Dla lekarza ważna jest możliwość uczestniczenia w misji, w której ratuje się życie tak olbrzymiej liczby osób. To niezwykła radość, to takie uczucie, jak dla piłkarza zagrać w finale mistrzostw świata. W dodatku ma się świadomość, że naprawdę się te dzieci uratowało. Oczywiście nie działam sam, tylko w zespole, bo w medycynie nic nie zrobi się samemu. Szansa uratowania czyjegoś życia to największa radość, jaka może spotkać lekarza ? mówi dr Paweł Kukiz-Szczuciński, lekarz pediatra, uczestnik misji medycznej w Ukrainie, laureat Nagrody Zaufania Złoty OTIS 2022 w kategorii Semper Idem: za niezłomność w sytuacjach nadzwyczajnych.

Od marca jest Pan we Lwowie, koordynując po ukraińskiej stronie misję medyczną, jakiej wcześniej nie znał świat: ewakuację dzieci chorych onkologicznie z kraju, w którym toczy się wojna.

Udało nam się ewakuować już ok. 700 dzieci chorych onkologicznie i ich rodziny. Ja konwojuję je po stronie ukraińskiej, informuję bezpośrednio stronę polską, jaki jest stan ich zdrowia; współdecydujemy o tym, gdzie będą rozmieszczane, w jaki sposób zostaną przewiezione, czy będzie to autokar, czy karetka pogotowia, bo niektóre są w tak ciężkim stanie, że muszą być przewożone transportem medycznym.

Dla lekarza ważna jest możliwość uczestniczenia w misji, w której ratuje się życie tak olbrzymiej liczby osób. To niezwykła radość, to takie uczucie, jak dla piłkarza zagrać w finale mistrzostw świata. W dodatku ma się świadomość, że naprawdę się te dzieci uratowało. Oczywiście nie działam sam, tylko w zespole, bo w medycynie nic nie zrobi się samemu. Szansa uratowania czyjegoś życia to największa radość, jaka może spotkać lekarza.

Początkowo dowiedziałem się, że jest problem z dostarczeniem leków do Ukrainy. Szybko jednak stwierdziłem, że lepiej byłoby stamtąd ewakuować chore dzieci. Od ukraińskich lekarzy usłyszałem, że to ich marzenie, ale nie wiedzą, jak to zrobić. Ja wiedziałem; i dlatego znalazłem się w tym projekcie. Aczkolwiek muszę przyznać, że uczestnictwo w nim jest dla mnie bardzo dużym obciążeniem. Nie tylko ze względu na wojnę w Ukrainie. Nie mogę psychicznie pogodzić się z tym, że dzieci tak poważnie chore muszą uciekać przed wojną. Serce mi się kraje, kiedy widzę je w piwnicach, do których musimy schodzić, gdy jest alarm. To bardzo trudne psychicznie. Byłem w klinice u prof. Młynarskiego, gdzie są leczone dzieci chore na nowotwory; choroba nowotworowa dziecka jest bardzo trudnym przeżyciem. A tu dodatkowo mamy do czynienia z lękiem o życie, utratą domu i tragedią rodzin, które są rozdzielane. Ojcowie, a często też starsi bracia, zostają, walczą na wojnie. Jestem w środku tych dramatów. Opowiadają to nam. Gdy przyjeżdżają do szpitala, widać na nich kurz charkowskiej piwnicy. To bardzo ciężkie przeżycie, ale kiedy widzimy, że te dzieci udało się ewakuować, przywitał je prezydent Biden, prezydentowa Francji, pierwsza dama Polski, to ogromna satysfakcja i bardzo wzruszający moment.

Misja na Ukrainie nie jest pierwszą Pana misją. Co lekarza ciągnie w tego typu miejsca?

Jeździłem na granicę syryjsko-libańską, byłem po stronie syryjskiej. Widziałem wcześniej obrazy, które widzimy dzisiaj w Ukrainie. Byłem bardzo blisko składów broni chemicznej, które w 2016 r. zbombardowali Amerykanie. Byłem po stronie libańskiej, kiedy dokonano tego ataku. Widziałem bombardowania, efekty działania broni chemicznej, poparzone dzieci? Słyszałem też wiele takich historii. O pojechaniu w takie miejsce decyduje świadomość, że jest się tam niezastąpionym. Jeśli my tam nie pojedziemy, to tym dzieciom najprawdopodobniej nikt nie pomoże. Mówię głównie o dzieciach, bo one są w centrum moich zainteresowań.

Uczestniczyłem też w misji medycznej w Lombardii na początku epidemii COVID-19. Tam chodziło o coś innego: chcieliśmy pokazać naszą solidarność, a z drugiej strony zyskać informacje o przebiegu COVID-19, aby chronić nasze społeczeństwo. Aby uczestniczyć w tego typu projektach, nie wystarczy mieć dobre chęci. W przypadku misji ukraińskiej niezbędna jest znajomość dwóch języków (rosyjskiego i angielskiego), aby pełnić funkcję, którą pełnię. Trzeba być lekarzem i mieć doświadczenie w pracy międzynarodowej.

Mam świadomość, że jestem we właściwym miejscu i mogę oddać Opatrzności to, co otrzymałem: jestem zdrowym człowiekiem, mam rodzinę, mogę pracować jako lekarz ? to wielka sprawa. Brat mojego dziadka (Władysław Szczuciński) skończył medycynę, miał 26 lat i jako oficer został zamordowany w Charkowie. Ja mogę teraz pomagać dzieciom z Charkowa.

Historia zatoczyła koło?

Przyznam, że nawet nie pamiętałem, że on zginął w Charkowie. Teraz pracowałem z wieloma dziećmi z Charkowa; on nie mógł. Skończył studia w 1938 r., pracował rok jako lekarz. W 1940 został zamordowany przez NKWD.

Rodzina nie boi się, że coś się Panu stanie?

Myślę, że moja rodzina już się do tego przyzwyczaiła. Tym razem mają świadomość skali tego projektu. Mam od nich wsparcie.

Misja w Ukrainie jest najtrudniejsza spośród tych, w których brał Pan udział?

Tak, ze względu na to, że uciekinierami są dzieci chore na nowotwory, wraz ze swoimi rodzinami. Druga rzecz to realne zagrożenie dla naszego kraju.

Co Pana najbardziej zadziwiło i zaskoczyło w Ukrainie?

Niesamowita mobilizacja obywateli Ukrainy i ich wola walki. Wola walki jest 24 godziny na dobę, robi to ogromne wrażenie. To tak, jakby sobie wyobrazić piłkarzy, którzy na najwyższych obrotach przez cały mecz atakują bramkę przeciwnika, jednocześnie się broniąc. Zjednoczenie narodu ukraińskiego robi kolosalne wrażenie. Dla mnie ważne jest bycie tam, a dla nich ważne jest to, że jestem z nimi w Ukrainie. Przychodzę rano do szpitala, wychodzę bardzo późno. Oni bardzo by chcieli, aby NATO uczestniczyło w wojnie. To na dziś nie jest możliwe, jednak dla nich bardzo dużo znaczy fakt, że są ludzie, którzy przez cały czas są z nimi. I będą do końca.

Żołnierze walczą, a lekarze? Czy oni nie chcieliby ratować własnego życia, wyjechać do Polski?

Nie, tam jest wręcz odwrotna sytuacja. To ja próbuję przekonać część osób, żeby myślały o ewakuacji. Szczególnie młodych kobiet. Nie chcą. Rozumiem to, bo sam uległem takiemu nastrojowi, choć nie jestem obywatelem Ukrainy.

Misja ukraińska może nas czegoś nauczyć? Czy zło, którego ci ludzie doświadczyli, może przekuć się w jakieś dobro?

Bardzo bym chciał, żeby powtarzać tego typu operacje i kontynuować wspieranie dzieci onkologicznych w innych krajach. Oby nie było takiej konieczności.

Mam też nadzieję, że nas, Polaków, to pozytywnie zmieni. Przez bardzo długi czas był bardzo silny opór przed tym, żeby do Polski wjechała nawet garstka uchodźców. Oczywiście tu jest inna sytuacja ? mamy wojnę u naszych granic, uciekają kobiety, dzieci, nasi bracia i siostry. Będąc w Polsce, widzę dużo flag ukraińskich, dużo wyrazów poparcia. Jestem dumny z tego, że Polacy się tak zachowują. Mam nadzieje, że to się utrzyma, choć naturalną rzeczą jest, że gdy pojawia się duża grupa ludzi z innego kraju, to tworzą się pewne konflikty. Mam jednak nadzieję, że głównie pozostanie dobro.

Rozmawiała: Katarzyna Pinkosz

Artykuł Dr Paweł Kukiz-Szczuciński: Na tych dzieciach widać kurz charkowskiej piwnicy pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Pacjent z COVID-19 może być w dobrym stanie, a w ciągu godziny jego stan może się tak pogorszyć, że konieczne jest stosowanie respiratora. Dotyka to również ludzi młodych – mówi dr Paweł Kukiz-Szczuciński, jeden z lekarzy polskiej misji medycznej w Lombardii.

15 lekarzy i ratowników medycznych, którzy uczestniczyli w misji medycznej zorganizowanej przez Wojskowy Instytut Medycznyw Brescii (Lombardia) jest już w Polsce: obecnie przebywają na kwarantannie.- W misji brali udział medycy wojskowi i cywilni z Polskiego Centrum Pomocy Międzynarodowej. Misja miała dwa cele. Po pierwsze chodziło o udzielenie wsparcia Włochom: przede wszystkim wsparcia solidarnościowego. To się udało, Włosi byli wdzięczni, że przyjechaliśmy w tak trudnym dla nich momencie.Po drugie zależało nam na doświadczeniach włoskich lekarzy w leczeniu COVID-19. To cenne informacje, które mogą przydać się w Polsce- mówi dr Paweł Kukiz-Szczuciński.

Polscy lekarze we włoskim szpitalu

Dzięki polskim lekarzom w szpitalu w Brescii zorganizowano drugi Oddział Intensywnej Opieki Medycznej.Polscy lekarze pracowali ramię w ramię z włoskimi kolegami. – Świetnilekarze, niesamowicie zaangażowani, kompetentni, znakomici fachowcy, nikomu nie odmawiają pomocy. Korzystają z medycyny na najwyższym poziomie, bo służba zdrowia w Lombardii jest na wysokim poziomie – mówi dr Kukiz-Szczuciński.

Dobrą wiadomością z Lombardii jest to, że sytuacja powoli zaczyna się stabilizować: zaczynają się zwalniać miejsca na oddziałach intensywnej terapii. Jednak nadal wielu chorych umiera w domach.W Brescii nawet 50 proc. osób może być zakażonych SARS-COV-2. Nie ma osób, które nie straciłyby w epidemii bliskich.- Zaskoczyło nas to, że stan zdrowia pacjenta z COVID-19 potrafi się dramatycznie załamać: wciągu godziny jego stan może się tak pogorszyć, że konieczne jest stosowanie respiratora. Dotyka to również ludzi młodych – mówi dr Kukiz-Szczuciński.

Polscy lekarze pracowali podzieleni na 3 zespoły: gdy jeden pracował na OIOM w szpitalu, drugimiał za zadanie wykonywać prace organizacyjne (przygotowywanie obiektu noclegowego, dezynfekcja pokoi, zorganizowanie posiłków), a trzeci – odpoczywać. Poza piętrem hotelu, w którym mieszkali, przez cały czas wszyscy chodzili w kombinezonach, maskach i okularach.

Doświadczenia włoskie w Polsce

Doświadczenia zdobyte w Lombardii będą wykorzystane w Polsce. Już podjęto decyzję o utworzeniu na terenie Wojskowego Instytutu Medycznego w Warszawie tymczasowego szpitala modułowego z oddziałem ICU (Intensywnej Opieki Medycznej), oraz częścią post i pre-ICU, w całości przeznaczonego dla chorych z COVID-19.

– Uzyskaliśmy też cenne protokoły lecznicze, uwzględniające wnioski z najnowszych badań, jak leczyć pacjentów z COVID-19. Będą one mogły być wykorzystywane w Polsce. Po drugie, przekonaliśmy się, jak trudna jest praca w środkach ochronnych. Przychodzi moment, kiedy jest się bardzo zmęczonym i czujność spada. Będziemy uczulać na ten problem lekarzy, szczególnie pracujących w szpitalach jednoimiennych – mówi dr Kukiz-Szczuciński.

Pozytywną wiadomością jest to, że pierwszy test w kierunku zakażenia koronawirusemu wszystkich uczestników polskiej misji medyczne wyszedł negatywnie. Za kilka dni będzie wykonany drugi, jeśli wypadnie również negatywnie, będzie to potwierdzenie, że mimo wysokiego narażenia na zakażenie SARS-COV-2, nie doszło do zakażenia.

Informacja dla lekarzy, pielęgniarek, pracowników medycznych

Lekarze (szczególnie anestezjolodzy), pielęgniarki oraz ratownicy medyczni z doświadczeniem pracy na OIOM, którzy są chętni do pracy w tworzonym na terenie Wojskowego Instytutu Medycznego w Warszawie tymczasowym szpitalu modułowym z oddziałem ICU (Intensywnej Opieki Medycznej), częścią post i pre-ICU, w całości przeznaczonym dla chorych z COVID-19są proszeni o zgłaszanie się na adres mailowy: covid@wim.mil.pl

Artykuł Stan zdrowia pacjenta z COVID-19 potrafi załamać się w ciągu pół godziny pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Od 2011 roku w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terenie Syrii, do sąsiedniego Libanu napłynęła ponadmilionowa rzesza uchodźców syryjskich. Ponieważ są to w przeważającej liczbie rodziny, znajduje się tam kilkusettysięczna populacja dzieci. Wiele z nich urodziło się już na terenie Libanu.

Od 2015 roku mam okazję, działając w ramach Zespołu Ratunkowego Polskiego Centrum Pomocy Międzynarodowej, wizytować domy i obozy uchodźców oraz współprowadzoną przez PCPM klinikę znajdującą się w miejscowości Bire, w przygranicznej prowincji Akkar. Dało mi to możliwość uzyskania wglądu w sytuację zdrowotną dzieci.

W przeciwieństwie do sytuacji w Kurdystanie czy Jordanii, syryjscy uchodźcy zamieszkujący Liban nie mieszkają w obozach. Dzięki pomocy m.in. międzynarodowych organizacji humanitarnych, takich jak PCMP, koordynowanej przez UNHCR, czyli ONZ-owską agendę ds. uchodźców, uchodźcy z Syrii mieszkają w domach, mieszkaniach, a nierzadko garażach zaadaptowanych do celów mieszkalnych. Nie przebywają na terenie zorganizowanych obozów. Liban jest krajem zamieszkiwanym przez ok. 4 mln własnych obywateli, co oznacza, iż napłynięcie 1,5-mln fali Syryjczyków niezwykle zmieniło tam sytuację demograficzną. W wielu miejscach, szczególnie w przygranicznych prowincjach, ludność napływowa stanowi 3 proc. ogółu. Prowadzi to do trudności i napięć, za równo o charakterze organizacyjnym, np. wywóz śmieci, jak i do niepokojów społecznych. Trzeba jednak podkreślić, iż Libańczycy okazali się niezwykle gościnni i wyrozumiali, a adaptacja społeczności syryjskiej przebiegała w zaskakująco harmonijny sposób.

Zdrowie psychiczne

Kondycja psychiczna dzieci uchodźców syryjskich jest bardzo zróżnicowana, na co mają wpływ rozmaite czynniki. W mojej ocenie ? a mam porównanie z sytuacją dzieci zamieszkujących zamknięte obozy uchodźców ? fakt, iż ludność napływowa jest przemieszana z miejscową stanowi czynnik korzystny. Nawet najlepiej zorganizowany obóz to miejsce dalekie od naturalnego środowiska i niekorzystnie wpływa na psychikę przebywających tam rodzin.

Dzieci syryjskie mogą lepiej integrować się z libańskimi rówieśnikami, młodzież nierzadko łączy się w pary. Dzieci uczą się w systemie zmianowym: przed południem do szkoły przychodzą dzieci libańskie, natomiast po południu z tych samych klas korzystają dzieci syryjskie. Dzieci będące w wieku przedszkolnym w kulturze arabskiej przebywają najczęściej z matkami, spędzając jedynie okazjonalnie krótki czas w swego rodzaju klubach dziecięcych, do których uczęszczają z matkami i integrują się z miejscowymi rówieśnikami.

Rodziny syryjskie są zazwyczaj wielodzietne. Jest to czynnik wspierający stan psychiczny dzieci. Oczywiście na sytuację mają wpływ warunki zamieszkania, stan zdrowia domowników, a w szczególności stan psychiczny dorosłych. Część rodzin liczyła na rychły powrót do domu ? tymczasem nie wiadomo, czy w ogóle będą mogli powrócić w przewidywalnej przyszłości. Jest to czynnik bardzo niekorzystny. Szczególnie ludzie starsi podczas rozmów ujawniają silne emocje, tęsknią za krajem, boją się, iż nie będzie im dane nie tylko wrócić, ale nawet być pochowanymi w ojczyźnie. Często wspominają ciekawe i nierzadko zasobne życie w Syrii. Im pozycja społeczna uchodźcy była wyższa w kraju pochodzenia, tym trudniej jest mu przystosować się do mieszkania w niewykończonym domu lub zaadaptowanym garażu. Te emocje nieuchronnie przenoszą się na dzieci i młodzież, u których rozpoznajemy całe spektrum objawów depresji, począwszy od obniżonego nastroju, poprzez objawy bezsenności, zespoły lękowe, fobie po lęk separacyjny. Efektem tych problemów są trudności w nawiązywaniu i rozwijaniu relacji rówieśniczych, a także w nauce. U młodzieży pojawia się z czasem tendencja do sięgania po środki psychoaktywne, począwszy od alkoholu, a skończywszy na narkotykach.

Bardziej skomplikowana jest sytuacja dzieci, które pamiętają swoje szczęśliwe dzieciństwo w Syrii. W wielu przypadkach tęsknią nie tylko za pozostawionymi w ojczyźnie krewnymi, z którymi nierzadko nie ma kontaktu, ale też za własnym pokojem, zabawkami, zwierzętami domowymi. Zwłaszcza małe dzieci nie są w stanie w pełni rozumieć takiego zjawiska jak wojna; szczególnie silnie przeżywają straty, które dorosłym wydają się nieistotne w zaistniałych okolicznościach. W najgorszej sytuacji są dzieci osierocone przez jednego lub czasem obydwoje rodziców. U części z tych, które doświadczyły bombardowań i ledwo uszły z życiem, rozwija się syndrom stresu pourazowego (PTSD). Natomiast dzieci, które bezpośrednio ucierpiały w wyniku działań wojennych ? o ile nie doszło do znacznego uszczerbku na zdrowiu ? potrafią docenić, iż w Libanie im i ich bliskim nie grozi śmierć.

Osobną kategorię stanowią dzieci, które były leczone z powodu chorób przewlekłych i obecnie nie mogą kontynuować leczenia z uwagi np. na jego koszt. Jest to nierzadko sytuacja dramatyczna dla całej rodziny. Oczywiście reakcje rodzin są różne, począwszy od koncentracji na stanie zdrowia najsłabszego jej członka i podejmowaniu prób leczenia, skończywszy na wyjściu z założenia iż ? nie czas żałować róż, gdy płoną lasy?.

Problemy somatyczne

Liban jest krajem śródziemnomorskim, o łagodnym klimacie, jednak okolice zamieszkiwane przez uchodźców, z którymi miałem okazję pracować, są terenami górskimi, co oznacza, iż w zimie temperatura spada tam do kilku stopni powyżej zera. Panuje wilgoć. Dla dzieci mieszkających często w zaadaptowanych garażach, budynkach gospodarczych, a czasem i prowizorycznych foliowych namiotach nie są to korzystne warunki zdrowotne. W tych okolicznościach masowo zapadają na infekcje górnych dróg oddechowych. Nierzadko zdarzają się przypadki zapalenia płuc lub oskrzeli.

Część dzieci nie została we właściwy sposób zaszczepiona, stąd wielokrotnie występujący krztusiec, a także częste przypadki świnki z bardzo dużym powiększeniem ślinianek. Występują również ospa, świerzb. Niemal wszystkie dzieci uchodźców, z uwagi na panujące złe warunki sanitarne, wymagają okresowego stosowania preparatów przeciwpasożytniczych.

Poważnym problemem na tym obszarze jest antybiotykooporność. Wobec zbyt rzadkiego stosowania choćby steroidoterapii wziewnej, masowo stosowane są antybiotyki, zwłaszcza augmentin, co prowadzi do lekooporności. Antybiotyki są sprzedawane przez apteki bez konieczności okazywania recept ? stąd opisywany problem. Z uwagi na warunki higieniczne często występują również salmonellozy.

Bardzo zły jest stan uzębienia dzieci, a dostęp do dentysty ? bardzo ograniczony.

Dużym problemem są poparzenia dzieci w wyniku pożarów w domach ? jest to spowodowane faktem suszenia ubrań w bezpośredniej bliskości piecyków olejowych. PCPM przeprowadził szereg ważnych szkoleń edukujących rodziny uchodźców w kwestiach profilaktyki przeciwpożarowej. Osobną kategorię pacjentów stanowią dzieci będące bezpośrednimi ofiarami działań wojennych. Miałem okazję badania dzieci poparzonych w wyniku działania broni. Spotkałem się również z kilkoma przypadkami uszkodzenia słuchu w wyniku eksplozji bomb.

Ich leczenie i właściwa rehabilitacja są w warunkach libańskich bardzo trudne, jeśli nie niemożliwe. Istotne wyzwanie terapeutyczne, z którym zetknąłem się podczas wizytowania miejsc zamieszkania uchodźców, stanowi cukrzyca typu 1. Niestety często nie jest stawiana prawidłowa diagnoza, nie ma możliwości stosowania pomp insulinowych, dostęp do endokrynologów dziecięcych jest bardzo ograniczony. Jak wiadomo, dawkowanie insuliny jest trudne, szczególnie w początkowym okresie choroby, a wyliczanie właściwych dawek i stosowanie odpowiedniej diety to duże wyzwanie dla rodziców pacjentów. Dlatego cukrzyca typu 1, która jest dobrze kontrolowana w Europie, bywa przyczyną licznych niepowodzeń terapeutycznych w warunkach życia uchodźców. Na mnie, jako na lekarzu, szczególnie duże wrażenie robiły spotkania z Syryjczykami, którzy mieszkając w swoim kraju w okresie pokoju korzystali z dobrodziejstw nowoczesnej medycyny, a w nowych okolicznościach zostali tego pozbawieni. Zastanawiałem się, jak wytłumaczyć matce zasady stosowania mleka antyrefluksowego u niemowlęcia z refluksem, a okazało się, że ona doskonale zna ten rodzaj żywienia, gdyż karmiła tym mlekiem swoje starsze dzieci, gdy mieszkali w Damaszku. To chwile dramatyczne, ponieważ pobudzają do refleksji, że nic nie zostało nam dane na zawsze. Wszędzie może wybuchnąć wojna i sami możemy niespodziewanie znaleźć się w trudnych okolicznościach.

dr Paweł Kukiz-Szczuciński

Artykuł Sytuacja zdrowotna dzieci uchodźców syryjskich z prowincji Akkar w Libanie pochodzi z serwisu Świat Lekarza.