Rzecznik Praw Pacjenta poinformował, iż zamierza wprowadzić przepisy, które będą karały kwotą do 500 tys. zł podmioty lecznicze, a także osoby i firmy, które leczą niezgodnie z wiedzą naukową.

Na pierwszy rzut oka przepisy takie nie wydają się być niczym złym, jednakże budzi pewien niepokój to, jakie procedury lecznicze zostaną zakwalifikowane do grupy niezgodnych z wiedzą naukową. Istnieje grupa terapii, które Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) określa jako medycynę tradycyjną. Wiele z tych terapii jest empirycznie skuteczne i jak twierdzi Sekretarz Generalny WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus, stanowią one zasób ludzkości i należy je implementować do powszechnie używanych procedur leczniczych.

Jednakże często są to metody, które nie spełniają rygorystycznych standardów medycyny opartej o dowody (EBM). Zatem co się stanie z lekarzami, którzy będą takie metody stosować zgodnie z rekomendacją WHO zawartą między innymi w Światowej Strategii Rozwoju Medycyny Tradycyjnej? WHO za takie metody uważa między innymi: fitoterapię, akupunkturę, medycynę ajurwedyjską, chiropraktykę, homeopatię, naturopatię, osteopatię, tradycyjną medycynę chińską. WHO dostrzega rolę tych metod terapeutycznych i zamierza weryfikować ich skuteczność w poszczególnych jednostkach chorobowych. Dlatego też z inicjatywy tej organizacji powstało w Indiach Światowe Centrum Medycyny Tradycyjnej, w którym to odbyła w 2023 roku konferencja inauguracyjna. Również w naszym kraju, który wedle raportów przesłanych do WHO realizował w latach 2014–2023 tę strategię. Mocnym głosem podkreśliła ten fakt dyrektor polskiego biura WHO dr Paloma Cuchi. Stało się to w czasie obrad Zespołu Parlamentarnego ds. Polskiego Zielarstwa 15 maja 2019 roku w sejmie RP.

Dlatego apelujemy do twórców nowego prawa, aby nie traktowali metod zalecanych przez WHO jako metod nienaukowych, ponieważ gdyby do tego doszło, byłoby to w rażącej sprzeczności z trendami światowej medycyny. Mogłoby to również prowadzić do tego, iż pacjenci straciliby dostęp do cennych i skutecznych metod terapeutycznych, które oferują im lekarze. Lekarze powinni mieć możliwość korzystania z metod medycyny tradycyjnej, gdyż ich wiedza pozwala na rozeznanie, czy metoda przynosi korzyść pacjentowi czy też nie.

Jak powszechnie wiadomo, rynek nie znosi pustki, zatem w przypadku braku lekarzy stosujących promowane przez WHO metody pojawią się osoby niebędące lekarzami, a stosujące te metody. Nie będzie się to wtedy nazywało leczeniem, ale np. wyrównywaniem energii, wspomaganiem zdrowia bądź też wykorzystany zostanie inny eufemizm. Pacjenci nie będą nazywani pacjentami, będą to po prostu klienci.

Dr n. med. Krzysztof Błecha
W-ce Prezes Sekcji Fitoterapii Polskiego Towarzystwa Lekarskiego

Artykuł Dlaczego nie należy „palić na stosie” lekarzy stosujących medycynę tradycyjną? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Jakie produkty naturalne mogą wspomóc leczenie nowotworów mówi dr Krzysztof Błecha, członek Sekcji Fitoterapii Polskiego Towarzystwa Lekarskiego

Jak w przypadku chyba żadnej innej choroby, w przypadku nowotworu  pacjent wypróbuje wszystko, co daje mu szansę na życie. Za każdą cenę. W przypadku metod naturalnych w leczeniu raka jest to cena za? Właśnie: za co?Za faktyczne leczenie czy za nadzieję? Jakie jest miejsce fitoterapii w leczeniu nowotworów?

Metody naturalne najlepiej sprawdzają się w profilaktyce nowotworów oraz po leczeniu, by zapobiec nawrotom choroby. Jeśli popatrzymy na dane naukowe dotyczące czynników sprzyjających rozwojowi nowotworów, to czynniki dietetyczne odgrywają nawet większą rolę niż palenie papierosów. Właściwy sposób odżywania ma ogromny wpływ na to, czy nie zachorujemy na raka. Zwraca na to uwagę wielu autorów. M.in. prof. Mirosław Jarosz, wieloletni dyrektor Instytutu Żywności i Żywienia, w licznych publikacjach podawał dowody naukowe, że żywność, zwłaszcza warzywa i owoce, ma duży wpływ na zmniejszenie ryzyka zachorowania.

Jeśli chodzi o zapobieganie nowotworom, wszyscy zgadzają się, że to, co się je, odgrywa ważną rolę. A w leczeniu?

Jest wiele badań potwierdzających, że właściwy dobór surowców naturalnych może wpłynąć na to, czy nowotwór się rozwija, i w jakim tempie. Niestety, takie badania są wykonywane zwykle in vitro lub na zwierzętach, rzadko u ludzi.

W artykule ?Potencjał przeciwnowotworowy wybranych substancji roślinnych? zamieszczonym w materiałach naukowych z konferencji ?Medycyna naturalna w leczeniu i profilaktyce nowotworów? napisał pan, że leki powstałe z ziół leczą nowotwory. Czy zioła są w stanie wyleczyć raka?

Jest cała grupa leków przeciwnowotworowych pochodzenia roślinnego; np. vinkrystyna, vinblastyna to leki, których prekursorami są alkaloidy barwinka madagaskarskiego, z kolei taksany to leki, których substancje czynne pochodzą z kory cisu. Duża grupa roślin była analizowana pod kątem działania antynowotworowego, stwierdzono, że wiele z nich może działać w taki właśnie sposób. Trzeba jednak wyizolować z nich substancję czynną i stworzyć lek.

Niektóre surowce roślinne mają potencjalnie własności przeciwnowotworowe. Pytanie tylko, w jakiej koncentracji musi być lek, by zadział. Przykład: czarnuszkę siewną w modelu zwierzęcym (na myszach) stosowano w leczeniu raka trzustki. Badania były prezentowane podczas jednej z konferencji naukowych Amerykańskiego Towarzystwa Walki z Rakiem; były bardzo obiecujące. Prawdopodobnie naukowcy poszukują związku działającego najsilniej i będą starać się go opatentować. Samej czarnuszki, jako surowca naturalnego, nie da się opatentować.

A teraz pytanie: skoro mamy wyniki badań i wiemy, że za kilka lat być może pojawi się lek, to czy lekarz dysponujący takimi danymi, może je zlekceważyć i nie powiedzieć o tym pacjentowi? Zwłaszcza, że czarnuszka jest bezpieczna, co pokazują badania toksykologiczne.

Mysz a człowiek to jednak różnica. W jakiej ilości należałoby stosować olej z czarnuszki, by przyniosło to efekt przeciwnowotworowy?

Z tym właśnie jest problem, bo nie ma takich badań. Wiem, w jakiej ilości zalecić pacjentowi olej z czarnuszki, gdy leczę astmę oskrzelową lub katar sienny, gdyż przeprowadzono na ten temat badania kliniczne. Nie wiem jednak, jaka dawka byłaby optymalna w nowotworach. Gdy przychodzi do mnie pacjent i prosi o pomoc, doradzam, by wypijał pomocniczo kilka razy dziennie po łyżeczce oleju z czarnuszki siewnej, jeśli jest to dla niego możliwe (wszystko zależy, w jakim jest stanie ogólnym). Oczywiście zawsze zalecam, by leczył się przede wszystkim zgodnie z przyjętymi standardami leczenia danego nowotworu. Jeśli chodzi o optymalną dawkę oleju z czarnuszki, to jest to pytanie do badaczy. Na dziś stan naszej wiedzy jest taki: mamy surowiec, który może działać antynowotworowo, nie mamy jednak pewności, czy tak faktycznie jest i w jakiej dawce należałoby go przyjąć. Uważam jednak, że nie mogę o tym nie powiedzieć pacjentowi.

Leczy Pan osoby chore na raka?

Mam pod opieką takie osoby. Gdy przychodzi do mnie pacjent chory na nowotwór, zawsze zalecam, by leczył się zgodnie z zaleceniami lekarza prowadzącego terapię, a zioła i produkty naturalne stosował dodatkowo. Niestety, zdarza się, że pacjent jest wyśmiewany przez lekarza, gdy przychodzi z diagnozą nowotworu i mówi, że czytał o produktach naturalnych, które można stosować. Wychodzi wtedy z gabinetu i szuka na własną rękę w Internecie. Dzwoni pod znaleziony adres i słyszy: ?Czy wie Pan, ile już osób wyleczyłem z raka??. Wierzy, bo chce wierzyć, że raka da się wyleczyć bez chemioterapii, radioterapii, operacji i innych metod, które wydają się bardzo obciążające. Niestety, wiele osób niebędących lekarzami stosuje preparaty ziołowe, sugerując wręcz odstawienie terapii onkologicznych.

Zawsze zalecam, by chory leczył się zgodnie z przyjętymi programami terapeutycznymi. Jeśli chce, to zalecam również preparaty na bazie roślin. I zdarzają mi się sytuacje wprawiające w osłupienie. Jedna z moich pacjentek, farmaceutka, twierdzi, że wyleczyła się z raka trzustki dzięki temu, że przyjmowała również olej z czarnuszki. Oczywiście, leczyła się też w sposób standardowy. Żyje. A wiadomo, jak trudny w leczeniu jest to nowotwór i jak wygląda przeżywalność.

Wracając do produktów pochodzenia naturalnego: czy można je stosować w chorobach nowotworowych. Nie ma badań klinicznych przeprowadzonych na ludziach. Pytanie jednak, czy lepiej przyjmować coś, co działa potencjalnie prozdrowotnie, czy nie przyjmować? Jeśli chodzi profilaktykę, to nikt nie ma wątpliwości, że aronia, resweratrol czy czarnuszka są korzystne. Skoro tak, to dlaczego są wątpliwości w przypadku wystąpienia choroby nowotworowej? Być może mechanizm działania surowców roślinnych jest inny niż nam się wydaje, może modyfikują one ekspresję genów, być może są skuteczne tylko u niektórych osób. W onkologii popularna staje się personalizacja leczenia, wykonuje się badania genetyczne pacjenta. Być może podobnie należałoby postępować dobierając surowce roślinne, ale to melodia przyszłości.

Jakie produkty naturalne mogą być stosowane pomocniczo w przypadku nowotworu?

Potencjalne właściwości antynowotworowe mają owoce jagodowe, jak aronia, czarna borówka, żurawina, ale także zielona herbata. Ważnym składnikiem jest selen, którego naturalnym źródłem w diecie są grzyby, szczególnie borowiki, a także orzechy brazylijskie, soczewica, fasola, groch. Badania prof. Jana Lubińskiego wykazały, jak ważny dla profilaktyki nowotworów jest optymalny poziom selenu w organizmie. W Polsce są gleby ubogie w selen, dlatego jego zawartość w żywności jest niska i wiele osób ma jego niedobory.

Z innych składników warto powiedzieć o czarnuszce siewnej, resweratrolu, czyli substancji obecnej w skórkach ciemnych winogron, czarnej hubie, czyli błyskoporku podkorowym. Czarna huba jest surowcem bogatym w składniki aktywne, takie jak fitosterole czy kwas betulinowy. Za własności przeciwnowotworowe odpowiedzialne są prawdopodobnie przede wszystkim polisacharydy. Stymulują układ odpornościowy, m.in. do produkcji limfocytów NK (naturalkiller). Mają też silne działanie przeciwzapalne. Badania prowadzono głównie na komórkach nowotworowych, były także pojedyncze doniesienia z badań naukowych na ludziach. Prof. Aleksander Ożarowski, znakomity farmakolog i guru polskiej fitoterapii, tak przed laty opisywał właściwości czarnej huby: ?działa przeciwzapalnie, przeciwbakteryjnie, wzmacniająco, zwiększa odporność organizmu, pobudza wytwarzanie interferonu, substancji przeciwwirusowej. Jeżeli słuszne jest przekonanie, że wirusy są przyczyną powstawania niektórych nowotworów, to wyciągi z czarnej huby mogą mieć znaczenie pomocnicze zarówno w chorobie nowotworowej, jak i w chorobach wirusowych?.

Wspomagał leczenie nowotworów, stosując czarną hubę?

Tak, czarna huba to jeden z wyjątkowych surowców zielarskich, z którego robi się odwary i ekstrakty. Błyskoporek podkorowy był przedmiotem badań w dawnym ZSRR, prowadziły je instytuty naukowe poszczególnych republik. To potencjalny lek przeciwnowotworowy, w amerykańskim urzędzie patentowym są zastrzeżone wszystkie preparaty z czarnej huby do podawania dożylnego, domięśniowego i podskórnego.

Skoro surowce naturalne stały się prekursorami leków, które już wykorzystujemy, to trzeba być otwartym również na kolejne naturalne preparaty.

Gdy pacjent dowie się, że pomaga czarnuszka, prawdziwki, aronia, to jest ryzyko, że będzie się odżywiał głównie takimi produktami, co może spowodować zaburzenia odżywiania…

Dlatego tak ważne jest, żeby pacjent trafił do lekarza, któremu będzie mógł zaufać i powiedzieć, że przeczytał o właściwościach zdrowotnych produktów naturalnych, a lekarz go nie wyśmieje, tylko mu doradzi, zgodnie ze swoją wiedzą.Dlatego tak ważne jest to, żeby lekarze wiedzieli także o substancjach pochodzenia naturalnego, które można wykorzystywać w terapii.

Profesor Ożarowski pozostawił mi historie chorób pacjentów, których leczenie przeciwnowotworowe przez wiele lat wspomagał produktami naturalnymi. Początkowo nie chciałem tym się zajmować, ponieważ fitoterapia nowotworów to trudny temat. Czy jednak miałem te informacje zachować dla siebie – z obawy, co ktoś inny pomyśli? Czy takie postępowanie byłoby etyczne?

Moim zdaniem, fitoterapia może być pomocna w leczeniu nowotworów. Bardzo dobrze sprawdza się też u pacjentów, którzy chorowali na raka, obecnie są w remisji lub zostali wyleczeni, a produkty naturalne stosują w profilaktyce nawrotu. Jest wiele surowców, które można potencjalnie zastosować, ponieważ nie są toksyczne. Ja zalecam wyłącznie preparaty doustne, znane medycynie od wielu tysięcy lat, takie jak wyciągi z aronii, olej z czarnuszki, resweratrol. Uważam, że można je bezpiecznie stosować, oczywiście zawsze za wiedzą lekarza.

Rozmawiała Katarzyna Pinkosz

Artykuł Dr Krzysztof Błecha: Czy produkty naturalne mogą wspomóc leczenie raka? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Z dr. Krzysztofem Błechą, internistą, specjalistą rehabilitacji medycznej, członkiem Sekcji Fitoterapii PTL, rozmawia Katarzyną Pinkosz.

Uważa się, że zioła mogą sprawdzać się pomocniczo w infekcjach górnych dróg oddechowych. A w leczeniu infekcji dolnych dróg oddechowych, takich jak zapalenie płuc, czy schorzeń przewlekłych, jak astma czy POChP?

Oczywiście, że zioła są pomocne w leczeniu tych schorzeń. WHO na podstawie wieloośrodkowych badań i zgodnie ze strategią, którą opracowała wobec medycyny tradycyjnej, wskazuje na konieczność stosowania różnych metod, w tym ziołolecznictwa. Powoduje to mniejsze wydatki na leki, krótszy czas choroby i rzadsze nawroty. Mam wielu pacjentów, którzy przychodzą do mnie z poważnymi schorzeniami układu oddechowego leczonymi klasycznie, jednak bez wystarczającego efektu terapeutycznego. Często wprowadzenie preparatów ziołowych powoduje, że czują się oni zdecydowanie lepiej. Są nawet przypadki, że pacjenci odstawiają leki syntetyczne bez mojej wiedzy i ? co ciekawe ? czują się nadal dobrze, stosując jedynie leki roślinne.

Jakie zioła można wykorzystać w przypadku ostrych schorzeń dolnych dróg oddechowych, czyli zapalenia oskrzeli, zapalenia płuc?

W takich przypadkach rekomenduję leczenie dwukierunkowe, czyli stosowanie leków syntetycznych oraz preparatów ziołowych. Ważny jest ich efekt wykrztuśny. Często odwołuję się do receptur o. Grzegorza Sroki, zalecając mieszanki ziołowe o sprawdzonym składzie i efekcie działania. Mieszanki ziół często dają dużo lepszy efekt niż pojedynczy surowiec. Polecałbym np. połączenie ziela tymianku działającego wykrztuśnie, przeciwbakteryjnie i przeciwzapalnie z babką lancetowatą, która przyspiesza gojenie błony śluzowej, działa przeciwskurczowo, wykrztuśnie, immunostymulująco, oraz z korzeniem lukrecji, mającym właściwości przeciwzapalne, rozkurczowe i wykrztuśne. Zalecam preparat, który jest połączeniem ziela tymianku, liści babki lancetowatej, korzenia lukrecji, kwiatostanu lipy, liści mięty i liści maliny. To mieszanka, która sprawdza się w wielu schorzeniach infekcyjnych i zapalnych układu oddechowego.

W przypadku zapalenia płuc trzeba zastosować antybiotyk. Czy warto do niego dołączyć zioła?

Przy zapaleniu płuc trzeba zastosować antybiotyk: nie odradzam tego, choć miałem przypadki, kiedy pacjent odmawiał jego stosowania. Najczęstszym problemem jest to, że po zastosowaniu antybiotyku infekcje wracają. Dr Wiesława Stopińska, pediatra i lekarz rodzinny, swoją pracę doktorską oparła na badaniu porównującym grupę dzieci leczonych bez użycia naturalnych produktów (czyli środek przeciwzapalny, ewentualnie antybiotyk plus syrop wykrztuśny) oraz grupę dzieci leczonych ziołami i produktami pszczelimi. Okazało się, że dzieci leczone bez użycia surowców naturalnych miały pięć nawrotów infekcji w sezonie, zaś u tych, u których stosowała też preparaty na bazie miodu, propolisu i ziół, infekcje wracały trzykrotnie. Antybiotyk działa również immunosupresyjnie, czyli zmniejsza odporność organizmu, dlatego podczas kuracji stosuje się probiotyki i prebiotyki. Okazuje się, że zioła często wykazują efekty prebiotyczne. Substancje prebiotyczne (najczęściej oligosacharydy i polisacharydy) stanowią pokarm dla bakterii probiotycznych. Zioła, które mają udowodnione działanie immunostymulujące, zawierają dużo oligo- i polisacharydów. To np. jeżówka purpurowa (Echinacea), która ma właściwości immunostymulujące. Stymuluje ona zarówno nieswoiste, jak i swoiste mechanizmy obronne. Przypuszcza się, że odpowiada za to obecność oligo- i polisacharydów. Podobnie działa korzeń cykorii podróżnika, który jest źródłem inuliny ? jednego z lepiej udokumentowanych prebiotyków. Zalecam stosowanie jeżówki 7-10 dni, później 3-tygodniową przerwę i ponowne podawanie przez 7 dni. Mam wielu pacjentów, którzy mieli nawracające infekcje, a dzięki takiej kuracji ich liczbę udało się znacznie zmniejszyć. W przypadku osób starszych, dla których każda infekcja może być groźna, a zwłaszcza jej powikłania, oznacza to przedłużenie życia.

Jeżówkę można stosować również u dzieci?

Nie zaleca się jej podawania poniżej 7. roku życia. W monografiach znajdujących się w Europejskiej Agencji Leków jest zaznaczone, że nie stwierdzono bezpieczeństwa stosowania jeżówki u dzieci i kobiet w ciąży. Jeżeli nie ma takich badań, to wychodzi się z założenia, że lepiej nie stosować. U młodszych dzieci w celu wzmocnienia odporności można podawać preparaty na bazie miodu, propolisu i pyłku pszczelego.

Zioła mogą być pomocne w przypadku przewlekłych chorób układu oddechowego, np. astmy?

Tak. Polecam stosowanie oleju z czarnuszki, który ma bardzo dobrze udokumentowane działanie terapeutyczne. Astma oskrzelowa ma dwie przyczyny: alergiczną i poinfekcyjną. Olej z czarnuszki działa wielokierunkowo. Najważniejsze jest jego działanie antyhistaminowe (jest nawet badanie porównawcze z cetyryzyną, w którym okazało się, że zastosowanie czarnuszki daje taki sam efekt). Czarnuszka ma również działanie przeciwzapalne. Hamuje alergię, pomaga przy astmie. Polecam ją szczególnie osobom, u których dominującym objawem astmy jest kaszel. Ważnym składnikiem terapeutycznym jest olejek eteryczny z czarnuszki, który łatwo się ulatnia. Dlatego picie oleju butelkowanego nie jest tak skuteczne jak przyjmowanie kapsułek.

W badaniach, na których opierałem się, przepisując terapie pacjentom, było zalecane przyjmowanie 2-3 razy dziennie po 500 mg oleju z czarnuszki. Natomiast zauważyłem, że w przypadku astmy alergicznej spowodowanej pyłkami roślin, w dniach dużego nasilenia pylenia należy podać większą dawkę. Badania toksykologiczne pokazały, że olej z czarnuszki nie ma praktycznie działań niepożądanych. Nota bene uważam, że niedługo na bazie czarnuszki siewnej powstanie lek przeciwnowotworowy. Kilka lat temu pojawiły się badania pokazujące skuteczność działania czarnuszki w raku trzustki. Wyniki przedstawiono podczas sesji naukowej Amerykańskiego Towarzystwa Walki z Rakiem. Co prawda były to badania na modelu zwierzęcym, jednak wyniki były obiecujące. Szersze opracowanie na temat właściwości oleju z czarnuszki siewnej można znaleźć w czasopiśmie ?Herba Polonica?, gdzie monografię na jej temat napisały prof. D. Mańkowska i prof. W. Bylka.

W przypadku astmy polecam również preparat ziołowy zawierający babkę lancetowatą, lukrecję, tymianek i miętę ? mają one działanie przeciwzapalne, a astma jest chorobą o podłożu zapalnym. Zalecałbym też preparaty działające rozkurczowo i przeciwzapalnie, np. korzeń lukrecji, ziele tymianku, liść babki lancetowatej. Działanie przeciwzapalne mają również kwiat i owoc bzu czarnego, porost islandzki, korzeń prawoślazu. Porost islandzki łagodzi także stan zapalny dróg oddechowych. W niemieckiej medycynie naturalnej bardzo popularny jest olejek koprowy połączony z miodem. Szczególnie sprawdza się on u dzieci jako tzw. miód koprowy.

Czy w przypadku POChP zioła również mogą być pomocne?

POChP to najcięższa choroba przewlekła układu oddechowego, skracająca życie. Jest rozpoznawana na różnym etapie i od tego zależy jej leczenie. O ile astma to choroba w pierwszym etapie odwracalna, o tyle w przypadku POChP mamy do czynienia z chorobą przewlekłą, której według obecnej wiedzy nie da się wyleczyć. Natomiast da się prowadzić pacjenta w taki sposób, aby miał mniej zaostrzeń. W przypadku POChP absolutnie nie zalecam odstawienia leków wziewnych, jednak zioła mogą mieć działanie wspomagające. Ważne są zioła o działaniu wykrztuśnym i przeciwzapalnym, a także preparaty stymulujące odporność, takie jak ziele jeżówki purpurowej, miąższ aloesu, oraz preparaty pochodzenia pszczelego, jak propolis czy pyłek pszczeli.

POChP to choroba ogólnoustrojowa, w której mogą wystąpić m.in. zaburzenia pracy mięśni. Należy rozważyć zastosowanie koenzymu Q10, wzmacniającego nie tylko serce (o korzyściach ze stosowania koenzymu Q10 w niewydolności serca świadczy randomizowane badanie kliniczne Q-SYMBIO, którego liderem w Polsce był prof. Krzysztof J. Filipiak), ale też cały organizm, również mięśnie oddechowe. Osoby z POChP często mają osteoporozę; są surowce zielarskie, które dostarczają do organizmu krzem. To np. odwar z ziela skrzypu. W odwarze jest 8 razy więcej dwutlenku krzemu (krzemionki) niż w naparze. Ja zalecam połączenie skrzypu z rdestem, różą i pokrzywą. Krzem pobudza produkcję włókien kolagenowych, podobnie jak witamina C, co ma znaczenie nie tylko w osteoporozie, ale i w poprawie jakości tkanek budujących układ oddechowy. Chorzy na POChP częściej też zapadają na miażdżycę i choroby serca, dlatego polecałbym surowce zapobiegające miażdżycy, np. resweratrol podawany podjęzykowo.

Na pacjenta z POChP trzeba patrzeć szeroko. Medycyna powinna być holistyczna. W tę stronę idzie świat, takie są zalecenia WHO. Zastosowanie tradycyjnej medycyny ma sens i ma swoje miejsce. Powinniśmy stymulować odporność pacjenta, działać przeciwzapalnie, stosować środki wykrztuśne, a także zapobiegać powikłaniom, takim jak osłabienie mięśni, osteoporoza, choroby serca, cukrzyca. Preparaty pochodzenia naturalnego odgrywają dużą rolę w leczeniu POChP. Nie trzeba odstawiać leków konwencjonalnych. Jeśli jednak dodamy do nich substancje ziołowe, to być może pacjent będzie mógł stosować nieco mniej leków syntetycznych.

Artykuł Zioła w pulmonologii pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Z DR. KRZYSZTOFEM BŁECHĄ, INTERNISTĄ, SPECJALISTĄ REHABILITACJI
MEDYCZNEJ, CZŁONKIEM SEKCJI FITOTERAPII PTL, ROZMAWIA KATARZYNA PINKOSZ.

Wielu lekarzy z dużym dystansem podchodzi do medycyny naturalnej, uważając, że to metody niesprawdzone i nie jest to medycyna oparta na faktach. Jakie powinno być miejsce ziołolecznictwa w medycynie?

Naturalne metody leczenia, w tym ziołolecznictwo, faktycznie nie mają tak dobrze udokumentowanego działania leczniczego jak leki syntetyczne, dlatego często spotykają się z dystansem ze strony lekarzy. Brakuje solidnych badań opartych o EBM, lekarze obawiają się też, że nie mają one odpowiedniego profilu bezpieczeństwa. Jednak takie podejście nie jest zgodne z aktualnym trendem. Badania Światowej Organizacji Zdrowia pokazały, że medycyna tradycyjna ma swoje miejsce w terapii. WHO na podstawie badań, które prowadziła przez wiele lat na świecie, doszła do wniosku, że naturalne, tradycyjne sposoby leczenia powinny być implementowane do tych procedur medycznych, które są obecnie szeroko stosowane. To dobrze się sprawdza zwłaszcza na poziomie POZ.

Jakie jest zdanie WHO odnośnie do medycyny naturalnej?

Dyrektor generalny WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus powiedział, że medycyna tradycyjna jest ?zasobem, z którego powinniśmy korzystać, rodzajem aktywów, które mamy i powinniśmy wykorzystywać dla dobra ludzkości?. Wnioskiem z przeprowadzonych na całym świecie badań epidemiologicznych było, że jeśli zastosuje się naturalne metody leczenia, to pacjenci rzadziej trafiają do szpitala, jest mniejszy współczynnik zgonów, a system opieki zdrowotnej jest tańszy. To wnioski ujęte w raporcie WHO dotyczącym medycyny tradycyjnej. WHO stworzyła strategię rozwoju medycyny naturalnej na świecie, którą zaczęła realizować w 2014 roku. Zdaniem WHO, medycyna naturalna powinna być łączona z tzw. medycyną konwencjonalną. Została nawet zmieniona nazwa jednego z departamentów WHO na ?departament medycyny integracyjnej?. WHO uważa, że należy połączyć te dwa sposoby leczenia. Twierdzenie, że medycyna naturalna nie ma podstaw naukowych, okazuje się błędne. WHO uznała, że terapie naturalne są korzystne i powinny zostać wprowadzone do medycyny głównego nurtu. Zarówno na wschodzie, jak i na zachodzie Europy istnieją katedry naturolecznictwa ? np. w Niemczech, Białorusi, Rosji, Ukrainie. Podczas obrad parlamentarnego Zespołu ds. Polskiego Zielarstwa dr Dariusz Szabela, wiceprezes sekcji Fitoterapii Polskiego Towarzystwa Lekarskiego, wręcz sugerował odbudowanie ? na bazie ostatnich katedr balneologii, które jeszcze w Polsce pozostały ? katedr naturolecznictwa. Dr Paloma Cuchi, dyrektor biura WHO w Polsce, powiedziała, że WHO jest w stanie udzielić wszelkiej pomocy, aby naturalne metody implementować do medycyny głównego nurtu. To się dzieje w Europie i na świecie, natomiast Polska pozostała wyspą, gdzie się z takich metod wyśmiewa. Świat mówi coś innego. Raport WHO liczy 70 stron, w tym 20 to przypisy naukowe, na podstawie których stworzono tę strategię.

To znaczy: czy przeprowadzono badania dotyczące ziołolecznictwa, czy nie? Czy istnieją randomizowane badania naukowe, które potwierdzają skuteczność stosowania leków ziołowych?

Są, jednak niewiele surowców zielarskich ma takie monografie. Nie ma niestety dobrej jakości badań dla preparatów złożonych z kilku surowców, a istotą ziołolecznictwa jest stosowanie mieszanek ziołowych. Z tradycji wynika, że to one działają najlepiej.

Wynika z tradycji, czyli badań nie ma?

Tradycyjna medycyna chce iść w kierunku badań klinicznych, są one jednak bardzo kosztowne. Niektóre surowce roślinne mają swoje monografie, np. liść miłorzębu japońskiego, ziele dziurawca. Są też produkty, które można zaliczyć do żywności prozdrowotnej. Wiedzą o tym szczególnie kardiolodzy: np. czerwone wino ma właściwości prozdrowotne. Na jednym z kongresów kardiologicznych była nawet sesja naukowa ?Wino jest dobre dla serca?. Powstała też publikacja prof. Władysława Sinkiewicza ?Wino dobre dla serca?, nasycona przypisami naukowymi nt. wina bogatego w resweratrol, recenzowana przez prof. Krzysztofa Filipiaka. Moda na czerwone wino rozpoczęła się po badaniu MONICA, które w kilkunastu krajach objęło 8 mln osób. Dowiedziono w nim, że czerwone wino hamuje rozwój chorób serca. Powstało wtedy słynne sformułowanie o francuskim paradoksie: Francuzi, którzy spożywają wiele produktów bogatych w tłuszcze, nie mają aż tak dużo incydentów sercowo-naczyniowych jak Niemcy, którzy preferują zamiast wina picie piwa.

Z drugiej strony onkolodzy twierdzą, że nawet niewielkie ilości alkoholu wypijane często mogą działać pronowotworowo.

Dlatego należy do tego podejść w sposób medyczny. Można mówić o prozdrowotnych właściwościach wina, ale można też zrobić ekstrakt ze skórek winogron, dokonać standaryzacji na zawartość resweratrolu i podawać jako krople podjęzykowe. Efekt prozdrowotny zażycia w ten sposób 10-20 kropli będzie odpowiadał wypiciu 3-4 lampek czerwonego wina.

Co jest dobrego w resweratrolu?

Główne własności resweratrolu to działanie ochronne na śródbłonek naczyń krwionośnych. Resweratrol działa antyoksydacyjnie i przeciwzapalnie, zapobiega incydentom sercowo-naczyniowym. Utrudnia tworzenie się zakrzepów w naczyniach krwionośnych i zapobiega incydentom niedokrwiennym. U niektórych pacjentów jest w stanie łagodnie obniżyć ciśnienie. Hamuje te uszkodzenia nerek, które są wywołane nadciśnieniem. Są też badania, które pokazują, że hamuje rozwój nefropatii cukrzycowej. Dowiedziono również, że resweratrol działa przeciwstarzeniowo. W badaniach na zwierzętach wykazano, że aktywuje on sirtuiny. Te białka są również aktywowane w wyniku stosowania diety niskokalorycznej. Już wiele lat temu zauważono, że mieszkańcy japońskiej wyspy Okinawa wolniej się starzeją i rzadziej zapadają na choroby cywilizacyjne. Ich dieta jest o ok. 40 proc. mniej kaloryczna niż nasza. Badania epidemiologiczne potwierdziły, że osoby, które mają niskokaloryczną dietę, żyją dłużej. Przypuszcza się, że jednym z mechanizmów jest właśnie to, iż dieta niskokaloryczna stymuluje białka ? sirtuiny, które uczestniczą w naprawie DNA. Okazało się jednak, że podobnie działa resweratrol. Mamy więc ten sam efekt biochemiczny, ale nie na skutek głodzenia, tylko picia wina lub stosowania resweratrolu.

Resweratrol nie jest jednak w formie leku, tylko suplementu diety. Skąd mamy wiedzieć, czy faktycznie jest on w suplemencie w takiej ilości jak to jest podane na opakowaniu i wywiera efekt prozdrowotny?

Kupując suplementy diety, trzeba zwrócić uwagę na to, czy są to produkty standaryzowane. Producenci suplementu diety nie mają obowiązku standaryzowania ekstraktów na zawartość substancji czynnych, jeśli jednak zamieszcza się taką informację na opakowaniu, to musi ona być przestrzegana. Dlatego powinno się wybierać produkty standaryzowane. Sądzę, że zdecydowana większość producentów suplementów to producenci farmaceutyczni, którzy opierają się na systemie kontroli jakości. Warto więc zwrócić uwagę na to, czy producent deklaruje na opakowaniu zawartość substancji czynnych.

Resweratrol stosuje się w zapobieganiu chorobom serca?

Nie tylko; oprócz profilaktyki można go również stosować podczas leczenia chorób sercowo-naczyniowych.

To bezpieczne? Nie będzie wchodzić w interakcje ze stosowanym leczeniem?

Ważna jest forma podania. Najlepiej przyswajalny jest resweratrol w kroplach podjęzykowych, w których stężenie alkoholu wynosi ok. 20%. Wówczas wchłanianie substancji czynnej do krwi obwodowej ma miejsce już w jamie ustnej. Dzięki temu nawet małe dawki, tożsame z ilością resweratrolu obecną w 2-3 lampkach wina, działają efektywnie. Resweratrol w kapsułkach, które się połyka, wchodzi w metabolizm wątrobowy i faktycznie może zaburzyć metabolizm innych przyjmowanych leków, np. stosowanych statyn.

Czy oprócz resweratrolu warto polecić kardiologom do stosowania jeszcze inne substancje ziołowe?

Bardzo dobrze udokumentowanym surowcem jest kwiatostan głogu, który może się sprawdzać zwłaszcza na początku leczenia kardiologicznego oraz u pacjentów starszych. Działa antyoksydacyjnie, dzięki czemu hamuje rozwój miażdżycy, łagodnie uspokajająco, zmniejsza pobudliwość mięśnia sercowego, może być stosowany w profilaktyce zaburzeń rytmu pracy serca. U osób, które mają zwolnioną akcję serca, łagodnie ją przyspiesza. Usprawnia przewodnictwo potencjału czynnościowego w mięśniu sercowym. Wspomaga pracę serca, zwiększa jego kurczliwość oraz wydolność. Obniża obwodowy opór naczyniowy, dzięki czemu przyczynia się do stabilizacji ciśnienia tętniczego krwi. To jest surowiec, który można zarówno pić pod postacią herbatki, jak i przyjmować w postaci kropli. Można również stosować mieszanki połączone z innymi surowcami działającymi korzystnie, takimi jak np. ziele serdecznika.

A działania uboczne kwiatostanu głogu, jeśli chory przyjmuje inne leki?

Na pewno nie można go przyjmować w przypadku nadwrażliwości na surowiec. Pacjenci, którzy stosują ekstrakty z kwiatostanu głogu, mogą wymagać nieco większych dawek betablokerów.

To oznacza, że pacjenci nie powinni surowców ziołowych stosować na własną rękę.

Oczywiście, leki zawsze powinni polecać lekarze. Niestety, nie są kształceni w kierunku używania leków ziołowych. Włączenie do medycyny głównego nurtu surowców zielarskich o dobrze udokumentowanych działaniach może być czymś, co otworzy medycynę na nowe metody terapeutyczne. Świat tak robi. WHO nie ma wątpliwości, czy medycyna naturalna działa, czy nie. W takich krajach jak Japonia modna jest medycyna kampo, w Chinach leczy się akupunkturą i ziołami, a pacjent zawsze jest pytany, jak chciałby być leczony. W Polsce od wieków znane jest ziołolecznictwo. Niestety, na studiach lekarskich dziś się go nie uczy, dlatego młodzi lekarze podchodzą do tych metod z dystansem.

Są uczelnie medyczne w Polsce, które mają w programie ziołolecznictwo?

Takim ośrodkiem jest UM w Poznaniu, gdzie odbywają się fakultatywne zajęcia z leku roślinnego. Są tam też studia podyplomowe z ziołolecznictwa prowadzone przez prof. Irenę Matławską i prof. Wiesławę Bylkę ? ja również mam tam zajęcia jako praktyk ziołolecznictwa. W czasie obrad Zespołu Parlamentarnego ds. Polskiego Zielarstwa jako Sekcja Fitoterapii PTL, złożyliśmy uwagi do ustawy o szkolnictwie wyższym. Zrobili to również posłowie i senatorowie wchodzący w skład zespołu. Postulowaliśmy 15-godzinny program edukacyjny dotyczący leków roślinnych dla studentów medycyny. Farmaceuci są szkoleni w tym kierunku, ale lekarze nie. Jeśli jednak nie nauczymy studentów medycyny i lekarzy, by stosowali leki ziołowe, to pacjenci pójdą się leczyć do nie-lekarzy.

Wielu pacjentów chce się leczyć w sposób naturalny.

Zauważono to na świecie. W Szwajcarii w referendum większość osób zagłosowała za wprowadzeniem naturalnych terapii do systemu gwarantowanych świadczeń zdrowotnych. Pacjenci mają refundowane świadczenia z zakresu ziołolecznictwa, akupunktury.

Jak to się stało, że zainteresował się Pan metodami naturalnymi?

Jako student medycyny doświadczyłem problemów zdrowotnych, trafiłem do zielarza zakonnego, o. Grzegorza Sroki. Odzyskałam zdrowie. O. Grzegorz zapytał mnie wtedy, czy studenci są uczeni na temat ziół. Odpowiedziałem, że jestem dopiero na drugim roku, więc jeszcze nie, ale na pewno będą takie zajęcia. Wtedy faktycznie jeszcze były, jednak w bardzo ograniczonym wymiarze. Ja jednak tym się zainteresowałem. Jestem internistą, specjalistą rehabilitacji medycznej, stosuję te metody w swojej praktyce. Kontaktują się ze mną młodzi lekarze, pytając, jak tę wiedzę pogłębiać. Łatwo im nie będzie, jesteśmy jednak pod skrzydłami WHO, to wytrąca oręż prześmiewcom.

Artykuł Ziołolecznictwo sprawdza się w praktyce kardiologicznej pochodzi z serwisu Świat Lekarza.