– Nigdy wcześniej nie widziałam tak wysokiego poparcia społecznego i politycznego dla zmian w polityce antyalkoholowej – mówi posłanka Wioleta Tomczak, wiceprzewodnicząca sejmowej Komisji Zdrowia, która „Światowi Lekarza” opowiada o pracach nad ograniczeniem reklamy alkoholu, planach wyeliminowania „małpek” i jednorazowych e-papierosów, a także o wyzwaniach związanych ze zdrowiem kobiet, endometriozą i szczepieniami przeciw grypie

Staramy się bardzo odważnie wykreować prozdrowotną politykę publiczną w Sejmie. Na kanwie doświadczeń z ubiegłego roku dotyczących m.in. decyzji miasta stołecznego Warszawy o niewprowadzeniu nocnego ograniczenia sprzedaży alkoholu na terenie całego miasta, rozgorzała bardzo mocna dyskusja o kierunku, jaki państwo powinno obrać w polityce antyalkoholowej.

Już wiele miesięcy wcześniej dopytywaliśmy Ministerstwo Zdrowia, czy planuje nowelizację ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Pod koniec 2024 roku, podczas posiedzenia sejmowej Komisji Zdrowia, uzyskaliśmy zapewnienie, że projekt trafi do Sejmu w pierwszym kwartale 2025 roku. Tak się jednak nie stało. Nie mogliśmy więc dłużej czekać. Zarówno klub parlamentarny Polska 2050, jak i Lewica złożyły własne projekty ustaw, nad którymi obecnie pracujemy. Powstała specjalna podkomisja, która je analizuje [1].

Po raz pierwszy od lat w Sejmie odbywa się tak szeroka, wielowątkowa dyskusja dotycząca konkretnych obszarów polityki antyalkoholowej. Rozmawiamy o zakazie promocji i reklamy alkoholu, o dostępności fizycznej, o tym, czy alkohol powinien być eksponowany w oddzielnych alejkach, czy powinien być sprzedawany na stacjach paliw. Poruszamy także temat waloryzacji koncesji na sprzedaż alkoholu. Opłaty nie były podnoszone od 23 lat. Przedsiębiorca, który ponad dwie dekady temu płacił 525 zł za możliwość sprzedaży piwa, dziś płaci dokładnie tyle samo. To kompletnie oderwane od współczesnych realiów.

Posiedzenia podkomisji cieszą się ogromnym zainteresowaniem. Przychodzą na nie przedstawiciele branży alkoholowej, lobbyści, przedsiębiorcy, ale także – co bardzo mnie cieszy – organizacje pomagające osobom w kryzysie alkoholowym, dzieciom dorosłych alkoholików, lekarze, eksperci zdrowia publicznego i przedstawiciele organizacji naukowych. Szczególnie ważne jest dla mnie bardzo wysokie poparcie społeczne i polityczne dla proponowanych zmian. Jesteśmy po rozmowach z prezydentem Karolem Nawrockim, na którego aprobatę liczę. Jako ekspertka zdrowia publicznego z 18-letnim doświadczeniem nigdy wcześniej czegoś takiego nie widziałam. Mam nadzieję, że ustawa zostanie przyjęta jeszcze w tym roku.

Równolegle procedowany jest rządowy projekt nowelizacji ustawy dotyczącej przeciwdziałania używaniu tytoniu. Zakłada on eliminację jednorazowych papierosów elektronicznych. Projekt jest obecnie w procesie notyfikacji w Komisji Europejskiej. Nie jesteśmy pierwszym państwem, które podejmuje taką inicjatywę, więc liczymy, że Komisja Europejska nie zgłosi zastrzeżeń. Jako parlamentarzyści nauczeni wcześniejszymi doświadczeniami wiemy, że każda większa zmiana oznaczałaby konieczność ponownej notyfikacji. Dlatego prawdopodobnie przyjmiemy projekt w wersji rządowej.

Najważniejsze pozostaje to, aby jeszcze w tej kadencji Sejmu wykonać kolejne kroki w zakresie zdrowia publicznego. Pierwsze już się wydarzyły – wprowadzono podwyżki i zakazano sprzedaży wyrobów nikotynowych oraz beznikotynowych dzieciom i młodzieży. Teraz chcemy wyeliminować jednorazowe e-papierosy i ograniczyć promocję alkoholu. To byłby naprawdę milowy krok. Kolejnym etapem powinna być całkowita eliminacja „małpek”, czyli alkoholu sprzedawanego w małych opakowaniach, najpierw jednak musimy zakończyć prace nad nowelizacją ustawy o wychowaniu w trzeźwości. W rozmowach z parlamentarzystami widzimy duże poparcie dla tego rozwiązania. Jeśli uda się działać ponad podziałami politycznymi, myślę, że pod koniec tej kadencji Sejmu będzie szansa na przyjęcie ustawy.

[1] Chodzi o Podkomisję nadzwyczajną do rozpatrzenia poselskich projektów ustaw: o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (druk nr 2007) oraz o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz ustawy o radiofonii i telewizji (druk nr 2010)

Grzegorz Napieralski (KO) – przewodniczący
Wioleta Tomczak (Polska 2050) – zastępca przewodniczącego
Janusz Cieszyński (PiS) – zastępca przewodniczącego
Joanna Wicha (Lewica) – zastępca przewodniczącego

Należą:
Krzysztof Bojarski (KO)
Włodzisław Giziński (KO)
Fryderyk Sylwester Kapinos (PiS)
Radosław Lubczyk (PSL-TD)
Jerzy Polaczek (PiS)
Anna Sobolak (KO)
Katarzyna Sójka (PiS)
Witold Tumanowicz (Konfederacja)
Marcelina Zawisza (Razem)

Artykuł Posłanka Wioleta Tomczak: „Czas skończyć z promocją alkoholu i jednorazowymi e-papierosami” pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Mimo spadku popularności tradycyjnych papierosów liczba przypadków raka płuc w Polsce nie maleje. Winne są m.in. nowe wyroby nikotynowe, zanieczyszczenie powietrza oraz późna diagnostyka – powiedział PAP płk Rafał Sokołowski, pulmonolog z WIM, podkreślając wagę profilaktyki i koordynacji opieki

W Polsce diagnozuje się 25 tys. przypadków raka płuca rocznie; tylko 13 proc. chorych żyje dłużej niż pięć lat – podkreślił.

Liczba zachorowań nie spada, choć – jak powszechnie się sądzi – pali coraz mniej osób. – To pozory. Popularność klasycznych papierosów rzeczywiście zmalała, ale wzrosło użycie nowych wyrobów tytoniowych, zwłaszcza e-papierosów – powiedział PAP płk Rafał Sokołowski, pulmonolog i specjalista chorób wewnętrznych z Kliniki Chorób Wewnętrznych, Pneumonologii, Alergologii, Immunologii Klinicznej i Chorób Rzadkich Wojskowego Instytutu Medycznego.

Jak zaznaczył, również liquidy stosowane w e-papierosach nie są obojętne dla zdrowia. – Nikotyna wdychana w aerozolu ma potencjał kancerogenny i powoduje realne zmiany w płucach – zaznaczył. Do tego dochodzi narastające zanieczyszczenie powietrza, które sprzyja przewlekłym chorobom układu oddechowego, takim jak POChP. Choroba ta sama w sobie zwiększa ryzyko rozwoju nowotworu.

Ekspert przypomniał, że rak płuc należy do najpóźniej diagnozowanych nowotworów. – Nie boli. Pacjent zgłasza się do lekarza dopiero wtedy, gdy pojawia się kaszel, krwioplucie albo ból wynikający z nacieku na ścianę klatki piersiowej. A to często oznacza już zaawansowane stadium choroby – wyjaśnił.

Szansą na wcześniejsze wykrycie choroby jest program niskodawkowej tomografii komputerowej, który – jak ocenił Sokołowski – przynosi pierwsze efekty. – Wykrycie guzka to dopiero początek drogi. Pacjent musi trafić do dobrze zorganizowanego zespołu diagnostycznego, który nie pozwoli mu się zagubić w systemie – zaznaczył.

W ocenie specjalisty kluczem jest sprawna, konsekwentna diagnostyka oparta na odpowiednim sprzęcie, w tym nowoczesnych systemach nawigacji endoskopowej. – Małe zmiany diagnozuje się bardzo trudno. Trzeba pobrać wystarczająco duży materiał, aby patomorfolog mógł wykonać wszystkie konieczne badania, w tym genetyczne. Jeśli próbka jest zbyt mała, trzeba powtarzać procedurę, a na to zwyczajnie nie ma czasu – powiedział PAP. Jak dodał, „każda poprawka to nasza porażka, przeciągający się czas od diagnostyki do leczenia, a pacjent nie może ponosić takich konsekwencji”.

Coraz większą rolę w weryfikacji badań obrazowych odgrywa sztuczna inteligencja. – Algorytmy pomagają ocenić, które zmiany wymagają dalszej diagnostyki. W badaniach profilaktycznych takich drobnych zmian jest bardzo dużo, więc wsparcie AI realnie odciąża radiologów i pulmonologów – zaznaczył.

Jak wskazał Sokołowski, system ochrony zdrowia ma narzędzia, by poprawić rokowania pacjentów, ale wymaga to dobrej organizacji. – Jako lekarz wojskowy byłem uczony działania przy ograniczonych zasobach. Tym bardziej nie można marnować czasu ani badań. Opieka koordynowana jest tu kluczowa – od lekarza rodzinnego, przez diagnostykę, po leczenie w ośrodku szpitalnym – ocenił.

Podkreślił, że sprawny kontakt między lekarzami znacząco skraca czas wdrożenia terapii. – Jeśli pacjent trafia na oddział z kompletem badań, można bez zwłoki zająć się jego leczeniem – zauważył specjalista.

Przykładem może być pacjentka, która trafiła do WIM w ciężkim stanie, z rozsianym nowotworem i tamponadą serca, ale dzięki współpracy lekarzy różnych specjalności i nowoczesnym terapiom wróciła do normalnego życia i pracy – zrelacjonował lekarz.

Zapytany o profilaktykę, płk Sokołowski wskazał na znaczenie „czujności onkologicznej”. – Nie wolno bagatelizować objawów alarmowych: kaszlu trwającego ponad tydzień, krwioplucia czy niewyjaśnionego spadku masy ciała. Lekarz rodzinny ma narzędzia, by wstępnie ocenić sytuację i skierować pacjenta dalej – powiedział PAP.

W Polsce diagnozuje się rocznie ok. 25 tys. przypadków raka płuc. – Do leczenia radykalnego, czyli operacyjnego, kwalifikuje się około 20 proc. chorych. Reszta wymaga terapii zachowawczych lub paliatywnych. Dlatego tak ważne jest wczesne rozpoznanie – podkreślił. Pulmonolog przyznał także, że wyniki terapeutyczne, jeśli chodzi o nowotwory płuc, nie napawają optymizmem – ponad pięcioletnią przeżywalność odnotowuje się u zaledwie 13 proc. chorych.

Sokołowski zaznaczył również, że zmienia się struktura zachorowań. – Rak płuc przestaje być domeną mężczyzn. Kobiety, dzięki skutecznej profilaktyce raka piersi i narządów rodnych, przestają na nie umierać, ale coraz częściej chorują na raka płuc – powiedział.

Mira Suchodolska (PAP)

mir/ jann/ mhr/

Artykuł Liczba przypadków raka płuc w Polsce nie maleje; winne są nowe wyroby nikotynowe pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

W wykazie prac legislacyjnych pojawiła się nowa propozycja Ministerstwa Zdrowia, która przewiduje zakaz wprowadzania do obrotu papierosów elektronicznych jednorazowego użytku – zarówno tych z nikotyną, jak i bez niej, oraz zakaz stosowania aromatów w woreczkach nikotynowych. Projekt trafił do konsultacji społecznych. To już kolejna regulacja sektora tytoniowego w ostatnich miesiącach. Przedstawiciele biznesu podkreślają, że to chaos regulacyjny, który wpływa na brak poczucia pewności prawnej i decyzje inwestycyjne

Do konsultacji społecznych trafił projekt nowelizacji ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych. To już kolejna propozycja zmian w tym akcie prawnym. Tego samego dnia Senat przyjął wcześniejszą ustawę dotyczącą zakazu sprzedaży e-papierosów nieletnim. 17 kwietnia z kolei weszły w życie przepisy, które zakazują sprzedaży podgrzewanych wyrobów tytoniowych o charakterystycznych aromatach, takich jak mentol czy owoce. W ostatnich miesiącach pojawiła się też m.in. nowelizacja ustawy akcyzowej, która ma na celu objęcie podatkiem nowych kategorii wyrobów, w tym jedno- i wielorazowych e-papierosów.

– W regulacjach nikotynowych, nad którymi toczą się i w ostatnich miesiącach toczyły się prace, absolutnie uderzający jest gigantyczny chaos. Z jednej strony dochodzą głosy o całkowitych zakazach niektórych kategorii produktów, z drugiej strony mamy głosy o dodatkowym opodatkowaniu niektórych kategorii produktów. Z trzeciej strony pojawiają się pomysły dotyczące eliminacji substancji aromatycznych, dodatków zapachowych do określonych kategorii produktów, np. saszetek tytoniowych, w przypadku których te dodatki aromatyczne stanowią w zasadzie esencjonalną cechę produktu – podkreśla w rozmowie z agencją Newseria Jakub Bińkowski, dyrektor Departamentu Prawa i Legislacji i członek zarządu Związku Przedsiębiorców i Pracodawców.

Ministerstwo Zdrowia w ocenie skutków regulacji najnowszej propozycji powołuje się na informacje Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH – Państwowego Instytutu Badawczego, zgodnie z którymi od chwili pojawienia się na rynku e-papierosy jednorazowego użytku cieszą się największą popularnością wśród młodych osób, najczęściej w przedziale wiekowym 18–24 lata oraz młodszych. Znacząca liczba użytkowników zadeklarowała pierwsze ich użycie w wieku poniżej 18 lat, stąd działania zmierzające do możliwie szybkiego i efektywnego ograniczenia dostępu do tych produktów.

– Potencjalna eliminacja dodatków smakowych i aromatycznych do saszetek nikotynowych spowoduje najprawdopodobniej radykalną obniżkę popytu na te kategorie produktów. Istnieje istotne ryzyko, że rzeczywiście ten segment rynku będzie się mierzył z bardzo poważnymi konsekwencjami. Mając to na uwadze i mając w pamięci zobowiązanie, żeby prowadzić rozsądną politykę, jeśli chodzi o wyroby akcyzowe, zwracamy się z apelem, żeby powtórnie się zastanowić i zrewidować niektóre założenia tego projektu – apeluje Jakub Bińkowski.

Z raportu „Wpływ podatku akcyzowego na rynek wyrobów tytoniowych w Polsce”, opracowanego przez Instytut Finansów Publicznych na zlecenie Fundacji Wolności Gospodarczej, wynika, że wzrost kwotowej stawki akcyzy o 10 proc. prowadzi do wzrostu wydatków konsumentów na zakup papierosów o ok. 1 proc., przy jednoczesnym spadku liczby sprzedawanych papierosów o ok. 9 proc. Zaostrzenie przepisów dotyczących produktów tytoniowych, w tym zakaz stosowania aromatów, który doprowadzi do zniknięcia z rynku legalnych produktów, przy jednocześnie coraz wyższej akcyzie może napędzić wzrost szarej strefy.

– Polityka zakazów bardzo często prowadzi do szarej strefy. Jeśli zakażemy bezwzględnie wszystkich alternatywnych produktów jak e-papierosy czy saszetki nikotynowe, to najprawdopodobniej powrócimy do tradycyjnych wyrobów tytoniowych, ponieważ zwykłe papierosy będą nadal łatwo dostępne dla kieszeni przeciętnego Polaka. Nie wierzę, że osoby, które dotychczas stosowały alternatywne produkty, przestaną stosować nikotynę – podkreśla Anna Dela, prezeska Instytutu Człowieka Świadomego.

– W sektorze tytoniowym mamy dosyć dobry przegląd tego, jak historycznie szara strefa się kształtowała. Widzieliśmy, że kiedy w przeszłości na przestrzeni 15 lat miały miejsce skokowe podwyżki akcyzy, udział szarej strefy w rynku rósł wraz z nimi. Natomiast w momencie, w którym polityka akcyzowa zaczęła być nieco bardziej stonowana, trochę bardziej racjonalna, udział szarej strefy w rynku spadał. W tym wypadku możemy się spodziewać, że dokładnie to samo prawo znajduje zastosowanie – ocenia ekspert ZPP. – Jeśli sprawiamy, że legalne produkty stają się mniej atrakcyjne dla konsumentów, a możemy się spodziewać, że na rynku szarym, nierejestrowanym, nieregulowanym będą znajdowały się w obrocie te towary, które nie będą spełniały nowych norm, wtedy ryzyko wzrostu szarej strefy istnieje.

Ekspert ZPP wskazuje, że problemem są nie tylko coraz bardziej restrykcyjne przepisy, ale też chaos legislacyjny i wprowadzanie jedna po drugiej kolejnych nowelizacji bez konsultacji z branżą.

– Podstawowy problem, który często wynika z regulacji, to nawet nie jest problem związany z tym, co bezpośrednio się w nich znajduje, tylko problem związany z brakiem poczucia pewności prawnej, bezpieczeństwa i brakiem konsultacji społecznych. Firmy i interesariusze społeczeństwa obywatelskiego nie mają poczucia wpływu na regulacje, które są kształtowane przez prawodawcę. Wydaje się jasne, że wszystkie projekty regulacji, które dotyczą na przykład sektora tytoniowego, ale znajduje to też zastosowanie do każdego innego sektora gospodarki, powinny być konsultowane z uczestnikami tego sektora – podkreśla Jakub Bińkowski.

Zdaniem członka zarządu ZPP prawodawca powinien brać pod uwagę nie tylko głos branży, ale także uwzględniać szkodliwość wyrobów tytoniowych i zamiast zakazu wprowadzić kontrolowaną regulację produktów tytoniowych. Część ekspertów jest zdania, że najsurowsze regulacje powinny dotyczyć najbardziej szkodliwych produktów, głównie papierosów. Jeśli są one wycelowane w rynek produktów, które część ekspertów uważa za mniej groźne alternatywy, zainteresowanie konsumentów może się odwrócić i przekierować w stronę tych bardziej szkodliwych.

– Mamy w zasadzie dwa konkurujące ze sobą podejścia. Pierwsze jest dosyć idealistyczne i zakłada, że jeśli państwo będzie restrykcyjną polityką powodowało, że te produkty będą mniej dostępne cenowo i mniej atrakcyjne smakowo, zapachowo dla konsumentów, to wtedy nagle oni z tych używek przestaną korzystać w istotnym stopniu. To jest podejście zakładające, że regulacjami można w bardzo daleko posuniętym stopniu kształtować zachowania ludzi. Podejście drugie jest bardziej realistyczne i zakłada, że prawdopodobnie nie uda się odgórnie spowodować, że ludzie będą powstrzymywali się od wszelkich zachowań ryzykownych, w tym konsumpcji używek, a jeśli tak, to należy wysiłki państwa skoncentrować na tym, żeby redukować szkody wynikające z tych ryzykownych zachowań. To, jak sądzę, powinna być kluczowa dyrektywa, jeśli chodzi o politykę państwa, czyli raczej redukcja szkód i zastanawianie się nad tym, jak można powodować, żeby te zachowania ryzykowne były jednak mniej szkodliwe – ocenia ekspert ZPP.

Decyzje o zakazach dotyczących produktów nikotynowych podejmowały już inne kraje. Polityka ta nie przyniosła jednak oczekiwanych efektów.

– Dosyć mocno ograniczyła e-papierosy Australia, produkty alternatywne dostępne były w aptekach. W efekcie odnotowano tam wzrost osób palących tradycyjne wyroby tytoniowe. To samo teraz odnotowuje się w Belgii, która wprowadziła zakaz e-papierosów i tam też zaczyna być trend odwrotny do zamierzonego. Liczne publikacje pokazują, że jeśli Polska wprowadzi całkowity zakaz alternatywnych produktów tytoniowych lub wprowadzi obostrzenia powodujące, że te alternatywy de facto znikną z rynku, to będziemy odnotowywać wzrost stosujących tradycyjne wyroby tytoniowe – podkreśla prezeska Instytutu Człowieka Świadomego.

Artykuł E-papierosy i aromatyzowane saszetki nikotynowe mogą zniknąć z rynku pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Wychodzenie z uzależnienia, niezależnie od wyboru metody, to najczęściej proces wieloetapowy. Nie ma jednej magicznej pigułki, którą można byłoby zażyć i problem z głowy. Najważniejsza jest motywacja. Postanowienie, i to mocne, że rzuca się palenie. Motywy mogą być różne, czasami są to narodziny dziecka albo jakieś inne ważne dla palacza wydarzenie, innym razem choroba ? mówi dr hab. n. med. Mateusz Jankowski, przewodniczący sekcji antytytoniowej Polskiego Towarzystwa Chorób Płuc.

Czy statystyczny Polak sięga po papierosa częściej, czy rzadziej niż kilka lat temu? Sądząc po licznych kampaniach edukacyjnych mogłoby się wydawać, że palenie staje się niemodne.

Niestety tak nie jest, a niewątpliwie przyczynił się do tego COVID-19. O ile przed pandemią ok. 21% Polaków regularnie paliło, w tym ok. 18% kobiet i 24% mężczyzn, to ? jak pokazują badania epidemiologiczne ? dziś jest to już ok. 25%. To bardzo niepokojące dane. Pandemia ogólnie przyczyniła się do utrwalania niewłaściwych, niezdrowych zachowań. Widzimy też, że wśród palących zaciera się różnica między płciami, pali coraz więcej kobiet. Oczywiście trzeba jeszcze kolejnych badań, żeby potwierdzić, co poza tym wpłynęło na wzrost częstości palenia papierosów. I takie badania trwają.

Mówimy ?papierosy?, jednak chodzi nie tylko o te tradycyjne, ale również inne wyroby tytoniowe.

Tak, mamy obecnie trzy grupy takich produktów. To klasyczne wyroby tytoniowe, e-papierosy i nowatorskie wyroby, określane jako podgrzewacze tytoniu. Papierosy elektroniczne pojawiły się na polskim rynku w 2010 r., a podgrzewacze w 2017. Każdy z tych produktów jest adresowany do różnych grup odbiorców. I tak po wyroby tradycyjne najczęściej sięgają osoby starsze, które palić zaczęły kilkanaście czy kilkadziesiąt lat temu i tego się trzymają, papierosy elektroniczne używają głównie nastolatki, w wieku 15-19 lat (to raczej okazjonalni użytkownicy), a te najnowsze wyroby, z uwagi na wyższe koszty, są skierowane do osób w wieku 30-45 lat, mieszkańców większych miast, aktywnych zawodowo.

Kiedy pojawiły się e-papierosy, były reklamowane jako ?alternatywa dla nałogowca?, głównie dlatego, że miały być mniej szkodliwe od tych klasycznych. Firma je produkująca, zapewne nie chcąc wylewać dziecka z kąpielą, ulegając presji środowisk antytytoniowych, takie właśnie stworzyła. Czy faktycznie są bezpieczniejsze?

Wokół e-papierosów powstało wiele mitów, często niemających nic wspólnego z rzetelną wiedzą naukową. E-papierosy działają jak maszyna do sztucznej mgły. Zamiast dymu tytoniowego, wdychanego w tradycyjnym papierosie, tu wdycha się aerozol, przypominający parę wodną, zawierający glikol propylenowy i/lub glicerynę, związki aromatyczne oraz nikotynę, występującą w różnym stężeniu. Jej zawartość jest jednak zależna od producenta. Jednak w aerozolu nadal występują toksyczne substancje i związki, np. formaldehyd, nitrozaminy. Różne mogą być też aromaty stosowane w e-papierosach, niekoniecznie bezpieczne dla zdrowia.

Wciąż jednak za mało wiemy o mechanizmie i skutkach działania e-papierosów. Badania, które były prowadzone, dotyczyły skutków krótko- i średnioterminowych. Za jakiś czas może się więc okazać, że powodują one podobne działania niepożądane do tych wynikających z działania klasycznych papierosów. A tych, jak wiemy, jest mnóstwo. Bo to nie tylko rak płuca, z czym najbardziej kojarzymy palenie, ale też wiele innych rodzajów nowotworów złośliwych, np. rak przełyku, gardła, pęcherza moczowego, piersi, trzustki, schorzenia układu sercowo-naczyniowego.

I co istotne, choć w mniejszym stopniu, ale papierosy elektroniczne także zawierają nikotynę, powodującą uzależnienie. A ponieważ sięgają po nie młodsi, zwłaszcza dla nich mogą stanowić zagrożenie wejścia w uzależnienie. To tzw. efekt furtki, taki haczyk na wędce ? poprzez e-inicjację przechodzi się do dalszego etapu.

To, co dziś na pewno wymaga dalszych badań, dotyczy określenia, na ile e-papierosy są ? jeśli w ogóle ? bezpieczniejsze od papierosów klasycznych i czy mogą mieć wpływ na rzucenie nałogu.

A jak wygląda sytuacja z najnowszym produktem ? podgrzewaczami tytoniu, popularnie nazywanymi IQOS-ami? Już sama ich nazwa zdaje się potwierdzać, że mają motywować do rzucania palenia. IQOS znaczy ?I quit ordinary smoking?, czyli ?Rzucam zwykłe palenie?.

Podgrzewacze tytoniu to nowa grupa wyrobów tytoniowych. W tym przypadku tytoń nie jest spalany, ale tylko podgrzewany. W trakcie podgrzewania wytwarza się aerozol, zawierający nikotynę i pewne ilości lotnych substancji, w których jednak są również obecne i te szkodliwe, charakterystyczne dla tych występujących w papierosie tradycyjnym, jak np. nitrozaminy, formaldehyd, wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne i tlenek węgla.

W przypadku podgrzewaczy tytoniu konieczne jest prowadzenie dalszych badań.

?Rzucić palenie? Jakie to proste! Ja próbowałem już tysiąc razy?? mówił Mark Twain. Zapewne wielu palaczy próbujących rzucić palenie przyzna, że nie jest to łatwe, a wręcz niemożliwe. Chociaż, z drugiej strony, słyszałam o takich przypadkach, kiedy palacz wieczorem postanowił, że już koniec z paleniem i faktycznie, od następnego dnia przestał palić i nie pali. Jak skutecznie zerwać z nałogiem?

Przede wszystkim należy podkreślić, że zespół uzależnień od tytoniu jest chorobą, a choroby się leczy. Jednak w tym przypadku nie ma jednego uniwersalnego sposobu, jednej terapii. Wychodzenie z tego uzależnienia, niezależnie od wyboru metody, to najczęściej proces wieloetapowy. Nie ma jednej magicznej pigułki, którą można byłoby zażyć i problem z głowy. Najważniejsza jest motywacja. Postanowienie, i to mocne, że rzuca się palenie. Motywy mogą być różne, czasami są to narodziny dziecka albo jakieś inne ważne dla palacza wydarzenie, innym razem choroba.

Jeśli już palacz ma tę motywację, jeśli naprawdę chce wyjść z nałogu, najpierw powinien udać się do lekarza rodzinnego. Sposobów jest wiele, także tych farmakologicznych. Terapia wychodzenia z nałogu powinna być spersonalizowana, dostosowana do konkretnego przypadku. Lekarz bierze pod uwagę także ogólny stan zdrowia palacza, jego styl życia, aktywność. Najlepiej, gdyby osoba paląca mogła być pod opieką poradni specjalistycznej zajmującej się terapią antynikotynową, do której skieruje lekarz rodzinny. To właśnie tu pracują eksperci, którzy najlepiej dopasują terapię, opracują strategię działania. Tylko że dostęp do takich placówek jest utrudniony.

A kiedy już zostanie ustalony plan działania, warto zaangażować w jego realizację najbliższych. To ma ogromne znaczenie także dlatego, że w trakcie wychodzenia z nałogu, zwłaszcza na początku, mogą pojawiać się różne skutki uboczne, np. zmiany nastroju, jakieś nietypowe zachowania. Wówczas pomoc bliskich, ich wyrozumiałość, cierpliwość pomoże przetrwać trudne chwile.

Każdego roku ok. 70 tys. Polaków umiera z powodu schorzeń wywołanych paleniem papierosów. To tak, jakby co roku znikało z mapy Polski miasto wielkości Legnicy.

Rozmawiała: Bożena Stasiak

Artykuł Dr hab. n. med. Mateusz Jankowski: Terapia wychodzenia z nałogu powinna być spersonalizowana pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

ROZMOWA Z PROF. DR HAB. N. MED. MAŁGORZATĄ KOZŁOWSKĄ-WOJCIECHOWSKĄ, SPECJALISTĄ CHORÓB WEWNĘTRZNYCH I GASTROENTEROLOGII, KIEROWNIKIEM ZAKŁADU FARMACJI KLINICZNEJ I OPIEKI FARMACEUTYCZNEJ NA WYDZIALE FARMACJI WARSZAWSKIEGO UNIWERSYTETU MEDYCZNEGO.

O szkodliwości palenia tytoniu chyba już?

? nie trzeba nikogo przekonywać.

Jak więc przekonać do pozbycia się tego nałogu i jak w tym pomóc palaczom?

Nie ma prostej recepty, dlatego że palenie to indywidualna sprawa każdego człowieka. Każdy ma swoje motywacje, dlaczego pali lub dlaczego nie rzuca palenia. Potrzebne jest więc podejście indywidualne. Uważam, że wszelkie akcje typu ?rzuć palenie, żeby poprawić swoje zdrowie? nie trafiają do ludzi. Palenie jest uzależnieniem, więc trzeba rozpocząć pracę od podstaw. Są tacy, którzy rzucają palenie z dnia na dzień ? i wcale nie jest to mała grupa. Oni mają zawsze jakąś motywację, ale dla każdego jest ona inna. Dla jednych może to być stan zdrowia, inni np. obiecali to sobie i potrafią wytrwać. Każdemu człowiekowi do podjęcia takiej decyzji potrzebna jest silna motywacja.

Załóżmy, że osoba uzależniona od tytoniu już ma motywację. Jak można ją wspomagać w realizacji decyzji o rzuceniu palenia?

Możemy to robić różnymi sposobami. Przede wszystkim od strony psychologicznej. Skoro człowiek się uzależnił, to jest też szansa na pozbycie się tego uzależnienia. Budowanie takiej świadomości to zadanie dla psychologów, którzy pracują z tymi ludźmi na różnych płaszczyznach. U wielu osób przynosi to dość dobre efekty, ale nie u wszystkich. Mamy też różne leki i preparaty, tabletki do ssania czy plastry, którymi można niejako zastępować palenie. Dostarczają one pacjentowi nikotynę lub substancje o podobnym działaniu w kontrolowanych dawkach. Warto z tego korzystać, ale to również nie jest rozwiązanie dla wszystkich.

Mamy również tzw. substytuty palenia, czyli e-papierosy. Public Health England stwierdza, że e-papierosy są znacznie mniej szkodliwe niż palenie. nie mają dymu, smoły ani tlenku węgla. brytyjskie badania wykazały też, że są dwa razy bardziej skuteczne przy rzucaniu palenia niż tradycyjna terapia nikotynowa.

Źródłem nikotyny w papierosach elektronicznych są tzw. liquidy, czyli nie do końca poznane mieszanki różnych związków chemicznych. Pojawiają się badania, które świadczą, że niektóre mogą być również szkodliwe dla zdrowia. Zapewne nie wszystkie. Jeżeli więc już dokonujemy takiego wyboru, to warto korzystać z produktów takich firm, do których możemy mieć zaufanie, że stosują dozwolone składniki liquidów.

Mamy też urządzenia, które korzystają z prawdziwego tytoniu, lecz nie dochodzi w nich do procesu spalania, jak np. glo. Tytoń jest tylko podgrzewany do temperatury ok. 240?C, w której wydziela się nikotyna. W tradycyjnym papierosie temperatura spalania osiąga ok. 900?C.

Nie wydzielają się substancje smoliste, te najgorsze dla organizmu. Tu warto powiedzieć, że największym czynnikiem uzależniającym w przypadku palenia tytoniu jest nikotyna, która oddziałuje na centralny układ nerwowy, poprawia nastrój, relaksuje, daje poczucie lepszego egzystowania. Urządzenia podgrzewające tytoń dostarczają niemal czystej nikotyny. Jest już coraz więcej badań, które to potwierdzają. Można tu wymienić m.in. raport PHE, o którym pan wspomniał, czy niemieckiego Federalnego Instytutu Oceny Ryzyka, które wskazują, że wytwarza się znacznie mniej aldehydów (redukcja od 80 do 95%) i lotnych związków organicznych (redukcja od 97 do 99%). Nie wydychamy dymu i w związku z tym nie szkodzimy otoczeniu. Ale osoby, które z tych urządzeń korzystają, nie mają też ułatwienia w porzuceniu nałogu, chociaż niektóre zagraniczne organizacje medyczne zalecają je jako pomocne. Czerpią z tego przyjemność, ponieważ dostarczają sobie nikotynę, a jeśli mają jeszcze przeświadczenie, że nie wdychają szkodliwych substancji smolistych, uszkadzających komórki, powodujących nowotwory, to motywacja do zerwania z nałogiem staje się zdecydowanie mniejsza.

Prowadzi się badania dotyczące wpływu tej alternatywy dla palenia na organizmy ludzi?

Urządzenia podgrzewające tytoń istnieją dość krótko. To jeszcze za mało czasu, żeby wyciągnąć poważne wnioski. Pojawiają się jednak głosy, że mogą one również oddziaływać niekorzystnie na nasze zdrowie, choć inaczej niż tradycyjne papierosy. Uważa się też, że to nie jest droga do całkowitego rzucenia palenia. Urządzenia do podgrzewania tytoniu są więc dla palaczy bezpieczniejsze. Ale czy są w ogóle bezpieczne? Tego nie możemy jednoznacznie powiedzieć. Z tradycyjnymi papierosami mamy do czynienia od wielu lat, a w tym wypadku nie możemy mówić o odległych skutkach, jakie mogłyby powstać w wyniku ich używania. Potrzeba nam takich badań, ale dopiero po kilku, kilkunastu latach będziemy mogli odpowiedzialnie je ocenić.

Stowarzyszenia medyczne i organizacje zdrowia publicznego w wielu krajach, ostatnio w Wielkiej Brytanii, rekomendują lekarzom zalecanie pacjentom zmianę z palenia tradycyjnych papierosów na e-papierosy lub na urządzenia do podgrzewania tytoniu. Jak Pani Profesor by to skomentowała?

Sama widzę, że dla pacjentów z różnymi schorzeniami rzucenie palenia jest naprawdę bardzo trudne. Wiemy, że alkoholik jest alkoholikiem do końca życia. Może być niepijący, ale pozostaje nim do końca życia. Tak samo jest z nikotynistami. Znam ludzi, którzy rzucili palenie, ale lubią przebywać w towarzystwie palących. Osoby niepalące mówią czasem: ?Co za problem? Po prostu rzuć palenie?. Ale to nie jest takie proste. Uzależnienie ma bowiem wiele aspektów. Można się uporać z nikotyną, ale wiele osób mówi na przykład, że muszą ciągle mieć coś w palcach.

Czy używanie tych urządzeń może być jakimś wyjściem dla osób, które powinny rzucić palenie ze względu np. na ciężką chorobę?

Dla palaczy ze schorzeniami, które wynikają z palenia, każde ograniczenie dowozu substancji smolistych jest zyskiem. I to traktowałabym jako lekarstwo. Ale jako substytut palenia ? nie.

Kiedy będziemy wiedzieli więcej o wpływie korzystania z takich urządzeń na zdrowie?

Jak wspominałam, one zostały wprowadzone dwa czy trzy lata temu, nie znamy więc odległych skutków ich używania. Badania prowadzone w Polsce wykazały, że nie powodują takich uszkodzeń komórek, które zachodzą przy paleniu tradycyjnych papierosów. To bardzo ważne, bo chodzi o pewne zmiany w mitochondriach komórkowych. Pokazuje to, że jest szansa, jest nadzieja i dlatego uważa się, że urządzenia do podgrzewania są zdrowszą alternatywą dla osób uzależnionych. Natomiast jak to odbije się na zdrowiu ludzi, to po dwóch czy trzech latach nie możemy powiedzieć. Potrzebujemy co najmniej dziesięciu lat, żeby móc stwierdzić, jak to faktycznie oddziałuje na organizm człowieka. Trzeba jednak pamiętać, że rzucanie palenia jest dla wielu osób bardzo stresogenne, a stres jest czynnikiem chorobowym. Znam przypadki, że u osób chorych rzucanie palenia wyzwalało inne dolegliwości i trzeba było się zastanowić, co jest lepsze.

Nie ma więc uniwersalnej metody zerwania z nikotynowym nałogiem?

Najlepszy sposób to nie zaczynać palić. Powtarzam to wszystkim, także moim studentom. A optymistyczne jest to, że obserwuję w kręgach młodych ludzi swoistą modę na niepalenie.

Rozmawiał Andrzej Dziurdzikowski

Artykuł Szansa dla palaczy, ale potrzeba więcej czasu i badań pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

ROZMOWA Z PROF. ANDRZEJEM SOBCZAKIEM, KIEROWNIKIEM ZAKŁADU CHEMII OGÓLNEJ I NIEORGANICZNEJ WYDZIAŁU FARMACEUTYCZNEGO SUM W KATOWICACH.

Od wielu lat prowadzi Pan badania na temat e-papierosów, a niedawno wydał Pan pierwszą książkę na ten temat. Rozprawia się w niej Pan z mitami, które wokół nich narosły. Z tych badań wynika, że e-papierosy są bezpieczne?

Można odpowiedzieć prosto ? nie są bezpieczne, gdyż najlepiej wdychać czyste powietrze, ale z drugiej strony są zdecydowanie mniej szkodliwe od papierosów konwencjonalnych. Zdecydowana większość autorytetów naukowych jest przekonana, że przejście z konwencjonalnych papierosów na elektroniczne jest korzystne dla zdrowia palacza.

Co znajduje się w e-papierosach? Jakie związki wdychamy, inhalując się nimi?

Przede wszystkim jest ich zdecydowanie mniej niż w dymie tytoniowym. W dymie tytoniowym znajduje się kilka tysięcy szkodliwych związków, tu ? kilkanaście lub kilkadziesiąt, w zależności od tego, jak bardzo podgrzewany będzie aerozol. Im wyższa temperatura, tym więcej powstaje związków w wyniku rozkładu substancji bazowych liquidu, czyli płynu nikotynowego, a więc gliceryny i glikolu propylenowego. Te związki, które powstają w wyniku termicznego rozpadu, są oczywiście szkodliwe.

W każdym aerozolu z elektronicznego papierosa znajduje się pewna ilość formaldehydu. O tym związku było głośno kilka lat temu w mediach, ponieważ w jednym z eksperymentów po przegrzaniu grzałki otrzymano go w aerozolu kilkanaście razy więcej niż w dymie tytoniowym. Nie były to jednak normalne warunki użytkowania elektronicznego papierosa. Mówię o formaldehydzie dlatego, że w aerozolu jest to de facto jedyny związek z tzw. grupy 1, wg klasyfikacji Międzynarodowej Agencji do Badań nad Rakiem. Grupa 1 to grupa związków o udowodnionym działaniu rakotwórczym na człowieka. Grupa 2A to związki o prawdopodobnym działaniu rakotwórczym, a 2B o przypuszczalnym działaniu rakotwórczym. W aerozolu z e-papierosów jest tylko jeden związek z grupy 1. Drugi szkodliwy związek to acetaldehyd, ale on należy do grupy 2A. W papierosach konwencjonalnych jest 9 związków z grupy 1. Przy normalnym używaniu e-papierosów ilość formaldehydu jest mniejsza niż w papierosach konwencjonalnych.

Jako jedyny ośrodek w Polsce kilka lat temu wykonywaliśmy takie badania, byliśmy jednym z pierwszych ośrodków na świecie, który potwierdził występowanie formaldehydu w aerozolu. Nie można mówić, że papierosy elektroniczne są bezpieczne, natomiast są zdecydowanie mniej szkodliwe od zwykłych papierosów.

Przedstawiłem spojrzenie od strony związków toksycznych. Natomiast jest jedna kwestia, która nie dotyczy papierosów konwencjonalnych. Otóż z elektronicznych kilka razy dziennie użytkownik inhaluje glicerynę i glikol propylenowy. Te związki znajdują się w powszechnym obiegu, gliceryna występuje np. w kremach, natomiast glikol propylenowy jest częstym składnikiem leków wziewnych. Tylko że leku używa się przez tydzień lub dwa. Nie było wiadomo, jak kilku- lub kilkunastoletnia inhalacja wpłynie na funkcjonowanie układu oddechowego. Natomiast już dziś, 11 lat po wprowadzeniu na rynek papierosów elektronicznych, możemy powiedzieć, że ich kilkuletnie używanie nie prowadzi do widocznych negatywnych skutków ze strony układu oddechowego. Są za to korzyści, jeśli chodzi o zmniejszenie ryzyka nowotworów i chorób sercowo-naczyniowych, w porównaniu ze zwykłymi papierosami.

Co znajduje się w podgrzewanych liquidach?

Środki smakowo-zapachowe i oczywiście nikotyna, jednak ? chciałbym przypomnieć ? nie ma ona działania rakotwórczego. Obecność szkodliwych składników jest efektem podgrzewania i degradacji termicznej liquidów. Przy wysokiej temperaturze z kilku związków, które znajdują się w liquidzie, może powstać kilkadziesiąt. W aerozolu szkodliwych związków będących wynikiem rozpadu jest od 0,1 do 5%. To np. formaldehyd, acetaldehyd. Reszta są to niezmienione składniki, np. gliceryna i glikol propylenowy. Są też niewielkie dodatki produktów termicznej degradacji związków smakowo -zapachowych wody, może być trochę etanolu. Zależy
to od kompozycji liquidu, a te mogą być różne.

Czy we wdychanym aerozolu znajdują się metale ciężkie?

Tak, gdyż np. grzałka składa się z drutu oporowego, który jest wykonany z metalu. Poza tym, w papierosach elektronicznych mogą znajdować się inne części metalowe. Jeśli zakładamy, że liquid został sporządzony prawidłowo, to metale ciężkie mogą się pojawiać w wyniku starzenia się drutu oporowego i przechodzenia do roztworu.

Jednak zawartość metali ciężkich w e-papierosach, w porównaniu z metalami w dymie tytoniowym, jest znikoma. W zeszłym roku zostały opublikowane wyniki naszych badań w ?Nicotine and Tobaco Research? (to jedno z czołowych pism poświęconych nikotynie i szkodliwości palenia), w których brało udział ok. 160 ochotników. Podzieliliśmy ich na cztery podgrupy ? w kontrolnej znalazły się osoby nigdy niepalące; była podgrupa, która co najmniej pół roku temu przeszła wyłącznie na elektroniczne papierosy; podgrupa, która powyżej 6 miesięcy paliła papierosy konwencjonalne i elektroniczne oraz podgrupa palaczy papierosów konwencjonalnych. Okazało się, że u osób, które przeszły wyłącznie na papierosy elektroniczne, stężenie we krwi kadmu, metalu ciężkiego występującego w dymie tytoniowym w największych ilościach, spadło do poziomu, który znajdujemy u osób niepalących! Pamiętajmy, że kadm należy do grupy 1 (o udowodnionym działaniu rakotwórczym na człowieka). Gromadzi się on w liściach tytoniu, dlatego w dymie tytoniowym jest go dużo.

Zresztą warto pamiętać, że narażenie na metale ciężkie to nie tylko papierosy, ale też spaliny, niska emisja z palenisk domowych itd. Chcę zauważyć, że to nie są wyłącznie wnioski uzyskane przez pojedynczych badaczy, ale także ze zbiorczych raportów, np. raportu Akademii Nauk Stanów Zjednoczonych, Public Health of England, Royal College of Physicians, uniwersytetów. To, że jest mniej szkodliwych związków w aerozolu niż w dymie tytoniowym, przyznaje również cykliczny raport naczelnego lekarza Stanów Zjednoczonych.

Czy e-papierosy są bezpieczne dla młodych osób, które nigdy nie paliły?

Są trzy główne problemy, którymi obecnie zajmują się naukowcy, jeśli chodzi o e-papierosy. Pierwszy to ?gateway?, czyli efekt bramki: sytuacja, w której osoba młoda, która nigdy nie paliła, sięga po e-papierosa, uzależnia się od nikotyny i przechodzi na zwykłe papierosy. W żadnym z krajów nie zanotowano takiego efektu. Liczba osób poniżej 18 lat, sięgających po raz pierwszy po elektronicznego papierosa, jest znikoma. Zazwyczaj osoby, które sięgają po e-papierosy, miały już doświadczenie ze zwykłymi papierosami.

Poza tym należy wziąć pod uwagę fakt, że pewne osoby mają tendencję do sięgnięcia po papierosa, a inne nie. W grę wchodzą tu czynniki behawioralne, społeczne, środowiskowe. Jest udowodnione, że większe ryzyko sięgnięcia po papierosa konwencjonalnego występuje u osób, które wychowały się w środowisku, gdzie rodzice czy koledzy palili, a w rodzinach panuje trudna sytuacja ekonomiczna. Te osoby chętniej sięgają też po e-papierosy, mimo że wcześniej nie paliły zwykłych papierosów. Prawdopodobnie, gdyby nie było papierosów elektronicznych, sięgnęłyby po zwykłego papierosa.

Druga kwestia sporna: czy przejście na papierosy elektroniczne ułatwia, czy utrudnia wyjście z nałogu? Są sprzeczne doniesienia, natomiast najnowsze prace opublikowane w prestiżowym czasopiśmie ?The New England Journal of Medicine? na grupie 650 ochotników wykazały, że skłonność do rzucenia palenia po zastosowaniu papierosów elektronicznych i wspomaganiu terapią behawioralną jest dwukrotnie większa niż przy zastosowaniu nikotynowej terapii zastępczej i wspomaganiu terapią behawioralną. To jedne z pierwszych randomizowanych badań, które wskazują na skuteczność elektronicznych papierosów w rzuceniu palenia.

Trzecia kwestia, której obecnie nie możemy ocenić, to efekty zdrowotne po kilkunastoletnim używaniu elektronicznych papierosów.

Rozmawiała Katarzyna Pinkosz

Artykuł Mniej szkodliwe niż zwykłe papierosy pochodzi z serwisu Świat Lekarza.