Rozmowa z prof. dr hab. n. med. Iriną Kowalską, kierownikiem Kliniki Chorób Wewnętrznych i Chorób Metabolicznych UM w Białymstoku, prezesem Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego

NAGRODA ZAUFANIA ZŁOTY OTIS 2026 ZA DOSKONALENIE LECZENIA CUKRZYCY I ROZWIJANIE POLSKIEJ DIABETOLOGII 

Otrzymuje pani Nagrodę Zaufania Złoty OTIS za doskonalenie leczenia cukrzycy w Polsce. Co w pani ocenie było największym przełomem w diabetologii w ostatnich latach?

Zmiany w diabetologii to przede wszystkim nowe leki i nowe technologie. Wprowadzenie na rynek nowych terapii w cukrzycy typu 2 zmieniło paradygmat leczenia. Drugi bardzo ważny obszar to nowoczesne technologie w terapii cukrzycy typu 1. Mam na myśli coraz nowocześniejsze generacje osobistych pomp insulinowych (OPI) oraz powszechne stosowanie systemów ciągłego monitorowania stężenia glukozy we krwi (CGM). Oczywiście samo wprowadzenie na rynek nowoczesnych urządzeń czy leków bez ich dostępności nie byłoby przełomem. Ważne, że są one również coraz szerzej dostępne dla osób z cukrzycą.

Do przełomowych decyzji należy też zaliczyć pilotażowy program leczenia zespołu stopy cukrzycowej, tzw. program szamotulski, który w ubiegłym roku został poszerzony o kolejnych kilka ośrodków; mamy nadzieję, że w oparciu o wyniki tego szerokiego już pilotażu powstanie świadczenie dotyczące wielodyscyplinarnego leczenia zespołu stopy cukrzycowej i znajdzie się ono w koszyku świadczeń gwarantowanych.

Kolejnym ważnym elementem w budowaniu jakości opieki diabetologicznej są wspólne prace z Ministerstwem Zdrowia dotyczące zmian systemowych w zakresie świadczeń w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej, jak też świadczeń szpitalnych w diabetologii.

Nie ulega wątpliwości, że nowoczesne terapie i technologie zmieniają sposób leczenia cukrzycy. Co najbardziej poprawiło jakość życia polskich pacjentów?

Zacznijmy od CGM – ich wprowadzenie do codziennej praktyki klinicznej w diabetologii stanowi milowy krok zarówno w aspekcie podniesienia jakości życia osób z cukrzycą, jak też sprawowania opieki diabetologicznej. Systemy CGM zostały uznane za ważne narzędzie w zarządzaniu cukrzycą – nie tylko diagnostyczne, ale również terapeutyczne. Zwiększają bezpieczeństwo i skuteczność insulinoterapii, poprawiają komfort życia i jakość opieki nad osobami z cukrzycą, zmniejszają ryzyko hipoglikemii i rozwoju przewlekłych powikłań cukrzycy. Mamy dane, że u osób z cukrzycą korzystających z CGM występuje mniejsze ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych, a co najważniejsze, również mniejsze ryzyko hospitalizacji, także związanych z ostrymi powikłaniami cukrzycy. Biorąc pod uwagę coraz szersze stosowanie systemów CGM w Polsce, pamiętajmy o minimalnych parametrach jakościowych, które powinny spełniać systemy CGM stosowane w praktyce klinicznej (stanowisko PTD: tutaj).

Mówiąc o znaczeniu nowoczesnych technologii w terapii cukrzycy typu 1, nie sposób pominąć coraz częstszego stosowania najnowszych generacji OPI zintegrowanych z systemami CGM spełniających kryteria tzw. systemów automatycznego podawania insuliny.

Kolejny ważny temat to wprowadzenie do terapii cukrzycy typu 2 nowych grup leków. W ciągu ostatnich lat opublikowano wiele badań dotyczących agonistów receptora GLP-1, podwójnego agonisty GIP/GLP-1 oraz flozyn. Ich wyniki wskazują, że leki te nie tylko pozwalają na dobrą kontrolę glikemii, ale mają też korzystne działanie kardio- i nefroprotekcyjne. Mamy więc narzędzia, które pozwalają leczyć holistycznie. Nie wiem, czy zostało to zauważone, ale w ostatnich latach znacznie poszerzyły się cele leczenia cukrzycy – już nie tylko dążymy do prawidłowej kontroli stężenia glukozy we krwi, ale także do utrzymania prawidłowej masy ciała, kontroli czynników ryzyka chorób serca i naczyń. Zaczynamy mówić o remisji cukrzycy typu 2.

Warto wspomnieć, że w portfolio leków stosowanych w terapii cukrzycy mamy również gliptyny – leki należące do leków inkretynowych, które w sposób bezpieczny kontrolują stężenie glukozy, nie powodując hipoglikemii. Oczywiście nie mogło to nie wpłynąć na zmianę rekomendacji klinicznych; istotnie zmieniły się zalecenia PTD dotyczące postępowania w cukrzycy typu 2, ale oczywiście nie tylko nasze – zmieniły się też zalecenia innych towarzystw naukowych, zwłaszcza ADA/EASD.

Jak obecnie kształtuje się poziom leczenia cukrzycy w Polsce w porównaniu z innymi krajami? W jakich obszarach zrobiliśmy największy postęp, a gdzie wciąż mamy najwięcej do nadrobienia?

Myślę, że w ostatnich latach zmieniło się bardzo wiele, jeśli chodzi o leczenie cukrzycy w Polsce. W cukrzycy typu 1 mamy dostęp do najnowszych generacji OPI, do systemów CGM. OPI są refundowane do 26 r.ż. w cukrzycy typu 1. Uważamy jednak, że urządzenia te powinny być refundowane niezależnie od wieku osób z cukrzycą typu 1. Tak jest w prawie wszystkich krajach europejskich. Czekamy jednak już od ponad roku na pozytywną decyzję w zakresie refundacji OPI po 26 r.ż. Cukrzyca typu 1 nie mija po skończeniu 26 lat – to choroba przewlekła. Mamy wiele dowodów na to, że terapia za pomocą OPI poprawia kontrolę metaboliczną cukrzycy, zapobiega rozwojowi jej przewlekłych powikłań i podnosi jakość życia pacjentów oraz ich rodzin. Natomiast możemy się pochwalić, że dzieci i młodzież z cukrzycą typu 1 w Polsce osiągają najlepszą kontrolę metaboliczną w Europie, a większość z nich korzysta z podawania insuliny za pomocą OPI. Na pewno to zasługa całych zespołów pediatryczno-diabetologicznych, ale także dowód, że sposób terapii ma istotne znaczenie.

W Polsce jest również refundacja systemów CGM dla wszystkich osób z cukrzycą typu 1 i z innymi typami cukrzycy – pod warunkiem, że są leczone co najmniej trzema wstrzyknięciami insuliny na dobę. Oczywiście chcielibyśmy, żeby dla wszystkich osób leczonych insuliną były one refundowane, wnioskujemy także o wyrównanie zakresu wskazań refundacyjnych dotyczących różnych systemów CGM spełniających minimalne kryteria jakościowe.

Ważnym obszarem, w którym dokonują się pozytywne zmiany, jest rozszerzanie refundacji nowoczesnych terapii w cukrzycy typu 2. W ostatnim roku objęto nią szerzej flozyny, a kolejnym krokiem, na który liczymy, będzie złagodzenie kryteriów refundacyjnych dla terapii opartych na GLP-1.

W którą stronę będzie rozwijać się diabetologia w najbliższych latach? Jesteśmy bliżej „automatyzacji” leczenia czy raczej dalszej personalizacji terapii?

Odpowiem jednym zdaniem – rozwój diabetologii to personalizacja terapii cukrzycy.

Artykuł Rozwój diabetologii to personalizacja terapii cukrzycy pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

W czasie Konferencji Medycyna Nagrody Zaufania 16 kwietnia w hotelu Polonia Palace w Warszawie swoją sesję wykładową będzie miał prof. Janusz Gumprecht, kierownik Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych, Diabetologii i Nefrologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego. Sesja odbędzie się pod hasłem „Diabetologia 2026 – czas osiągnięć, czas wyzwań, czas oczekiwań”

13:30-13:45 Choroba otyłościowa w cukrzycy – nożem czy farmakologicznie? – prof. Janusz Gumprecht

13:45-14:00 Czy CGM to tylko monitorowanie glikemii – prof. Małgorzata Myśliwiec

14:00-14:15 Nowości w cukrzycy typu 1 – prof. Janusz Gumprecht

Po sesjach wykładowych o godz. 16.00 rozpocznie się XXIII Gala Nagrody Zaufania Złoty OTIS.

Program może ulec zmianie

ZAREZERWUJ MIEJSCE

Rejestracja jest darmowa

Artykuł Diabetologia 2026. Sesja prof. Janusza Gumprechta podczas Konferencji Medycyna Nagrody Zaufania pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Cukrzyca typu 1 nie kończy się na progu szkoły, mimo to państwo wciąż nie stworzyło systemu, który zapewniałby tym dzieciom bezpieczeństwo i równe uczestnictwo w edukacji

Ewa Monika Kaliszuk
Senatorka RP, Komisja Rodziny, Polityki Senioralnej i Społecznej, Parlamentarny Zespół ds. Badań Naukowych i Innowacji w Ochronie Zdrowia

Jako senator pracująca w Komisji Edukacji, Komisji Rodziny, Polityki Senioralnej i Społecznej oraz w zespołach parlamentarnych zajmujących się zagadnieniami zdrowia na co dzień spotykam się z problemami ludzi, które pokazują, jak bardzo jakość prawa i organizacja państwa przekładają się na codzienne życie rodzin. Część z tych spraw ma charakter indywidualny, inne odsłaniają wyraźne luki systemowe. Sytuacja dzieci z cukrzycą typu 1 w polskich szkołach i przedszkolach należy do tej drugiej kategorii. To jeden z tematów, który w ostatnim czasie szczególnie mnie zaangażował.

Sygnały w tej sprawie docierały do mnie już wcześniej, jeszcze w okresie, gdy pełniłam funkcję wiceprezydenta Olsztyna odpowiedzialnego za edukację. Widziałam wtedy z bliska, z jakimi ograniczeniami finansowymi i organizacyjnymi mierzą się dyrektorzy szkół oraz jak trudno jest zapewnić realne wsparcie uczniom o szczególnych potrzebach w ramach obowiązujących przepisów i budżetów. Po objęciu mandatu senatora wiadomości od rodziców dzieci z cukrzycą typu 1 zaczęły pojawiać się coraz częściej.

Głos rodziców i skala problemu

Rodzice opisywali trudności w znalezieniu przedszkola lub szkoły, która zapewni ich dziecku bezpieczeństwo zdrowotne, wskazywali na brak systemowej opieki, konieczność stałej obecności rodzica w pobliżu placówki, ograniczanie udziału dziecka w wycieczkach czy zajęciach dodatkowych. W pewnym momencie stało się jasne, że nie są to pojedyncze przypadki.

27 stycznia 2026 r. opublikowałam w mediach społecznościowych informację, że podczas posiedzenia Senatu złożę oświadczenie w tej sprawie. Post zatytułowany „Dzieci z cukrzycą typu 1 też mają prawo do bezpiecznej szkoły” dotarł do ok. 100 tys. odbiorców. Skala reakcji – wiadomości od rodziców, głosy lekarzy, pielęgniarek szkolnych i organizacji pacjenckich – potwierdziła, że mamy do czynienia z problemem systemowym, wymagającym poważnej rozmowy między ochroną zdrowia a edukacją.

Choroba przewlekła, która nie znika w szkole

Cukrzyca typu 1 jest chorobą przewlekłą wymagającą stałego monitorowania glikemii, podejmowania bieżących decyzji terapeutycznych i natychmiastowego reagowania w sytuacjach zagrożenia zdrowia i życia. Leczenie tej choroby wymaga wielokrotnego w ciągu dnia monitorowania poziomu glikemii, przeliczania spożytych węglowodanów oraz podawania insuliny.

W przypadku dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym czynności te wykonują w całości lub w przeważającej części dorośli – rodzice lub inni opiekunowie. Starsze dzieci i nastolatki stopniowo przejmują część tych obowiązków, jednak również one wymagają bezpiecznego środowiska oraz wsparcia w sytuacjach nagłych. Choroba nie znika po przekroczeniu progu szkoły. To codzienność, która towarzyszy uczniowi w czasie lekcji, przerw, wycieczek czy zajęć sportowych.

Szkoły bez narzędzi, rodziny bez wsparcia

Rodzice opisują rzeczywistość, w której system nie nadąża za tymi potrzebami. Zdarza się, że placówki rezygnują z żywienia dziecka z powodu trudności w precyzyjnym przeliczaniu węglowodanów, udział w wycieczkach uzależniany jest od obecności opiekuna, a w młodszych klasach rodzice pozostają w gotowości pod drzwiami szkoły.

Bywa i tak, że rodziny pukają od drzwi do drzwi, szukając placówki, która podejmie się opieki nad ich dzieckiem, słysząc, że „nie ma możliwości” zajęcia się uczniem z chorobą przewlekłą. W efekcie dziecko, które poznawczo funkcjonuje tak samo jak jego rówieśnicy, doświadcza ograniczeń w uczestnictwie w życiu społeczno-edukacyjnym swojej lokalnej społeczności.

Nie brak dobrej woli, lecz systemowych ram

Nie jest to jednak opowieść o braku dobrej woli szkół. Z rozmów z dyrektorami i nauczycielami wynika coś znacznie bardziej złożonego: brak środków finansowych, ograniczenia prawne, niejasność kompetencyjna, a także niewystarczające przeszkolenie kadr w zakresie postępowania z dzieckiem z chorobą przewlekłą.

Nauczyciele i wychowawcy odpowiadają w czasie pobytu dziecka w placówce w pełni za jego zdrowie i życie. W sytuacji braku jasnych standardów i systemowego zabezpieczenia pojawia się naturalny lęk przed podejmowaniem czynności, które mogą być postrzegane jako medyczne. Trudno oczekiwać od pracowników oświaty odwagi, jeśli państwo nie stworzyło im czytelnych i bezpiecznych ram działania.

Orzeczenie jest, pieniędzy nie ma

Istotą problemu jest także niespójność między systemem orzecznictwa a finansowaniem edukacji. Dzieci z cukrzycą typu 1 posiadają orzeczenia o niepełnosprawności, w których wskazana jest konieczność stałej lub długotrwałej opieki oraz współudział opiekuna w procesie leczenia i edukacji.

Jednocześnie poradnie psychologiczno-pedagogiczne odmawiają wydawania orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego, argumentując, że choroba nie wpływa na funkcjonowanie poznawcze dziecka. W konsekwencji szkoła nie otrzymuje dodatkowych środków, które umożliwiłyby sfinansowanie wsparcia. System potwierdza potrzebę opieki, ale nie daje narzędzi, by ją realnie zorganizować.

Wiedza i dobre praktyki już istnieją

W odpowiedzi na moją inicjatywę skontaktowała się ze mną dr Monika Zamarlik, od ponad 15 lat kierująca Ogólnopolską Federacją Organizacji Pomocy Dzieciom i Młodzieży Chorym na Cukrzycę, która zagadnieniu opieki nad uczniami z cukrzycą w placówkach oświatowych poświęciła również swoją pracę doktorską.

Jak poinformowała, wspólnie z Polskim Towarzystwem Diabetologicznym – na prośbę Ministerstwa Zdrowia – opracowano zalecenia dotyczące opieki nad dziećmi z cukrzycą w szkołach i przedszkolach. Dokument ten oczekuje obecnie na publikację w formie obwieszczenia. Federacja realizuje również projekt „Przedszkola i szkoły przyjazne diabetykom”, w ramach którego każdego roku prowadzone są setki bezpłatnych szkoleń dla nauczycieli.

Rola pielęgniarek szkolnych

Swoje doświadczenia przekazały mi także pielęgniarki środowiska nauczania i wychowania. Z jednej strony wskazują one na realne ograniczenia – obsługę kilku szkół i obecność w danej placówce jedynie przez kilka godzin tygodniowo. Z drugiej strony pokazują, że przy dobrej współpracy z rodzicami, dyrekcją i poradnią diabetologiczną można wypracować model bezpiecznej opieki oparty na szkoleniach personelu, stałym kontakcie z diabetologiem oraz edukacji rówieśników.

Oświadczenie senatorskie i dalsze kroki

Złożyłam oświadczenie senatorskie skierowane do Ministerstwa Edukacji Narodowej oraz Ministerstwa Zdrowia, wskazując na potrzebę współpracy międzyresortowej. Dziś oczekuję na odpowiedzi obu resortów i od ich treści uzależniam dalsze inicjatywy legislacyjne i organizacyjne.

Jeżeli stanowiska ministerstw potwierdzą potrzebę zmian, zamierzam zainicjować w Senackiej Komisji Edukacji posiedzenie poświęcone temu zagadnieniu z udziałem przedstawicieli resortów, środowiska medycznego, ekspertów zdrowia publicznego oraz przedstawicieli środowiska edukacyjnego.

Edukacja włączająca musi być realna

Cukrzyca typu 1 nie ogranicza zdolności poznawczych dziecka. Nie może więc prowadzić do jego organizacyjnego wykluczenia. Edukacja włączająca powinna obejmować także dzieci z chorobami przewlekłymi wymagającymi codziennego wsparcia zdrowotnego.

Jestem przekonana, że w tej sprawie szczególnie ważny jest głos środowiska medycznego – lekarzy diabetologów, pediatrów, pielęgniarek i ekspertów zdrowia publicznego. To Państwa doświadczenie i autorytet mogą wzmocnić konieczność wypełnienia luki między systemem ochrony zdrowia a systemem edukacji.

Dziecko z cukrzycą typu 1 nie powinno być postrzegane jako ryzyko organizacyjne. Powinno być pełnoprawnym, bezpiecznym uczestnikiem życia swojej szkolnej społeczności. Państwo ma obowiązek stworzyć takie warunki, aby było to standardem, a nie efektem indywidualnej determinacji rodziców i dobrej woli pojedynczych osób.

Artykuł Dzieci z cukrzycą typu 1 w szkole. Luka między ochroną zdrowia a edukacją pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

– Najpierw pojawiła się cukrzyca, a kilka lat później dołączyła do niej depresja – opowiada Kinga Wojtanowska, jedna z tysięcy pacjentek, które codziennie mierzą się jednocześnie z cukrzycą i problemami zdrowia psychicznego, takimi jak właśnie depresja czy choroba afektywna dwubiegunowa

– Cukrzyca została u mnie zdiagnozowana podczas rutynowych badań morfologicznych. Lekarz następnie zlecił rozszerzoną diagnostykę, podczas której zdiagnozowano cukrzycę typu 2, i skierował mnie do diabetologa. Co do depresji, została ona zdiagnozowana przez dwóch lekarzy – diabetologa oraz kardiologa – podczas wizyt kontrolnych z racji choroby otyłościowej – opowiada pani Kinga.

Jej historia znajduje potwierdzenie w badaniach naukowych mówiących o znacznie częstszym występowaniu problemów zdrowia psychicznego u pacjentów diabetologicznych.

Nie tylko przemiana materii

– Cukrzyca często współwystępuje z zaburzeniami psychicznymi. Ryzyko zachorowania na depresję u osób z cukrzycą typu 2 jest około dwa razy wyższe, a u osób z cukrzycą typu 1 około trzy razy wyższe w porównaniu do ogólnej populacji. Związek pomiędzy cukrzycą a depresją jest dwukierunkowy i złożony. Na współwystępowanie tych dwóch chorób mają wpływ czynniki psychologiczne oraz biologiczne – objaśnia dr n. med. Lidia Łapińska z Kliniki Chorób Wewnętrznych i Chorób Metabolicznych Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku.

– Czynnikami psychologicznymi są brak akceptacji diagnozy cukrzycy, przewlekły stres związany z codziennym zarządzaniem chorobą przewlekłą, lęk przed ostrymi i przewlekłymi powikłaniami cukrzycy (hipoglikemia, ostre stany w przebiegu hiperglikemii, cukrzycowa choroba oczu, cukrzycowa choroba nerek, neuropatia cukrzycowa, cukrzycowa choroba stóp, choroby sercowo-naczyniowe) oraz niepokój o zdrowie dziecka u kobiet z cukrzycą w ciąży. Głównymi, wspólnymi czynnikami biologicznymi są hiperglikemia, insulinooporność oraz przewlekły stan zapalny. Zachorowanie na depresję u osoby z cukrzycą prowadzi do pogorszenia wyrównania metabolicznego w tym wyższych wartości hemoglobiny glikowanej, zwiększonego ryzyka powikłań i śmiertelności – zauważa diabetolożka.

O tych problemach mówią też pacjenci.

– Cukrzyca, zarówno typu 1, jak i typu 2, jest chorobą bardzo wymagającą w leczeniu. Wiąże się z licznymi obowiązkami, takimi jak samokontrola glikemii, stosowanie odpowiedniej diety, regularne wizyty u lekarzy itp. Jednocześnie glikemie, szczególnie u pacjentów z cukrzycą typu 1, bywają chwiejne; jest to choroba, której nie da się w 100 proc. kontrolować i ujarzmić. To wszystko sprawia, że pacjenci są obciążeni przewlekłym stresem, który może powodować wspomniane zaburzenia nastroju, nasilać lęk, a nawet prowadzić do depresji – wyjaśnia Monika Kaczmarek, Prezes Zarządu Głównego Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków.

Monika Kaczmarek zaznacza, że już same wahania glikemii, a w szczególności ciężkie epizody hipoglikemii oraz częste przecukrzenia, mogą powodować rozdrażnienie, senność, napady złości, zmiany nastroju czy problemy z koncentracją.

Krytyczne korelacje

– Z perspektywy biomedycznej relacja między cukrzycą a zdrowiem psychicznym jest dwukierunkowa i uwarunkowana molekularnie, a nie tylko psychologicznie. Nie traktujemy już depresji czy lęku wyłącznie jako reakcji na przewlekłą chorobę, lecz jako manifestację insulinooporności ośrodkowego układu nerwowego oraz przewlekłego neurostanu zapalnego (low-grade inflammation) – zauważa Joanna Jurek, dr n. biomedycznych i dietetyk kliniczny, specjalista immunożywienia i nutripsychiatrii, dyrektor fundacji Allergen Science.

Badaczka wskazuje na szereg kluczowych związków między problemami zdrowia psychicznego a cukrzycą.

– Pierwszy z nich to neuroinflamacja: zbyt wysoki poziom cukru we krwi aktywuje mikroglej i nasila produkcję cytokin prozapalnych (IL-6, TNF-alpha), co zaburza syntezę neurotransmiterów (szlak kynureninowy kosztem serotoninowego) – wymienia badaczka. – Kolejny punkt to dysfunkcja hipokampa: insulina jest kluczowa dla plastyczności synaptycznej. Jej deficyt sygnałowy w mózgu bezpośrednio koreluje z obniżeniem nastroju i deficytami poznawczymi – dodaje.

Kolejną przestrzenią, gdzie cukrzyca spotyka się ze zdrowiem psychicznym, jest oś jelito-mózg.

– Cukrzycy często towarzyszy dysbioza, która poprzez nieszczelność bariery jelitowej nasila endotoksemię, pogarszając parametry metaboliczne i psychiczne – zauważa dr Joanna Jurek.

Pętla zwrotna

O problemach zdrowia psychicznego występujących u pacjentów z cukrzycą w tym duchu mówią też psychiatrzy.

– To związek dwukierunkowy. U osób z cukrzycą (zwłaszcza typu 2) częściej obserwujemy objawy depresyjne, a u osób z depresją rośnie ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2 w kolejnych latach. W dużym, współczesnym badaniu populacyjnym potwierdzono tę „pętlę zwrotną” na poziomie danych krajowych – informuje prof. Piotr Gałecki, konsultant krajowy w dziedzinie psychiatrii.

O tej pętli zwrotnej, ale również połączeniu z chorobą otyłościową opowiada prof. dr hab. Dominika Dudek, kierownik Katedry Psychiatrii i Psychoterapii CM UJ.

– Związek ten jest złożony i wynika z wielu współistniejących mechanizmów biologicznych, behawioralnych i społecznych. Związek między zdrowiem psychicznym a metabolizmem jest dwukierunkowy: cukrzyca i otyłość mogą same w sobie zwiększać ryzyko zaburzeń nastroju i lęku, a zaburzenia psychiczne mogą utrudniać kontrolę masy ciała i glikemii. Dotyczy to również pacjentów z psychozami: osoby chorujące na psychozy mają wyraźnie zwiększone ryzyko otyłości i cukrzycy typu 2 w porównaniu z populacją ogólną. Dotyczy to zarówno schizofrenii, jak i choroby afektywnej dwubiegunowej (ChAD). Osoby ze schizofrenią żyją średnio o 10–20 lat krócej – głównie z powodu chorób sercowo-naczyniowych i metabolicznych. Częstość otyłości i zespołu metabolicznego jest 2–3 razy wyższa niż w populacji ogólnej. Ryzyko cukrzycy typu 2 jest istotnie zwiększone – nawet przed rozpoczęciem farmakoterapii – wyjaśnia lekarka.

Wśród czynników wpływających na to zjawisko wymienia m.in. chroniczny stres, dyskryminację i ubóstwo, które dodatkowo nasilają obciążenie organizmu, co sprzyja zarówno problemom zdrowia psychicznego, jak i metabolicznym.

Psychiatria spotyka diabetologię

– Nie mówimy wyłącznie o „psychologicznej reakcji na chorobę przewlekłą”, ale również o wspólnych mechanizmach (m.in. przewlekły stan zapalny, zaburzenia osi stresu, sen, aktywność fizyczna, a także czynniki metaboliczne). W badaniu genetycznym typu Mendelian randomization sugerowano wręcz prawdopodobny związek przyczynowy w obie strony między dużą depresją a cukrzycą typu 2 (z istotną rolą otyłości). To jedno z tych miejsc, gdzie psychiatria i diabetologia naprawdę spotykają się „w środku” – zaznacza prof. Gałecki.

– Jeśli chodzi o chorobę dwubiegunową: ryzyko zaburzeń gospodarki węglowodanowej jest wyższe niż w populacji ogólnej. Przykładowo metaanaliza wykazała, że pacjenci z ChAD mają istotnie podwyższone ryzyko cukrzycy typu 2 – dodaje.

Jak nietrudno się domyślić, współwystępowanie problemów zdrowia psychicznego i cukrzycy wpływa na sam przebieg leczenia i to w zdecydowanie negatywny sposób.

– Poważne problemy wynikają już z samej psychopatologii, co może wpływać na współpracę i leczenie cukrzycy. Np. w schizofrenii i chorobie afektywnej dwubiegunowej często występują zaburzenia funkcji poznawczych (deficyty funkcji wykonawczych, zaburzenia pamięci roboczej, trudności w planowaniu i organizacji), co powoduje, że samokontrola glikemii, regularne przyjmowanie leków, dieta i aktywność fizyczna są znacznie trudniejsze do utrzymania niż u osób bez zaburzeń psychicznych. Pacjenci zmagają się z niestabilnością objawową i rytmów dobowych, wahaniami nastroju (ChAD), nawrotami psychozy, zaburzeniami snu i rytmów biologicznych. To powoduje nieregularne jedzenie, opuszczanie wizyt u lekarza, przerywanie leczenia, a w rezultacie gorszą kontrolę glikemii – objaśnia prof. Dominika Dudek.

– Do tego dochodzi obciążenie farmakologiczne: leki przeciwpsychotyczne i część stabilizatorów nastroju zwiększają masę ciała i insulinooporność, polifarmakoterapia zwiększa ryzyko interakcji, istnieje większe ryzyko działań niepożądanych i gorszej adherencji – dodaje.

Z kolei prof. Gałecki zwraca uwagę, że największe znaczenie metaboliczne mają zwykle niektóre leki przeciwpsychotyczne drugiej generacji: część z nich zwiększa ryzyko przyrostu masy ciała, insulinooporności i w konsekwencji cukrzycy. Z tego powodu w zaleceniach podkreśla się konieczność systematycznego monitorowania parametrów metabolicznych oraz rozważania zmiany leku przy istotnym wzroście masy ciała. W chorobie dwubiegunowej – jak zauważa lekarz – dodatkowo liczy się profil metaboliczny stabilizatorów nastroju: np. kwas walproinowy częściej „ciągnie w górę” masę ciała, podczas gdy lamotrygina bywa metabolicznie bardziej neutralna (oczywiście przy zachowaniu zasad bezpieczeństwa).

– W depresji podobnie: część leków przeciwdepresyjnych sprzyja tyciu, inne są bardziej neutralne. Kluczowe jest jednak, żeby nie wpaść w pułapkę: „to leki zrobiły cukrzycę”. U wielu osób wyjściowo istnieje podatność metaboliczna, a farmakoterapia jest jednym z elementów ryzyka — obok snu, aktywności, diety, palenia czy alkoholu – tłumaczy psychiatra.

Ryzyko samobójstwa

Najdramatyczniejszym skutkiem kryzysu psychicznego jest odebranie sobie życia. Niestety i tu badania wskazują, że pacjenci diabetologiczni są bardziej narażeni na wystąpienie myśli samobójczych. Jak czytamy w konkluzji badań przeprowadzonych w Niemczech, pacjenci z cukrzycą stanowią grupę wysokiego ryzyka, u której występuje niemal trzykrotnie wyższa częstość występowania myśli samobójczych w porównaniu z populacją ogólną.

– Najczęściej takie współwystępowanie (otyłości, zaburzenia metabolicznego i zaburzenia psychicznego) wiąże się z wyższym ryzykiem myśli samobójczych i prób samobójczych, choć relacja nie jest prosta – wskazuje prof. Dominika Dudek. Wśród najczęstszych mechanizmów pośredniczących pomiędzy problemami zdrowia psychicznego a cukrzycą wymienia ona: większe nasilenie depresji, anhedonii i beznadziei, stygmatyzację/autostygmatyzację, gorszą jakość życia, izolację, zaburzenia snu (np. bezdech senny), zmęczenie, drażliwość, ból przewlekły/ograniczenia funkcjonalne, czynniki biologiczne: stan zapalny, dysregulację osi stresu, możliwy wpływ na impulsywność/reaktywność stresową.

– Może też być tak, że otyłość/zespół metaboliczny wiążą się z większą ilością stosowanych leków, a to wynika z cięższego przebiegu choroby, co już wyjściowo jest obarczone ryzykiem prób samobójczych – dodaje prof. Dudek.

Gdy mówimy o takich myślach i próbach samobójczych oraz ich przeciwdziałaniu, pojawia się pytanie o stosowanie litu. Czy jest on bezpieczny dla pacjentów z cukrzycą?

– Lit jest podstawowym lekiem normotymicznym (stabilizującym nastrój). Jest stosowany przede wszystkim w chorobie afektywnej dwubiegunowej, czasem też w depresji lekoopornej. Stosowanie litu wiąże się z umiarkowanym ryzykiem przyrostu masy ciała. Należy pamiętać, że ponad 1/3 pacjentów z ciężkim ChAD znakomicie odpowiada na lit. W tym kontekście wskazania do litu są podyktowane chorobą podstawową i odpowiedzią na leczenie. Ważna jest kontrola hormonów tarczycy (niedoczynność tarczycy może wpływać na masę ciała) – tłumaczy prof. Dominika Dudek.

Pacjenci pozostawieni samym sobie

Osobną kwestią jest jakość leczenia i jego dostępność dla pacjentów zmagających się z cukrzycą i problemami zdrowia psychicznego.

– Niestety nie byłam zadowolona z leczenia depresji. Dostałam leki na receptę i koniec wizyty. Żaden z lekarzy nie podszedł holistycznie do chorób. Gdybym sama nie szukała pomocy i wsparcia w chorobie, nadal tkwiłabym w tym punkcie, w którym byłam. Nikt nie zlecił podstawowych badań, np. poziomu witaminy D czy nie zaproponował terapii psychologicznej – wspomina Kinga Wojtanowska. – Co do leczenia cukrzycy, to niestety lekarze z większym stażem pracy działają schematycznie: musi pani schudnąć, więcej się ruszać i brać metforminę. Koniec wizyty. Nikt nie zaproponował nowoczesnych leków na zbicie cukru, nikt nie zaproponował przede wszystkim wsparcia psychologa – opowiada.

Wśród największych problemów pacjentów takich jak ona wymienia wielomiesięczne oczekiwanie na wizytę na NFZ, brak refundacji na leki nowoczesnej generacji, ale też programu kompleksowego leczenia choroby otyłościowej i depresji.

Tymczasem zdaniem prof. Gałeckiego poprawa dostępności do leczenia i jego jakości u tej grupy pacjentów jest możliwa do przeprowadzenia. I to bez rewolucji technologicznej. Jako jedno z rozwiązań, które warto byłoby wprowadzić w polskim systemie ochrony zdrowia, jest model opieki skoordynowanej w POZ/diabetologii, z realnym udziałem psychologa/psychiatry. Według profesora klasyczny model TEAMcare pokazał, że da się jednocześnie poprawiać wyniki metaboliczne (np. HbA1c) i objawy depresji, jeśli prowadzi się pacjenta zintegrowanie, według protokołu i z aktywnym follow-upem. Lekarz chętnie widziałby wprowadzenie w Polsce też rutynowych przesiewów i tzw. ścieżki reakcji.

– Samo badanie przesiewowe nic nie da, jeśli system nie zapewnia, co dalej. Standardy podkreślają okresowe (co najmniej coroczne) badanie m.in. distressu cukrzycowego i depresji — ale warunkiem sensu jest szybka ścieżka do interwencji – tłumaczy Piotr Gałecki. Zalecałby on też elektroniczne przypomnienia i przyjęcie standardu monitorowania metabolicznego przy lekach psychotropowych.

– Wiemy, że w praktyce klinicznej monitorowanie bywa niewystarczające; interwencje jakościowe (QI), checklisty i przypomnienia potrafią wyraźnie poprawić wykonanie badań przesiewowych i kontrolnych – tłumaczy psychiatra.

Ponadto na poprawę sytuacji pacjentów wpłynęłoby też przyjęcie wspólnej dokumentacji i języka między psychiatrią, diabetologią i podstawową opieką zdrowotną. – Choćby proste uzgodnienia typu „kto monitoruje lipidy, kto HbA1c, kto wagę, kto interweniuje przy +5% masy ciała” mogłyby w widoczny sposób poprawić ciągłość opieki. Jeśli miałbym wskazać jedną myśl przewodnią: pacjent z cukrzycą i zaburzeniem nastroju nie potrzebuje „więcej porad” –0 tylko bardziej zintegrowanego systemu, który ułatwia mu codzienne decyzje zdrowotne, zamiast wymagać od niego heroizmu – podkreśla prof. Piotr Gałecki.

Jaka dieta?

Tymczasem wciąż bardzo wiele zależy od samych pacjentów i od tego, jak będą dbać o swoje zdrowie. Choćby o właściwą dietę.

– Podstawą są proste, strukturalne i możliwe do utrzymania zalecenia oparte na modelu śródziemnomorskim, z uwzględnieniem deficytów poznawczych, niestabilności rytmu dobowego i ryzyka metabolicznego typowego dla psychoz i ChAD – doradza prof. Dominika Dudek. Ważne jest ograniczenie alkoholu (ryzyko destabilizacji nastroju i glikemii). Nie zaleca się restrykcyjnych diet bardzo niskokalorycznych, diet eliminacyjnych bez wskazań, skrajnych diet ketogenicznych bez nadzoru (szczególnie w ChAD, gdzie występuje ryzyko destabilizacji) – podkreśla prof. Dudek.

– W podejściu holistycznym dieta musi pełnić funkcję immunomodulującą – podkreśla z kolei dr Joanna Jurek. I dodaje: – Stabilizację poziomu cukru we krwi trzeba traktować też jako neuroprotekcję. Utrzymanie niskiego poziomu cukru sprzyja minimalizacji wahań dopaminy i kortyzolu. Warto też wzbogacić dietę o kwasy omega-3 (EPA/DHA). Są one niezbędne do wygaszania stanów zapalnych w tkance nerwowej i poprawy wrażliwości receptorów insulinowych – wyjaśnia naukowczyni.

Dr Jurek zaleca też monitorowanie poziomów witaminy B12 i magnezu (częste niedobory przy metforminie), które są kluczowe dla właściwej pracy neuroprzekaźników.

Warto zadbać o obecność w diecie błonnika prebiotycznego i polifenoli, które uszczelniają barierę jelitową, redukując systemowy stan zapalny – wskazuje badaczka.

Jej zdaniem współczesna dietetyka kliniczna w tym obszarze to nie tylko „liczenie węglowodanów”, ale przede wszystkim precyzyjne sterowanie mechanizmami biologicznymi w celu odzyskania homeostazy psychometabolicznej.

Dbać o siebie

– Jako stowarzyszenie zrzeszające pacjentów zawsze zachęcamy do tego, by zajmować się nie tylko leczeniem cukrzycy, ale też swoim zdrowiem psychicznym. Zachęcamy do korzystania z konsultacji u psychologa czy u psychiatry, edukujemy, że to żaden wstyd czy oznaka słabości. Mówimy pacjentom, że nie ze wszystkim są w stanie poradzić sobie sami, żeby nie wahali się szukać pomocy. Depresja czy stany lękowe wymagają leczenia tak jak choroba podstawowa, czyli cukrzyca. Na pewno dobrze dobrana terapia depresji czy zaburzeń lękowych poprawia jakość życia pacjenta i sprzyja leczeniu samej cukrzycy. Osoba zniechęcona, bez siły do życia, bez energii, nie jest w stanie sprostać obowiązkom, jakie stawia przed nią cukrzyca – zauważa Monika Kaczmarek.

Połączenie cukrzycy i problemów zdrowia psychicznego to też wyzwanie, z którego wagi muszą zdawać sobie sprawę również lekarze diabetolodzy.

– Depresja negatywnie wpływa na leczenie osób z cukrzycą. U pacjentów z zaburzeniami metabolizmu glukozy i zaburzeniami nastroju można zaobserwować niewłaściwe stosowanie się do zaleceń, w szczególności dotyczących diety, aktywności fizycznej oraz systematycznego przyjmowania leków. W konsekwencji u pacjentów może dochodzić do zwiększenia masy ciała, hiperglikemii oraz rozwinięcia się powikłań choroby, co może doprowadzić do dalszego nasilenia objawów depresyjnych. Zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego należy dążyć, o ile to możliwe, do oceny stanu psychicznego pacjenta przy rozpoczynaniu leczenia cukrzycy, a następnie podczas każdej wizyty lekarskiej. Problemy psychologiczne u osób z cukrzycą wymagają zdiagnozowania i zastosowania odpowiedniego leczenia psychiatrycznego. U osoby z zaburzeniami metabolizmu glukozy i depresją należy także spersonalizować terapię diabetologiczną uwzględniając zastosowanie nowoczesnych technologii i farmakoterapii przeciwcukrzycowej – podkreśla dr Lidia Łapińska.

Mateusz Różański

Artykuł Gorzka pętla. Cukrzyca i problemy zdrowia psychicznego pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Terapie z wykorzystaniem limfocytów T regulatorowych coraz wyraźniej zmieniają obraz współczesnej diabetologii. – Dziś w cukrzycy typu 1 możemy zaoferować jedynie substytucję insuliną. Tymczasem terapia Tregowa uderza w przyczynę choroby i realnie modyfikuje jej przebieg – mówi prof. Piotr Trzonkowski w rozmowie z Ewą Podsiadły-Natorską

Tegoroczna Nagroda Nobla zwróciła uwagę świata na komórki T regulatorowe. Na ile pana zdaniem to wyróżnienie realnie przybliża dopuszczenie terapii Tregowych na rynku amerykańskim? A co z Polską?

Kilka dni przed ogłoszeniem tegorocznych laureatów Nobla FDA wyraziła zgodę na przyśpieszoną ścieżkę do autoryzacji rynkowej leczenia limfocytami Tregs choroby przeszczep przeciw gospodarzowi preparatem komórkowym firmy Orca Bio. Będzie to zatem pierwszy rynkowo dostępny preparat limfocytów Tregs. Trochę szkoda, bo nasz zespół w tej chorobie zastosował te komórki jak pierwszy na świecie w 2008 roku, a założyciele Orca Bio to nasi znajomi.

W Polsce – a właściwie Europie, bo terapie komórkowe autoryzowane są centralnie przez Europejską Agencję Leków – również w zeszłym miesiącu wystąpiliśmy o autoryzację dla naszej terapii i czekamy na dalsze kroki, bo to długi administracyjny proces. Poprosiliśmy o pomoc także polskie władze, bo rejestracja oznaczałaby, że Polska miałaby pierwszy oryginalny lek komórkowy, który można by oferować w całej Europie. Biorąc pod uwagę, że terapie komórkowe i genowe to obecnie najnowocześniejsze leczenie, jakie można zaoferować pacjentowi, stawiałoby to nasz kraj w pozycji kraju oferującego przełomową technologię. W farmacji jeszcze chyba nie byliśmy w takim miejscu.

Jak sytuacja wygląda obecnie?

Po roku długich bojów udało nam się odnowić posiadaną wcześniej już zgodę na prowadzenie tej terapii w formule tzw. wyjątku szpitalnego. To trochę taka proteza, ścieżka ograniczona do naszego kraju. W wielu europejskich krajach jest sposobem na tańszą terapię komórkową (terapie komórkowe są nowoczesne, ale też bardzo drogie); w Polsce nadal trochę nie mamy pomysłu na ten sposób prowadzenia terapii.

Natomiast nie „zasypujemy gruszek w popiele” i prowadzimy kolejne badania kliniczne. W 2025 roku w dziesięciu czołowych ośrodkach akademickich diabetologii dziecięcej w Polsce zaczęliśmy rekrutację do badania z TREGS u dzieci w okresie przedobjawowym cukrzycy typu 1. Współczesna diagnostyka daje nam możliwości wyłapania pacjentów w populacji, zanim pojawią się pierwsze objawy. Podanie terapii u takiego pacjenta może zatrzymać chorobę w tym momencie. Pacjent nigdy nie doświadczy objawów, klinicznie będzie zdrowy. Na to liczymy.

Kolejną generacją leku w tej chorobie będzie terapia in vivo, preparat oparty o RNA – rodzaj instrukcji dla limfocytów Tregs. Informacja wstrzykiwana pacjentowi jak szczepionka, która będzie selektywnie indukować w organizmie pacjenta limfocyty Treg odpowiedzialne za ochronę przed cukrzycą typu 1.

Prowadzimy także przygotowania do badań klinicznych z limfocytami Treg modyfikowanymi genetycznie, tzw. CAR-Tregs. W 2026 roku rozpoczniemy takie badanie w chorobach neurozapalnych (MS i ALS).

PolTREG prowadzi najbardziej zaawansowane projekty Tregowe w cukrzycy typu 1 na świecie. Co dziś decyduje o tym, że terapia może być uznana za przełomową (breakthrough therapy) w Stanach Zjednoczonych oraz na świecie?

To prawda, jesteśmy bardzo daleko w leczeniu nieuleczalnej dzisiaj choroby. W zeszłym miesiącu opublikowaliśmy bardzo pozytywne wyniki 12-letnich obserwacji naszych pacjentów leczonych w pierwszych badaniach klinicznych. Nawet po takim czasie widzimy efektywność i świetny profil bezpieczeństwa terapii. Tak jak wspomniałem, dossier naszego leku także z tymi wynikami złożyliśmy do procedur dopuszczenia do obrotu w EMA. I to pewnie jest kwintesencja tej przełomowości.

Po pierwsze, terapia musi odnosić się do tzw. niezaspokojonej potrzeby medycznej, czyli choroby, w której nie ma skutecznego leczenia. Po drugie, najlepszą terapią jest ta, która modyfikuje przebieg choroby, uderza w przyczynę. Po trzecie, terapia musi udowodnić swoją skuteczność, ale musi być także bezpieczna w długim okresie. Terapia Tregs właśnie taka jest – leczy cukrzycę typu 1, gdzie dzisiaj możemy zaoferować jedynie substytucję insuliną. To terapia aktywnie zmieniająca błędną reaktywność układu odpornościowego będącą przyczyną choroby. Wreszcie, mamy już długoletnie dowody na skuteczność i bezpieczeństwo.

Czy widzi pan różnice pomiędzy EMA a FDA w podejściu do terapii komórkowych? Który regulator ma obecnie bardziej sprzyjające warunki dla Tregów?

FDA jest odważniejsza i bardziej otwarta na nowe terapie oraz ułatwienia regulacyjne służące szybkiemu dostępowi do leków dla pacjenta. Warto wspomnieć o ostatniej inicjatywie, gdzie FDA oświadczyła, że będzie dążyła do możliwości rejestracji terapii po jednym udanym badaniu klinicznym albo przykład badań klinicznych „N=1” (na jednym pacjencie) w chorobach rzadkich, gdzie ciężko jest przeprowadzić regularne badania.

Wracając do Nagrody Nobla – jak wpłynęła ona na inwestorów i globalne środowisko naukowe? Czy PolTREG odczuwa wzrost zainteresowania partnerstwami lub finansowaniem?

O tak. W świecie komercyjnego biotechu mamy dzisiaj golden rush w technologiach Tregowych. Bierzemy w nim udział, jesteśmy dostrzegani jako firma i zespół o bardzo dużym doświadczeniu, co na pewno nam pomaga.

Świetna wiadomość. A patrząc 3–5 lat do przodu: czy realny jest scenariusz, w którym terapia Tregowa stanie się pierwszą zaakceptowaną immunoterapią modyfikującą przebieg cukrzycy typu 1?

Mam nadzieję, że szybciej. Tak jak wspomniałem, złożyliśmy dokumenty do autoryzacji. Jeśli mogę tutaj zaapelować o wsparcie, to chciałbym o to poprosić nasze Ministerstwo Zdrowia i Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych. Jest to zawsze proces, który odbywa się z pomocą regulacyjnych instytucji krajowych. A chodzi o terapię, która powstała w Polsce, została opracowana przez polskich naukowców, za polskie pieniądze. Tutaj płacimy podatki. To nasza – mam nadzieję – wspólna sprawa.

Prof. dr hab. n. med. Piotr Trzonkowski
immunolog, transplantolog, lider innowacji medycznych, kierownik Zakładu Immunologii Klinicznej i Transplantologii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, prezes PolTREG

Artykuł To może być pierwsza terapia, która zatrzyma cukrzycę typu 1 pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Jeśli chodzi o leczenie cukrzycy, to w ostatnim czasie sporo się zmieniło na lepsze dla pacjentów, zarówno w sferze diagnostyki, jak i monitorowania oraz leczenia tej podstępnej choroby. W ostatnich latach wprowadzona została m.in. refundacja igieł do penów insulinowych, rozszerzona refundacja flozyn, gliptyn i analogów GLP-1 (również dla osób powyżej 65. roku życia), poluzowane zostały też kryteria dla długodziałających insulin, obniżony wiek refundacji insuliny glargine, a także rozszerzone wskazania refundacyjne empagliflozyny.

Oczywiście, biorąc pod uwagę liczbę chorych na cukrzycę i koszty refundacji, wciąż mamy wiele do zrobienia, aby jak największa liczba pacjentów mogła korzystać z nowoczesnych terapii. Mamy tego świadomość – i jest to bez wątpienia jedno z najważniejszych wyzwań w polskiej ochronie zdrowia.

W swojej działalności publicznej, zarówno na szczeblu parlamentarnym, jak i poprzez moją fundację, wciąż podkreślam, jak duże znaczenie ma szerzenie profilaktyki. Jest to coś, na co każdy z nas ma wpływ i co oczywiście jest ważne także w przypadku zapobiegania cukrzycy. Myślę, że nadal za mało w naszym kraju mówi się i robi w kierunku kształtowania zdrowych nawyków żywieniowych, bo takich działań nigdy za wiele! Ważne, by cele opisane chociażby w Narodowym Programie Zdrowia przekładały się na konkretne rezultaty. To właśnie m.in. nad tym pracujemy w ramach Parlamentarnego Zespołu ds. Żywności Prozdrowotnej i Żywienia, którym kieruję.

Katarzyna Stachowicz
Posłanka na Sejm RP, Komisja Zdrowia

Artykuł Refundacje w cukrzycy się rozszerzają, ale potrzeby pacjentów rosną pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Prof. Krzysztof Strojek, specjalista z zakresu chorób wewnętrznych, diabetologii i hipertensjologii, kierownik Oddziału Chorób Wewnętrznych i Diabetologii w Śląskim Centrum Chorób Serca w Zabrzu, krajowy konsultant ds. diabetologii, w rozmowie z Ewą Podsiadły-Natorską

Praktykuje pan diabetologię od ponad czterech dekad. Jak wyglądały pana początki w poradni diabetologicznej?

Pracę zacząłem 1 czerwca 1984 roku. Doskonale pamiętam ten dzień – po raz pierwszy wszedłem do poradni i dowiedziałem się, że moja szefowa oraz mentorka, dr Felicja Pietraszek, wyjechała służbowo i poprosiła mnie, żebym przyjął jej pacjentów. Były to trzy ciężarne i dwóch chorych po zawale serca. Ciężarne były zachwycone, że przyjmuje je młody lekarz, a nie nobliwa pani doktor, natomiast pacjenci po zawale patrzyli na mnie z dużym dystansem. Pamiętam, że co chwilę pytałem bardziej doświadczonych kolegów, co powinienem zrobić. Tak to się zaczęło – i jakoś potoczyło dalej. W tamtym czasie insuliny podawaliśmy jeszcze za pomocą strzykawek, które po każdym użyciu trzeba było gotować.

Dziś brzmi to niemal jak historia z innej epoki.

Nic dziwnego. Równie archaiczne z dzisiejszej perspektywy było monitorowanie glikemii. Opierało się ono na jednorazowym oznaczeniu poziomu glukozy we krwi – najczęściej z próbki pobranej w dniu wizyty – oraz na badaniu glukozy w moczu. Czasem wykonywano jeszcze pomiar trzy godziny po posiłku. To było wszystko.

Kiedy nastąpił pierwszy przełom?

W 1986 roku dotarła do nas druga wielka rewolucja w diabetologii. Pierwszą – oczywiście – było wprowadzenie insuliny w 1922 roku, które sprawiło, że chorzy przestali umierać z powodu śpiączki cukrzycowej. Ta druga rewolucja to glukometry i pióra insulinowe; dotarły one do nas właśnie w 1986 roku w ramach ministerialnego programu leczenia cukrzycy w ciąży. Pióra umożliwiły wielokrotne, mniej traumatyczne wstrzyknięcia insuliny, a glukometry – częste pomiary glikemii i realne dostosowywanie dawek. Efekt był spektakularny: w ciągu roku śmiertelność okołoporodowa noworodków spadła z 30 do 3 procent! A potem przyszły kolejne przełomowe etapy w diabetologii.

Co się wydarzyło?

Wprowadzono oznaczanie hemoglobiny glikowanej jako podstawowego parametru oceny wyrównania cukrzycy, a z czasem także jako kryterium diagnostyczne. Dziś jesteśmy świadkami następnego przełomu: systemów ciągłego monitorowania glikemii i pomp insulinowych sprzężonych z sensorami. Pacjent nie musi się już wielokrotnie kłuć – po prostu zakłada sensor, który co minutę pokazuje poziom glukozy. Pompy insulinowe, sterowane algorytmami i elementami sztucznej inteligencji potrafią samodzielnie regulować podaż insuliny na podstawie odczytów glikemii, praktycznie bez udziału chorego.

Zmieniało się nie tylko monitorowanie, ale też filozofia leczenia.

Tak. Przełomem było badanie STENO-2, które udowodniło, że terapia wieloczynnikowa – obejmująca nie tylko normalizację glikemii, ale także lipidów, ciśnienia tętniczego i masy ciała – w ciągu 10 lat zmniejsza ryzyko zgonu i zawału serca o ok. 50 procent. Od tego momentu w leczeniu cukrzycy typu 2 standardem stało się holistyczne podejście do pacjenta.

Kolejny przełom nastąpił około sześć lat temu wraz z pojawieniem się flozyn, a następnie agonistów receptora GLP-1. Okazało się, że są to leki nie tylko skutecznie obniżające glikemię, ale także działające kardioprotekcyjnie i nefroprotekcyjnie, a nawet poprawiające rokowanie w niewydolności serca. Stały się one piątym filarem terapii obok kontroli glikemii, lipidów, ciśnienia i masy ciała.

Zmieniło się też podejście do docelowych wartości hemoglobiny glikowanej…

W tym przypadku przeszliśmy bardziej ewolucję niż rewolucję. Początkowo dążyliśmy do jak najniższych wartości, ale badanie ACCORD wykazało, że zbyt intensywna normalizacja glikemii może zwiększać śmiertelność. Dziś cele HbA1c są bardziej zindywidualizowane – najczęściej ok. 7 proc., u niektórych pacjentów 6,5 proc., a u innych nawet 8 proc.

A jak wyobraża sobie pan przyszłość diabetologii?

Jednym z najbardziej obiecujących kierunków jest teplizumab – przeciwciało monoklonalne, które u osób w przedobjawowym stadium cukrzycy typu 1 potrafi opóźnić konieczność insulinoterapii o ok. 2,5 roku. Ogromne emocje wzbudziły także doniesienia zaprezentowane na ostatnim zjeździe Europejskiego Towarzystwa Badań nad Cukrzycą. Pokazano tam wyniki badań z wykorzystaniem komórek macierzystych przekształconych w wyspy trzustkowe. U pierwszych 12 pacjentów z cukrzycą typu 1 uzyskano niezależność od insuliny. Co kluczowe, te komórki zachowały sprzężenie zwrotne – wydzielają insulinę, gdy glikemia rośnie, i hamują jej wydzielanie, gdy poziom glukozy się normalizuje. To zasadnicza różnica w porównaniu z wcześniejszymi próbami. Czy to będzie przyszłość? Czas pokaże. Jedno jest pewne: diabetologia, którą obserwuję od 40 lat, przeszła drogę od gotowanych strzykawek do terapii opartych na biologii komórki i sztucznej inteligencji.

Krótka historia cukrzycy

Cukrzyca należy do najdłużej opisywanych chorób w historii medycyny. Pierwsze wzmianki o niej pochodzą już ze starożytnego Egiptu – w papirusie Ebersa sprzed ponad 3,5 tysiąca lat opisano chorobę przebiegającą z nadmiernym oddawaniem moczu i postępującym wyniszczeniem organizmu. W starożytnych Indiach zauważono, że mocz chorych przyciąga mrówki, co dało początek określeniu „madhumeha”, czyli „słodki mocz”. Przez stulecia cukrzyca pozostawała chorobą niemal zawsze śmiertelną. Leczenie ograniczało się do restrykcyjnych diet, często prowadzących do skrajnego niedożywienia, które jedynie na krótko przedłużały życie pacjentów.

Kluczowym momentem w zrozumieniu patogenezy cukrzycy było odkrycie w 1869 roku przez Paula Langerhansa wysepek trzustkowych, które – jak wykazano kilkadziesiąt lat później – odpowiadają za produkcję insuliny. W 1921 roku dokonała się rewolucja: Frederick Banting i Charles Best odkryli insulinę. Wprowadzenie jej do praktyki klinicznej w 1922 roku całkowicie odmieniło los chorych na cukrzycę typu 1 – z choroby prowadzącej do szybkiej śmierci stała się ona schorzeniem przewlekłym.

Kolejne dekady przyniosły rozwój terapii insulinowej, udoskonalenie metod jej podawania oraz stopniowe lepsze zrozumienie patofizjologii choroby. W drugiej połowie XX wieku zaczęto dostrzegać, że sama kontrola glikemii nie wystarcza. Badania epidemiologiczne wykazały kluczową rolę nadciśnienia, zaburzeń lipidowych i otyłości w rozwoju powikłań sercowo-naczyniowych, co zapoczątkowało erę terapii wieloczynnikowej. Ostatnie dekady to z kolei czas dynamicznego rozwoju technologii i farmakoterapii.

Historia cukrzycy jest więc historią medycyny w pigułce – drogą od obserwacji objawów, przez przełomowe odkrycia biologiczne, po nowoczesne terapie oparte na technologii i molekularnym rozumieniu choroby.

Artykuł Od gotowanych strzykawek do sztucznej inteligencji pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Są konferencje, które po prostu się odbywają – i takie, które zostają w pamięci. „Nowości w cukrzycy” od lat wyznaczają początek nowego roku diabetologicznego, porządkując wiedzę, stawiając pytania i otwierając dyskusje, zanim rozwiązania trafią do codziennej praktyki. Dla wielu z nas to także zapis własnej drogi zawodowej

Konferencja „Nowości w cukrzycy” – aż się wierzyć nie chce, że to już 20 lat. Te coroczne spotkania z diabetologią i diabetologami zawsze dobrze mi się kojarzą; to otwarcie nowego roku spotkań diabetologicznych, zarówno podsumowujących miniony rok, jak i przedstawiających wizję rozwoju diabetologii.

Ostatnie 20 lat to szczęśliwy okres dla naszej specjalizacji. Działo się bardzo dużo, więc gorących tematów nie brakowało. Inicjatorzy konferencji Prof. Władysław Grzeszczak i Prof. Edward Franek nie mieli kłopotu z tworzeniem inspirującej tematyki. Nieodżałowanej pamięci Prof. Władysław Grzeszczak zwykle proponował mi tematy ambitne, co, muszę przyznać, schlebiało mi, mimo że ich zgłębianie kosztowało mnie wiele wysiłku intelektualnego. Miał On niebywałe wyczucie tego, co ważne i co przyniesie istotne zmiany w naszym postrzeganiu cukrzycy. Wspominam z sentymentem moje wykłady o flozynach na wiele lat przed ich wprowadzeniem do leczenia – ileż było wówczas dyskusji i kontrowersji! Pamiętam zwłaszcza dyskusje po wykładach z samym Prof. Franciszkiem Kokotem. Prof. Grzeszczak miał jednak wyczucie, że to może być coś, co będzie bardzo ważnym elementem w leczeniu cukrzycy. Pamiętam także wykład o hemoglobinie glikowanej u osób bez cukrzycy. W pamięci mojego komputera mógłbym znaleźć tego wiele.

Z „Nowościami” wiążą się również miłe spotkania towarzyskie. Środowisko diabetologiczne spotykało się po raz pierwszy w nowym roku jeszcze w świątecznej atmosferze. A same konferencje były zawsze bardzo dobrze zorganizowane. Przez wiele lat miejscem tych spotkań był hotel Victoria Sofitel w Warszawie, stolica była jeszcze świątecznie udekorowana. Szczególnie ważna była dla mnie XVIII edycja „Nowości w cukrzycy” w 2024 roku, kiedy to spotkał mnie honor wygłoszenia wykładu pamięci zmarłego przedwcześnie Profesora Władysława Grzeszczaka („Leczenie skojarzone cukrzycy typu 2 – nowe kombinacje leków, czyli sztuka trafnego doboru”).

Prof. dr hab. n. med. Grzegorz Dzida
Kierownik Kliniki Chorób Wewnętrznych UM w Lublinie
Uniwersytecki Szpital Kliniczny nr 1

Artykuł XX Konferencja „Nowości w cukrzycy”: Historia pisana wykładami pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa z prof. dr hab. n. med. Małgorzatą Myśliwiec, kierownikiem Katedry i Kliniki Pediatrii, Diabetologii i Endokrynologii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego

Cukrzyca typu 2 to jedno z największych wyzwań zdrowia publicznego związane głównie z otyłością, niezdrowym stylem życia i starzeniem się społeczeństwa. W 2022 roku w Polsce chorowało na nią 3,11 mln dorosłych, a ok. 1 mln może pozostawać niezdiagnozowanych. Choroba prowadzi do poważnych powikłań, takich jak zawał, udar czy niewydolność nerek, skraca życie i zwiększa ryzyko depresji. Aż 75 proc. kosztów leczenia to konsekwencje niekontrolowanej choroby, w tym hospitalizacje i utrata zdolności do pracy.

Jakie znaczenie dla skutecznego leczenia cukrzycy typu 2 mają nowoczesne technologie, takie jak systemy ciągłego monitorowania stężenia glukozy (CGM/FGM), i w jaki sposób zmieniają one podejście do codziennej opieki nad osobami z cukrzycą?

Skuteczne leczenie cukrzycy typu 2 wymaga podejścia kompleksowego. Kluczowe są: optymalna farmakoterapia (w tym insulinoterapia z uwzględnieniem ryzyka hipoglikemii), trwała zmiana stylu życia oraz zaangażowanie pacjenta w codzienną samokontrolę. Podstawą jest profesjonalna edukacja diabetologiczna wspierana nowoczesnymi technologiami. Przełomem w opiece nad osobami z cukrzycą okazały się systemy ciągłego monitorowania stężenia glukozy. Umożliwiają one dokładniejszą samokontrolę i lepsze dopasowanie terapii, a lekarzom – prowadzenie indywidualnego, skuteczniejszego leczenia. Korzyści ze stosowania systemów CGM/FGM są potwierdzone licznymi badaniami i dotyczą zarówno osób z cukrzycą na intensywnej insulinoterapii, jak i tych, które przyjmują mniej niż trzy iniekcje dziennie.

Jakie są korzyści kliniczne z zastosowania systemów CGM/FGM?

Systemy te znacząco poprawiają kontrolę cukrzycy, w tym cukrzycy typu 2 – redukują poziom HbA1c średnio o 1 proc., szczególnie u osób z wyjściowo wysokimi wartościami. Nawet u osób z cukrzycą stosujących <3 wstrzyknięcia insuliny dziennie CGM/FGM obniża HbA1c o 0,4 proc. Technologia ta zwiększa także czas przebywania w zakresie docelowym glikemii (TIR), co przekłada się na realne korzyści kliniczne – każde 10 proc. więcej TIR oznacza nawet o 35 proc. mniejsze ryzyko udaru i o 24 proc. niższe ryzyko powikłań mikronaczyniowych. Co ważne, poprawa glikemii nie odbywa się kosztem bezpieczeństwa – CGM/FGM zmniejsza ryzyko i czas trwania hipoglikemii, zwłaszcza nocnej, a także redukuje lęk przed jej wystąpieniem.

Systemy CGM/FGM umożliwiają bieżący podgląd poziomu glukozy, identyfikację wahań, trendów dobowych zmian glikemii oraz nieujawnionych wcześniej epizodów hipo- i hiperglikemii – zwłaszcza nocnych. Dzięki temu osoby z cukrzycą mogą lepiej kontrolować chorobę, a lekarze – precyzyjniej dostosować terapię. Analiza danych z CGM/FGM pozwala uprościć model insulinoterapii, zmniejszyć liczbę iniekcji, dawki insuliny, a czasem nawet z niej zrezygnować.

Skuteczna profilaktyka powikłań cukrzycy typu 2 wymaga kompleksowego podejścia: optymalizacji leczenia, kontroli czynników ryzyka sercowo-naczyniowego oraz trwałej zmiany stylu życia. Systemy CGM/FGM doskonale wspierają ten model, redukując ryzyko hiperglikemii, hipoglikemii i wahań glikemii – głównych czynników prowadzących do powikłań sercowo-naczyniowych i zgonów. CGM/FGM pomagają także w codziennej kontroli masy ciała, modyfikacji diety i zwiększeniu aktywności fizycznej bez lęku przed niedocukrzeniem. Badanie z udziałem 2867 pacjentów wykazało, że osoby stosujące te systemy miały niższe ryzyko hospitalizacji z powodu ciężkiej hipoglikemii, udaru mózgu, zawału mięśnia sercowego i ogólnego pogorszenia stanu zdrowia – zarówno w intensywnej insulinoterapii, jak i przy insulinie bazowej.

Systemy CGM/FGM to nie tylko narzędzie monitorowania glukozy, ale także wsparcie edukacyjne i motywacyjne. Dzięki danym dostępnym w czasie rzeczywistym osoby z cukrzycą lepiej rozumieją wpływ prawidłowego żywienia, aktywności fizycznej i leczenia na poziom glukozy, co sprzyja trwałym zmianom stylu życia. CGM/FGM zwiększają poczucie kontroli nad chorobą, a także umożliwiają automatyczne przesyłanie danych do zespołu medycznego, co pozwala na bieżącą analizę i szybką modyfikację leczenia. Lepsza współpraca osoby z cukrzycą z lekarzem zwiększa skuteczność terapii i poprawia jakość życia, ograniczając ryzyko powikłań i wspierając aktywność rodzinną, zawodową i społeczną.

Jakie korzyści ekonomiczne niesie za sobą szersze wdrożenie systemów CGM/FGM w leczeniu cukrzycy typu 2 i czy może to realnie odciążyć system ochrony zdrowia w Polsce?

Wprowadzenie systemów CGM/FGM przynosi istotne korzyści ekonomiczne: obniża koszty leczenia cukrzycy typu 2 i jej powikłań dzięki optymalizacji terapii. Poprawa kontroli metabolicznej pozwala na ograniczenie wizyt ambulatoryjnych i badań dodatkowych, a zmniejszona liczba epizodów hipo- i hiperglikemii redukuje koszty hospitalizacji i interwencji medycznych. Dodatkowo dzięki CGM/FGM maleje potrzeba tradycyjnych pomiarów za pomocą glukometrów, więc odchodzi koszt pasków testowych, co prowadzi do bardziej efektywnego wykorzystania leków. Ponadto wdrażanie CGM/FGM wspiera rozwój telemedycyny, ponieważ systemy te umożliwią lekarzom dostęp do danych pacjentów w czasie rzeczywistym, co pozwala na zdalne konsultacje, równie efektywne jak wizyty stacjonarne, ale tańsze i wygodniejsze dla pacjentów.

Dzięki CGM/FGM możliwe jest również monitorowanie dużych grup osób z cukrzycą przy mniejszym obciążeniu personelu medycznego. Systemy CGM/FGM wspierają model opieki skoncentrowanej na profilaktyce, pozwalając na wcześniejsze wykrywanie trendów zmian glikemii i proaktywne zarządzanie nią, co zapobiega kosztownym hospitalizacjom i specjalistycznym interwencjom. Model ten wpisuje się w ideę odwróconej piramidy świadczeń, z naciskiem na profilaktykę i leczenie ambulatoryjne.

Jakie konkretne kroki powinny zostać podjęte, aby zwiększyć dostępność systemów CGM/FGM dla wszystkich pacjentów, którzy mogliby na tym skorzystać?

Niestety, ograniczona dostępność systemów CGM/FGM dla wielu osób z cukrzycą, zwłaszcza tych z cukrzycą typu 2, którzy stosują mniej niż 3 wstrzyknięcia insuliny na dobę, jest dziś jednym z największych wyzwań w diabetologii. Wiemy, że CGM/FGM to nie tylko nowoczesne narzędzie diagnostyczne, ale przede wszystkim skuteczna metoda poprawy kontroli glikemii, redukcji ryzyka hipoglikemii i długoterminowych powikłań skracających długość życia, szerszego dostępu, zwłaszcza dla wszystkich pacjentów na insulinoterapii, ogranicza możliwości kompleksowego leczenia i edukacji pacjentów, którzy mogliby dzięki tym systemom znacząco poprawić jakość życia i zdrowia.

W mojej ocenie zwiększenie dostępności CGM/FGM powinno być priorytetem systemu ochrony zdrowia, ponieważ inwestycja w nowoczesne technologie monitorujące przekłada się na mniejsze koszty powikłań i hospitalizacji oraz na lepsze wyniki terapeutyczne. Żywię nadzieję, że pacjenci z cukrzycą typu 2 uzyskają wkrótce szerszy dostęp do tych systemów.

Artykuł Systemy do monitorowania stężenia glukozy – niezbędne narzędzie w codziennym leczeniu cukrzycy pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Patrząc na dwadzieścia lat, które minęły od pierwszej konferencji „Nowości w cukrzycy”, a która odbyła się 13 stycznia 2007 roku w hotelu Hyatt w Warszawie (obecnie mieści się tam Regent Warsaw Hotel), przychodzi mi na myśl parafraza znanej starszym czytelnikom piosenki z „Czterdziestolatka”: „Dwadzieścia lat minęło jak jeden dzień…”. Lecz ileż się w ciągu tego „jednego dnia” wydarzyło, ile się zmieniło…

Patrząc na dwadzieścia lat, które minęły od pierwszej konferencji „Nowości w cukrzycy”, a która odbyła się 13 stycznia 2007 roku w hotelu Hyatt w Warszawie (obecnie mieści się tam Regent Warsaw Hotel), przychodzi mi na myśl parafraza znanej starszym czytelnikom piosenki z „Czterdziestolatka”: „Dwadzieścia lat minęło jak jeden dzień…”. Lecz ileż się w ciągu tego „jednego dnia” wydarzyło, ile się zmieniło…

Na jesieni roku 2005, po przeprowadzce z Katowic, objąłem stanowisko Kierownika Kliniki Chorób Wewnętrznych, Endokrynologii i Diabetologii Centralnego Szpitala Klinicznego MSWiA w Warszawie. Jako młody docent, w dodatku pochodzący ze środowiska nefrologicznego raczej niż endokrynologicznego, a już na pewno nie diabetologicznego, chciałem bardzo w tych nowych dla mnie środowiskach pokazać się i zaistnieć. Najbardziej pomógł mi Profesor Władysław Grzeszczak, z którym na początku lat 90. ubiegłego wieku pracowałem razem w Klinice Nefrologii w Katowicach. Jej szefem był wówczas Profesor Franciszek Kokot, a profesor Grzeszczak był moim bezpośrednim przełożonym. W roku 1993 odszedł jednak do Zabrza, obejmując tam kierownictwo Kliniki Chorób Wewnętrznych, którą przekształcił w Katedrę i Klinikę Chorób Wewnętrznych, Diabetologii i Nefrologii.

Prof. Władysław Grzeszczak z entuzjazmem zareagował na propozycję organizacji nowej konferencji diabetologicznej. Kłopot był tylko z terminem. W tym czasie odbywały się bowiem dwie duże konferencje diabetologiczne – jedna na wiosnę, druga na jesieni. Obawialiśmy się o frekwencję w razie wybrania nieodległego od nich terminu. Okres letni to okres wakacji, została nam tylko zima. Pomyśleliśmy, że konferencja przed świętami to niedobry pomysł i zdecydowaliśmy się na styczeń, a chcąc odróżnić nową konferencję od innych (także w trosce o jej budżet), zdecydowaliśmy, że będzie ona jednodniowa. I tak już zostało od dwudziestu lat; jedynym wyjątkiem był okres COVID-u, kiedy konferencja odbywała się wirtualnie. Kto by wtedy pomyślał, że dwadzieścia lat później w każdym tygodniu odbywać się będzie po kilka różnych konferencji, webinarów i spotkań cukrzycowych oraz metabolicznych? I na każdej z nich będą inne tematy, inni uczestnicy…

Wtedy było tych konferencji znacznie mniej. Ale i tak, patrząc wstecz, nie pamiętam wielu szczegółów z kolejnych konferencji. Przeglądając kilka dni temu programy, odkrywałem ze zdziwieniem kolejne tematy i kolejnych wykładowców sprzed kilkunastu lat. Pamiętam za to ustawiczny stres związany z organizacją. Czy zamknie się budżet? Czy wypełnimy program rzeczywiście czymś nowym i interesującym dla uczestników? Czy uda się utrzymać w ryzach zapędy oratorskie wykładowców i „trzymać” czas, żeby nie przedłużyć i tak długo trwającej konferencji? Co roku ten sam stres i co roku to samo oszałamiające uczucie ulgi i odprężenia, kiedy po ostatniej sesji siadaliśmy razem z Profesorem Grzeszczakiem, pijąc ostatnią już kawę przed jego wyjazdem do domu.

Nawiasem mówiąc, ostatnią sesję zwykle prowadziliśmy razem, podobnie jak pierwszą. Przyczyną tego był nie tylko fakt, że razem otwieraliśmy i zamykaliśmy konferencję, zatem i tak musieliśmy na tych sesjach być. Był to także fakt, że braliśmy na siebie słabszą frekwencję związaną ze „schodzeniem się” uczestników, powoli zapełniających salę w czasie pierwszej sesji i powoli ją opuszających w trakcie ostatniej. Tą tradycję musiałem przerwać dopiero w trakcie obecnej konferencji. Z uwagi na brak czasu musiałem zrezygnować z ostatniej sesji, bez której i tak konferencja kończy się o godzinie 19, co oczywiście zmniejsza frekwencję, bo przecież każdy chce już powoli wracać do domu.

Frekwencja zawsze była dla nas ważna. Czy zgromadzimy tylu uczestników, żeby wypełnić salę? Czy zainteresowanie nie zmniejszy się na tyle, że organizacja następnej konferencji nie będzie miała sensu? Na szczęście zainteresowanie od początku było duże, a z czasem coraz bardziej się zwiększało. W pierwszej konferencji wzięło udział ponad 300 uczestników, jednak wkrótce sala hotelu Hyatt mieszcząca niecałe 400 osób stała się za ciasna i konferencja przeniosła się do hotelu Sofitel (dawna Victoria), a potem do hotelu Hilton na Grzybowskiej, gdzie właśnie powróciła po kilkuletniej nieobecności związanej z COVID-em oraz ze zmianą organizatora z firmy Evmaco na IAMP. COVID, co prawda, przyniósł konferencji rekordową frekwencję uczestników, bo prawie 1000 osób brało udział online, ale przyniósł też straty, w tym jedną bardzo dla mnie bolesną.

W czasie COVID-u zmarł Profesor Grzeszczak. Był moim przyjacielem, człowiekiem niezwykle pracowitym, decyzyjnym i pomocnym. Na przykład układanie programu czterech sesji naukowych konferencji zajmowało nam zwykle nie dłużej niż pół godziny. Spotykaliśmy się zazwyczaj we wrześniu lub październiku w którymś z europejskich miast w trakcie kolejnego zjazdu EASD, zjadaliśmy razem lunch i po takim spotkaniu program był gotowy. Wiedzieliśmy już wtedy, co nowego na świecie, w USA, w Europie i wybieraliśmy najciekawsze naszym zdaniem tematy do przedstawienia na „Nowościach”. Wspominam Profesora zarówno ze smutkiem z powodu jego nieobecności, jak i z przyjemnością, jaką daje przypominanie sobie miłych chwil. Dla upamiętnienia jego osoby mamy corocznie na „Nowościach” wykład im. Profesora Władysława Grzeszczaka. W tym roku wygłosi go prof. Tomasz Klupa.

Po tych wspomnieniach z przeszłości wybiegnę na koniec myślą w przyszłość. Jestem ciekawy, jak będzie zmieniała się diabetologia, obesitologia, jakie to nowości będziemy mieli w przyszłym roku, za pięć lat, za kolejne dwadzieścia lat… A co będzie za sto lat? Tego się już nie dowiem, podobnie jak nie wiem, do jakiego wieku dotrwają „Nowości w cukrzycy”, zanim w końcu „umrą”. Bo że kiedyś będą ostatnie „Nowości”, to jest pewne; taki jest los każdej cyklicznej konferencji. Życzę im, sobie i wszystkim uczestnikom, żeby stało się to jak najpóźniej – i żebyśmy mogli obchodzić kolejne, okrągłe rocznice.

Prof. dr hab. n. med. Edward Franek

Artykuł Prof. Edward Franek: Dwadzieścia lat minęło jak jeden dzień… pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Semaglutyd zmienił podejście do leczenia cukrzycy i otyłości, ale wokół preparatów Ozempic i Wegovy narosło wiele nieporozumień – od różnic we wskazaniach i refundacji po oczekiwania pacjentów i obawy lekarzy przed eskalacją dawki. Wątpliwości rozwiewa prof. dr hab. med. Leszek Czupryniak, kierownik Kliniki Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Zacznijmy od podstaw, bo wokół tych preparatów narosło wiele nieporozumień. Czym właściwie różnią się od siebie Ozempic i Wegovy?

Jeśli chodzi o rodzaj substancji czynnej – niczym. Zarówno Ozempic, jak i Wegovy zawierają semaglutyd, czyli długodziałający analog ludzkiego glukagonopodobnego peptydu-1 (GLP-1) o udokumentowanym wpływie na kontrolę glikemii, masę ciała oraz ryzyko sercowo-naczyniowo-nerkowe w otyłości i cukrzycy typu 2. Różnica między preparatami dotyczy dawki, wskazań rejestracyjnych oraz – co w Polsce bardzo istotne – refundacji.

Ozempic, zarejestrowany do stosowania w cukrzycy typu 2, pojawił się na rynku wcześniej niż Wegovy, bo tuż przed pandemią, w styczniu 2020 r. Preparat ten zarejestrowano do leczenia cukrzycy, gdyż badania kliniczne początkowo przeprowadzono w tej grupie pacjentów, badając dawki 0,25–1 mg tygodniowo. Dopiero później, gdy zaobserwowano istotny wpływ semaglutydu na redukcję masy ciała, przeprowadzono kolejne badania z zastosowaniem wyższej dawki – 2,4 mg semaglutydu tygodniowo u pacjentów z otyłością i bez cukrzycy. Preparat semaglutydu, który zarejestrowano do stosowania w otyłości na podstawie tych badań, nazwano Wegovy.

Jakie ma on wskazania?

Wegovy, dostępny w dawkach 0,25 mg, 0,5 mg, 1,0 mg, 1,7 mg oraz 2,4 mg semaglutydu, wskazany jest w celu zmniejszenia i utrzymania masy ciała u dorosłych pacjentów, u których BMI jest równe lub wyższe niż 30 kg/m2, oraz u pacjentów, u których BMI jest równe lub wyższe niż 27 kg/m2 i do tego współistnieje przynajmniej jedno schorzenie związane z nieprawidłową masą ciała – np. stan przedcukrzycowy lub cukrzyca typu 2, dyslipidemia, nadciśnienie tętnicze, choroba sercowo-naczyniowa czy obturacyjny bezdech senny. 2,4 mg semaglutydu to terapeutyczna dawka docelowa w leczeniu otyłości.

Czyli nie mamy do czynienia z „inną wersją” leku?

Absolutnie nie. Wegovy to nie jest żaden „semaglutyd plus”, jak myślą niektórzy – substancja czynna jest identyczna, co w Ozempicu. Wstrzykiwacz który w przypadku leku Wegovy umożliwia podanie wyższej dawki (Ozempic został zarejestrowany w dawkach 0,25 mg, 0,5 mg i 1,0 mg semaglutydu), jest podobny jak w przypadku Ozempicu. Problem polega na tym, że pacjenci często myślą: inna nazwa to inny lek. Również dla lekarzy bywa to kłopotliwe, dlatego trzeba to wszystko wyjaśnić, bo to ten sam lek, są tylko różne preparaty z różnymi wskazaniami i umożliwiającymi różne dawkowanie.

Który preparat poda pan pacjentowi, który choruje zarówno na cukrzycę, jak i na otyłość?

Wówczas zadecydują wskazania rejestracyjne i refundacyjne. Ozempic ma rejestrację w cukrzycy typu 2 i jest refundowany, Wegovy – w otyłości i nie ma refundacji. W praktyce klinicznej u chorego z cukrzycą typu 2 najczęściej korzystamy z Ozempicu, nawet jeśli celem terapeutycznym jest również redukcja masy ciała, co pozwala jednocześnie poprawić kontrolę glikemii i istotnie zmniejszyć ryzyko sercowo-naczyniowo-nerkowe, wykorzystując pełny potencjał leku.

Wspomniał pan o zmniejszeniu ryzyka sercowo-naczyniowego za sprawą semaglutydu – to bardzo ważne. Co mówią o tym badania?

Wpływ semaglutydu na ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych – takich jak zawał serca, udar mózgu czy zgon z przyczyn sercowo-naczyniowych – oceniono w ramach badań SUSTAIN-6 oraz SELECT. Badanie SUSTAIN-6 prowadzono u pacjentów z cukrzycą typu 2 stosujących semaglutyd w dawkach do 1 mg raz w tygodniu, natomiast badanie SELECT objęło osoby z otyłością, bez cukrzycy, leczone dawką 2,4 mg semaglutydu również raz w tygodniu. W obu badaniach wykazano istotne zmniejszenie ryzyka poważnych incydentów sercowo-naczyniowych, co potwierdza, że korzyści kardioprotekcyjne semaglutydu nie ograniczają się wyłącznie do kontroli glikemii, lecz obejmują także pacjentów z otyłością i wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym.

Czy według pana wskazania do stosowania semaglutydu powinny być w przyszłości szersze?

Wskazania zawsze pojawiają się w konsekwencji badań klinicznych – i te badania już trwają. Pacjenci z cukrzycą i otyłością bardzo często mają także inne choroby. Wiemy już, że semaglutyd wykazuje silne działanie przeciwzapalne, pojawiają się także dane sugerujące jego potencjalną skuteczność w uzależnieniu od alkoholu i innych uzależnień – trwają badania w tym kierunku. W badaniu FLOW zaobserwowano ponadto, że stosowanie semaglutydu wiąże się z istotnym zmniejszeniem częstości nowych lub nasilających się powikłań nerkowych w cukrzycy typu 2 – przede wszystkim rozwoju i progresji albuminurii. Obserwowano też wolniejsze pogarszanie się funkcji nerek w porównaniu z grupą placebo. Wyniki te potwierdzają pośrednie, ale klinicznie istotne działanie nefroprotekcyjne semaglutydu u chorych z cukrzycą typu 2.

To nie wszystko. Są już dostępne obserwacje dotyczące wpływu tego leku na wczesne etapy demencji. Jestem więc przekonany, że w przyszłości semaglutyd znajdzie zastosowanie w kolejnych obszarach terapeutycznych z korzyścią dla wielu pacjentów.

Jak przygotować pacjenta do terapii semaglutydem, aby leczenie było jak najbardziej skuteczne?

Bardzo ważna jest współpraca z dietetykiem – dieta powinna być bogatobiałkowa (z podażą białka na poziomie ok. 1,0–1,5 g na 1 kg masy ciała) i z ograniczeniem węglowodanów prostych. Równie ważna jest aktywność fizyczna, bo przy szybkiej redukcji masy ciała pacjenci mogą tracić masę mięśniową.

Druga sprawa to dawkowanie. Częstym błędem jest zbyt wolne zwiększanie dawki albo brak eskalacji. Tymczasem jeśli masa ciała lub glikemia pacjenta wystarczająco się nie poprawiają, dawkę trzeba zwiększać – oczywiście stopniowo. Wielu lekarzy zatrzymuje się jednak na dawkach początkowych, nie wykorzystując pełnego potencjału leku. Zawsze powinno dążyć się do najskuteczniejszej dawki dla danego pacjenta.

W jaki sposób należy zwiększać dawkę?

Wolna, stopniowa eskalacja istotnie poprawia tolerancję leczenia i zmniejsza ryzyko działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego, takich jak nudności czy wymioty. W praktyce klinicznej cierpliwość w zwiększaniu dawki przekłada się na lepszą współpracę lekarza z pacjentem i większą szansę na długoterminowe utrzymanie terapii, szczególnie że leczenie semaglutydem jest przewlekłe.

W przyszłym roku spodziewamy się rejestracji dawki 7,2 mg semaglutydu! To pokazuje, jak dynamicznie rozwija się ta forma terapii. W ciągu kilku lat przeszliśmy od 0,25 mg do wielokrotnie wyższych dawek – i to w sposób bezpieczny. We współczesnej farmakoterapii jest to rzadko spotykane i świadczy o ogromnym potencjale tej grupy leków.

Rozmawiała: Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Ozempic czy Wegovy? Jak racjonalnie stosować semaglutyd w iniekcjach raz w tygodniu pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Przez dekady medycyna postrzegała cukrzycę niemal wyłącznie przez pryzmat nadmiaru: kalorii, masy ciała. Tymczasem coraz więcej danych naukowych wskazuje, że istnieje odmienna postać tej choroby rozwijająca się w warunkach długotrwałego niedożywienia i niedoboru białka

Mowa o cukrzycy typu 5 – jednostce chorobowej, która przez lata pozostawała na marginesie klasyfikacji, a dziś wraca do dyskusji jako istotne wyzwanie współczesnej diabetologii.

Cukrzyca typu 5 bywa określana także jako cukrzyca związana z niedożywieniem (malnutrition-related diabetes mellitus, MRDM). Opisywano ją już w latach 50. i 60. XX wieku, głównie u młodych dorosłych w krajach o niskich i średnich dochodach – Afryce, Azji Południowej i Ameryce Łacińskiej. Pacjenci ci nie spełniali kryteriów ani cukrzycy typu 1, ani typu 2: byli szczupli, często wychowani w warunkach przewlekłego niedoboru żywieniowego, a mimo hiperglikemii nie rozwijali typowej kwasicy ketonowej.

Dziś wiemy, że u podłoża tej postaci cukrzycy leży upośledzony rozwój i funkcja komórek beta trzustki związany z niedoborem energii i białka w kluczowych okresach rozwoju – w życiu płodowym, dzieciństwie i adolescencji. Badania histopatologiczne oraz obrazowe wskazują na zmniejszoną masę trzustki i ograniczoną zdolność wydzielania insuliny przy jednoczesnym braku klasycznej insulinooporności charakterystycznej dla cukrzycy typu 2.

Problem cukrzycy typu 5 powraca dziś z nową siłą, ponieważ dotyczy setek milionów ludzi na świecie. Szacuje się, że nawet 20–25 mln chorych w krajach rozwijających się może mieć tę właśnie postać cukrzycy, często błędnie diagnozowaną jako typ 1 lub typ 2. I nie jest to problem jedynie klasyfikacyjny – błędne rozpoznanie prowadzi do niewłaściwego leczenia. Pacjenci z cukrzycą typu 5 często źle tolerują wysokie dawki insuliny, a podstawą terapii powinno być raczej stopniowe uzupełnianie niedoborów żywieniowych, indywidualnie dobrana farmakoterapia oraz ścisłe monitorowanie metaboliczne.

W ostatnich latach temat ten wrócił na łamy prestiżowych czasopism naukowych, takich jak „The Lancet Diabetes & Endocrinology” czy „Nature Reviews Endocrinology”. Eksperci podkreślają, że obecna klasyfikacja cukrzycy nie oddaje w pełni biologicznej różnorodności choroby i pomija populacje, w których dominującym czynnikiem ryzyka nie jest otyłość, lecz niedożywienie. Coraz częściej pojawiają się postulaty formalnego wyodrębnienia cukrzycy typu 5 w międzynarodowych wytycznych.

Dla europejskich lekarzy temat ten może wydawać się odległy, jednak w dobie migracji, globalnych nierówności zdrowotnych i narastających kryzysów humanitarnych nabiera on znaczenia także w praktyce klinicznej w krajach wysokorozwiniętych. Cukrzyca typu 5 przypomina nam, że nie każda hiperglikemia jest chorobą nadmiaru – czasem jest chorobą głębokiego deficytu. To również ważna lekcja dla współczesnej diabetologii: skuteczne leczenie cukrzycy wymaga nie tylko nowoczesnych technologii i leków, ale także zrozumienia kontekstu biologicznego, społecznego i żywieniowego pacjenta. Bez tego nawet najlepsze terapie mogą okazać się chybione.

Prof. dr hab. n. med. Przemysław Witek
kierownik Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych, Endokrynologii i Diabetologii Wydziału Lekarskiego WUM, Mazowiecki Szpital Bródnowski

Artykuł Cukrzyca typu 5 – zapomniana postać choroby metabolicznej pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Program edukacyjny „Uczniowie zmieniają cukrzycę” w ramach globalnej inicjatywy „Miasta dla zdrowia” (NovoNordisk) otrzymał Nagrodę Zaufania Złoty OTIS z Diamentami 2025. Zapraszamy do wysłuchania laudacji, którą wygłosiła dr hab. nauk o zdrowiu Iwona Kowalska-Bobko

Więcej o nagrodzonym programie można przeczytać tutaj.

Artykuł „Uczniowie zmieniają cukrzycę”: laudacja (VIDEO) pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rok 2026 będzie wyjątkowy dla Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków (PSD) z dwóch powodów. Pierwszym z nich jest 45-lecie założenia najstarszej pacjenckiej organizacji w Polsce. Drugim zapowiedź otwarcia przez PSD Centrum Edukacji i Historii Cukrzycy

Założone 19 czerwca 1981 r. w Bydgoszczy Stowarzyszenie Cukrzyków Polskich, a dziś Polskie Stowarzyszenie Diabetyków to największa społeczność pacjentów w Polsce, stowarzyszająca ok. 55 tys. osób w 330 oddziałach i kołach na terenie całego kraju. W 2026 roku obchodzić będzie 45 lat działalności. Z tej okazji otwiera Centrum Edukacji i Historii Cukrzycy w ramach struktury PSD podlegające bezpośrednio Zarządowi Głównemu Stowarzyszenia.

Historia ważna dla teraźniejszości

Choć obraz diagnostyki i leczenia cukrzycy zmienił się przez ostatnie dziesięciolecia diametralnie, są pacjenci, którzy nadal pamiętają jak ten proces przebiegał, dzięki czemu jeszcze wyraźniej widzą postęp, który dokonał się w medycynie. Polskie Stowarzyszenie Diabetyków postanowiło otworzyć Centrum Edukacji i Historii Cukrzycy, które pozwoli zachować pamięć o tym, jak cukrzyca z ciężkiej, skracającej znacząco życie choroby, stała się chorobą, która nie musi wiązać się z ograniczeniami w życiu prywatnym i zawodowym. To miejsce wsparcia dla pacjentów i ich rodzin, w którym otrzymają wiedzę, wsparcie i inspirację do mierzenia się z chorobą. W placówce mają się też odbywać lekcje historii, a wstęp na wystawę będzie darmowy i szeroko dostępny.

Wyjątkowy jubileusz – historyczna podróż

45. lat to wyjątkowa okazja do świętowania, dlatego Zarząd Główny Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków zaplanował szereg atrakcji w ramach otwarcia Centrum Edukacji i Historii Cukrzycy. W programie jubileuszowym znajdą się:
• Wystawa historyczna – przegląd ewolucji leczenia cukrzycy od 1981 roku do dziś.
• Spotkania i warsztaty – edukacja dla pacjentów, rodzin, dzieci i nauczycieli.
• Wspomnienia pacjentów – opowieści z codziennego życia osób z cukrzycą.

– Polskie Stowarzyszenie Diabetyków ma bogatą, wspaniałą historię. Tę historię tworzą zarówno diabetycy, jak i ich rodziny, a także przyjaciele i partnerzy stowarzyszenia. Chcemy mocno podkreślić, że 45 lat działalności nie byłoby możliwe, gdyby nie ludzie z całej Polski. To oni tworzą wyjątkową wspólnotę celów, dzielą się swoim doświadczeniem, nie zawsze łatwym i wspierają wzajemnie w radzeniu sobie z chorobą. Chcemy również pokazać światu, że w pacjenci z cukrzycą są pełnoprawnymi członkami społeczeństwa, aktywnie biorącymi udział w życiu publicznym i działającymi na rzecz drugiego człowieka. Chcemy wreszcie pokazać, że nigdy nie powinniśmy tracić nadziei na lepsze, czego dowodem ma być historyczna podróż w leczeniu cukrzycy. Jesteśmy na etapie uzupełniania eksponatów, historii pacjentów i aranżacji przestrzeni wystawowej. Oficjalne otwarcie planujemy na pierwszy kwartał 2026 roku w Warszawie. Już dziś zachęcamy do dzielenia się tą informacją, śledzenia naszych mediów, gdzie będą ukazywały się na bieżąco informacje o postępach prac związanych z centrum i zapraszamy na otwarcie – mówi Monika Kaczmarek, prezes Zarządu Głównego Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków.

Artykuł Polskie Stowarzyszenie Diabetyków zapowiada otwarcie Centrum Edukacji i Historii Cukrzycy pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

PolTREG SA, lider w innowacyjnych terapiach immunologicznych, nawiązał strategiczną współpracę naukową z trzema wybitnymi autorytetami w dziedzinie diabetologii i neuroimmunologii: prof. Jayem Skylerem, prof. Desmondem Schatzem oraz prof. Lawrencem Steinmanem. Uznani eksperci dołączyli do rady naukowej (Scientific Advisory Board) amerykańskiej spółki zależnej Immuthera

• Zaangażowanie ekspertów stanowi dowód najwyższej jakości prowadzonych przez PolTREG badań oraz potwierdza, że firma realizuje swoje projekty zgodnie z najnowszą wiedzą naukową i światowymi standardami.
• Nawiązanie tej współpracy to kolejny krok wzmacniający obecność PolTREG na rynku amerykańskim.

– Dołączenie do naszej rady naukowej trzech wybitnych amerykańskich ekspertów – prof. Skylera, prof. Schatza i prof. Steinmana – umacnia pozycję PolTREG jako jednego z globalnych liderów terapii komórkowych i immunologicznych. Ich wiedza, doświadczenie i autorytet naukowy dają nam istotną przewagę strategiczną. Dzięki ich wsparciu nasze badania i programy kliniczne pozostają zgodne z najwyższymi standardami naukowymi i troską o pacjenta. To nie tylko szansa na przyspieszenie rozwoju przełomowych terapii dla cukrzycy typu 1 i innych chorób autoimmunologicznych, lecz także istotne wzmocnienie merytoryczne i wizerunkowe naszej działalności badawczej. Rada naukowa będzie pełnić kluczową rolę w ocenie projektów i budowaniu międzynarodowych partnerstw – mówi prof. Piotr Trzonkowski, prezes zarządu i współzałożyciel PolTREG SA.

PolTREG intensyfikuje swoją obecność na rynku amerykańskim. W połowie czerwca powołał amerykańską spółkę w 100 proc. zależną Immuthera, zarejestrowaną jako C Corporation w stanie Delaware.

– Komórki Treg odgrywają kluczową rolę w utrzymaniu homeostazy układu odpornościowego. W związku z tym ich produkcja przez PolTREG i Immunotherę daje nadzieję na wyleczenie lub kontrolę chorób autoimmunologicznych, w tym cukrzycy typu 1 – mówi prof. Desmond Schatz.

– Cieszę się, że mogę doradzać PolTREG i Immuthera podczas badań klinicznych ich przełomowej technologii – dodaje prof. Lawrence Steinman.

Prof. Jay Skyler – globalny autorytet w terapii cukrzycy typu 1

Profesor Jay Skyler jest jednym z najbardziej wpływowych naukowców w dziedzinie diabetologii. Jego dorobek naukowy zrewolucjonizował leczenie cukrzycy typu 1 na świecie. To właśnie on jako jeden z pionierów wprowadził koncepcję samokontroli poziomu glukozy przez pacjentów oraz intensywnej insulinoterapii, opracowując algorytmy, które do dziś stanowią podstawę leczenia. Jako przewodniczący międzynarodowych badań DPT-1 i TrialNet prowadził przełomowe prace nad zapobieganiem cukrzycy typu 1, inicjując badania nad immunoterapią i ochroną komórek beta. Prof. Skyler jest także założycielem prestiżowego czasopisma Diabetes Care oraz laureatem najważniejszych nagród amerykańskich i międzynarodowych organizacji diabetologicznych.

Prof. Desmond Schatz – lider w prewencji i leczeniu cukrzycy typu 1

Profesor Desmond Schatz od ponad 40 lat prowadzi badania dotyczące genetyki, immunopatogenezy oraz prewencji cukrzycy typu 1, koncentrując się szczególnie na wczesnym wykrywaniu i leczeniu tej choroby u dzieci. Jego prace przyczyniły się do rozwoju programów wczesnego wykrywania i monitorowania ryzyka cukrzycy. Jako główny badacz w licznych projektach finansowanych przez National Institutes of Health i Juvenile Diabetes Research Foundation (JDRF) prof. Schatz nie tylko rozwija nowe terapie, ale także kształci kolejne pokolenia naukowców i lekarzy. Jego wkład w rozwój diabetologii został doceniony licznymi nagrodami, w tym prestiżowym Medalem Bantinga i nagrodą JDRF za wybitne osiągnięcia w badaniach klinicznych.

Prof. Lawrence Steinman – pionier terapii w neuroimmunologii i autoimmunologii

Prof. Steinman zrewolucjonizowały neuroimmunologię i leczenie chorób autoimmunologicznych. Jego badania na Uniwersytecie Stanforda doprowadziły do powstania Natalizumabu (Tysabri), pierwszego zatwierdzonego przeciwciała monoklonalnego w leczeniu stwardnienia rozsianego, obecnie standardu terapii na całym świecie. Z kolei jego prace nad rolą wirusa Epsteina-Barr w rozwoju stwardnienia rozsianego oraz nad mechanizmami autoimmunizacji otworzyły nowe perspektywy leczenia chorób neurologicznych i autoimmunologicznych, w tym cukrzycy typu 1. Profesor Steinman jest członkiem amerykańskiej National Academy of Sciences oraz laureatem szeregu międzynarodowych nagród za osiągnięcia naukowe.

W ostatnich miesiącach do grona partnerów PolTREG dołączyli: amerykański bank inwestycyjny Noble Capital Markets, Inc. oraz firma Kinexum Services LLC, która wspiera PolTREG w procesie rejestracji terapii TREG w Stanach Zjednoczonych. PolTREG rozpoczął również współpracę ze szwajcarską firmą Antion Biosciences, z którą rozwija nową generacją allogenicznych terapii Treg.

PolTREG złożył do FDA wniosek o spotkanie Pre-IND. Spotkanie pre-IND to istotny etap, który pozwoli na omówienie z FDA planów dotyczących badań klinicznych i rejestracji terapii.

Artykuł PolTREG SA: światowej klasy autorytety dołączają do rady naukowej amerykańskiej spółki zależnej pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Jak dzięki uproszczeniu terapii insulinowej zapewnić pacjentom z cukrzycą typu 2 lepszą kontrolę glikemii przy jednoczesnej redukcji masy ciała i niższym ryzyku hipoglikemii? Tłumaczy prof. Katarzyna Cypryk w rozmowie z Ewą Podsiadły-Natorską

Czy mieszanki insulinowe są skuteczną opcją kontroli glikemii?

Tak, z mieszanek insulinowych szeroko korzystają lekarze pracujący w klinikach, oddziałach szpitalnych oraz poradniach. Nieprzypadkowo. Jest to wygodna forma leczenia, która wiąże się jednak z występowaniem skutków ubocznych.

Jakich?

Pacjenci stosujący mieszanki insulinowe często doświadczają hipoglikemii, obserwuje się także u nich przyrost masy ciała. Ta forma terapeutyczna wymaga więc z ich strony dyscypliny, tzn. podawania insuliny w określonych porach dnia i synchronizacji wstrzyknięć z posiłkami. Wiąże się to również z tym, że pacjenci często muszą jeść dodatkowe posiłki, żeby zapobiec występowaniu hipoglikemii w okresach najsilniejszego działania poszczególnych składników mieszanki.

Czy rozwiązaniem jest uproszczenie terapii przy zastosowaniu nowej kategorii leków będących mieszanką insuliny oraz leku z grupy analogów GLP-1? Na polskim rynku taki preparat jest już dostępny: to iGlarLixi.

iGlarLixi to preparat będący połączeniem insuliny glargine 100 U/ml i liksysenatydu. Byłam członkiem zespołu badawczego, który uczestniczył w badaniu IV fazy o nazwie SoliSWITCH. Badanie to dotyczyło przejścia z mieszanek insulinowych właśnie na iGlarLixi u pacjentów z cukrzycą typu 2. Do udziału w badaniu SoliSWITCH zaproszono ponad 160 osób, z czego ok. 80 pacjentów pochodziło z Polski. Były to osoby chorujące na cukrzycę od ok. 10 lat, średnio w wieku 65 lat, z hemoglobiną glikowaną w przedziale od 7,5 do 10 proc., średnio 8,5. Wszyscy wcześniej byli leczeni mieszankami insulinowymi. W ramach badań sprawdziliśmy, czy przestawienie tych pacjentów z mieszanek insulinowych na iGlarLixi będzie się wiązało z poprawą glikemii.

I co się okazało?

Po 24 tygodniach u pacjentów uczestniczących w badaniu poziom HbA1C spadł średnio o 1,2 proc. przy braku epizodów ciężkich hipoglikemii. Natomiast dodatkowym korzystnym działaniem była redukcja masy ciała o ok. 1,2 kg. Pacjenci byli zadowoleni z terapii, ponieważ taka forma leczenia okazała się dla nich łatwiejsza; preparat iGlarLixi stosowali raz dziennie na godzinę przed głównym posiłkiem. Pozwoliło im to na bardziej elastyczny tryb życia i większą swobodę w spożywaniu pokarmów. Było to możliwe dzięki temu, że liksysenatyd jest „posiłkowym” analogiem GLP-1, tzn. silnie zmniejszającym glikemię poposiłkową. Z kolei drugi składnik preparatu – insulina – wpływa głównie na glikemię poranną.

Jak się stosuje ten preparat?

Preparat iGlarLixi najlepiej stosować według schematu, który zastosowaliśmy w badaniu*. Zaczynamy od dawki insuliny, którą oblicza się na podstawie dotychczas stosowanej dawki mieszanki insulinowej. Chodzi o to, żeby zwiększając stopniowo dawkę insuliny, stopniowo jednocześnie zwiększać dawkę liksysenatydu. Postępujemy więc analogicznie jak z innymi agonistami GLP-1 – jednak limit dawki GLP-1 wyznacza dawka glarginy. Aby zwiększyć elastyczność dawkowania, preparat iGlarLixi jest produkowany w dwóch postaciach – 300 jednostek insuliny glargine i 150 µg liksysenatydu w 3 ml roztworu (stężenie 2 j.m. : 1 µg) i 300 jednostek insuliny glargine i 100 µg liksysenatydu w 3 ml roztworu (stężenie 3 j.m. : 1 µg). Maks. dawka liksysenatydu to 20 µg/d. Pacjent preparat może sobie dawkować samodzielnie, kierując się swoją glikemią na czczo.

Dla kogo ten preparat w praktyce klinicznej jest przeznaczony?

Wydaje się, że potrzebą dzisiejszych czasów jest upraszczanie terapii, bo im pacjent ma prostszą terapię, tym większe jest prawdopodobieństwo, że będzie się do niej stosował. Zwiększa to compliance pacjenta, co z kolei zapewnia sukces terapeutyczny. Ma to szczególnie znaczenie u osób samotnych czy pacjentów wymagających całodobowej opieki. Rodzina lub opiekunowie mogą podać taki preparat przed wyjściem do pracy, przygotować osobie chorej posiłek i mieć pewność, że jest ona „zabezpieczona” na cały dzień. Z drugiej strony preparat iGlarLixi polecany jest osobom aktywnym, które chcą zastosować lek raz dziennie i nie myśleć o chorobie przez pozostałą część doby.

Wydaje się, że tego typu rozwiązanie jest korzystne również dla wspomnianych przez panią opiekunów.

Oczywiście. Dzięki temu preparatowi rodzina może kontrolować dawki leku i mieć przy tym pewność, że terapia jest bezpieczna, tzn. nie doprowadzi do poważnych hipoglikemii; nasze badanie wykazało, że zagrożenie hipoglikemią podczas stosowania iGlarLixi jest takie samo, co podczas leczenia samą insuliną. Co więcej, blisko 50 proc. badanej przez nas populacji osiągnęło poziom HbA1C poniżej 7 proc., a więc spełniło ogólny cel terapeutyczny dla pacjentów z cukrzycą, bez zwiększonego ryzyka hipoglikemii, a ponad 35 proc. osób uczestniczących w badaniu uzyskało HbA1C poniżej 7 proc. – bez hipoglikemii i bez przyrostu masy ciała.

W jaki sposób wyniki badania SoliSWITCH mogą wpłynąć na decyzje terapeutyczne podejmowane przez diabetologów?

Preparat iGlarLixi może być użyty zarówno do intensyfikacji leczenia cukrzycy, jak i zmniejszenia intensywności terapii. Intensyfikacja będzie dobrym rozwiązaniem dla pacjentów, którzy do tej pory nie brali insuliny, a jej potrzebują. W ten sposób uzyskają połączenie terapii insulinowej z analogiem GLP-1. Preparat może być również stosowany u pacjentów, u których chcemy zmniejszyć intensyfikację leczenia, np. przestawić pacjentów z wielokrotnych wstrzyknięć insuliny bądź z mieszanek insulinowych na preparat iGlarLixi. Dodatkowo możemy rozpoczynać terapię insuliną od tego preparatu albo deintensyfikować terapię, gdy pacjent nie otrzymywał wcześniej analogu GLP-1, a jest leczony insuliną w bardziej skomplikowanym schemacie (2, 3 czy 4 wstrzyknięć na dobę).

Jak wyniki badań, o których rozmawiamy, wpisują się w najnowsze zalecenia Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego dotyczące leczenia cukrzycy typu 2?

Omawiana przez nas forma terapii znalazła się w zaleceniach klinicznych dotyczących schematu leczenia cukrzycy typu 2. Została ona również wskazana jako osobna możliwość terapeutyczna: w momencie, kiedy dopiero zaczynamy insulinoterapię oraz w chwili, gdy chcemy ją deintensyfikować z różnych przyczyn.

A jakie jest pani doświadczenie z preparatem iGlarLixi?

Preparat sprawdza się w codziennej praktyce klinicznej. Stosujemy go coraz częściej zarówno w szpitalu, jak i w ambulatorium, a wyniki naszych pacjentów potwierdzają wyniki uzyskane w ramach badań klinicznych SoliSWITCH.

Prof. dr hab. med. Katarzyna Cypryk, kierownik Kliniki Chorób Wewnętrznych i Diabetologii, Centralny Szpital Kliniczny Uniwersytetu Medycznego w Łodzi.

Artykuł Uproszczenie terapii to korzyść dla pacjentów, ich opiekunów oraz lekarzy pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Na prośbę Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków spółka Novo Nordisk udzieliła informacji dotyczącej dostępności leku Ozempic oraz rozróżnienia wskazań leków Ozempic i Wegovy

Pełne brzmienie wskazań:

1. Lek Wegovy® (semaglutyd 2,4 mg)
– u dorosłych: „jest stosowany łącznie z dietą i ćwiczeniami fizycznymi w celu zmniejszenia masy ciała oraz utrzymania masy ciała pod kontrolą. Stosuje się go u osób dorosłych, u których:
• BMI wynosi 30 kg/m2 lub powyżej (otyłość) lub
• BMI wynosi więcej niż 27 kg/m2, ale nie mniej niż 30 kg/m2 (nadwaga) i występują zaburzenia zdrowia związane z nieprawidłową masą ciała (takie jak cukrzyca, wysokie ciśnienie krwi, nieprawidłowe stężenie tłuszczów we krwi, zaburzenia oddychania podczas snu zwane „obturacyjnym bezdechem sennym” lub przebyty zawał serca, udar mózgu bądź schorzenia naczyń krwionośnych)”
– u młodzieży w wieku 12 lat i powyżej „jest stosowany łącznie z dietą i ćwiczeniami fizycznymi w celu kontroli masy ciała u młodzieży w wieku 12 lat i powyżej z:
• otyłością oraz
• masą ciała powyżej 60 kg”.
(ulotka dla pacjenta produktu leczniczego Wegovy)

2. Lek Ozempic® (semaglutyd)
„stosowany jest w leczeniu dorosłych pacjentów (w wieku 18 lat i powyżej) z cukrzycą typu 2, u których stosowanie diety i wysiłku fizycznego nie jest wystarczające:
• w monoterapii – u pacjentów, którzy nie mogą stosować metforminy (innego leku przeciwcukrzycowego) lub
• z innymi lekami przeciwcukrzycowymi – w przypadku, gdy leki te nie wystarczają do uzyskania właściwego stężenia cukru we krwi. Mogą to być leki doustne lub leki podawane we wstrzyknięciu podskórnym, takie jak insulina”.
(ulotka dla pacjenta produktu leczniczego Ozempic)

Celem zapewnienia odpowiedniego rozróżnienia informacja o zarejestrowanych wskazaniach ww. leków jest również publicznie dostępna tutaj.

Oba leki są wydawane na receptę i ze względu na bezpieczeństwo pacjentów powinny być stosowane zgodnie z zaleceniami lekarza.

Odnosząc się do zapytania o cenę Wegovy, spółka informuje, iż jest on dostępny w Polsce we wstrzykiwaczu FlexTouch® od marca 2025 roku. Jego cenę można sprawdzać za pomocą ogólnodostępnych portali. W Programie Poprawy Dostępności (PPD) do leków Novo Nordisk cena maksymalna Wegovy® w dawce 2.4 mg dla pacjenta to: 1220 PLN brutto.
Dla dawek titracyjnych cena maksymalna dla pacjenta w PPD to:
• 550,00 PLN brutto za Wegovy 0,25mg
• 600,00 PLN brutto za Wegovy 0,5mg
• 600,00 PLN brutto za Wegovy 1mg
• 1 040,00 PLN brutto za Wegovy 1,7mg

Artykuł Ozempic i Wegovy – ważne rozróżnienie wskazań klinicznych pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa z dr. n. med. Bogumiłem Wolnikiem z Kliniki Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii GUMed, koordynatorem Regionalnego Centrum Diabetologii Uniwersyteckiego Centrum Klinicznego w Gdańsku

Mamy w Polsce 300 tys. pacjentów z cukrzycą typu 1, z czego wśród dorosłych zdecydowana większość nie korzysta z pomp insulinowych – czy mimo tego można skutecznie kontrolować poziom cukru?

Choć wśród młodszych pacjentów powszechnie stosowane są pompy insulinowe – co wynika głównie z prowadzenia leczenia już od dzieciństwa – u dorosłych ten model terapii nie jest aż tak popularny. W dużej mierze wynika to z faktu, że refundacja pomp nie jest kontynuowana po ukończeniu 26. roku życia, co sprawia, że wielu pacjentów zmuszonych jest kontynuować leczenie metodą penową. Ale są i inne przyczyny, np. niektóre osoby nie akceptują faktu, że miałyby być na stałe „przypięte do urządzenia”. Mimo to, dzięki zastosowaniu ciągłego monitorowania glikemii (CGM), możliwe jest osiągnięcie bardzo precyzyjnej kontroli poziomu cukru. CGM dostarcza danych w czasie rzeczywistym, umożliwiając szybkie reagowanie na zmiany, co w praktyce przekłada się na możliwość „wyrównania” glikemii nawet przy leczeniu penami. Nowoczesne systemy monitoringu, wspierane analizą danych, stają się kluczowym elementem terapii, co potwierdzam w codziennej praktyce klinicznej. Bez takiej technologii dzisiaj już nie wyobrażam sobie pełnej opieki nad pacjentem z cukrzycą.

Czy rozszerzenie refundacji CGM od 1 stycznia 2023 roku wpłynęło na dostępność i jakość technologicznego wsparcia w terapii cukrzycy?

Wprowadzenie szerokiej refundacji systemów CGM stanowiło prawdziwy przełom w leczeniu pacjentów z cukrzycą. Dzięki temu więcej osób zyskało dostęp do monitorowania glikemii w czasie rzeczywistym, co umożliwia lekarzom oraz pacjentom bardziej świadome podejmowanie decyzji terapeutycznych. Refundacja obejmuje nie tylko cukrzycę typu 1, ale także pacjentów z cukrzycą typu 2, którzy coraz częściej korzystają z tych narzędzi w celu precyzyjnego sterowania dawkami insuliny. Dzięki stałemu dostępowi do bieżących danych o glukozie proces dawkowania staje się bardziej dynamiczny i dostosowany do zmieniających się warunków – np. w trakcie posiłków, aktywności fizycznej czy stresu.

Warto podkreślić, że szeroka refundacja zwiększa dostępność technologii nawet wśród pacjentów, którzy wcześniej ze względów finansowych mieli ograniczony dostęp do takich rozwiązań. Jednak samo posiadanie CGM to dopiero początek – kluczowe jest umiejętne wykorzystanie zgromadzonych danych do optymalizacji leczenia, co staje się możliwe przy integracji tego systemu z nowoczesnymi narzędziami wspomagającymi insulinoterapię, takimi jak system Smart MDI.

Czym różni się system Smart MDI od tradycyjnego CGM?

Główna różnica między tradycyjnym CGM a systemem Smart MDI tkwi w sposobie wykorzystania danych. Standardowy system CGM rejestruje poziom glukozy we krwi w czasie rzeczywistym, dostarczając pacjentowi oraz lekarzowi szczegółowych informacji na temat zmieniającej się glikemii.

System Smart MDI idzie o krok dalej – integruje te dane z aplikacją sterującą insulinoterapią penową. Dzięki takiej integracji dane z CGM trafiają do dedykowanej aplikacji, która analizuje je w kontekście indywidualnego profilu pacjenta, jego aktywności oraz czynników zewnętrznych, takich jak posiłki czy aktywność fizyczna. Proces ten odbywa się przy użyciu połączenia Bluetooth oraz specjalnej chmury obliczeniowej, dzięki której system jest w stanie generować precyzyjne powiadomienia oraz wskazówki dotyczące dawkowania insuliny. W praktyce oznacza to, że pacjent otrzymuje nie tylko surowe dane, ale także gotowe sugestie, jak postępować, by bezpiecznie i skutecznie sterować poziomem cukru. To połączenie precyzyjnego pomiaru z inteligentną analizą stanowi istotną przewagę nad tradycyjnym podejściem opartym wyłącznie na monitorowaniu.

Czy pacjenci stosujący już CGM mogą korzystać z systemu Smart MDI? Jakie są korzyści wynikające z takiej integracji?

System Smart MDI został zaprojektowany tak, aby pacjenci, którzy już korzystają z CGM, mogli czerpać dodatkowe korzyści ze swojej codziennej terapii. Integracja tych dwóch rozwiązań umożliwia dynamiczną analizę danych, a co za tym idzie – precyzyjne ustalanie dawek insuliny. Pacjenci, którzy wcześniej ograniczali się do samodzielnego wyliczania dawek, dzięki inteligentnemu systemowi otrzymują wskazówki dotyczące zarówno dawek planowych, jak i korekcyjnych. W praktyce oznacza to m.in. możliwość szybkiego reagowania, gdy system wykryje wzrost glukozy bez odpowiadającego mu podania insuliny.

Smart MDI umożliwia wysyłanie powiadomień przypominających o konieczności wykonania iniekcji lub podania dawki korekcyjnej. Takie rozwiązanie nie tylko zwiększa bezpieczeństwo, minimalizując ryzyko nagłych epizodów hiperglikemii, ale także podnosi komfort pacjenta, pozwalając mu na bardziej świadome i precyzyjne leczenie. Zintegrowane raporty, generowane przez system, dostarczają szczegółowych informacji o sposobie podawania insuliny, co umożliwia lekarzom lepsze monitorowanie i dostosowywanie terapii.

Dla kogo przeznaczone jest to rozwiązanie?

To narzędzie jest idealne dla pacjentów, którzy w tej chwili korzystają z penów, ale chcą „leczyć się lepiej” oraz dla tych, którzy świadomie rezygnują z pomp, z różnych względów, takich jak obawy przed ciągłym podłączeniem do urządzenia czy kwestie finansowe. Smart MDI pozwala im korzystać z zaawansowanych technologii dostępnych dotąd wyłącznie dla użytkowników pomp dzięki integracji aplikacji monitorujących i urządzeń insulinowych.

System umożliwia precyzyjne, kontrolowane podawanie insuliny za pomocą penów, co oznacza, że pacjent otrzymuje wsparcie zarówno podczas codziennego dawkowania, jak i przy korektach – wszystko to w przejrzysty sposób, z możliwością bieżącej analizy wyników. Dla wielu pacjentów, którzy przez lata prowadzą terapię penową, jest to rozwiązanie dające większą autonomię oraz lepszą kontrolę nad własnym zdrowiem, bez konieczności przechodzenia na całkowicie inny tryb leczenia.

Jakie są obecnie przyjmowane wartości poziomu glukozy u pacjentów z cukrzycą typu 1 i czy Smart MDI pomaga je utrzymać?

Obecnie kluczowym parametrem przy ocenie kontroli glikemii jest tzw. czas w zakresie (ang. Time In Range – TIR). Dla większości pacjentów – z wyłączeniem szczególnych przypadków, takich jak ciąża – zalecany zakres poziomu glukozy wynosi 70–180 mg/dl. Idealnie pacjent powinien spędzać w tym przedziale co najmniej 70 proc. czasu.

Korzystając z systemu Smart MDI, możliwe staje się nie tylko monitorowanie tego czasu, ale także szczegółowa analiza zachowania pacjenta. System generuje precyzyjne raporty, które pokazują zarówno momenty, gdy pacjent mieści się w docelowym zakresie, jak i sytuacje, kiedy następuje przekroczenie górnej lub dolnej granicy. Dzięki temu lekarze mają pełny obraz efektów leczenia, mogą ocenić skuteczność stosowanej terapii oraz wprowadzić ewentualne korekty. Dla pacjenta oznacza to większą kontrolę nad własnym stanem zdrowia – zintegrowany system, dzięki analizie i wyliczeniom, pozwala na precyzyjne ustalenie, kiedy i jakie dawki insuliny należy podać, aby utrzymać poziom cukru w optymalnym zakresie. Takie wsparcie przekłada się na lepsze wyniki terapeutyczne i minimalizuje ryzyko powikłań

Jakie nowoczesne funkcje w zakresie alarmów i powiadomień oferuje system Smart MDI?

Nowoczesne systemy monitorujące glikemię zawsze kładły nacisk na alarmy i powiadomienia – jednak system Smart MDI wprowadza zupełnie nową jakość w tym zakresie. Kluczową innowacją są dwa rodzaje powiadomień. Pierwszy dotyczy sytuacji, gdy pacjent pomija dawkę insuliny. System analizuje dane z CGM i jeśli zauważy wzrost poziomu glukozy, przy jednoczesnym braku zarejestrowanego wstrzyknięcia, natychmiast wysyła powiadomienie przypominające o konieczności wykonania iniekcji. W praktyce oznacza to, że pacjent jest informowany o zagrożeniu, zanim sytuacja zdąży się pogorszyć. Drugi rodzaj powiadomienia dotyczy konieczności wykonania dawki korekcyjnej – system monitoruje ilość aktywnej insuliny w organizmie, analizuje ostatnie podania i na tej podstawie rekomenduje wykonanie korekty, jeśli aktualny poziom insuliny nie jest wystarczający, aby skompensować wzrost glikemii.

Takie podejście pozwala uniknąć błędów związanych z opóźnionym reagowaniem na zmiany poziomu cukru, co jest szczególnie istotne w codziennej terapii. Dzięki inteligentnym i precyzyjnym powiadomieniom pacjent nie tylko otrzymuje informację o zagrożeniu, ale również konkretne wskazówki, jakie kroki należy podjąć – co znacząco podnosi bezpieczeństwo terapii i komfort życia.

Rozmawiała: Luiza Łuniewska

Artykuł Pomost między penami a pompami pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa z prof. dr. hab. n. med. Grzegorzem Dzidą

Czy pacjenci z cukrzycą typu 2 mają w Polsce odpowiedni dostęp do nowoczesnych terapii?

Niestety nie. Chociaż coraz więcej nowoczesnych terapii jest dostępnych na rynku, ich refundacja pozostaje bardzo ograniczona. W praktyce oznacza to, że wielu pacjentów nie ma szansy na leczenie zgodne z najnowszymi standardami medycznymi, ponieważ koszty nowoczesnych leków, takich jak flozyny, są poza ich zasięgiem finansowym. To duży problem, szczególnie dla osób z wysokim ryzykiem powikłań sercowo-naczyniowych, dla których te terapie mogłyby być przełomowe. Niestety, obecna polityka refundacyjna nie nadąża za postępem wiedzy medycznej.

Które leki są obecnie najtrudniej dostępne dla pacjentów?

Największe ograniczenia dotyczą flozyn, czyli inhibitorów SGLT-2 oraz agonistów receptora GLP-1. Flozyny są lekami, które mają wyjątkowo szerokie zastosowanie – nie tylko w leczeniu cukrzycy typu 2, ale także w przypadku niewydolności serca czy przewlekłej choroby nerek, niezależnie od obecności cukrzycy. Ich skuteczność w tych obszarach została potwierdzona w licznych badaniach klinicznych, dlatego w większości krajów Unii Europejskiej są one refundowane już w pierwszej lub drugiej linii leczenia. Niestety, w Polsce refundacja przysługuje dopiero w trzeciej linii, czyli dopiero wtedy, gdy dwa inne leki przeciwcukrzycowe okażą się nieskuteczne.

Dlaczego właśnie te terapie są tak ważne z punktu widzenia zdrowia publicznego?

Nowoczesne terapie, takie jak flozyny czy agoniści receptora GLP-1, nie tylko skutecznie regulują poziom glukozy we krwi, ale także wywierają pozytywny wpływ na funkcje serca i nerek. To leki, które dają pacjentowi więcej niż tylko wyrównanie cukrzycy – zapewniają tzw. protekcję narządową. Chronią przed zawałami, udarami, niewydolnością serca i przed postępującą utratą funkcji nerek. To jest właśnie ten dodatkowy benefit, który w przypadku tradycyjnych terapii nie występuje. Dodatkowo ich profil bezpieczeństwa jest bardzo dobry, co sprawia, że mogą być bez obaw stosowane nawet u pacjentów starszych, obciążonych innymi chorobami. W skali populacyjnej to potencjalnie tysiące uratowanych pacjentów i miliony złotych oszczędności dla systemu ochrony zdrowia.

Obecnie refundacja obejmuje jedynie trzecią linię leczenia. Jakie są skutki takiego ograniczenia?

To podejście stoi w sprzeczności z aktualną wiedzą medyczną i światowymi rekomendacjami. Im wcześniej wdrożymy skuteczną terapię, tym większe mamy szanse na zapobieżenie poważnym powikłaniom. Czekanie aż pacjent nie zareaguje na dwie inne terapie, by dopiero wtedy zastosować flozyny, to narażanie go na niepotrzebne ryzyko. Mamy dowody, że wcześniejsze zastosowanie flozyn znacząco zmniejsza ryzyko hospitalizacji i śmierci z powodów sercowo-naczyniowych. W praktyce oznacza to mniej cierpienia dla pacjenta i mniej obciążeń dla szpitali.

Jakie mechanizmy stoją za działaniem flozyn?

Flozyny działają na kilka sposobów. Po pierwsze, powodują wydalanie glukozy z moczem, czyli cukromocz. Wraz z glukozą z organizmu usuwane są również jony sodu, co prowadzi do tzw. natriurezy. Dodatkowo przez działanie osmotyczne zwiększa się ilość wydalanego moczu, co odciąża układ krążenia. Ale to nie wszystko. Flozyny poprawiają metabolizm serca – zwiększają produkcję tzw. łagodnych ciał ketonowych, które serce może łatwo wykorzystać jako źródło energii. Zmniejszają też ciśnienie w kłębuszkach nerkowych i redukują stres oksydacyjny, co jest szczególnie ważne dla ochrony nerek. To kompleksowe działanie sprawia, że są to jedne z najbardziej obiecujących leków we współczesnej diabetologii.

Czy są prowadzone działania mające na celu zmianę obowiązujących zasad refundacji?

Tak – i są one bardzo intensywne. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne, we współpracy z organizacjami pacjenckimi, od lat apeluje o rozszerzenie refundacji flozyn. W 2025 roku złożona została konkretna propozycja – objęcie refundacją już drugiej linii leczenia oraz obniżenie progu hemoglobiny glikowanej do poziomu 7 proc. Taki krok byłby nie tylko zgodny z aktualnymi wytycznymi klinicznymi, ale także realnie poprawiłby sytuację tysięcy pacjentów. Co ważne, propozycja ta uzyskała pozytywną opinię Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji, co pokazuje, że jest merytorycznie uzasadniona. Teraz wszystko zależy od decyzji Ministerstwa Zdrowia, a więc od kwestii ekonomicznych i politycznych.

Czy inwestycja w refundację flozyn może przynieść korzyści ekonomiczne?

Zdecydowanie tak. Hospitalizacje związane z niewydolnością serca, udarami czy przewlekłą chorobą nerek to ogromne koszty dla systemu zdrowia. Flozyny mają potencjał, aby znacząco te koszty obniżyć. Już po miesiącu stosowania widać redukcję liczby hospitalizacji z powodu niewydolności serca. To nie są dane teoretyczne — to efekt potwierdzony badaniami klinicznymi. Koszt terapii rocznej dla jednego pacjenta wynosi mniej niż 1000 zł, a efektywność kosztowa tej terapii jest blisko dziesięciokrotnie niższa niż obowiązujący próg akceptowalności kosztów w Polsce. To oznacza, że refundacja flozyn to nie wydatek, lecz inwestycja, która przynosi szybki i mierzalny zwrot finansowy.

W ostatnim raporcie Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków aż 45 proc. pacjentów wskazało brak dostępu do nowoczesnego leczenia jako najpilniejszy problem. Czy lekarze słyszą ten głos?

Zdecydowanie tak. My, jako środowisko medyczne, nie tylko słyszymy, ale i podzielamy te obawy. Raport ten doskonale obrazuje, jak duża jest skala problemu. Nowoczesne leczenie nie może być luksusem dostępnym tylko dla wybranych. Jako lekarze jesteśmy świadomi frustracji i obaw pacjentów, którzy widzą, że na Zachodzie te same leki są dostępne dużo wcześniej. Dlatego też PTD regularnie publikuje zalecenia kliniczne, w których rekomenduje stosowanie flozyn i agonistów GLP-1 nie tylko jako leków obniżających poziom glukozy, ale także jako środków chroniących układ sercowo-naczyniowy i nerki. Niestety, wciąż spotykamy się z tzw. inercją terapeutyczną — nawet lekarze, mimo wskazań, nie zawsze sięgają po nowoczesne leki, a jednocześnie system nie wspiera ich wystarczająco poprzez odpowiednie finansowanie terapii.

Czy w leczeniu cukrzycy typu 2 pojawiły się jeszcze inne istotne innowacje poza farmakologią?

Zdecydowanie tak. Diabetologia to jedna z dziedzin medycyny, która rozwija się wyjątkowo dynamicznie, nie tylko pod względem farmakoterapii, ale również technologii. Jedną z największych innowacji ostatnich lat są systemy ciągłego monitorowania glikemii (CGM), które początkowo były stosowane głównie u pacjentów z cukrzycą typu 1, ale obecnie coraz częściej znajdują zastosowanie również u osób z typem 2, zwłaszcza świeżo zdiagnozowanych. Systemy te pozwalają pacjentowi na bieżąco obserwować poziom cukru widziany na ekranie smartfona. Urządzenie wskazuje nie tylko bieżący poziom glikemii, ale również kierunek zmian – czy poziom cukru rośnie, spada, czy jest stabilny. Taka wiedza umożliwia pacjentowi lepsze zrozumienie reakcji swojego organizmu na różne sytuacje, np. posiłki, wysiłek fizyczny czy stres. To ogromna wartość edukacyjna i motywacyjna.

Czyli samo leczenie to dziś nie tylko tabletki i zastrzyki?

Dokładnie tak. Leczenie cukrzycy to złożony proces, który obejmuje farmakoterapię, edukację, psychologiczne wsparcie oraz technologię. Pacjent musi być zaangażowany, świadomy i aktywny. Dlatego tak duże znaczenie mają proste schematy terapeutyczne, np. jedna tabletka raz dziennie albo zastrzyk raz w tygodniu. Ułatwiają one przestrzeganie zaleceń, co jest kluczowe w chorobach przewlekłych. Mówimy tu o tzw. adherencji, czyli stopniu, w jakim pacjent stosuje się do zaleceń lekarskich. Z badań wynika, że w cukrzycy typu 2 zła adherencja może zwiększyć ryzyko zgonu z jakiejkolwiek przyczyny aż o 28 proc. Dlatego musimy robić wszystko, by ułatwić pacjentom leczenie, a nie je komplikować.

Jesteśmy w stanie zatrzymać epidemię cukrzycy typu 2?

To bardzo trudne zadanie, ale nie niemożliwe. Kluczem jest edukacja zdrowotna, zwłaszcza u dzieci i młodzieży. To właśnie tam musimy zacząć, ucząc zdrowych nawyków żywieniowych, zachęcając do aktywności fizycznej i profilaktycznych badań. Dlatego osobiście jestem gorącym zwolennikiem wprowadzenia do szkół przedmiotu „edukacja zdrowotna”, który byłby obowiązkowy i dawał młodym ludziom podstawową wiedzę o funkcjonowaniu organizmu, chorobach cywilizacyjnych i zdrowym stylu życia. Musimy zbudować świadomość, że zdrowie to nie jest coś oczywistego, ale wartość, o którą trzeba dbać każdego dnia. Jeśli nie zmienimy nawyków żywieniowych i nie zaczniemy promować profilaktyki, cukrzyca typu 2 nadal będzie rosła w zatrważającym tempie.

Czy coś jeszcze powinniśmy poruszyć w kontekście nowoczesnych terapii?

Warto dodać, że mimo dostępności wiedzy i danych naukowych nadal istnieją bariery społeczne i psychologiczne. W social media pojawiają się niesprawdzone informacje i obawy dotyczące nowoczesnych terapii, np. o zakażenia, nowotwory czy inne powikłania. Musimy reagować na takie fałszywe narracje, edukować społeczeństwo i zapewniać, że nowoczesne leki są bezpieczne, oczywiście pod warunkiem stosowania ich zgodnie z zaleceniami lekarskimi. Współczesna medycyna daje nam potężne narzędzia, ale to od systemu i od nas wszystkich zależy, czy zostaną one właściwie wykorzystane.

Prof. dr hab. n. med. Grzegorz Dzida, kierownik Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych Uniwersytetu Medycznego w Lublinie

Rozmawiała: Luiza Łuniewska

Artykuł Nowoczesne leczenie flozynami nie może być luksusem tylko dla wybranych pacjentów z cukrzycą typu 2 pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Jak dzięki uproszczeniu terapii insulinowej zapewnić pacjentom z cukrzycą typu 2 lepszą kontrolę glikemii przy jednoczesnej redukcji masy ciała i niższym ryzyku hipoglikemii? Tłumaczy prof. Katarzyna Cypryk w rozmowie z Ewą Podsiadły-Natorską

Czy mieszanki insulinowe są skuteczną opcją kontroli glikemii?

Tak, z mieszanek insulinowych szeroko korzystają lekarze pracujący w klinikach, oddziałach szpitalnych oraz poradniach. Nieprzypadkowo. Jest to wygodna forma leczenia, która wiąże się jednak z występowaniem skutków ubocznych.

Jakich?

Pacjenci stosujący mieszanki insulinowe często doświadczają hipoglikemii, obserwuje się także u nich przyrost masy ciała. Ta forma terapeutyczna wymaga więc z ich strony dyscypliny, tzn. podawania insuliny w określonych porach dnia i synchronizacji wstrzyknięć z posiłkami. Wiąże się to również z tym, że pacjenci często muszą jeść dodatkowe posiłki, żeby zapobiec występowaniu hipoglikemii w okresach najsilniejszego działania poszczególnych składników mieszanki.

Czy rozwiązaniem jest uproszczenie terapii przy zastosowaniu nowej kategorii leków będących mieszanką insuliny oraz leku z grupy analogów GLP-1? Na polskim rynku taki preparat jest już dostępny: to Suliqua (iGlarLixi).

Suliqua to preparat będący połączeniem insuliny glargine 100 U/ml i liksysenatydu. Byłam członkiem zespołu badawczego, który uczestniczył w badaniu IV fazy o nazwie SoliSWITCH. Badanie to dotyczyło przejścia z mieszanek insulinowych właśnie na iGlarLixi u pacjentów z cukrzycą typu 2. Do udziału w badaniu SoliSWITCH zaproszono ponad 160 osób, z czego ok. 80 pacjentów pochodziło z Polski. Były to osoby chorujące na cukrzycę od ok. 10 lat, średnio w wieku 65 lat, z hemoglobiną glikowaną w przedziale od 7,5 do 10 proc., średnio 8,5. Wszyscy wcześniej byli leczeni mieszankami insulinowymi. W ramach badań sprawdziliśmy, czy przestawienie tych pacjentów z mieszanek insulinowych na iGlarLixi będzie się wiązało z poprawą glikemii.

I co się okazało?

Po 24 tygodniach u pacjentów uczestniczących w badaniu poziom HbA1C spadł średnio o 1,2 proc. przy braku epizodów ciężkich hipoglikemii. Natomiast dodatkowym korzystnym działaniem była redukcja masy ciała o ok. 1,2 kg. Pacjenci byli zadowoleni z terapii, ponieważ taka forma leczenia okazała się dla nich łatwiejsza; preparat Suliqua stosowali raz dziennie na godzinę przed głównym posiłkiem. Pozwoliło im to na bardziej elastyczny tryb życia i większą swobodę w spożywaniu pokarmów. Było to możliwe dzięki temu, że liksysenatyd jest „posiłkowym” analogiem GLP-1, tzn. silnie zmniejszającym glikemię poposiłkową. Z kolei drugi składnik preparatu – insulina – wpływa głównie na glikemię poranną.

Jak się stosuje ten preparat?

Preparat Suliqua najlepiej stosować według schematu, który zastosowaliśmy w badaniu*. Zaczynamy od dawki insuliny, którą oblicza się na podstawie dotychczas stosowanej dawki mieszanki insulinowej. Chodzi o to, żeby zwiększając stopniowo dawkę insuliny, stopniowo jednocześnie zwiększać dawkę liksysenatydu. Postępujemy więc analogicznie jak z innymi agonistami GLP-1 – jednak limit dawki GLP-1 wyznacza dawka glarginy. Aby zwiększyć elastyczność dawkowania, Suliqua jest produkowana w dwóch postaciach – 300 jednostek insuliny glargine i 150 µg liksysenatydu w 3 ml roztworu (stężenie 2 j.m. : 1 µg) i 300 jednostek insuliny glargine i 100 µg liksysenatydu w 3 ml roztworu (stężenie 3 j.m. : 1 µg). Maks. dawka liksysenatydu to 20 µg/d. Pacjent preparat może sobie dawkować samodzielnie, kierując się swoją glikemią na czczo.

Dla kogo ten preparat w praktyce klinicznej jest przeznaczony?

Wydaje się, że potrzebą dzisiejszych czasów jest upraszczanie terapii, bo im pacjent ma prostszą terapię, tym większe jest prawdopodobieństwo, że będzie się do niej stosował. Zwiększa to compliance pacjenta, co z kolei zapewnia sukces terapeutyczny. Ma to szczególnie znaczenie u osób samotnych czy pacjentów wymagających całodobowej opieki. Rodzina lub opiekunowie mogą podać taki preparat przed wyjściem do pracy, przygotować osobie chorej posiłek i mieć pewność, że jest ona „zabezpieczona” na cały dzień. Z drugiej strony preparat iGlarLixi polecany jest osobom aktywnym, które chcą zastosować lek raz dziennie i nie myśleć o chorobie przez pozostałą część doby.

Wydaje się, że tego typu rozwiązanie jest korzystne również dla wspomnianych przez panią opiekunów.

Oczywiście. Dzięki temu preparatowi rodzina może kontrolować dawki leku i mieć przy tym pewność, że terapia jest bezpieczna, tzn. nie doprowadzi do poważnych hipoglikemii; nasze badanie wykazało, że zagrożenie hipoglikemią podczas stosowania iGlarLixi jest takie samo, co podczas leczenia samą insuliną. Co więcej, blisko 50 proc. badanej przez nas populacji osiągnęło poziom HbA1C poniżej 7 proc., a więc spełniło ogólny cel terapeutyczny dla pacjentów z cukrzycą, bez zwiększonego ryzyka hipoglikemii, a ponad 35 proc. osób uczestniczących w badaniu uzyskało HbA1C poniżej 7 proc. – bez hipoglikemii i bez przyrostu masy ciała.

W jaki sposób wyniki badania SoliSWITCH mogą wpłynąć na decyzje terapeutyczne podejmowane przez diabetologów?

Preparat Suliqua może być użyty zarówno do intensyfikacji leczenia cukrzycy, jak i zmniejszenia intensywności terapii. Intensyfikacja będzie dobrym rozwiązaniem dla pacjentów, którzy do tej pory nie brali insuliny, a jej potrzebują. W ten sposób uzyskają połączenie terapii insulinowej z analogiem GLP-1. Preparat może być również stosowany u pacjentów, u których chcemy zmniejszyć intensyfikację leczenia, np. przestawić pacjentów z wielokrotnych wstrzyknięć insuliny bądź z mieszanek insulinowych na preparat iGlarLixi. Dodatkowo możemy rozpoczynać terapię insuliną od tego preparatu albo deintensyfikować terapię, gdy pacjent nie otrzymywał wcześniej analogu GLP-1, a jest leczony insuliną w bardziej skomplikowanym schemacie (2, 3 czy 4 wstrzyknięć na dobę).

Jak wyniki badań, o których rozmawiamy, wpisują się w najnowsze zalecenia Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego dotyczące leczenia cukrzycy typu 2?

Omawiana przez nas forma terapii znalazła się w zaleceniach klinicznych dotyczących schematu leczenia cukrzycy typu 2. Została ona również wskazana jako osobna możliwość terapeutyczna: w momencie, kiedy dopiero zaczynamy insulinoterapię oraz w chwili, gdy chcemy ją deintensyfikować z różnych przyczyn.

A jakie jest pani doświadczenie z preparatem Suliqua?

Preparat sprawdza się w codziennej praktyce klinicznej. Stosujemy go coraz częściej zarówno w szpitalu, jak i w ambulatorium, a wyniki naszych pacjentów potwierdzają wyniki uzyskane w ramach badań klinicznych SoliSWITCH.

Prof. dr hab. med. Katarzyna Cypryk, kierownik Kliniki Chorób Wewnętrznych i Diabetologii, Centralny Szpital Kliniczny Uniwersytetu Medycznego w Łodzi

*„Efficacy and safety of switching to iGlarLixi from premixed insulins in people with type 2 diabetes: The Soli-SWITCH study”, Martin Haluzík, Katarzyna Cypryk, Agustina Alvarez, Felipe Lauand, Valérie Corp dit Genti, Okan Sefa Bakiner, Soo Lim, „Diabetes Obes Metab.” 2025; 1–10.

Artykuł Uproszczenie terapii to korzyść dla pacjentów, ich opiekunów oraz lekarzy pochodzi z serwisu Świat Lekarza.