atmosfery.

Lekarze i fizjoterapeuci zajmujący się tlenoterapią zrozumieli, że istnieje możliwość zastosowania tych niższych ciśnień jako nowej formy terapii tlenowej, nazywanej czasem ?łagodną hiperbarią?. Literatura naukowa poświęcona skutkom takiego działania tlenu nie jest zbyt liczna, niemniej wykorzystanie tej formy terapii stało się w ostatnim czasie bardzo popularne. Wynika to m.in. z faktu, że ciśnienia rzędu 1,3?1,5 atmosfery nie powodują istotnych negatywnych działań niepożądanych, spotykanych przy wysokich ciśnieniach tlenu w klasycznych komorach hiperbarycznych. Zatem mimo niedoborów uznanej, opartej na faktach literatury na temat ?łagodnej hiperbarii?, pojawiło się wiele opracowań eksponujących pozytywy tej terapii, w tym u osób zdrowych. Podkreśla się w nich możliwości jej działania o charakterze rejuwenacji i anti-aging.

W materiałach dostępnych dla pacjentów często zwraca się także uwagę, że u poddanych tej formie terapii osób obserwuje się poprawę samopoczucia i osiągnięcie lepszego stopnia dobrostanu.

Z medycznego punktu widzenia brak jest przeciwwskazań do tego typu zabiegów.

Co więcej, pandemia COVID-19 to czas, w którym u wielu chorych występują procesy utrudniające oddychanie. Dotyczy to zarówno stanu, w którym choroba jest aktywna, jak i powikłań pocovidowych. Tlenowe wzbogacenie powietrza oddechowego, podobnie jak w POChP, może przynieść tym chorym wymierne korzyści także podczas rehabilitacji pocovidowej. Na zdjęciach przedstawionych poniżej znajduje się komora do ?łagodnej hiperbarii? oraz sterownik.

Rycina 1. Na wprost widoczny wymiennik chłodnicy z pojemnikiem na skropliny (czynnik ? woda), po lewej stronie kolejno: interkom do komunikacji z obsługą (a nad nim widoczny przewód tlenowy do podłączenia maski), następnie dotykowy wyświetlacz panelu sterowania (pozwalający na kontrolę przebiegu sesji ? czas, ciśnienie ? oraz ograniczone sterowanie sesją), a na końcu przycisk, tzw. grzybek do awaryjnego wyłączenia urządzenia i szybkiej dekompresji.

Rycina 2. Sterownik umożliwiający ustawienie i regulację żądanych parametrów tlenowych oraz aparat umożliwiający kontakt z pacjentem znajdującym się w komorze.

Wykorzystanie koncentratorów tlenowych, umożliwiających uzyskiwanie podwyższonego względem atmosfery ciśnienia tlenu przy skojarzeniu z innymi metodami medycyny fizykalnej, przynosi wymierne korzyści w leczeniu schorzeń, w których powstają rany. Mogą być one stosowane m.in. w leczeniu ran przewlekłych w obrębie kończyn będących skutkiem zarostowej miażdżycy obwodowej, w żylnej chorobie zakrzepowo-zatorowej, odleżynach, odmrożeniach, ale także przy współczesnej pandemii cukrzycy powikłanej stopą cukrzycową. Ostrożne szacunki liczby osób, u których występują rany przewlekłe, to w Polsce ok. 250 000 chorych. Powikłania pocovidowe u części pacjentów, ale także u chorych nazywanych może przedwcześnie ozdrowieńcami wskazują, że liczba ta może wzrosnąć. Doświadczenia własne (A. Sieroń) pokazują dynamiczny wzrost liczby tych pacjentów, z ranami o różnym podłożu, szukających pomocy i ucieczki przed ewentualną amputacją.

Istotna jest możliwość zastosowania skojarzonego leczenia, w którym oprócz podwyższonego ciśnienia tlenu stosuje się ozonoterapię, tzw. laseroterapię niskoenergetyczną oaz zmienne pola magnetyczne. Wymienione metody medycyny fizykalnej są dobrze poznane i szeroko stosowane jako terapia selektywna. Zastosowanie łączne tych dróg terapii tlenem umożliwia części pacjentom z ranami przewlekłymi odwleczenie lub uniknięcie amputacji kończyny.

Ozonoterapia, znana od lat, ma silne właściwości biobójcze. Jest to o tyle istotne, że biofilm bakteryjny pokrywający ranę nie uodparnia się na działanie ozonu.

Zastosowanie laseroterapii niskoenergetycznej ? a ściśle ledoterapii niskoenergetycznej ? umożliwia zmniejszenie bólu, ma działanie przeciwzapalne oraz przyspiesza epidermizację rany. Nazwa ?ledoterapia? wynika z wykorzystania do generowania światła diod laserowych lub innych umożliwiających uzyskanie światła o określonej długości fali świetlnej. Zastąpienie laserów diodami istotnie zmniejsza (co nie jest bez znaczenia w produkcji) koszty urządzeń i w konsekwencji terapii. Wykorzystanie światła o określonej długości fali umożliwia także wykorzystanie w terapii efektu fotodynamicznego. Terapia fotodynamiczna z użyciem fotouczulacza absorbowanego przez bakterie skutkuje selektywnym zniszczeniem niektórych trudnych do innego leczenia szczepów bakteryjnych. Metoda fotodynamiczna w terapii ran przewlekłych jest stosowana od niedawna w niektórych krajach, w tym także w Polsce.

Istotnym, zwłaszcza w subiektywnej ocenie terapii przez chorego, czwartym czynnikiem w skojarzonej terapii u tych pacjentów z ranami przewlekłymi jest zastosowanie zmiennych pól magnetycznych. Ta doskonale znana w medycynie fizykalnej metoda terapeutyczna ma silne działanie przeciwbólowe odczuwane w stosunkowo krótkim czasie, bo już po kilku dniach terapii. Przeciwbólowe działanie tych pól zostało dowiedzione w badaniach zarówno na zwierzętach doświadczalnych, jak i z udziałem ludzi. Co więcej, zmienne pola magnetyczne mają pozytywny wpływ na gospodarkę tlenową w ranie, ponieważ powodując wazodilatację, zwiększają dopływ krwi do rany, a także miejscową utylizację tlenu. Aparatura realizująca tę formę terapii jest dostępna w niektórych ośrodkach w Polsce i nosi nazwę Laserobaria S. Z mojej (A. Sieroń) ostrożnej oceny uzyskanych efektów wynika, że u około 40% poddanych terapii pacjentów z owrzodzeniami podudzi uzyskuje się pozytywne efekty poprzez zmniejszenie dolegliwości bólowych, ograniczenie pola owrzodzenia, całkowite jego wygojenie oraz poprawę jakości ich życia.

Rycina 3. Na zdjęciu znajduje się Laserobaria S. Jest urządzeniem umożliwiającym terapię za pomocą ozonu, podwyższonego ciśnienia tlenu, światła laserowego o regulowanych możliwościach długości fali świetlnej, w tym 630 nm oraz światła ultrafioletowego wykorzystywanego do dezynfekcji aparatury. Urządzenie to umożliwia też zastosowanie zmiennych pól magnetycznych dających silny efekt przeciwbólowy. Laserobaria S umożliwia zastosowanie terapii w przypadku ran kończyn dolnych i górnych.

Rycina 4. Na zdjęciach przedstawiono dłonie młodej pacjentki, u której doszło do odmrożenia paliczków. Widoczny po lewej stronie stan przed terapią, a po prawej stan po zastosowaniu Laserobarii S po 21 dniach terapii.

Trudno gojące się rany mogą znaleźć się nie tylko na kończynach górnych czy dolnych. Do tego typu ran należą też odleżyny, które mogą wystąpić w różnych partiach ciała, czasem trudnych do miejscowego zaopatrzenia. Poszukiwanie możliwości wykorzystania w takich przypadkach tych czterech czynników doprowadziło do powstania jednoosobowej komory, w której może znaleźć się cały pacjent. W tej aparaturze również wykorzystuje się hiperbarię o wartościach ciśnienia do 1,5 atmosfery oraz wspominane wyżej elementy terapii, do których należą: ozonoterapia, ledoterapia i zmienne pole magnetyczne.

Poddanie całego ciała działaniu tych czynników może być wykorzystane w leczeniu trudno gojących się ran nie tylko w kończynach, w leczeniu odleżyn, ale także trudno gojących się, czasem powikłanych ran pooperacyjnych. Autorom tego rozdziału wydaje się, że przydatność tej aparatury znajdzie swoje miejsce także w leczeniu oparzeń, w tym oparzeń układu oddechowego. Konstrukcja komory umożliwia (co przedstawiono na zdjęciach), w razie takiej konieczności, odseparowanie od działania czynników terapeutycznych głowy pacjenta.

Ten rozdział piszemy w erze pandemii koronawirusa. Wydaje się nam, co wynika z logicznych przesłanek medycznych, że korzystne jest zastosowanie komór z ?łagodną hiperbarią? z podwyższonym stężeniem tlenu w powietrzu, którym oddycha pacjent. Podobnie prezentowana komora, w której oprócz ?łagodnej hiperbarii? mogą być zastosowane zmienne pola magnetyczne i inne wspomniane powyżej metody medycyny fizykalnej, może spowodować istotny postęp nie tylko w leczeniu pacjentów chorujących na COVID-19, ale także osób, u których przejście tej infekcji pozostawiło trwały ślad, powodując uszkodzenia ważnych dla życia narządów.

Rycina 5. Przedstawia komorę umożliwiającą leczenie z wykorzystaniem ozonoterapii, atmosfery wokół ciała pacjenta z podwyższonym ciśnieniem tlenu, ledoterapię o różnych długościach fali światła oraz zmiennych pól magnetycznych. Na dolnym zdjęciu pokazana jest konstrukcja komory umożliwiająca separację głowy pacjenta od działających na ciało wspomnianych wyżej czynników fizycznych.

Piśmiennictwo

1. Pasek J, Cieślar G, Pietrzak M, Sieroń A. Zastosowanie miejscowej hiperbarycznej terapii tlenowej z użyciem urządzenia LASEROBARIA S w leczeniu przewlekłych ran. Pol Hyp Res 2016;57:29-38.
2. Pasek J, Cieślar G, Sieroń A. Combined therapy in the treatment of mixed etiology leg ulcer ? case report. Ther Clin Risk Manag 2018;14:1915-21.
3. Pasek J, Cieślar G, Sieroń A. Leczenie powikłań zakrzepicy żył głębokich przy użyciu skojarzonej terapii fizykalnej ? opis przypadku. Leczenie Ran 2018;15:199-203.
4. Pasek J, Stanek A, Sieroń D, Sieroń A. Laserobaria S w leczeniu owrzodzenia u pacjenta z zespołem stopy cukrzycowej ? opis przypadku. Acta Balneol 2017;59:54-8.
5. Pasek J, Szajkowski S, Cieślar G. Therapeutic efficacy of physical combined therapy in the treatment of venous crural ulcers. Phlebology 2021;36(6):481-8.
6. Pasek J, Szajkowski S, Pietrzak M, Cieślar G. Efficacy of topical hyperbaric oxygen therapy applied as monotherapy or as a component of combined physical therapy in the treatment of venous leg ulcers. Dermatol Ther 2020;33:6. e14474,1-8.
7. Pasek J, Szajkowski S, Pietrzak M, Cieślar G. The influence of combined physical therapy procedures on oxygen partial pressure in tissues surrounding ulcer in patients with venous leg ulcers. Int J Lower Extremity Wounds 2021. OnlineFirst 1-8. doi:10.1177/1534734620984031.
8. Pietrzak M. Porównanie skuteczności urządzeń Oxybaria S i Laserobaria S w skojarzonym leczeniu fizykalnym owrzodzeń kończyn dolnych. Rozprawa doktorska. Śląski Uniwersytet Medyczny, Zabrze 2020.
9. Sieroń A, Pasek J. LASEROBARIA S ? nowatorskie urządzenie w medycynie fizykalnej do leczenia ran. Rehabil w Prakt 2016;4:68.

Artykuł Nowe możliwości leczenia tlenem pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Zmiany pojawiają się w kilka tygodni po COVID-19. Obrzęk jest czasem tak duży, że powieka opada, czasem wręcz nie da się jej otworzyć, trzeba ją rozciągnąć palcami. Charakterystyczne jest to, że w płynie łzowym da się wyizolować wirusy, natomiast pacjenci nie mają już objawów choroby, testy wykrywające zakażenie SARS-CoV-2 są ujemne. Na szczęście takie powikłanie pojawia się rzadko – mówi prof. Jerzy Szaflik, wieloletni dyrektor Samodzielnego Publicznego Klinicznego Szpitala Okulistycznego w Warszawie, właściciel Centrum Mikrochirurgii Oka Laser.

Jednym z objawów COVID-19 są objawy dotyczące narządu wzroku. Jakie były najczęstsze objawy dotyczące narządu wzroku. I ? co najważniejsze ? czy pozostawiają one ślady?   

Śledziłem tę kwestię w piśmiennictwie naukowym, jak również obserwowałem u moich pacjentów. Są wczesne objawy infekcji COVID-19 dotykające spojówek: we wczesnym okresie, najczęściej gdy jeszcze pacjent nie ma rozpoznanej infekcji koronawirusem, pojawiają się zaburzenia polegające na pieczeniu, swędzeniu, uczuciu suchości lub nadmiernym łzawieniu oczu. Według różnych statystyk, dotyczy to nawet do 30 proc. pacjentów z wczesnymi objawami COVID-19. W późniejszym okresie przebiegu COVID-19 przybywa pacjentów mających również objawy oczne, jednak nadal mają one charakter na tyle powierzchowny, że biorąc pod uwagę ciężkość choroby i ryzyko zgonu, to pacjent na nich się nie koncentruje. Odczuwa pieczenie oczu, łzawienie, gorsze widzenie, ponieważ jednak ma poczucie zagrożenia życia, szczególnie w przypadkach ciężkich, wymagających hospitalizacji, to nie koncentruje się na swędzeniu czy innych dolegliwościach oczu.

W lutym 2021 roku w British Journal of Oftology opublikowano wyniki badań, które pokazały, że przyczyną problemów są dyskretne zmiany w rogówce, polegające na zmniejszeniu ilości najdrobniejszych nerwów unerwiających nabłonek rogówki. Dochodzi do erozji nabłonka, co powoduje te wszystkie objawy. Nie do końca jednak wiemy, czy pierwotne są zmiany w unerwieniu, czy raczej są one skutkiem niewydolności gruczołu łzowego. Badania zostały wykonane u pacjentów wymagających hospitalizacji, mających ciężki przebieg COVID-19. Nie u wszystkich pacjentów stwierdzono takie zmiany, jednak u osób, u których one wystąpiły, obserwowano je również w okresie późniejszym. U tych osób zazwyczaj nawet do sześciu miesięcy później występowały objawy uszkodzeń neurologicznych i mięśniowo-szkieletowych. Były one późnym powikłaniem po COVID-19. Okazuje się, że gdy pacjent ma zaburzenia węchu i smaku, to mogą też u niego występować objawy dotyczące słuchu i wzroku. Jest to o tyle zaskakujące, że choroby wirusowe najczęściej nie mają wpływu na narząd wzroku i na słuch. W przypadku COVID-19 czasem pojawia się jednak uszkodzenie nerwu słuchowego.

Czy może też dojść do uszkodzenia nerwu wzrokowego?  

Nie mamy badań, które jednoznacznie określiłyby, że dochodzi do uszkodzenia nerwu wzrokowego. Są zaburzenia narządu wzroku, jednak w ostrej fazie COVID-19 nie mają one dramatycznego przebiegu, dlatego pacjent często nie zwraca na nie uwagi. Nie traci wzroku, może gorzej widzieć; gdy jednak ma gorączkę, duszności, nie koncentruje się na problemach z widzeniem.  

Objawy okulistyczne występują również w tzw. oku covidowym. Problem pojawia się rzadko, a zmiany pojawiają się w kilka tygodni po COVID-19. Występuje obrzęk tkanek miękkich oczodołu, wytrzeszcz związany z obrzękiem, zaburzenia ruchomości oka (zez lub podwójne widzenie). Obrzęk jest czasem tak duży, że powieka opada, czasem wręcz nie da się jej otworzyć, trzeba ją rozciągnąć palcami. Charakterystyczne jest to, że w płynie łzowym da się wyizolować wirusy, natomiast pacjenci nie mają już objawów choroby, testy wykrywające zakażenie SARS-CoV-2 są ujemne.   

Po zakażeniu nie ma już śladu, to późne objawy choroby?

Tak, zwykle minęło już kilka tygodni od zachorowania i nagle pojawia się ból oka, zaczerwienienie, opuchlizna, podwójne widzenie, obrzęk powieki, nie można otworzyć oka. To ciężkie powikłanie, na szczęście zdarza się bardzo rzadko. Opisywane były takie przypadki u dzieci i młodzieży w wieku 10, 12, 15 lat. Natknąłem się na opis 10-letnego dziecka, u którego pojawił się ból oka, podwójne widzenie, następnie obrzęk, tak duży, że powieka się nie odchylała, chłopiec miał problem z widzeniem, miał ograniczoną ruchomość gałki ocznej, czyli tzw. oko covidowe. Wdrożone leczenie spowodowało jednak, że chłopiec wrócił do zdrowia.  

Jak to schorzenie można wyleczyć?   

Pacjenci wymagają pilnego włączenia leczenia steroidowego, często stosuje się zarówno leki sterydowe ogólne, jak miejscowe. Zazwyczaj jednak pacjenci wychodzą z tego stanu. Tak więc w przebiegu COVID-19 występują zmiany oczne, zazwyczaj jednak są one przemijające. Wymaga to dalszych obserwacji. Najczęściej te późne objawy są związane z gorszym przebiegiem COVID-19.  

Czy potwierdzają się pierwsze doniesienia o tym, że wirus SARS-CoV-2 można zarazić się też poprzez oko? Czy w ten sposób wirus może wniknąć do organizmu?

Tak, już pierwsze prace naukowe dotyczące narządu wzroku w COVID-19, udowadniały, że wirusa SARS-CoV-2 można znaleźć w łzach. Zakażenie przez narząd wzroku występuje dosyć rzadko, jednak taka możliwość istnieje.   

Czy okuliści powinni w jakiś specjalny sposób chronić się przez zakażeniem? Gogle są konieczne?   

Wydaje mi się, że najważniejsze są zasady ogólne ochrony przed zakażeniem, czyli szczepienia ochronne, maska. Gogle stosowaliśmy w pierwszym okresie pandemii, dziś nie wydaje się to jednak konieczne. Teoretycznie zakażenie ?drogą oczną? jest możliwe, jednak miano wirusów musiałoby być bardzo duże, żeby w ten sposób mogło dojść do zakażenia.

Nie ma przypadku utraty wzroku w wyniku infekcji COVID-19?

Bezpośrednio nie, jednak COVID-19 powoduje pogorszenie widzenia i zaostrzenie choroby u pacjentów mających stany zapalne gałki ocznej, zapalenie błony naczyniowej, zapalenie przedniego odcinka oka, zapalenie tęczówki. Gdy dochodzi do zakażenia SARS-CoV-2 i rozwija się COVID-19, to takie objawy mogą istotnie narosnąć, choroba pogłębia się. Podobnie jak w przypadku innych chorób przewlekłych: gdy pacjent ma ciężkie schorzenie ogólne i dodatkowo zachoruje na COVID-19, to jest w większym stopniu obciążony ryzykiem ciężkiego przebiegu COVID-19 i zgonu z powodu powikłań związanych z COVID-19 narządów, które są mało wydolne, jak serce, wątroby, nerek. Podobnie jest z narządem wzroku ? dochodzi do zaostrzenia schorzeń zapalnych gałki ocznej.

A czy COVID-10 może spowodować zaostrzenie jaskry zaćmy?  

Nie spotkałem się z takimi doniesieniami naukowymi, choć w przypadku jaskry może to zależeć od typu jaskry. Jeśli jest to jaskra pozapalna, to tak może się zdarzyć. Nie spotkałem się jednak z badaniami naukowymi, które pokazywałyby, że COVID-19 może zaostrzyć zmętnienie w zaćmie.  

Wielu moich pacjentów przyznaje, że chorowało na COVID-19, jednak w większości przypadków narząd wzroku na tym nie ucierpiał. Problemem oczywiście mogło być to, że w okresie fal epidemii nie chodzili do okulisty, jednak to było spowodowane ogólną sytuacją. Również gdy chorowali na COVID-19 i walczyli o życie, nie myśleli o problemach z widzeniem.

Rozmawiała: Katarzyna Pinkosz

Artykuł Prof. Jerzy Szaflik: Covidowe oko i inne powikłania oczne COVID-19 pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Jest grupa chorych, u których po ustąpieniu ostrej fazy infekcji utrzymują się przewlekłe objawy związane z powikłaniami w układzie oddechowym. Ten stan przyjęło się nazywać post-COVID-19. Dwa lata temu nikt nawet o tym nie myślał; w tej chwili jest to faktem. Sądzę, że u ok. 10 proc. chorych, którzy przebyli COVID-19, można spodziewać się długotrwałych skutków – mówi prof. Paweł Śliwiński, kierownik II Kliniki Chorób Płuc w Instytucie Gruźlicy i Chorób Płuc, prezes Polskiego Towarzystwa Chorób Płuc.

Jakie są największe problemy i wyzwania polskiej pneumonologii po kolejnych falach pandemii COVID-19?

Pandemia nie minęła, ciągle mamy zajętych kilka tysięcy łóżek szpitalnych i ok. 100 zgonów dziennie. Większość oddziałów pneumonologicznych zostało w tym czasie przekształconych w tzw. oddziały covidowe. Teraz to się powoli zmienia, kolejne oddziały chorób płuc są przywracane do normalnego funkcjonowania; tym niemniej pandemia ciągle trwa. Są też pacjenci, którzy mają pozytywny wynik badań w kierunku koronawirusa, a nie mają objawów. To problem logistyczny, ponieważ są to osoby wykrywane przypadkowo, testowane przed przyjęciem do szpitala. Nierzadko przy przyjęciu do szpitala pacjent ma wynik negatywny, a potem w trakcie hospitalizacji (podczas powtarzania testu) wynik jest pozytywny. W tej chwili nie możemy takiego pacjenta odesłać do oddziałów zakaźnych, tylko musimy zaopiekować się nim w warunkach oddziału chorób płuc, który zazwyczaj nie jest przystosowany do izolowania chorych.

Natomiast problem zdrowotny jest taki, że właśnie na naszych oczach pojawiła się nowa choroba: post-COVID-19. U części pacjentów, którzy przebyli ostrą fazę zakażenia koronawirusem, zakażenie pozostawiło ślad w postaci zmian m. in. w płucach.

Post-COVID-19 nazwał Pan nową jednostką chorobową. To znaczy, że oprócz COVID-19 mamy kolejną chorobę?

Nazwa ?COVID-19? jest zarezerwowana dla ostrej fazy choroby; u większości osób ustępują cechy ostrej infekcji wirusowej. Jest jednak grupa chorych, u których po ustąpieniu ostrej fazy infekcji utrzymują się przewlekłe objawy związane z powikłaniami w układzie oddechowym, które są konsekwencją ostrej fazy infekcji wirusowej. Ten stan przyjęło się nazywać post-COVID-19. Dwa lata temu nikt nawet o tym nie myślał; w tej chwili jest to faktem. Potencjalnie może to być spora grupa chorych. Trudno oszacować, jak bardzo jest liczna, gdyż do tej chwili nikt nie prowadził żadnych analiz epidemiologicznych, ale sądzę, że u ok. 10 proc. chorych, którzy przebyli COVID-19, można spodziewać się długotrwałych skutków.

Powikłania w obrębie układu oddechowego polegają przede wszystkim na zmianach typu śródmiąższowego, które niestety nie bardzo potrafimy leczyć. O ile ostrą fazę zakażenia koronawirusem udaje się opanowywać, i to z coraz lepszym skutkiem, to w przypadku przewlekłych powikłań nie znamy skutecznego i wiarygodnego sposobu postępowania.

Czy są już jakieś zalecenia odnośnie leczenia takich osób?

Zaleceń i rekomendacji odnośnie postępowania farmakologicznego na razie nie ma. Są czynione próby leczenia, między innymi w naszej klinice obserwujemy pewną grupę chorych z przewlekłymi zmianami w płucach, które próbujemy leczyć steroidami doustnymi. Obserwujemy, jakie będą wyniki. Wiemy, że konieczna jest rehabilitacja, natomiast u chorych ma ona raczej znaczenie w celu poprawy ogólnej kondycji organizmu, a nie poprawy czynności układu oddechowego. Tak jak wspomniałem, zmiany w przebiegu infekcji koronawirusem prowadzą do zmian śródmiąższowych. Z radiologicznego punktu widzenia mogą one mieć różny charakter: są opisywane jako ?mleczna szyba?, zapalenie płuc, czy jako cechy włóknienia miąższu płucnego. W zależności od charakteru zmian można mówić o skali trudności leczenia i możliwości odwrócenia tego procesu. U chorego, u którego dominują zmiany o charakterze mlecznej szyby, można spodziewać się, że albo ustąpią samoistnie, albo wyeliminuje je włączenie steroidów doustnych. W przypadku włóknienia płuc jakiekolwiek leczenie farmakologiczne, w tym steroidami doustnymi, jest wątpliwe pod względem skuteczności. U tych chorych również prowadzenie rehabilitacji nie wpływnie na poprawę parametrów wentylacyjnych układu oddechowego. Rehabilitacja może nieco poprawić sprawność, siłę mięśniową, kondycję, ale jest bardzo mało prawdopodobne, że w jakikolwiek sposób wpłynie na zwiększenie pojemności płuc i odbudowę miąższu płucnego zniszczonego przez koronawirusa.

Nie ma leków, które odbudują płuca w przypadku włóknienia?

Jest szereg chorób śródmiąższowych płuc, które mogą przebiegać z włóknieniem płuc. Nie mają dobrego leczenia. Kilka lat temu pojawiły się dwa leki, które stosujemy w samoistnym włóknieniu płuc (w Polsce w ramach programów lekowych). Spowalniają one proces włóknienia, a nie leczą choroby. Obecnie trwają prace nad przygotowaniem nowego programu lekowego dla kolejnej choroby, która może przebiegać z włóknieniem płuc, będzie w nim wykorzystany jeden z tych leków. To jednak działania, które jedynie spowalniają proces włóknienia płuc, ale go nie leczą.

Wracając do włóknienia płuc w wyniku COVID-19: są obecnie prowadzone badania nad wykorzystaniem leków stosowanych w innych chorobach. Nie mamy jeszcze wyników badań. Nie spodziewałbym się, że w najbliższym czasie będzie dostępy efektywny lek, który powodowałby poprawę parametrów wentylacyjnych u chorych, u których doszło do włóknienia miąższu płuc. To rodzi dalsze problemy, bo jeśli nie możemy takich chorób leczyć, to należy się spodziewać, że u tych pacjentów z czasem pojawi się niewydolność oddychania; będą wówczas wymagali przewlekłego leczenia tlenem w warunkach domowych, a być może w kolejnej fazie ? wspomagania oddychania z udziałem nieinwazyjnej wentylacji mechanicznej. Według mnie, dopiero pojawi się fala chorych ze zmianami płucnymi po przebytym COVID-19 i z istotnymi problemami.

Czy u tych osób będzie postępować proces włóknienia, tak jak u pacjentów np. z idiopatycznym włóknieniem płuc?

Nie potrafię na to pytanie odpowiedzieć, ponieważ obserwacje są krótkie (ok. półtora troku), a poza tym z powodów logistycznych w naszym szpitalnictwie trudno nam było tych pacjentów monitorować. Obecnie, gdy opada piąta fala, prawdopodobnie będzie więcej możliwości, by nie tylko zajmować się chorymi z ostrymi problemami, ale też zapraszać na kontrolę osoby, które już wcześniej chorowały, ale są w stabilnym stanie.

Czy proces włóknienia płuc po COVID-19 będzie postępował ? na to pytanie medycyna będzie mogła odpowiedzieć dopiero za pewien czas, po kilkuletnich obserwacjach. Prawdopodobnie jednak zmiany będą progresywne, podobnie jak w innych chorobach przebiegających z włóknieniem płuc.

W trakcie epidemii COVID-19 część oddziałów była zmieniona w oddziały covidowe. Przez to bardzo ucierpieli inni pacjenci z chorobami płuc.

Niestety tak. Stworzyły się ogromne zaległości, jeśli chodzi o diagnostykę chorób układu oddechowego (łącznie z rakiem płuca), jak i zaległości w monitorowaniu przewlekle chorych na choroby układu oddechowego.

Dziś do leczenia zgłasza się wielu chorych w gorszym stanie niż wcześniej?

Oczywiście, ponieważ stworzyły się ogromne zaległości ? zarówno w szpitalnictwie, jak i w opiece ambulatoryjnej. Tych chorych trzeba systematycznie zacząć ponownie przyjmować. W przypadku raka płuca nawet w szczycie pandemii pacjenci w ciężkim stanie byli przyjmowani do szpitala w ciągu kilku dni lub natychmiast. Problem polega na tym, że nowotwory (w tym rak płuca) rozwijają się powoli i podstępnie, w początkowym etapie choroby mogą nie dawać żadnych objawów. Przede wszystkim tych chorych ?zgubiliśmy?. Z jednej strony była bardzo ograniczona dostępność do opieki ambulatoryjnej ? zarówno POZ, jak ambulatoryjnej opieki specjalistycznej ? a z drugiej potencjalni pacjenci sami nie zgłaszali się do lekarzy, bo się bali zakażenia. Skutek jest taki, że obecnie relatywnie mniej jest chorych z łagodnymi postaciami raka płuca bądź innych chorób, natomiast więcej ? z zaawansowanymi postaciami.

Podobna sprawa dotyczy chorób przewlekłych np. POChP?

Tak. Na samym początku pandemii było nawet zalecenie, żeby nie wykonywać badania spirometrycznego, jeśli nie jest niezbędne, gdyż jest ono zaliczane do takich, z którym wiąże się większe ryzyko szerzenia zarażenia koronawirusem. Dlatego staraliśmy się go unikać. Bez wykonania spirometrii nie można jednak rozpoznać POChP. Wielu pacjentów nie mogło więc dowiedzieć się, że jest chorych, bo nie było podstaw do rozpoznania. Teraz te osoby przystępują do diagnostyki i są rozpoznawane na bardziej zawansowanych etapach POChP czy innych chorób, których diagnostyka wymaga wykonania pełnych badań czynnościowych.

Jeszcze przed pandemią był problem z dostaniem się do pneumonologa, a z tego wynika, że obecnie będzie to jeszcze trudniejsze?

W Polsce brakuje kadr medycznych nie tylko w pneumonologii, ale i w każdej innej specjalności. W pneumonologii zawsze brakowało kadr. Ten problem istnieje od wielu lat i jest spowodowany zaniedbaniami związanymi z inwestowaniem w cały system ochrony zdrowia, szkolenie nowych kadr itd.

Kolejne wyzwanie związane jest z uchodźcami z Ukrainy. Wielu z nich również będzie miało choroby płuc.

Niewątpliwie tak. W przypadku COVID-19 poziom wyszczepienia społeczności ukraińskiej jest jeszcze niższy niż w Polsce, wynosi około 30-40 proc. Ponadto Ukraińcy często szczepili się preparatami, które nie były zatwierdzone przez FDA, tak więc nie wiadomo, jak one są skuteczne. Do tego dochodzi sytuacja, która te osoby spotkała; nikt nie myśli obecnie o noszeniu chociażby maski, tylko ucieka przed bombardowaniami. Z tego powodu za pewien czas zakażenia koronawirusem mogą być dużym problemem epidemiologicznym. Problemem jest też kilkukrotnie większa częstość zachorowań na gruźlicę w Ukrainie: podczas gdy w Polsce to ok. 5 tysięcy zachorowań rocznie, w Ukrainie to około 30 tysięcy nowych zachorowań. Poza tym specyfika leczenia gruźlicy w Ukrainie spowodowała, że jest tam bardzo wiele przypadków tzw. gruźlicy wielolekoopornej (mniej więcej tyle ile w Polsce wszystkich przypadków tej choroby). Tak więc nie tylko COVID-19 , ale też inne choroby zakaźne mogą wpłynąć na pogorszenie sytuacji epidemiologicznej w naszym kraju.

A jeśli chodzi o leki; to jakie są wyzwania w pneumonologii?

Jeśli chodzi o chorych na choroby obturacyjne płuc (POChP i astmę), to sądzę, że chorzy są dość dobrze zabezpieczeni w leki. Dostępne są wszystkie najnowsze strategie leczenia: leki przeciwzapalne (steroidy wziewne), leki wziewne rozszerzające oskrzela ultradługodziałające. W najbliższym czasie znajdzie się na liście refundacyjnej wziewna terapia trójlekowa (dwa leki rozszerzające oskrzela i steroid wziewny w jednym inhalatorze) oraz kolejny lek biologiczny dla chorych na astmę.

W leczeniu bronchodylatacyjnym dysponujemy obecnie świetnymi lekami, które pozwalają na to, aby pacjent wykonując jedną inhalację na dobę miał zapewnioną poprawę parametrów wentylacyjnych i złagodzenie objawów choroby. W leczeniu chorób obturacyjnych na pewno chcielibyśmy nowych leków przeciwzapalnych. Zarówno astma jak i POChP są chorobami o podłożu zapalnym i poza steroidami nie mamy żadnych przełomowych terapii, które by w innym mechanizmie eliminowały stan zapalny. Być może w astmie będą też poszukiwania nowych terapii tzw. biologicznych, celowanych na konkretny mechanizm prowadzący do stanu zapalnego. Obecnie mamy trzy dostępne leki, czwarty jest na etapie ubiegania się o refundację. W POChP też są czynione próby leczenia z wykorzystaniem leków biologicznych, jak na razie jednak nie widać sukcesów na tym polu. Na pewno bardzo potrzebujemy też leków w chorobach śródmiąższowych. Kolejna istotne wyzwanie to rak płuca; tu konieczne są przede wszystkim nie tylko nowe leki, ale też zmiany organizacyjne.

Rozmawiała: Katarzyna Pinkosz

Artykuł Prof. Śliwiński: Mamy nową jednostkę chorobową: post-COVID pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Sytuacja w pediatrii jest niekorzystna również dlatego, że przez długi czas była bardzo ograniczona dostępność do lekarzy pierwszego kontaktu, a także do pediatrów. Rodzice unikali także kontaktów, obawiając się żeby dziecko się nie zaraziło. Dlatego u wielu dzieci choroby zostały rozpoznane późno i dzieci często w ciężkim stanie trafiały do szpitali – mówi prof. Mieczysław Walczak, kierownik Kliniki Pediatrii, Endokrynologii, Diabetologii, Chorób Metabolicznych i Kardiologii Wieku Rozwojowego PUM w Szczecinie; konsultant krajowy w dziedzinie endokrynologii i diabetologii dziecięcej

Jak epidemia COVID-19 wpłynęła na diagnozowanie i leczenie dzieci?

Epidemia COVID-19 miała bardzo poważny wpływ na stan zdrowia dzieci, z wielu względów. Jeśli chodzi o samo zakażenie koronawirusem, to warto zwrócić uwagę, że COVID-19 coraz częściej dotyka nie tylko osoby dorosłe, ale także dzieci. W przypadku wariantu Omikron coraz więcej jest dzieci zakażonych. Wiele oddziałów pediatrycznych musiało zostać przekształconych w oddziały covidowe. Najczęściej przebieg COVID-19 jest łagodny lub wręcz bezobjawowy, jednak pewna grupa dzieci ma gorączkę, objawy ze strony układu oddechowego (katar, kaszel, duszność) i/lub ze strony przewodu pokarmowego (biegunka, wymioty). U dzieci może też wystąpić zespół pocovidowy ? PIMS; zmiany te mogą dotyczyć serca, czy też ośrodkowego układu nerwowego. Niebezpieczne jest to, że PIMS może wystąpić nawet u dzieci, które przechorowały COVID-19 bezobjawowo lub skąpoobjawowo. Zdarzały się również pojedyncze zgony dzieci z powodu COVID-19, najczęściej były to dzieci z chorobami współistniejącymi.

Sytuacja w pediatrii jest niekorzystna również dlatego, że przez długi czas była bardzo ograniczona dostępność do lekarzy pierwszego kontaktu, a także do pediatrów. Rodzice unikali także kontaktów, obawiając się żeby dziecko się nie zaraziło. Dlatego u wielu dzieci choroby zostały rozpoznane późno i dzieci często w ciężkim stanie trafiały do szpitali.

O takich sytuacjach mówi się w leczeniu osób dorosłych, czy w przypadku dzieci też to opóźnienie w diagnostyce jest widoczne?

Tak. Widać to szczególnie, jeśli chodzi o cukrzycę typu 1. Zrobiliśmy w tym zakresie badania, które objęły ośrodki zajmujące się diabetologią dziecięcą w Polsce. Zbieranie danych koordynowała prof. Agnieszka Szadkowska. W tym okresie sytuacja była zła: 50?70 proc. dzieci z nowo zdiagnozowaną cukrzycą typu 1 trafiało do szpitali w ciężkiej kwasicy ketonowej. Często dzieci były w tak ciężkim stanie, że początkowo musiały być hospitalizowane w oddziałach intensywnej terapii dla dzieci.

Przed pandemią tak nie było? 

Wcześniej takie przypadki stanowiły maksymalnie ok. 20?25 proc. W okresie pandemii zakażeń COVID-19 było to dwa, trzy razy więcej. Dziś jest nieco lepiej, jednak nadal ok. 40 proc. dzieci z nowo zdiagnozowaną cukrzycą typu 1 trafia do szpitali w ciężkiej kwasicy ketonowej i wiele z nich musi być najpierw przyjętych na oddział intensywnej terapii dla dzieci.

Rodzice nie zauważali wcześniej niepokojących objawów?

Cukrzyca ma wiele różnych masek. Początkowymi jej objawami u dziecka jest zwykle zmęczenie, ospałość, wielomocz oraz ubytek masy ciała. Inną ?maską? może być np. angina. Szczególnie wtedy, gdy z powodu lockdownu nie było możliwości bezpośredniej wizyty u lekarza, poprzez teleporadę zlecał on antybiotyk. Oczywiście antybiotyk nie mógł pomóc tym dzieciom. Objawy cukrzycy typu 1 u dzieci, szczególnie małych, narastają gwałtownie, stąd ich stan zdrowia szybko się pogarszał. A wystarczyłoby wcześniej zlecić proste badanie moczu na obecność cukru w moczu i ciał ketonowych. Badanie to pokazuje u dziecka, że należy brać pod uwagę cukrzycę. Inną ?maską? są bóle brzucha, które bywają traktowane jako błąd dietetyczny, czy zakażenie przewodu pokarmowego. Czasem wręcz zdarza się, że dzieci mają objawy sugerujące zapalenie wyrostka robaczkowego.

Rozpoznanie cukrzycy może być trudne, gdyż ?masek?, jakie przybiera ta choroba w początkowym okresie może być wiele. W przypadku, gdy u dziecka pojawiają się nietypowe objawy, bardzo ważny jest częsty kontakt lekarza z rodzicami i z dzieckiem, by można było zmieniać postępowanie i w odpowiednim czasie skierować dziecko do szpitala. Z powodu sytuacji związanej z epidemią COVID-19 ucierpiały także inne dzieci, np. z nowotworami, w przypadku których opóźnienie diagnozy oznaczało pogorszenie rokowania. Dzieci, zwłaszcza małe, powinny być zawsze badane przez lekarza, w ich przypadku nie wystarczy telewizyta.

Pandemia spowodowała też zwiększenie liczby dzieci z zaburzeniami zachowania, problemami psychologicznymi, a także z otyłością. Jest to już obecnie bardzo widoczne.

Jak obecnie wygląda sytuacja, w czasie fali zakażeń Omikronem?

Problemem są np. planowe wizyty w szpitalu. Często zdarza się, że albo rodzice mają dodatni wynik testu w kierunku koronawirusa, albo dziecko. Planowe wizyty są przez to odkładane, co często opóźnia rozpoznanie choroby. Późniejsze rozpoznanie oznacza gorsze rokowanie i mniejszą skuteczność leczenia. To bardzo niekorzystne, jeśli chodzi o pediatrię. Zdarza się też, że zakażenie rozwija się dopiero na oddziale, dziecko zaczyna gorączkować, albo ma kaszel lub biegunkę. Trzeba ponownie wykonywać testy, sprawdzając, co jest przyczyną. Sytuację utrudnia fakt, że w okresie zimowym i w okresie przedwiośnia u dzieci występuje dużo więcej innych zakażeń, szczególnie wirusowych.

Czy dzieci powinny być szczepione przeciw COVID-19?

Tak, dzieci powyżej 5. roku życia powinny być szczepione przeciw COVID-19. Szczepione dzieci zdecydowanie rzadziej chorują na COVID-19, a jeśli zachorują, to przebieg jest bezobjawowy, albo łagodny. Dzięki szczepieniu zabezpiecza się też rodziny przed zakażeniem, a także środowisko przedszkolne i szkolne.

Trudno mówić o plusach pandemii, jeśli chodzi o pediatrię, ale czy jakieś korzystne rozwiązania można zauważyć?

Na prośbę endokrynologów i diabetologów dziecięcych NFZ wyraził zgodę, żeby młodzież w wieku 18?21 lat mogła pozostawać albo pod opieką endokrynologów i diabetologów dziecięcych, albo diabetologów zajmujących się osobami dorosłymi. To jest bardzo korzystne, gdyż w tym okresie młody człowiek kończy szkołę, zaczyna studia, często zakłada własną rodzinę trudno mu więc jeszcze dodatkowo ?szukać? nowego lekarza.

Zmiana polegająca na tym, że młody człowiek może pozostać pod opieką endokrynologa i diabetologa dziecięcego powinna pozostać, gdy skończy się epidemia. Podobne rozwiązania warto przyjąć w innych dziedzinach. Powinny powstać poradnie wieku młodzieńczego; obecnie w krajach wysoko uprzemysłowionych stawia się na upowszechnienie medycyny wieku młodzieńczego. W niektórych krajach pojawia się wręcz taka podspecjalizacja; my również powinniśmy tworzyć poradnie, gdzie młody człowiek może być leczony zarówno przez specjalistę pediatrę, jak i przez specjalistę zajmującego się leczeniem osób dorosłych. Młode osoby dorosłe są bardzo zadowolone, mogąc wybrać sobie lekarza. Zdarza się nawet, że wizyta odbywa się z dwoma specjalistami, którzy przekazują sobie wiedzę na temat młodego człowieka. To jest optymalne rozwiązanie.

Rozmawiała: Katarzyna Pinkosz

Artykuł Prof. Walczak: Epidemia COVID-19 bardzo niekorzystnie odbiła się na zdrowiu dzieci pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Podanie pacjentowi, który ma być leczony dializami, syntetycznych przeciwciał (tzw. profilaktyki preekspozycyjnej) jest fantastycznym pomysłem: to są przeciwciała przeciwko konkretnemu wirusowi i natychmiast uzyskuje się odporność. To niezwykle ważne: nie trzeba czekać sześciu, siedmiu tygodni na efekt szczepionki. W przypadku takiej profilaktyki efekt uzyskuje się natychmiast. Można podać pacjentowi lek, który go chroni ? mówi prof. dr hab. n. med. Ryszard Gellert, nefrolog, konsultant krajowy w dziedzinie nefrologii.

Dlaczego pacjenci dializowani (oraz po przeszczepach) nie wytwarzają odporności po szczepieniu przeciwko COVID-19?

Pacjenci  dializowani  oraz  leczeni  immunosupresyjnie, także po przeszczepieniu tkanek i narządów, mają upośledzoną odporność. W przypadku pacjentów dializowanych powodem jest przewlekła mocznica, która upośledza przede wszystkim odporność komórkową. Pacjenci po przeszczepieniu nerki otrzymują leki immunosupresyjne, żeby zatrzymać odrzucanie przeszczepu, w związku z tym ich zdolność do reakcji immunologicznych na patogeny jest zmniejszona. Dlatego często ci pacjenci wytwarzają dobrą odporność  immunologiczną  dopiero  po  trzeciej dawce szczepionki. W tej chwili standardowym postępowaniem w prewencji  COVID-19  u  pacjentów  dializowanych  jest szczepienie trzema dawkami (a nie dwoma i jedną przypominającą). To zupełnie inny rodzaj szczepienia. Ci pacjenci mogą wytworzyć dobrą odpowiedź immunologiczną, trwa to jednak dłużej niż u pozostałych.  Problemem jest to, że leczenie dializami często trzeba rozpocząć natychmiast, a nie wiadomo, czy pacjent był w pełni zaszczepiony, czy tylko dwoma dawkami, a być może nawet w ogóle nie był zaszczepiony. Jak wiemy, 90 proc. pacjentów z chorobą nerek nie wie o tym, że ma chore nerki: to ponad 4 miliony dorosłych w Polsce! Przyjmujemy takiego pacjenta do szpitala, gdzie z definicji jest zagrożenie infekcją, w tym koronawirusem. Trzeba takiego pacjenta jakoś zabezpieczyć przed COVID-19. Podanie mu syntetycznych przeciwciał (tzw. profilaktyki preekspozycyjnej) generalnie jest fantastycznym pomysłem: to są przeciwciała przeciwko konkretnemu wirusowi i natychmiast uzyskuje się odporność. To niezwykle ważne: nie trzeba czekać sześciu, siedmiu tygodni na efekt szczepionki. W przypadku takiej profilaktyki efekt uzyskuje się natychmiast. Można podać pacjentowi lek, który go chroni. A potem można go szczepić, by wytworzył własne przeciwciała.

Czy u pacjentów przyjmujących leki immunosupresyjne powinno się wzmacniać odporność?

Nie wzmacniamy w ten sposób odporności, tylko wprowadzamy lub uzupełniamy poziom przeciwciał, których pacjent nie wytwarza wystarczającej ilości przeciwko SARS-CoV-2. Choroba i leki dają dość szeroką immunosupresję. Odpowiedź immunologiczna jest upośledzona, a w tym przypadku stwarzamy lub wzmacniamy odpowiedź immunologiczną tylko na jeden konkretny patogen, właśnie na wirusa SARS-CoV-2. To jest selektywne wzmacnianie odporności, a nie ogólne.

Jakie korzyści mogliby odnieść pacjenci dializowani i po przeszczepach z przyjmowania profilaktyki przedekspozycyjnej?

Jak wiemy, do stacji dializ przyjmuje się 6 tys. osób rocznie na rozpoczęcie przewlekłego programu dializ. Ponad 52 proc. pacjentów do momentu rozpoczęcia dializ w ogóle nie wie o chorobie nerek! To jest tragedia, a trzeba ich zacząć dializować. I to w miejscu, gdzie wielu pacjentów ma upośledzoną odporność i w każdej chwili może pojawić się ognisko COVID-19. Tacy nowi pacjenci są niezaszczepieni lub często zaszczepieni tylko dwoma dawkami, a więc ich odpowiedź immunologiczna z całą pewnością nie jest wystarczająca. Oni muszą dostać przeciwciała przedekspozycyjne po to, żeby nie zarazili się koronawirusem. Niestety, śmiertelność u nieszczepionych, niezabezpieczonych pacjentów dializowanych była 20-krotnie większa niż w ogólnej populacji, a dodatkowo ci pacjenci zarażają się łatwiej niż pozostali. Musimy ich chronić, żeby zmniejszyć ryzyko zgonu. Śmiertelność u pacjentów dobrze zabezpieczonych jest taka sama, jak pacjentów dializowanych przed pandemią. Proszę mi wierzyć, ta profilaktyka naprawdę działa!

Rozmawiała: Anna Kopras-Fijołek

Prof. dr hab. n. med. Anna Piekarska, kierownik Kliniki Chorób Zakaźnych i Hepatologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, ordynator Oddziału Chorób Zakaźnych i Hepatologii, WSSZ im. dr. Wł. Biegańskiego w Łodzi:

Leki do profilaktyki przedekspozycyjnej, czyli przeciwciała, które dopiero będą wchodziły na rynek polski, to preparaty do stosowania, kiedy wiemy, że pacjent nie odpowiada na szczepienia, ponieważ ma np. zmodyfikowany układ immunologiczny lekami, które otrzymuje, np. chemioterapią. Najczęściej są to pacjenci chorzy na nowotwory, w trakcie chemioterapii albo pacjenci po przeszczepieniach, którzy z kolei przyjmują leki przeciw odrzuceniu przeszczepu. Wiemy, że ci pacjenci albo w ogóle nie odpowiadają na szczepienie, albo źle na nie odpowiedzą.

Przeciwciała to opcja pierwszego wyboru dla osób, które bardzo chciałyby się zaszczepić, ale to szczepienie u nich może nie przynieść efektu. Szczepienie to bowiem forma oddziaływania czynnego: podajemy preparat, ale pacjent musi wytworzyć przeciwciała w sposób czynny, na podstawie informacji, którą podajemy w szczepionce. Układ immunologiczny musi być niezaburzony, żeby te przeciwciała wytworzył. To się nie uda, jeżeli pacjent ma zmodyfikowaną odporność. Bardzo silne leki, które w tej chwili stosujemy w terapii nowotworów czy w transplantologii, potrafią znieść zdolność do wytworzenia odpowiedzi immunologicznej. W związku z tym raz na pół roku warto podać takiemu pacjentowi przeciwciała w ramach profilaktyki preekspozycyjnej, lub w profilaktyce poekspozycyjnej, kiedy wiemy, że była ekspozycja, a pacjent nie odpowiada na szczepienia.

To są preparaty dla wybranej grupy osób, o których wiemy, że nie odpowiadają na szczepienia.

Artykuł Prof. dr hab. n. med. Ryszard Gellert: Tych pacjentów trzeba dodatkowo chronić pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Profilaktyka przedekspozycyjna to dodatkowa ochrona pacjentów z grup ryzyka przez zakażeniem i ciężkim przebiegiem COVID-19. Ok. 2 proc. zaszczepionej populacji nie jest w stanie nabyć odporności, bo nie wykształca należytej odpowiedzi immunologicznej na szczepionkę.

Po szczepieniu następuje wytworzenie przeciwciał odpornościowych, które mają za zadanie chronić organizm przed zachorowaniem. ? Szczepienie wykonuje się przy użyciu rozmaitych szczepionek, żywych i zabitych, zawierających cały drobnoustrój albo jego fragmenty ? tłumaczy prof. dr hab. Hanna Czajka, pediatra, specjalista chorób zakaźnych. W zależności od rodzaju szczepionek i ich zdolności do wzbudzania odpowiedzi immunologicznej, stosowane są różne schematy szczepień. Na ogół dają one długotrwałą ochronę.

Drugi rodzaj profilaktyki to profilaktyka bierna. Polega ona na podaniu gotowych przeciwciał odpornościowych. Ta forma profilaktyki jest znana od dawna (w ten sposób można zabezpieczać chociażby wcześniaki przed zakażeniem wirusem RS). ? To przykład zastosowania przeciwciał monoklonalnych w celu ochrony dzieci urodzonych przedwcześnie w okresie jesienno-zimowym, czyli w okresie wzrostu zachorowań z powodu infekcji RSV. Przeciwciała monoklonalne wykazują jednakową swoistość dla danego antygenu, są otrzymywane z jednego klonu limfocytów B ? wyjaśnia prof. Hanna Czajka.

Podobną  formę  profilaktyki  można  zastosować w przypadku COVID-19. Śmiertelność związana z COVID-19 wynosi ok. 20 proc. w przypadku pacjentów onkologicznych, ok. 30 proc. w grupie pacjentów z nowotworami hematologicznymi, ok. 30 proc. wśród pacjentów hemodializowanych. W przypadku szczepionek przeciw COVID-19 nie wszystkie osoby wytworzą odporność poszczepienną: np. pacjenci z obniżoną odpornością, a w szczególności osoby z nowotworami krwi, w trakcie chemio- i radioterapii, pacjenci po przeszczepach i pacjenci dializowani. ? Celem podawania przeciwciał jest wspomaganie układu odpornościowego. Są one przeznaczone dla osób, które nie mogą wytworzyć samodzielnie dobrej odpowiedzi. Jeżeli pacjent nie ma żadnych zaburzeń odporności, szczepienie jest jedyną formą profilaktyki przedekspozycyjnej. Jeżeli jednak mamy do czynienia z osobą, która z jakiegoś powodu nie może otrzymać szczepionki, bo nie wytworzy odporności lub wytworzy odporność w sposób słabszy, to przeciwciała stanowią uzupełnienie profilaktyki ? mówi prof. Czajka.

Każda z form profilaktyki przedekspozycyjnej ma na celu ochronę przed zachorowaniem, przed ciężkim przebiegiem choroby i jej powikłaniami. ? Mówiąc o zabezpieczeniu poprzez podawanie przeciwciał, myślimy o osobach z zaburzeniami układu odporności, co nie pozwala na uzyskanie ochrony przez szczepienie. Stosowanie przeciwciał jest bardziej kosztowne od szczepień, jednak w każdym przypadku priorytetem jest zdrowie i życie ludzi, u których choroba upośledzająca ich zdolność do wytworzenia prawidłowej odpowiedzi na szczepienie może ograniczyć szansę na pokonanie choroby zakaźnej ? mówi prof. Czajka.

Anna Kopras-Fijołek

Artykuł Anna Kopras-Fijołek: Dodatkowe zabezpieczenie pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Mało kto tak jak my podczas dramatu pandemii spotyka się z czymś, co ? jakby powiedział serialowy Ferdynand Kiepski: ?nie śniło się fizjologom?. Zacznijmy od pandemicznych teoretyków, zwanych antyszczepionkowcami. Doniesienia, że w szczepionkach są/były czipy Billa Gatesa, które umożliwią mu panowanie nad światem, należą już do przeszłości. Wbudowanie ?wirusa? szczepionki w DNA zaszczepionego powodujące po pięciu latach raka (jakiego?) też już nie jest newsem. Konsekrowane ręce nie przenoszą nie tylko koronawirusa, ale nawet żadnych wirusów ? to także nie jest już odkryciem.

Ale w ostatnim czasie pojawiło się novum: ekonomicznie doskonała walka z pandemią. Otóż według prawie już oficjalnej wersji pandemia COVID-19 jest po prostu zwykłą grypą. Do grypy wszyscy przywykli. Jest już znana i oswojona. No i po problemie.

Po problemie jest też okres jeszcze bardzo tajemniczych tzw. powikłań pocovidowych. W zależności od doniesień liczba tzw. pocovidowych powikłań rezydualnych to około 30% ozdrowieńców. Jako przewodniczący konsultantów medycznych przy Prezydencie Katowic zwróciłem się do Władz Miasta z sugestią stworzenia poradni pocovidowej. Wiceminister zdrowia, sekretarz stanu w Ministerstwie Zdrowia, odpisał wnioskodawcom, że taka poradnia nie jest potrzebna, ponieważ każdy poszkodowany przez COVID-19 obywatel, umownie nazwijmy go ozdrowieńcem, a może lepiej po lekarsku ?chorym?, ma pełny dostęp do szerokiej oferty poradni specjalistycznych, w tym ?poradni gruźlicy?, dostęp do licznych ogólnodostępnych badań ? począwszy od EKG, poprzez Holtera, TK, MRI itd. Czyli nie jest potrzebna dodatkowa lecznica selektywnie pomagająca tym, którym udało się przeżyć. Jestem pewny, że takie poradnie powstające już w krajach ?dzikiego Zachodu?, jak Niemcy czy Francja, spowodują w pewnym momencie w Polsce też u niektórych zmianę stanu świadomości i złotouści politycy powiedzą, że dla dobra narodu i polskiego ludu takie poradnie będą utworzone.

Zadziwiający jest też stan świadomości łóżkowej. Nie przypominam sobie, aby jednym z tematów wykładowych na moich studiach był przedmiot ?liczba łóżek a zdrowie?. Uczono mnie, że za zdrowie chorego odpowiada lekarz z zespołem, a samo łóżko nie jest ani środkiem diagnostycznym, ani terapeutycznym. Warto więc przyswoić sobie ten nowy stan świadomości lekarskiej, że jedną z dobrych form leczenia są łóżka szpitalne ? stałe lub tymczasowe, nawet jak wokół nich nie ma kadry. Kadry lekarskiej, pielęgniarskiej, fizjoterapeutycznej. Może czas oddać takie łóżka z chorymi w opiekę ekonomistom, socjologom i filozofom. Wystarczy może ich tylko trochę przyuczyć.

Prof. dr hab. n. med. Aleksander Sieroń

Artykuł Prof. dr hab. n. med. Aleksander Sieroń: Lekarska nierzeczywista rzeczywistość pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Wirus SARS-CoV-2 wykazuje neurotropizm: atakuje struktury układu nerwowego, wnikając do komórek nerwowych, glejowych, uszkadza śródbłonki naczyń krwionośnych, a tym samym wywołuje szereg objawów neurologicznych. Zarówno w ostrym jak i podostrym okresie choroby może wystąpić udar mózgu jako efekt uszkodzenia naczyń krwionośnych i zakrzepicy. Jest to bardzo groźne powikłanie, może dotyczyć nawet 10 proc. pacjentów ? mówi prof. Konrad Rejdak, prezes Polskiego Towarzystwa Neurologicznego, kierownik Kliniki Neurologii Szpitala Klinicznego nr 4, Uniwersytetu Medycznego w Lublinie.

Jedne z pierwszych objawów neurologicznych COVID-19 to często zaburzenia węchu i smaku. To nie są jedyne neurologiczne objawy COVID. Dlaczego SARS-CoV-2 atakuje układ nerwowy?

Wszystko wskazuje na to, że wirus pozostanie z nami na długie lata, nie będzie to tylko sezonowa choroba. Dość szybko przekonaliśmy się, że wirus wykazuje neurotropizm: atakuje struktury układu nerwowego, wnikając do komórek nerwowych, glejowych, uszkadza śródbłonki naczyń krwionośnych, a tym samym wywołuje szereg objawów neurologicznych. Mogą to być ostre objawy, pojawiające się w krótkim czasie od zakażenia ? to głównie bóle głowy, zaburzenia stanu świadomości, drgawki, różne formy encefalopatii. Występują one w fazie ostrej zakażenia. W fazie podostrej, czyli odroczonej, kilka dni po zakażeniu, mogą pojawiać się charakterystyczne objawy z utratą węchu i smaku, ale też np. bóle neuropatyczne. Zarówno w ostrym jak i podostrym okresie choroby może wystąpić udar mózgu jako efekt uszkodzenia naczyń krwionośnych i zakrzepicy. Jest to bardzo groźne powikłanie, może dotyczyć nawet 10 proc. pacjentów.

Objawy odroczone, opóźnione, to różne reakcje autoimmunologiczne np. zespół Guillaina-Barrego,miastenia gravis, zapalenie mózgu. Przez bardzo długi czas zagrożeniem dla pacjentów jest udar mózgu. U pacjentów po COVID-19 z racji uszkodzeń różnych organów, np. serca, naczyń krwionośnych czy zakrzepicy mogą pojawić się opóźnione powikłania. Opisano praktycznie każdy zespół neurologiczny, który może wystąpić na skutek infekcji COVID-19 spowodowanej przez SARS-CoV-2.

Czy SARS-CoV-2 jest szczególnym wirusem, który atakuje układ nerwowy?

Nie jest to jedyny wirus, który atakuje układ nerwowy, podobne właściwości mają np. wirus opryszczki, wścieklizny, polio, ospy wietrznej-półpaśca. To wirusy, które wykazują neurotropizm, dostają się do układu nerwowego głównie drogą nerwów obwodowych. SARS-CoV-2 ma powinowactwo do receptora ACE2, wnika do nerwów obwodowych i komórek. Inną jego cechą jest bardzo silna immunogeniczność. Niewielka liczba kopii wirusa wywołuje bardzo masywną reakcję zapalną w układzie nerwowym; dlatego wirus stał się tak groźny.

Czy powikłania neurologiczne dotykają wszystkich pacjentów?

Na szczęście nie, szacuje się jednak, że około 30 proc. pacjentów po przebyciu choroby wykazuje objawy neurologiczne. Miejmy nadzieję, że w różnym czasie one będą przemijać i ustępować. Widzę jednak wielu pacjentów, którzy nadal je mają, pomimo upływu nawet roku od przebycia infekcji. Oczywiście, w miarę upływu czasu liczba osób mających powikłania zmniejsza się, natomiast głównym problemem jest fakt, że nie wiemy, czy wirus nie przybierze jakiejś formy latentnej i czy nie będzie nawracał. Wiemy niestety, że nawet infekcja o łagodnym przebiegu wiąże się z ryzykiem inwazji na układ nerwowy i wywołania różnych powikłań. Stąd konieczność poszukiwania leków, które chronią układ nerwowy przed tą inwazją. Nie wiemy, na ile szczepienia – które okazały się zbawienne i ochronne przed ciężkim przebiegiem – chronią przed subtelnym atakiem na układ nerwowy i wywołaniem reakcji wtórnych. Jest to przedmiot dalszych badań.

Oznaczałoby to, że nawet pomimo szczepienia i łagodnego przebiegu COVID-19, warto byłoby przyjmować potencjalne leki, które ochronią układ nerwowy?

Tak, dlatego że wirus może dostawać się do układu nerwowego z jamy nosowo-gardłowej, drogą nerwów węchowych, czaszkowych. Układ nerwowy ma inną swoistość immunologiczną, czyli inne właściwości. Dopiero będziemy mogli się przekonać, na ile szczepienia będą w pełni skutecznie chronić przed powikłaniami neurologicznymi.

Czy to oznacza, że osoba która przeszła COVID-19 stosunkowo łagodnie, np. miała tylko zaburzenia węchu i smaku, może mieć po pewnym czasie zaburzenia pamięci czy inne choroby neurozwyrodnieniowe?

Tego jeszcze dziś nie wiemy, będzie to wymagać dużych badań populacyjnych. Zawsze trzeba być bardzo ostrożnym. Ustalenie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy infekcją a powikłaniem wymaga szczegółowych badań. Najpewniej dowiemy się o tym po latach. Ryzyko takiego związku jednak na pewno istnieje.

Wiele osób po przejściu COVID-19 skarży się na zaburzenia pamięci, tzw. mgłę covidową. Czy ten stan jest odwracalny?

W dużym odsetku tak, nie wiemy jednak, czy wszystko minie w 100 procentach. Pojawiła się teoria, że przebycie COVID-19 może być czynnikiem inicjującym procesy wtórne, które prowadziłyby do neurozwyrodnienia. Jednak dopiero za 10-20 lat przekonamy się, czy np. chorzy, którzy przebyli COVID-19, nie będą zagrożeni zwiększonym ryzykiem np. chorób neurozwyrodnieniowych jak choroba Alzheimera, choroba Parkinsona itd. To realne zagrożenia, które dopiero będziemy analizować po długim czasie, gdyż na dzień dzisiejszy nie da się tego stwierdzić.

Wspomniał Pan, że leki stosowane w neurologii czasami są nadzieją w leczeniu COVID-19. Czy któryś z tych leków można już dzisiaj polecić?

Badania trwają, ale na dziś nie ma rekomendacji, które mogłyby taki lek wskazać. Jest bardzo ważne, aby badania mogły zostać dokończone i dały odpowiedź, czy leki stosowane w neurologii mogą okazać się pomocne. Jest grupa substancji, które są badane, to np. amantadyna, memantyna, ale też leki nootropowe, wyższe dawki witamin, cerebrolizyna, citikolina. Przekonanie się o tym, czy są one skuteczne, wymaga badań kontrolowanych. W Polsce nadal prowadzimy badania nad stosowaniem amantadyny we wczesnej fazie COVID-19. Obecnie jest więcej infekcji, więcej pacjentów zaczyna się zgłaszać do badania, szukając pomocy. Chcę podkreślić, że to jest badanie kliniczne ale realizowane w polaczeniu ze standardowa opieką medyczną- a więc dodatkowa możliwość zbadania się i wyboru leczenia, adekwatnie do stanu zdrowia. Uważam, że bardzo ważne jest to, żeby te badania zostały dokończone i dały rozstrzygające wyniki.

Artykuł Prof. Konrad Rejdak: SARS-CoV-2 atakuje układ nerwowy pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Ćwiczenia w naszym programie ?10 kroków do zdrowia z kijkami Nordic Walking. Specjalny program dla osób po przebytym COVID-19? mają na celu przede wszystkim wzmocnienie mięśni oddechowych. Podczas marszu nieumiejętność oddychania nie pozwoli takiej osobie zrobić 10 kroków, wystąpią u niej zaburzenia tego procesu, duszności, a co za tym idzie ? zniechęcenie do ćwiczeń. Oddychanie jest więc bardzo ważne, bo ono reguluje marsz ? mówi Paulina Ruta, prezes Polskiego Stowarzyszenia Nordic Walking.

Chorzy po przebyciu infekcji COVID-19 dość długo wracają do formy. Jakie są powikłania po tej chorobie, które utrudniają powrót do aktywności fizycznej?

Jestem fizjoterapeutką i w mojej pracy obserwuję pacjentów objętych rehabilitacją w Szpitalu Specjalistycznym MSWiA w Głuchołazach. To pionierski, pierwszy w Polsce program rehabilitacji pacjentów po COVID-19. Osoby objęte tą opieką w Głuchołazach to nie są pacjenci świeżo po infekcji koronawirusa, oni chorowali kilka miesięcy wcześniej. Często są to osoby młode: wcześniej były aktywne, silne i w dobrej formie fizycznej. Po zakażeniu SARS-CoV-2 mają trudności z wejściem na III piętro, na którym mieszkają (w bloku bez windy) i zawsze wchodziły bez przystawania. Teraz co pół piętra muszą robić sobie przerwy, bo występuje u nich zadyszka. U wielu pacjentów utrzymują się problemy z oddychaniem i uporczywy kaszel. Obserwuję też objawy mgły covidowej. Pacjenci nie rozumieją prostych poleceń i mają kłopoty z pamięcią, np. nie pamiętają, gdzie przed treningiem odłożyli swoje kijki. Towarzyszy im obniżony nastrój, można powiedzieć: depresyjny. Mówią, że nie chce im się ćwiczyć, widać, że brakuje im energii.

Zanim pacjent weźmie udział w marszu z kijkami, musi nauczyć się oddychać. Jaką rolę odgrywa prawidłowe oddychanie?

Ćwiczenia w naszym programie ?10 kroków do zdrowia z kijkami Nordic Walking. Specjalny program dla osób po przebytym COVID-19? mają na celu przede wszystkim wzmocnienie mięśni oddechowych. W czasie rehabilitacji uczymy pacjentów oddychać od nowa. Przypominamy: wdech nosem, wydech ustami. Wdech musi być krótszy: 1, 2, 3, wydech: 4, 5, 6, 7, 8, czyli niemal dwa razy dłuższy. Podczas marszu nieumiejętność oddychania nie pozwoli takiej osobie zrobić 10 kroków, wystąpią u niej zaburzenia tego procesu, duszności, a co za tym idzie ? zniechęcenie do ćwiczeń.

Oddychanie jest więc bardzo ważne, bo ono reguluje marsz. Nordic walking to jest rytmiczny i dynamiczny marsz. Zaburzenie oddychania powoduje wybicie z tego rytmu.

Poradnik „10 kroków do zdrowia…” wraz z filmami dostępny jest na stronie Polskiego Stowarzyszenia Nordic Walking

Jakie są korzyści zdrowotne wynikające z regularnych marszów nordic walking?

Kijki, które trzymamy w dłoniach ? oczywiście odpowiednio użyte ? pozwalają w czasie marszu na dość intensywne zaangażowanie górnych partii mięśniowych, z dużym naciskiem na kończynę górną, mięśnie dłoni oraz mięśnie klatki piersiowej, poprzez rotację tułowia ramię-biodro. Mięśnie pasa barkowego bardzo ładnie cyklicznie pracują. Niezwykle istotną kwestią jest odciążenie stawów biodrowych, kolanowych, a także odcinka lędźwiowego kręgosłupa. Poprzez odpowiednią technikę użycia kijków odciążamy najbardziej wyeksponowane stawy. Badania naukowe potwierdzają, że podczas uprawiania nordic walking obciążenie stawów jest mniejsze o 30% w porównaniu z joggingiem. Nordic walking polecany jest również osobom z endoprotezą stawu biodrowego.

Poza tym nie jest drogi i ogólnodostępny. Wystarczy kupić kijki (koszt do 100 zł), założyć wygodny strój i buty. Nie trzeba szukać specjalnych tras, ważne, żeby nawierzchnia była miękka (nie asfalt i nie kostka). Nasz kraj jest piękny o każdej porze roku, mamy parki, lasy, zielone tereny. Kiedyś ludzie wstydzili się chodzić z kijkami, wychodzili tylko wieczorami, dziś maszerują i są dumni, że uprawiają sport, dzięki temu czują się młodo.

Obecnie w czasie pandemii COVID-19 marsz z kijkami jest bezpieczną aktywnością na świeżym powietrzu.

PAULINA RUTA,

absolwentka AWF, fizjoterapeutka, nauczycielka WF, trenerka Polskiego Stowarzyszenia Nordic Walking. Od wielu lat propaguje nordic walking w Polsce i inicjuje akcje popularyzujące aktywność fizyczną w całej Polsce dla różnych grup wiekowych i środowiskowych, m.in. Nordic Walking dla uczniów szkół podstawowych, Nordic Walking dla Seniorów czy młodzieży w Ośrodkach Wychowawczych; pomysłodawca pierwszego w Polsce Uniwersytetu Ludowego Kultury Fizycznej.

Nordic walking to dobra forma rehabilitacji dla ozdrowieńców. Dlaczego polecane są im marsze z kijkami? Czy to łatwiejsza forma aktywności dla tej grupy?

Ozdrowieńcy są w pewien sposób stygmatyzowani, ten marsz w grupie daje im poczucie przynależności, czują, że są zdrowi, uprawiają sport. Nasz program opiera się głównie na ćwiczeniach z kijkami. Sam marsz to wisienka na torcie. Najpierw trzeba wykonać ćwiczenia, określoną ilość powtórzeń, serii, a potem może być marsz z kijkami.

Nordic walking jest dość łatwą formą aktywności, nie trzeba wykazać się nie wiadomo jakim poziomem sprawności, tempem. To jest marsz, wzmocniony pracą kończyn górnych, w odpowiednim rytmie. Myślę, że ta łatwość nordic walking sprawia, że ludzie polubili tę aktywność. Poza tym, podczas treningu mogą rozmawiać, maszerują i wymieniają się doświadczeniami. Dzięki temu trening szybko mija!

Dodatkową zaletą tej formy treningu jest więc integracja.

Tak, ludzie są w grupie, poznają się, rozmawiają. W dzisiejszych czasach trochę zapomnieliśmy, jak się rozmawia. Ostatnio do treningów wprowadziłam wspólne śpiewanie. To też świetna forma integracji.

Wyjście pacjentów przed szpital to już dla nich wielkie wydarzenie. Angażując się w trening, zapominają o swoich problemach. Obecność wśród innych uczestników marszu (czasami na zajęcia przychodzi nawet 250 osób), którzy też przeszli infekcję COVID-19, daje im poczucie przynależności do aktywnej grupy.

Wspominała Pani o poradniku ?10 kroków do zdrowia z kijkami Nordic Walking. Specjalny program dla osób po przebytym COVID-19?, stworzonym dla ozdrowieńców. Jak powstał ten przewodnik wraz z filmami pokazującymi ćwiczenia?

Zanim stworzyliśmy poradnik ?10 kroków do zdrowia z kijkami Nordic Walking. Specjalny program dla osób po przebytym COVID -19?, najpierw przeprowadziliśmy pilotaż. Szpital MSWiA w Głuchołazach był pierwszą placówką w Polsce, gdzie wdrażany był ten program.

W szpitalu rozmawiałam z panią poseł Barbarą Dziuk, która miała problem z powrotem do sprawności po COVID-19. Pomyślałam, że przyda się program z kijkami, żeby pomóc tym pacjentom wrócić do aktywności fizycznej. Nawiązałam współpracę ze szpitalem w Głuchołazach oraz z prof. Janem Szczygielniakiem, konsultantem krajowym w dziedzinie fizjoterapii. Do pomocy zaprosiłam także doktorów z AWF z Katowic, trenerów i fizjoterapeutów. Przeprowadziliśmy kilkadziesiąt zajęć pilotażowych, żeby zobaczyć, na co zwrócić uwagę, jak te ćwiczenia skonstruować. Poradnik powstał w ramach projektu dofinansowanego z Ministerstwa Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu.

Rozmawiała: Anna Rogala

Artykuł Paulina Ruta: Uczymy ozdrowieńców oddychać od nowa pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Według danych NIZP-PZH od września do początku listopada br. na grypę zachorowało 945 145 osób, z czego aż 54,3% stanowiły dzieci do 14. r.ż. Dla niektórych dzieci grypa może być groźna, one też stanowią główny rezerwuar wirusów, dlatego eksperci zachęcają do szczepień. Szczepienie chroni nie tylko najmłodszych przed groźnymi powikłaniami, ale także osoby znajdujące się w ich najbliższym otoczeniu.

W czasie pandemii cała uwaga naukowców i lekarzy została skierowana na koronawirusa. Groźna jednak jest także grypa, która co sezon pojawia się w nowym wariancie.

WARTO SZCZEPIĆ SIĘ PRZECIWKO GRYPIE

Szczepienie przeciwko grypie chroni przed zakażeniem, a w przypadku zachorowania ? zapewnia łagodniejszy przebieg. Może też częściowo chronić przed zakażeniami innymi wirusami. ?  Wirus  grypy  toruje  drogę dla koronawirusa, co oznacza, że po przejściu grypy łatwiej będzie się nim zakazić. Obecność obu wirusów w organizmie  na  pewno  potęguje objawy COVID-19 i przebieg zakażenia może być cięższy ? mówił  podczas  tegorocznego Forum Flu and COVID-19 prof. Adam Antczak, kierownik Kliniki Pulmonologii Ogólnej i Onkologicznej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, przewodniczący Rady Naukowej Ogólnopolskiego Programu Zwalczania Grypy. ? Szczepienia przeciwko grypie są najlepszą metodą na poprawienie odporności i uniknięcie powikłań pogrypowych. Są badania, z których wynika, że osoby zaszczepione przeciwko grypie 2,5-krotnie rzadziej trafiały do szpitali z powodu COVID-19 i 3-krotnie rzadziej na oddziały intensywnej terapii. Miały też mniej powikłań pocovidowych. Szczepienia przeciwko grypie chronią  nas  i  nasze  rodziny.  Bardzo ważne jest więc, żeby się jak najszybciej zaszczepić.

Bez badań laboratoryjnych trudno rozróżnić grypę od COVID-19, dlatego tak ważne są działania prewencyjne w postaci szczepień.

GRUPY ZWIĘKSZONEGO RYZYKA

Przeciwko grypie powinien zaszczepić się każdy. Są jednak grupy, w których grypa może mieć cięższy przebieg  i  groźniejsze  powikłania.  Na największe ryzyko narażeni są: dzieci i młodzież od 6. miesiąca do 18. r.ż. (zwłaszcza dzieci w wieku od 6. miesiąca do 5. r.ż.), kobiety w ciąży lub planujące ciążę, osoby po 50. r.ż., z chorobami przewlekłymi, chorzy na nowotwory, cukrzycę, osoby z niedoborami odporności, pacjenci przebywający przez dłuższy czas w szpitalach, domach opieki, sanatoriach.

Na zachorowanie i ciężki przebieg grypy narażone są zwłaszcza małe dzieci, do 5. r.ż., ponieważ nie mają jeszcze w pełni rozwiniętego układu odpornościowego. Dla nich powikłania pogrypowe ? np. zapalenie płuc, zapalenie ucha środkowego, zapalenie zatok ? mogą być bardzo groźne. Na szczególnie ciężki przebieg grypy są narażone przede wszystkim niemowlęta.

Prof. Teresa Jackowska:
Zaszczepienie już co piątego dziecka zmniejszy ryzyko wystąpienia grypy wśród reszty populacji o blisko 50%.

Eksperci zachęcają do szczepienia dzieci i młodzieży przeciwko grypie, gdyż szczepienia chronią ich samych przed zachowaniem (a jest to grupa, która często przechodzi grypę i choroby grypopodobne), a także chronią przed zakażeniem rodziców i dziadków, dla których infekcja może być śmiertelnym zagrożeniem. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia, co sezon na grypę zapada ok. 20-30% populacji dzieci i młodzieży i ok. 10% dorosłych.

Najlepiej zaszczepić się przed sezonem grypowym, który w naszym kraju trwa od września do marca/kwietnia, a szczyt zachorowań przypada na styczeń-marzec, dlatego nadal warto się szczepić.

Prof. Adam Antczak:
Szczepienia przeciwko grypie są najlepszą metodą na poprawienie odporności i uniknięcie powikłań pogrypowych.

ZMNIEJSZYĆ RYZYKO GRYPY

? Ważne jest szczepienie przeciwko grypie nie tylko osób dorosłych, ale także dzieci ? mówiła prof. Teresa Jackowska, konsultant krajowy w dziedzinie pediatrii, wiceprezes Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego, kierownik Kliniki Pediatrii Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, ordynator Oddziału Pediatrycznego w Szpitalu Bielańskim w Warszawie, podczas brifingu prasowego (październik 2021). Tłumaczyła, że to właśnie dzieci są głównym transmiterem grypy wśród rówieśników, a także wśród rodziców, dziadków, rodzeństwa. Prof. Jackowska podkreśliła też wagę szczepień: zaszczepienie już co piątego dziecka zmniejszy ryzyko wystąpienia grypy wśród reszty populacji o blisko 50%. Jako przykład wskazała Wielką Brytanię, gdzie szczepienia dzieci na grypę prowadzone są w szkołach, co wpłynęło na odsetek zaszczepionych dzieci, który wynosi ok. 70%. Prof. Jackowska dodała, że dzięki takim działaniom można ograniczyć występowanie grypy w całym społeczeństwie. Co istotne zwłaszcza w czasie pandemii COVID-19: wraz ze wzrostem wyszczepialności jest mniej konsultacji lekarskich i hospitalizacji najmłodszych.

Konsekwencje grypy mogą zagrażać życiu. To nie tylko zapalenie oskrzeli, zatok czy płuc, ale też zapalenie opon mózgowych czy mięśnia sercowego, które może doprowadzić do zgonu.

Szczyt zachorowań przypada na okres między styczniem a marcem, ale jak podkreślają eksperci ? w tym sezonie grypa nie powiedziała jeszcze ostatniego słowa. Szczepionki są dostępne, dlatego warto zaszczepić się jeszcze przed świętami Bożego Narodzenia oraz feriami zimowymi, aby choroba nie pokrzyżowała nam planów.

SZCZEPIONKA W POSTACI AEROZOLU

Na naszym rynku znajduje się kilka szczepionek przeciwko grypie dostępnych, głównie w zależności od grupy wiekowej, nieodpłatnie, z częściową refundacją lub odpłatnością 100%. W większości są to szczepionki inaktywowane, zawierające oczyszczone antygeny powierzchniowe czterech wirusów grypy, podawane domięśniowo albo w postaci aerozolu do nosa.

Wśród tych preparatów wyróżnia się szczepionka podawana donosowo. Zawiera ona żywe, osłabione szczepy wirusa grypy, pozbawiona jest adiuwantów i środków konserwujących. To szczepionka czterowalentna, tzn. zawiera antygeny przeciwko czterem typom wirusa (H1N1 i H3N2 oraz dwóm typom B). Preparat w postaci aerozolu do nosa jest przeznaczony dla dzieci i młodzieży od ukończonych 2 lat do 18 lat. Szczepionka jest całkowicie bezpieczna, a jej niewątpliwą zaletę stanowi sposób podania (do otworów nosowych), co dla dziecka odczuwającego strach przed igłą ma ogromne znaczenie. Odporność pojawia się do 2 tygodni po zaszczepieniu, utrzymuje się przez 6-12 miesięcy. Ponieważ sposób podania preparatu odwzorowuje naturalną drogę kontaktu z wirusem, który namnaża się jedynie w nosogardzieli, odpowiedź organizmu przypomina naturalną reakcję na infekcję.

W Polsce od listopada br. donosowa szczepionka przeciw grypie jest refundowana w 50% dla dzieci w wieku od ukończonych 2 lat do ukończonych 18 lat. Wprowadzenie tego rodzaju szczepionki w wielu krajach znacznie podniosło statystyki szczepień przeciwko grypie u dzieci.

Bożena Stasiak

Artykuł Szczepienie przeciw grypie zmniejsza ryzyko powikłań u dzieci pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Wyniki badania klinicznego trzeciej fazy leku będącego kombinacją dwóch przeciwciał monoklonalnych zaskoczyły nawet naukowców. W porównaniu z placebo lek redukował ryzyko objawowego przebiegu choroby o mniej więcej 83% i był w 100% skuteczny w zapobieganiu hospitalizacjom i zgonom z powodu COVID-19. Profilaktyka preekspozycyjna to szansa dla osób, które nie odpowiedziały na szczepienie oraz z chorobami współistniejącymi, stanowiącymi wysokie ryzyko ciężkiego przebiegu COVID-19.

Zakażenie koronawirusem jest szczególnie niebezpieczne dla osób z obniżoną odpornością, zwłaszcza dla cierpiących na nowotwory, w tym nowotwory układu krwiotwórczego, dla pacjentów będących w trakcie chemio- czy radioterapii, dla chorych na przewlekłe schorzenia nerek i dializowanych.

W tych grupach infekcja COVID-19 może być szczególnie groźna. Problemem jest ponadto brak wystarczającej odpowiedzi na szczepienie (albo nawet w ogóle brak takiej odpowiedzi). Układ odpornościowy osób z tymi chorobami nie jest w stanie ani obronić się przed zakażeniem, ani wytworzyć przeciwciał. Jedną z opcji zwiększających szanse takich pacjentów byłaby ochrona populacyjna ? i tu wracamy do punktu wyjścia. Dopóki nie osiągniemy odpowiedniego odsetka zaszczepionych, nie uzyskamy odporności populacyjnej.

Niedawno pojawiło się rozwiązanie dla pacjentów z grup największego ryzyka: profilaktyka preekspozycyjna, inaczej określana jako przedekspozycyjna z wykorzystaniem leku opracowanego przez firmę AstraZeneca, zawierającego dwa długodziałające przeciwciała monoklonalne: tiksagewimab i cilgawimab, pochodzące z limfocytów B pozyskanych od pacjentów powracających do zdrowia po zakażeniu wirusem SARS-CoV-2. Nie jest to szczepionka, ale właśnie gotowe przeciwciała, podawane w iniekcji raz na sezon. Badanie kliniczne III fazy (PROVENT) wykazało, że taka strategia terapeutyczna redukuje ryzyko objawowego przebiegu COVID-19 i jest skuteczna w zapobieganiu hospitalizacjom i zgonom z powodu tej choroby.

Celem każdego szczepienia jest pobudzenie układu odpornościowego do wytwarzania przeciwciał, które będą zwalczały wirusy i bakterie podczas kontaktu z nimi. Jednak nie każdy organizm zareaguje na szczepionkę w wystarczający sposób, a wtedy poziom przeciwciał jest zbyt niski, by chronić przed zakażeniem. Profilaktyka preekspozycyjna polega na podaniu takim pacjentom przeciwciał monoklonalnych, które w kontakcie z wirusem od razu są gotowe do walki. Ich skuteczność utrzymuje się przez co najmniej sześć miesięcy po podaniu.

Badanie kliniczne PROVENT było prowadzone równocześnie w wielu ośrodkach na świecie, m.in. w USA, Wielkiej Brytanii, Belgii, Francji oraz Hiszpanii. Brało w nim udział ponad 5 tysięcy osób ze zwiększonym ryzykiem niewystarczającej odpowiedzi na szczepienie lub wysokim ryzykiem ciężkiego przebiegu COVID-19, m.in. z powodu chorób współistniejących (ta grupa stanowiła ponad 75% uczestników badania). Wyniki okazały się tak korzystne, że pozytywnie zaskoczyły samych naukowców. Wykazano, że w porównaniu z placebo lek redukuje ryzyko objawowego przebiegu choroby o mniej więcej 83% i jest w 100% skuteczny w zapobieganiu hospitalizacjom i zgonom z powodu COVID-19. ? Te pozytywne wyniki wskazują, że lek ten, dawkowany wygodnie, domięśniowo, może odegrać istotną rolę w zwalczaniu tej niszczycielskiej pandemii ? powiedział po zapoznaniu się z wynikami badań prof. Hugh Montgomery z Intensive Care Medicine z University College w Londynie. ? Te przekonujące wyniki udowadniają, że taka kombinacja przeciwciał może dać pacjentowi długotrwałą ochronę, której pilnie potrzebuje. Co ważne, 6-miesięczna ochrona została utrzymana, mimo gwałtownego wzrostu wariantu Delta wśród uczestników będących w grupie wysokiego ryzyka, którzy mogą nie zareagować odpowiednio na dostępne szczepionki. Natomiast Mene Pangalos, wiceprezes do spraw badań i rozwoju Astra Zeneca, podkreślił, że ?te nowe wyniki badań doskonale uzupełniają liczbę dowodów potwierdzających potencjał tego przeciwciała monoklonalnego w przeciwdziałaniu COVID-19?.

Bożena Stasiak

Anna Kupiecka, prezes Fundacji Onkocafe:

Jako  Fundacja  cały  czas  towarzyszymy chorym na nowotwory i ich rodzinom, wraz z nimi przeżywamy ich dramaty, do których jakże często dochodzi. Walczymy o każdą terapię, która mogłaby im pomóc. Apelujemy, by się szczepili, ale też widzimy, że nie każdy organizm potrafi wytworzyć odpowiednią ilość przeciwciał, by nie dać się wirusowi. Jeśli pojawił się lek, który podany jako profilaktyka preekspozycyjna może zabezpieczyć przed tym śmiercionośnym wirusem, to będziemy o niego zabiegać. Powinien być wprowadzony  jako  terapia  jak  najszybciej, w trybie przyspieszonym. Będziemy gorąco apelować w tej sprawie do ministra zdrowia.

Minister Zdrowia Maciej Miłkowski:

Przyglądamy się sprawie ? gdy będą zarejestrowane leki w tym wskazaniu, wówczas AOTMiT podejmie odpowiednie decyzje.
Na razie takich przeglądów AOTMiT nie wykonała. Badania trwają.

Prof. Iwona Hus, przewodnicząca Polskiego Towarzystwa Hematologii i Transfuzjologii, kierownik Oddziału Chorób Układu Chłonnego w Instytucie Hematologii i Transfuzjologii w Warszawie:

Były badania, które potwierdziły, że chorzy na nowotwory układu chłonnego i krwiotwórczego słabiej odpowiadają na szczepienia przeciwko COVID-19.

Szczególnie dotyczy to chorych na przewlekłą białaczkę limfocytową i szpiczaka plazmocytowego. Z przeprowadzonych badań wynika, że ta odpowiedź może wynosić średnio ok. 60%. Przyczyną tak słabych odpowiedzi jest i sama choroba, która powoduje, że w organizmie tych chorych brakuje komórek odpornościowych, ale także leczenie, dodatkowo tę odporność ograniczające. Ponadto w tej grupie chorych jest krótszy czas ochrony przed ponownym zakażeniem. Mimo to oczywiście zachęcamy do szczepień, mając nadzieję, że przynajmniej u części pacjentów może zwiększy się odpowiedź układu odpornościowego. Pojawienie się możliwości w postaci profilaktyki preekspozycyjnej, jaką są wspomniane przeciwciała monoklonalne, z pewnością poprawiłoby szansę na pokonanie wirusa SARS-CoV-2 w grupie chorych na nowotwory układu krwiotwórczego i chłonnego.

Prof. Ryszard Gellert, kierownik Kliniki Nefrologii i Chorób Wewnętrznych CMKP w Warszawie:

Nerki należą do tych narządów, które zwłaszcza są narażone na atak wirusa SARS-CoV-2, gdyż struktura nerek ułatwia jego wnikanie do naczyń krwionośnych.

Dlatego chorzy z przewlekłą chorobą nerek, dializowani, po wszelkich uszkodzeniach nerek powinni być szczególnie chronieni. Wiele osób z chorobą przewlekłą nerek nawet nie wie o swojej chorobie, a dowiadują się dopiero, gdy trafiają na dializy. Problem jest ogromny. Oceniamy, że ok. 4 mln chorych może z tego powodu przedwcześnie umrzeć. Dlatego jak najbardziej popieram profilaktykę preekspozycyjną, oczywiście tak samo szczepienia dla tych wszystkich, którzy szczepić się mogą i powinni. Każdy lek, każda terapia, która będzie zmniejszała ryzyko zachorowania na COVID-19 i przyczyni się do redukcji hospitalizacji i zgonów, szczególnie u pacjentów z grup wysokiego ryzyka, powinna być jak najszybciej wdrażana.

Artykuł Profilaktyka preekspozycyjna w czasie pandemii zmniejszy ryzyko zachorowania i zgonu pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Dopiero za 10-20 lat przekonamy się, czy chorzy, którzy przebyli COVID-19, nie będą zagrożeni zwiększonym ryzykiem choroby Alzheimera, Parkinsona. Nie ma wątpliwości, że SARS-CoV-2 uszkadza układ nerwowy, dlatego w leczeniu mogą być przydatne leki, które penetrują do układu nerwowego – mówi prof. Konrad Rejdak, prezes Polskiego Towarzystwa Neurologicznego w rozmowie z Katarzyną Pinkosz.

Jedne z pierwszych objawów neurologicznych COVID-19 to często zaburzenia węchu i smaku. To nie są jedyne neurologiczne objawy COVID. Dlaczego SARS-CoV-2 atakuje układ nerwowy?

Wszystko wskazuje na to, że wirus pozostanie z nami na długie lata, nie będzie to tylko sezonowa choroba. Dość szybko przekonaliśmy się, że wirus wykazuje neurotropizm: atakuje struktury układu nerwowego, wnikając do komórek nerwowych, glejowych, uszkadza śródbłonki naczyń krwionośnych, a tym samym wywołuje szereg objawów neurologicznych. Mogą to być ostre objawy, pojawiające się w krótkim czasie od zakażenia ? to głównie bóle głowy, zaburzenia stanu świadomości, drgawki, różne formy encefalopatii. Występują one w fazie ostrej zakażenia. W fazie podostrej, czyli odroczonej, kilka dni po zakażeniu, mogą pojawiać się charakterystyczne objawy z utratą węchu i smaku, ale też np. bóle neuropatyczne. Zarówno w ostrym jak i podostrym okresie choroby może wystąpić udar mózgu jako efekt uszkodzenia naczyń krwionośnych i zakrzepicy. Jest to bardzo groźne powikłanie, może dotyczyć nawet 10 proc. pacjentów.

Objawy odroczone, opóźnione, to różne reakcje autoimmunologiczne np. zespół Guillaina-Barrego, miastenia gravis, zapalenie mózgu. Przez bardzo długi czas zagrożeniem dla pacjentów jest udar mózgu. U pacjentów po COVID-19 z racji uszkodzeń różnych organów, np. serca, naczyń krwionośnych czy zakrzepicy mogą pojawić się opóźnione powikłania. Opisano praktycznie każdy zespół neurologiczny, który może wystąpić na skutek infekcji COVID-19 spowodowanej przez SARS-CoV-2.

Czy SARS-CoV-2 jest szczególnym wirusem, który atakuje układ nerwowy?

Nie jest to jedyny wirus, który atakuje układ nerwowy, podobne właściwości mają np. wirus opryszczki, wścieklizny, polio, ospy wietrznej-półpaśca. To wirusy, które wykazują neurotropizm, dostają się do układu nerwowego głównie drogą nerwów obwodowych. SARS-CoV-2 ma powinowactwo do receptora ACE2, wnika do nerwów obwodowych i komórek. Inną jego cechą jest bardzo silna immunogeniczność. Niewielka liczba kopii wirusa wywołuje bardzo masywną reakcję zapalną w układzie nerwowym; dlatego wirus stał się tak groźny.

Czy powikłania neurologiczne dotykają wszystkich pacjentów?

Na szczęście nie, szacuje się jednak, że około 30 proc. pacjentów po przebyciu choroby wykazuje objawy neurologiczne. Miejmy nadzieję, że w różnym czasie one będą przemijać i ustępować. Widzę jednak wielu pacjentów, którzy nadal je mają, pomimo upływu nawet roku od przebycia infekcji. Oczywiście, w miarę upływu czasu liczba osób mających powikłania zmniejsza się, natomiast głównym problemem jest fakt, że nie wiemy, czy wirus nie przybierze jakiejś formy latentnej i czy nie będzie nawracał. Wiemy niestety, że nawet infekcja o łagodnym przebiegu wiąże się z ryzykiem inwazji na układ nerwowy i wywołania różnych powikłań. Stąd konieczność poszukiwania leków, które chronią układ nerwowy przed tą inwazją. Nie wiemy, na ile szczepienia – które okazały się zbawienne i ochronne przed ciężkim przebiegiem – chronią przed subtelnym atakiem na układ nerwowy i wywołaniem reakcji wtórnych. Jest to przedmiot dalszych badań.

Oznaczałoby to, że nawet pomimo szczepienia i łagodnego przebiegu COVID-19, warto byłoby przyjmować potencjalne leki, które ochronią układ nerwowy?

Tak, dlatego że wirus może dostawać się do układu nerwowego z jamy nosowo-gardłowej, drogą nerwów węchowych, czaszkowych. Układ nerwowy ma inną swoistość immunologiczną, czyli inne właściwości. Dopiero będziemy mogli się przekonać, na ile szczepienia będą w pełni skutecznie chronić przed powikłaniami neurologicznymi.

Czy to oznacza, że osoba która przeszła COVID-19 stosunkowo łagodnie, np. miała tylko zaburzenia węchu i smaku, może mieć po pewnym czasie zaburzenia pamięci czy inne choroby neurozwyrodnieniowe?

Tego jeszcze dziś nie wiemy, będzie to wymagać dużych badań populacyjnych. Zawsze trzeba być bardzo ostrożnym. Ustalenie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy infekcją a powikłaniem wymaga szczegółowych badań. Najpewniej dowiemy się o tym po latach. Ryzyko takiego związku jednak na pewno istnieje.

Wiele osób po przejściu COVID-19 skarży się na zaburzenia pamięci, tzw. mgłę covidową. Czy ten stan jest odwracalny?

W dużym odsetku tak, nie wiemy jednak, czy wszystko minie w 100 procentach. Pojawiła się teoria, że przebycie COVID-19 może być czynnikiem inicjującym procesy wtórne, które prowadziłyby do neurozwyrodnienia. Jednak dopiero za 10-20 lat przekonamy się, czy np. chorzy, którzy przebyli COVID-19, nie będą zagrożeni zwiększonym ryzykiem np. chorób neurozwyrodnieniowych jak choroba Alzheimera, choroba Parkinsona itd. To realne zagrożenia, które dopiero będziemy analizować po długim czasie, gdyż na dzień dzisiejszy nie da się tego stwierdzić.

Wspomniał Pan, że leki stosowane w neurologii czasami są nadzieją w leczeniu COVID-19. Czy któryś z tych leków można już dzisiaj polecić?

Badania trwają, ale na dziś nie ma rekomendacji, które mogłyby taki lek wskazać. Jest bardzo ważne, aby badania mogły zostać dokończone i dały odpowiedź, czy leki stosowane w neurologii mogą okazać się pomocne. Jest grupa substancji, które są badane, to np. amantadyna, memantyna, ale też leki nootropowe, wyższe dawki witamin, cerebrolizyna, citikolina. Przekonanie się o tym, czy są one skuteczne, wymaga badań kontrolowanych. W Polsce nadal prowadzimy badania nad stosowaniem amantadyny we wczesnej fazie COVID-19. Obecnie jest więcej infekcji, więcej pacjentów zaczyna się zgłaszać do badania, szukając pomocy. Chcę podkreślić, że to jest badanie kliniczne ale realizowane w polaczeniu ze standardowa opieką medyczną- a więc dodatkowa możliwość zbadania się i wyboru leczenia, adekwatnie do stanu zdrowia. Uważam, że bardzo ważne jest to, żeby te badania zostały dokończone i dały rozstrzygające wyniki.

Artykuł Prof. Rejdak: SARS-CoV-2 atakuje układ nerwowy pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Nie nadrobiliśmy jeszcze długu po trzeciej fali, a narasta kolejny, gdyż znów są ograniczenia przyjęć pacjentów planowych. Wydawało się, że rok 2020 mamy przegrany, jednak odbudujemy się w 2021; obawiam się, że tak się nie stanie. Wygląda to tak, jakby ktoś wprowadził nas w chocholi taniec, a my kręcimy się wokół siebie, nie wiedząc, jak to się skończy – mówi prof. Robert Gil, prezes elekt Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego, kierownik Kliniki Kardiologii Inwazyjnej CSK MSWiA w Warszawie.

Polska ma najwięcej nadmiarowych zgonów w trakcie epidemii COVID-19 z krajów UE. Jaka jest tego przyczyna? I jaki wpływ miała pandemia na pacjentów kardiologicznych?

Pandemia szybciej niż można by się spodziewać pokazała wszelkie niedociągnięcia systemu opieki zdrowotnej w naszym kraju. Nie tylko w zakresie kardiologii, ponieważ jednak kardiologia zajmuje się leczeniem jednostek chorobowych, które są w grupie największych zabójców Polaków (chodzi o schorzenia sercowo-naczyniowe), to skutki są tu najbardziej widoczne.

Przez lata mieliśmy sytuację, że cały system opieki zdrowotnej był oparty o szpitalnictwo. Podstawowa opieka zdrowotna (POZ) jak i specjalistyczna (AOS) kulały. Lekarz rodzinny mógł w zasadzie tylko zbadać fizykalnie pacjenta, wypisać receptę i wysłać go na konsultacje i badania dodatkowe. Z kolei specjalista dysponował jedynie podstawowymi metodami diagnostycznymi (EKG i ewentualnie UKG w przypadku kardiologii) więc i on był zmuszony kierować pacjenta do szpitala celem głębszej diagnostyki. Jeśli pacjent miał problem z dostaniem się do specjalisty lub termin na zabieg planowy był bardzo odległy, a stan chorego ulegał zaostrzeniu, nie pozostawało mu nic innego jak udawać się na szpitalny oddział ratunkowy lub izbę przyjęć, gdzie miał szansę na szybszą pomoc. Abstrahując od problemu wydolności SOR-ów, prawda była taka, że wiele badań wykonywanych w szpitalach, mogłoby być wykonane w przychodniach. Wszystko jednak ?jakoś? funkcjonowało, dopóki nie rozpoczęła się epidemia COVID-19, kiedy nie można już było odesłać pacjenta, potrzebującego pomocy specjalisty na SOR. Druga kwestia, która pojawiła się w pandemii: pacjent, który miał zaplanowany zabieg, np. kardiologiczny, zastanawiał się, czy nie powinien przeczekać kolejnej fali zachorowań, by nie zarazić się koronawirusem. Media dodatkowo podgrzewały atmosferę, nie zdając sobie sprawy z konsekwencji.

W rezultacie mamy w 2020 r. ok. 70-80 tys. nadmiarowych zgonów, z czego tylko 40 proc. to osoby, które zmarły z powodu COVID-19. Spośród pozostałych 60 proc. część miała COVID-19, jednak nie on decydował o zgonie, tylko pogorszenie stanu zdrowia z powodu chorób współistniejących. Szacuje się, że ok. 40 proc. nadmiarowych zgonów było spowodowanych schorzeniami sercowo-naczyniowymi, choć są to tylko szacunki, gdyż Polsce nigdy nie mieliśmy rzetelnych statystyk, również tych dotyczących przyczyn zgonów.

Problemem okazał się też system szpitali jednoimiennych: zarządzającym wydawało się, że jeśli pacjenci ?covidowi? będą leczeni w szpitalach jednoimiennych, to pozostałe szpitale będą mogły normalnie pracować z pacjentami ?niecovidowymi?. Było to naiwnością, ponieważ SARS-CoV-2 to czynnik infekcyjny, transmitowany w czasie pandemii po całym społeczeństwie. Stad zdarzały się ogniska epidemiczne w szpitalach, które miały być ?czyste?, co skutkowało zamykaniem oddziałów, a nawet całych szpitali. Szybko zorientowaliśmy się, że wyodrębnienie szpitali jednoimiennych to błąd, gdyż blokuje leczenie wysoko specjalistyczne pacjentów planowych oraz z ostrymi zachorowaniami niecierpiących na COVID-19. Takie szpitale, jak nasz, czekały na pacjentów skomplikowanych z COVID-19, a nie przyjmowaliśmy pacjentów planowych, którzy ? gdy ich stan się pogarszał ? trafiali do innych szpitali. Zdarzało się, że tam zarażali się i stawali się ?covid-dodatni?. Tak więc to nawet nie było jedno błędne koło, tylko kilka. Dała się zauważyć również  ?polityka? pacjentów: ?dopóki mogę obejść się bez służby zdrowia, to zostanę w domu?. I tak trwali: przez drugą, trzecią falę. Skutki tego wszystkiego widzimy dziś w postaci progresji chorób u naszych chorych. Przykład: w naszym szpitalu mieliśmy przed pandemią dwudziestu kilku pacjentów przygotowanych do przezskórnego zabiegu implantacji zastawki aortalnej TAVI; 60 proc. z nich zmarło.

Nie doczekali na zabieg, który mógłby przedłużyć im życie?

Tak. Gdy przestaliśmy już być szpitalem jednoimiennym, dzwoniliśmy do pacjentów, chcąc zaprosić ich na zabieg. Wiele razy w słuchawce słyszeliśmy tylko płacz rodzin. Z pacjentów, którzy nadal żyli, część była już po zabiegu w innym szpitalu, a część nadal obawiała się do nas przyjść. Zaledwie trzy osoby spośród tych wspomnianych dwudziestu kilku mogliśmy, po ?odcovidowaniu? szpitala, poddać zabiegowi TAVI.

Wiele nadmiarowych zgonów dotyczyło więc pacjentów, którzy zmarli właśnie dlatego, że nie mieli wykonanych operacji, intensyfikowanego leczenia, a nie z powodu COVID?

Dlatego uważamy, że każdy szpital powinien stworzyć część covidową i część niecovidową, żeby pacjent np. z problemem kardiologicznym nie szukał dla siebie szpitala, tylko był od razu zaopiekowany w tym, gdzie lekarze go znają i dysponują możliwościami diagnostycznymi i zabiegowymi. Oczywiście stworzenie takich stref nie jest proste, gdyż budując szpitale nie przewidywano, że wydarzy się jakakolwiek epidemia, nie przewidywano szlaków dla chorych zakaźnych i niezakaźnych, stref ?brudnych? i ?czystych?. W naszym szpitalu te strefy tworzyliśmy sami, budując system śluz i innych zabezpieczeń (wykorzystując np. sale chorych na izolatki). Miało to wpływ na liczbę chorych, którzy mogli być leczeni. W najgorszym stadium epidemii w naszym szpitalu przebywało ok. 480 chorych; można powiedzieć, że tylko połowa łóżek była zajęta, warunki bezpieczeństwa i wymogów sanitarnych jednak nie pozwalały na przyjęcie większej liczby chorych.

Strach przed pójściem do szpitala nadal jest widoczny. Trwa czwarta fala; gdy dzwonimy dziś, zapraszając na zabieg, średnio z dziesięciu pacjentów przychodzi dwóch. Nadal w pacjentach jest strach; czekają, aż minie czwarta fala. ?Dług kardiologiczny? nawarstwia się. Nasz szpital jest pod tym względem szczególny, poprzez wcześniejszą jednoimienność. Gdy dzwonimy, zapraszając na zabieg, pierwsze pytanie jakie zwykle pada, to ?czy nadal jesteśmy szpitalem covidowym?…

Jak wyglądało leczenie pacjentów kardiologicznych w poprzednich falach?

W trakcie drugiej i trzecie fali byliśmy jedynym ośrodkiem w Warszawie, który miał obowiązek przyjmowania pacjentów z COVID-19 i ostrymi zespołami wieńcowymi. Nigdy wcześniej nie widziałem pacjentów w takim stanie: zwykle zamiast trafić do nas w trakcie pierwszych godzin od pojawienia się dolegliwości, trafiali po kilkunastu godzinach, a bywało, że po dwóch-trzech dniach, z nieodwracalnymi zmianami mięśnia sercowego. Naczynia wieńcowe źle reagowały na zabiegi angioplastyki wieńcowej, byliśmy zmuszeni do stosowania  dużo większej ilości środków przeciwkrzepliwych. Do tego dochodziły procesy zapalne w płucach, związane z COVID-19, które obciążały rokowanie tych chorych. Nigdy nie myślałem, że coś takiego się wydarzy, że słabość systemu ochrony zdrowia tak szybko się ujawni.

Jak personel dawał sobie radę z tą sytuacją?

Gdy okazało się, że będziemy szpitalem jednoimiennym, na początku wszyscy byliśmy przerażeni: nikt nie wiedział, jak to będzie wyglądało, pamiętaliśmy obrazy z Chin i Lombardii. Pojawiały się głosy, że nie jesteśmy przygotowani, by leczyć takich chorych, że powinny to robić szpitale zakaźne? Były różne dywagacje, jednak mówiąc o mojej klinice, to mogę powiedzieć, że nawet te osoby, które w pierwszym momencie wydawało się, że się wycofają, brały się w garść, widząc postawę innych. Mieliśmy obsadę, jednak nie wszyscy byli w stanie brać tyle dyżurów, co wcześniej, bo jednak stanowiło to ogromne obciążenie fizyczne (praca w kombinezonie w maskach utrudniających oddychanie) i psychiczne (serie zgonów najcięższych chorych były normalnością). Epidemia uwidoczniła ogromne problemy związane z brakiem kadr medycznych: wiele osób jest w wieku przed- i już emerytalnym. Ten problem jest w całej Polsce.

Jak wygląda dług kardiologiczny w skali kraju? Jak bardzo spadła liczba wykonywanych zabiegów?

Zacznijmy od sytuacji sprzed pandemii: w 2018 r. Polska była na 36. miejscu, jeśli chodzi o oczekiwaną długość życia; u kobiet była ona kalkulowana na 81,7 lat, u mężczyzn na 75,3. Dla porównania: na pierwszym miejscu było Monaco: 93,6 lat dla kobiet i 85,6 dla mężczyzn. Jeśli chodzi o kardiologię, to w 2019 r. wykonaliśmy 173 tys. koronarografii; w 2020 r. ? o 25 proc. mniej. W 2019 r. wykonaliśmy 102 tys. zabiegów angioplastyki wieńcowej (ostrych i planowych); w 2020 r. ? 82 tys., czyli o 19 proc. mniej; największy spadek dotyczył zabiegów planowych. O 13 proc. spadła liczba wykonywanych angioplastyk w zawale z przetrwałym uniesieniem odcinka ST, a o 15 proc. ? bez przetrwałego uniesienia ST. Jeśli nałoży się liczbę koronarografii wykonanych w każdym z miesięcy 2020 r. na liczbę zgonów, to widać, że jest związek między spadkiem liczby koronarografii, a liczbą zgonów. Jeśli chodzi o zabiegi TAVI, to w 2020 r. wykonano ich tyle samo co w 2019 r., jednak ich liczba na tle Europy jest znikoma. O 10 proc. spadła liczba zabiegów przezskórnych na zastawce mitralnej, o 20 proc. liczba zabiegów polegających na zamykaniu uszka lewego przedsionka, zamykaniu przetrwałego otworu owalnego, przecieków międzyprzedsionkowych. Zaimplantowano o 15 proc. mniej urządzeń wszczepialnych i istotnie obniżyła się liczba ablacji przede wszystkim w leczeniu chorych z migotaniem przedsionków (około 30 proc.).

Po przejściu trzeciej fali nie nadrobiliśmy tego długu, a narasta kolejny, gdyż znów są ograniczenia przyjęć pacjentów planowych. Wydawało się, że rok 2020 mamy przegrany, jednak odbudujemy się w 2021; obawiam się, że tak się nie stanie. Szczyt czwartej fali dopiero przed nami. Ale to jeszcze nie koniec. Nowe mutacje wirusa stwarzają większe prawdopodobieństwo pojawienia się mutacji, na którą nie działają szczepionki. Wygląda to tak, jakby ktoś wprowadził nas w chocholi taniec, a my kręcimy się wokół siebie, nie wiedząc, jak to się skończy.

Smutna refleksja. Został Pan niedawno prezesem-elektem PTK. Co chciałby Pan zmienić, jeśli chodzi o polską kardiologię?

Konstrukcja funkcjonowania zarządu PTK jest podobna jak Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego, opiera się na trzech dwuletnich kadencjach, podczas których jest prezes-elekt, prezes obecny i past prezes. Zarządzamy kolegialnie, zdajemy sobie sprawę z ogromu wyzwań stojących przed PTK. Pandemia to rzecz dodatkowa, która nałożyła się na wcześniejsze problemy. Poszczególne sekcje i asocjacje PTK wydawały zalecenia, jak postępować w okresie COVID-19, udało nam się też stworzyć kampanię edukacyjną adresowaną do pacjentów ?Nie #ZostańwDomu z Zawałem?. Na bieżąco staramy się, żeby procedury kardiologiczne były wykonywane nowoczesnym sprzętem, do czego niezbędne są odpowiednie wyceny. Walczymy też o refundację nowych leków, propagujemy nowe zasady prewencji sercowo-naczyniowej, stosowanie nowych leków, m.in. przeciwciał monoklonalnych w leczeniu hipercholesterolemii.

Bardzo zależy mi na realizacji programu Kardiologia dla Pokoleń, który powstał wspólnie z Fundacją Instytut Świadomości i jest realizacją części mojego programu wyborczego. Chciałbym, żeby na problemy kardiologiczne patrzeć w sposób całościowy: od dziecka po osoby w wieku podeszłym. W PTK funkcjonuje sekcja kardiologii dziecięcej, jednak jej członkami są głównie lekarze wykonujący interwencje na układzie sercowo-naczyniowym, a w okresie pediatrycznym powinniśmy również działać profilaktycznie, ocenić zagrożenia chorobami kardiologicznymi, np. za pomocą badań, które należałoby wykonywać w trakcie okresowych bilansów. W wieku dorosłym kardiologia to głównie szpitalnictwo i zabiegi, a również brakuje nam prewencji i kompleksowych programów opieki. Wiek podeszły pacjenta to nieco inne problemy, dlatego konieczne jest szkolenie fachowców, lekarzy POZ, geriatrów. Chciałbym jednak, żeby patrzeć na problemy kardiologiczne jako na całość w przebiegu życia danego pacjenta.

Kardiologia dla Pokoleń to program, który chciałbym realizować; niestety, wygląda na to, że długo jeszcze będziemy zmagać się z narastającym długiem kardiologicznym. Jak wspominałem, w 2018 r. zajmowaliśmy 36. miejsce na świecie pod względem długości życia; dziś podobno jesteśmy już grubo poniżej 40. miejsca ? właśnie przez te zgony nadmiarowe oraz rosnący dług chorobowy, głównie sercowo-naczyniowy. Jeśli nic się nie zmieni, to nie utrzymamy prognozowanej długości życia, a wręcz przeciwnie: możemy spaść do poziomu sprzed 2004 r., przed wejściem do UE.

Artykuł Prof. Robert Gil: Chocholi taniec, czyli narasta dług kardiologiczny pochodzi z serwisu Świat Lekarza.