Spontaniczne odpowiedzi na realne problemy pacjentek, walka z mitami i codzienna edukacja zdrowotna w praktyce – dr n. med. Agnieszka Nalewczyńska, ginekolog, lekarka medycyny estetycznej, właścicielka Kliniki Estebelle w Warszawie, wyjaśnia, dlaczego obecność autorytetów medycznych w internecie ma dziś tak duże znaczenie

NAGRODA ZAUFANIA ZŁOTY OTIS 2026 W KATEGORII: MEDIA I ZDROWIE ZA NOWOCZESNĄ EDUKACJĘ ZDROWOTNĄ

Prowadzi pani intensywną edukację zdrowotną w mediach społecznościowych – 320 tys. obserwatorów na Instagramie mówi samo za siebie. Publikacja materiałów edukacyjnych to w pani przypadku proces zaplanowany czy raczej spontaniczny?

Zdecydowanie spontaniczny. W zasadzie nie planuję tych treści, nie są też one szczególnie dopracowane pod względem formy – nie poświęcam dużo czasu na montaż czy przygotowanie „idealnych” materiałów. To raczej odpowiedź na bieżące potrzeby moich czytelniczek i czytelników; np. pisze do mnie pacjentka i ja na swoim profilu odnoszę się do jej wątpliwości. Właśnie tak to się zaczęło i tak jest do dzisiaj. To ciągła interakcja z moimi odbiorcami, co z jednej strony daje dużą swobodę, ale z drugiej strony wiąże się z odpowiedzialnością. Z czasem nauczyłam się też, że coś, co wydaje mi się oczywiste, dla kogoś innego wcale nie musi takie być albo może zostać zrozumiane zupełnie inaczej. Można więc powiedzieć, że jest to forma misji społecznej.

Co najbardziej motywuje panią do dalszego działania?

Reakcje moich odbiorczyń – których jest przeważająca większość – i odbiorców. Piszą do mnie, zadają pytania, dziękują, gdy na nie odpowiadam, wracają z kolejnymi wątpliwościami. Daje mi to ogromną energię; „ładuję” się tym jak akumulator.

Jakie pytania pojawiają się najczęściej?

Najczęściej bardzo podstawowe, choć mogłoby się wydawać, że przy dobrej edukacji zdrowotnej nie powinny już mieć miejsca – np. „Czy mogę być w ciąży?”. I to z całym kontekstem – kiedy doszło do zbliżenia, jak wygląda cykl, co się wydarzyło itp. Takich pytań jest naprawdę bardzo dużo.

Czyli edukacja seksualna wciąż ma luki?

Zdecydowanie tak. Widać to wyraźnie właśnie w tych powtarzających się dylematach. To nie są pojedyncze przypadki, tylko powszechne sytuacje.

A mity i stereotypy? Z czym najczęściej musi się pani mierzyć?

Bardzo dużo dotyczy antykoncepcji, szczególnie hormonalnej, która dziś ma niestety zły wizerunek – coraz częściej pojawia się przekonanie, że jest szkodliwa, a lekarze przepisują ją „na wszystko”. Do tego dochodzą utrwalone przekonania, że pewne objawy są czymś normalnym – np. „ból musi być”, obniżone libido „to taka uroda”, a suchość miejsc intymnych nie jest żadnym problemem. To wszystko nieprawda i jestem właśnie po to, aby z takimi mitami walczyć.

Żyjemy w czasach ogromnego chaosu informacyjnego. Czy obecność lekarzy w mediach społecznościowych to realna pomoc dla pacjentów?

Myślę, że tak, choć taka działalność, jak już powiedziałam, wymaga odpowiedzialności. Trzeba również pamiętać, że lekarze nie są jednorodni – mamy różne poglądy, także światopoglądowe czy religijne. Są ginekolodzy, którzy nie przepisują antykoncepcji awaryjnej, co pokazuje, że nawet w obrębie jednej specjalizacji nie ma pełnej zgodności.

Czy to nie utrudnia pacjentom odnalezienia się w tym wszystkim?

Może utrudniać, ale mimo wszystko uważam, że obecność autorytetów medycznych w mediach społecznościowych jest potrzebna i raczej przynosi więcej dobrego niż złego. Kilka lat temu przyszedł moment, kiedy miałam wrażenie, że w internecie powiedziałam już chyba o wszystkim. A potem dostałam parę wiadomości, które kompletnie zburzyły to przekonanie – okazało się, że coś, co wydaje się jasne i oczywiste, nadal budzi wątpliwości. Wiele tematów wielokrotnie muszę tłumaczyć od nowa.

Mamy rok 2026. Czy Polki nadal wstydzą się wizyt u ginekologa?

Niestety tak. I to nie tylko wizyt kontrolnych, ale nawet tych pierwszych. Są kobiety, które do ginekologa nie chodzą latami. Wynika to z wielu powodów – przede wszystkim ze wstydu, ale też z przekonania, że jeśli nic nie boli, to znaczy, że wszystko jest w porządku. Do tego dochodzi nierzadki lęk przed diagnozą: obawa, że lekarz coś wykryje, więc lepiej się nie badać. A przecież im wcześniej pojawi się ewentualne rozpoznanie, tym lepiej. Dlatego tak ważna jest edukacja – żeby przełamywać bariery i pokazywać, że profilaktyka ma fundamentalne znaczenie.

Na koniec proszę powiedzieć, jak wygląda pani odpoczynek od tak intensywnej pracy.

Przede wszystkim sięgam po książki. Czytam bardzo dużo, to mnie uspokaja i wycisza. Poza tym rodzina, dzieci.

Co czyta pani najchętniej?

Kryminały, ale sięgam też po książki rozwojowe – takie, które pozwalają się zatrzymać, zastanowić, spojrzeć na coś inaczej.

Artykuł 320 tysięcy powodów, by mówić o zdrowiu bez tabu pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Ewa Kurzyńska, pomysłodawczyni i redaktor naczelna portalu „Długo i szczęśliwie”, udowadnia, że nowoczesna forma nie musi oznaczać uproszczeń. Łącząc rzetelną wiedzę z językiem współczesnych mediów, konsekwentnie tworzy przestrzeń dla odpowiedzialnej edukacji zdrowotnej oraz rozmów o profilaktyce, leczeniu i wyzwaniach systemu ochrony zdrowia

NAGRODA ZAUFANIA ZŁOTY OTIS 2026 W KATEGORII: MEDIA I ZDROWIE ZA NOWOCZESNĄ EDUKACJĘ ZDROWOTNĄ

Dziennikarstwo zdrowotne balansuje dziś pomiędzy rzetelną wiedzą a presją szybkiego przekazu. Jak według ciebie zmieniła się rola mediów w edukacji zdrowotnej Polaków w ostatnich latach? Na co kładziesz największy nacisk?

W ostatnich latach radykalnie zmienił się sposób, w jaki nasi odbiorcy „konsumują” treści. Żyjemy w czasach, w których utrzymanie uwagi widza czy czytelnika jest ogromnym wyzwaniem. Zamiast godzinnej rozmowy czy artykułu na dwie szpalty coraz częściej trzeba zmieścić się w 90-sekundowym shortcie na YouTube lub rolce w social mediach. Można się na to obrazić i uznać, że to spłycanie przekazu, ale można też potraktować to jako wyzwanie. Ja wybieram to drugie podejście – dostosowanie formy bez rezygnacji z jakości.

Nie możemy jako dziennikarze i eksperci zamykać się w „wieży z kości słoniowej”. Z jednej strony narzekamy na dezinformację, ale z drugiej – jeśli nie będziemy obecni tam, gdzie są odbiorcy, zostawimy przestrzeń tym, którzy oferują uproszczenia lub nieprawdę. Dlatego w swojej pracy kładę nacisk na rzetelne treści podane językiem nowoczesnych mediów.

Obok wyczerpujących materiałów doceniam także krótsze formy, przystępność, konkret, które doskonale sprawdzają się w social mediach. Społeczność „Długo i szczęśliwie” to ponad 50 tys. osób zainteresowanych zdrowiem na Facebooku i ponad 33 tys. na naszym kanale na YouTube. To w dużej mierze zasługa ekspertów, których zapraszamy do współpracy. Jest to możliwe dzięki temu, że lekarze coraz częściej są otwarci na obecność w social mediach i chcą być częścią dyskusji, która się tam toczy.

W swojej pracy oddajesz głos pacjentom i właśnie ekspertom. Które historie lub rozmowy szczególnie wpłynęły na sposób, w jaki patrzysz na polski system ochrony zdrowia?

Często powtarza się, że niezadowolony pacjent opowie o swoim doświadczeniu dziesięciu osobom, a zadowolony – jednej. To zaburza perspektywę. W swojej pracy jestem świadkiem ogromnych zmian i przełomów. Rozmawiam z pacjentami, którzy dzięki innowacyjnym terapiom czy zabiegom nie tylko żyją dłużej, ale i w dobrej jakości. Pojawiają się nowe metody leczenia, innowacyjne terapie, odkrywane są fascynujące mechanizmy powstawania chorób. Rozwój technologii, w tym sztucznej inteligencji, przyspiesza tworzenie nowych leków i poprawia diagnostykę.

Oczywiście system ochrony zdrowia w Polsce ma swoje niedoskonałości organizacyjne i o nich trzeba mówić. Ale równie ważne jest dostrzeganie postępu i docenianie tego, co już dziś jest dostępne dla pacjentów. Zawsze może być lepiej, ale nie możemy budować narracji wyłącznie na krytyce. Potrzebujemy bardziej zrównoważonego spojrzenia. Osobiście wolę widzieć szklankę do połowy pełną, a nie w połowie pustą. Duża w tym zasługa moich rodziców.

Jakie tematy zdrowotne są dziś najbardziej niedostatecznie obecne w debacie publicznej, a wymagają pilnego nagłośnienia?

Żyjemy w czasie kolejnej wielkiej zmiany cywilizacyjnej. Młode pokolenia dorastają w świecie ekranów i wszechobecnego już nie tylko internetu, ale i algorytmów sztucznej inteligencji. To całkowicie zmienia styl życia, relacje społeczne i zdrowie. Rodzą się nowe zagrożenia, zarówno fizyczne, jak i psychiczne, o których wciąż mówimy za mało. Jednocześnie postępuje „westernizacja” stylu życia: rośnie liczba chorób cywilizacyjnych, w tym nowotworów. Nadal nie radzimy sobie skutecznie z kontrolą głównych czynników ryzyka. Szczególnie niepokojące jest to, że choroby układu sercowo-naczyniowego wciąż pozostają główną przyczyną zgonów Polaków, mimo że w dużej mierze są do uniknięcia lub opóźnienia dzięki profilaktyce.

Ogromnym, niewykorzystanym obszarem pozostaje edukacja zdrowotna. Miała realną szansę kształtować dobre nawyki od najmłodszych lat, a dziś wciąż jest bardziej ideą niż systemowym rozwiązaniem. A ponieważ wierzę, że kropla drąży skałę, to postanowiłam dołożyć swoją cegiełkę do edukacji zdrowotnej najmłodszych. Niedawno zadebiutowałam jako… bajkopisarka, która powołała do życia bohaterów cyklu książek. Mają nie tylko bawić, ale przede wszystkim stwarzać rodzicom i opiekunom naturalną przestrzeń do rozmów z dziećmi o tym, co dla nich zdrowe i dobre. Pierwsza część, „Efi i ośmiornica Sofi”, już się ukazała, kolejne tomy trafią do czytelników jeszcze w tym roku.

Artykuł Wolę widzieć szklankę do połowy pełną pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Podczas posiedzenia Komisji Zdrowia Senatu RP eksperci i parlamentarzyści debatowali nad problemem adherence, czyli przestrzegania zaleceń terapeutycznych przez pacjentów z chorobami przewlekłymi. Dyskusja, która odbyła się 18 marca 2025 roku, skupiła się na alarmujących statystykach oraz możliwych rozwiązaniach tego narastającego problemu.

Choroby cywilizacyjne, takie jak nadciśnienie tętnicze czy schorzenia układu sercowo-naczyniowego, stanowią obecnie 65 proc. wszystkich zgonów w Polsce, co jest wyższym wskaźnikiem niż średnia w Unii Europejskiej wynosząca 61 proc.

Podczas posiedzenia senackiej Komisji Zdrowia zwrócono uwagę na alarmujące statystyki dotyczące nadciśnienia tętniczego w Polsce. Aż 60 proc. pacjentów z tym schorzeniem nie realizuje recept po pierwszej wizycie u lekarza, a 50 proc. nie przyjmuje zaleconych leków w pierwszym roku po postawieniu diagnozy. Podobne problemy obserwuje się w Stanach Zjednoczonych, gdzie jedynie 51 proc. osób skutecznie kontroluje swoje ciśnienie tętnicze.

Prof. Piotr Dobrowolski z Narodowego Instytutu Kardiologii podkreślił, że niestosowanie się do zaleceń lekarskich zwiększa ryzyko zgonu aż o 30 proc. Zaznaczył również, że kluczowe jest rozpoczęcie leczenia w pierwszych latach po rozpoznaniu choroby, ponieważ opóźnienia w terapii mogą uniemożliwić osiągnięcie sukcesu terapeutycznego w późniejszym czasie.

Psychoonkolog Adrianna Sobol zwróciła uwagę na istotność komunikacji między lekarzem a pacjentem. Zauważyła, że pacjenci onkologiczni często odczuwają lęk i niepewność podczas wizyt w gabinecie lekarskim, co może prowadzić do powielania błędnych przekonań o chorobie. Podkreśliła również, że brak odpowiedniego wsparcia psychologicznego i edukacyjnego w placówkach medycznych negatywnie wpływa na proces leczenia. – Nie można być skutecznym lekarzem bez komunikacji. Ta komunikacja jest fatalna, coraz gorsza – stwierdziła Adrianna Sobol. Na dodatek pacjenci coraz częściej są zmęczeni leczeniem, nie wiedzą, o co pytać w gabinecie, dlatego system powinien im pomóc np. poprzez nowoczesne formy terapeutyczne, które ułatwiają funkcjonowanie, pracę, rodzicielstwo. Bez dobrej komunikacji lekarze też się wypalają; lekarz powinien zastanowić się, jakie pytania może zadać pacjentowi, by wesprzeć go w procesie terapeutycznym.

Eksperci zgodzili się, że adherence jest problemem behawioralnym wymagającym od pacjenta wypracowania nowych nawyków. W związku z tym postulowano wprowadzenie obowiązkowego przedmiotu edukacja zdrowotna w szkołach, aby zwiększać świadomość dotyczącą zdrowia już od najmłodszych lat.

Podkreślono również rolę pracodawców w promowaniu adherence wśród pracowników. Uruchomienie programów profilaktycznych, takich jak „Dziesiątka dla serca”, może przyczynić się do zmniejszenia liczby zachorowań na choroby układu sercowo-naczyniowego. Obecnie jedynie 65 proc. chorych na te schorzenia realizuje swoje recepty, co wskazuje na potrzebę intensyfikacji działań edukacyjnych i profilaktycznych.

Zwrócono uwagę na wysokie koszty niestosowania się do zaleceń lekarskich, które w Europie wynoszą 125 mld euro rocznie. Ponadto ok. 200 tysięcy osób umiera co roku na naszym kontynencie z powodu braku adherence. W krajach wysoko rozwiniętych jedynie 50 proc. pacjentów z chorobą przewlekłą przestrzega zaleceń, a w krajach o niższych dochodach odsetek ten jest jeszcze niższy.

Uczestnicy posiedzenia Komisji Zdrowia Senatu RP zgodzili się, że poprawa adherence wśród pacjentów z chorobami przewlekłymi wymaga skoordynowanych działań na wielu płaszczyznach. Edukacja zdrowotna, lepsza komunikacja między personelem medycznym a pacjentami oraz zaangażowanie pracodawców i systemu opieki zdrowotnej są kluczowe dla osiągnięcia sukcesu terapeutycznego i zmniejszenia liczby zgonów związanych z chorobami cywilizacyjnymi.

Artykuł Adherence w przewlekłych chorobach cywilizacyjnych. Komisja Zdrowia Senatu RP pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

O edukacji zdrowotnej w polskich szkołach

Doceniam potrzebę wprowadzenia edukacji zdrowotnej jako nowego programu szkolnego. Nie wiem, dlaczego trzy ministerstwa, które podjęły temat, już ustaliły wykluczenie z nowego przedmiotu uczniów klas I–IV.

W moich wspomnieniach z pierwszej klasy podstawówki króluje „Klub Wiewiórka”, niewygodne, ale jednak profilaktyczne buty „juniorki”, gimnastyka na korytarzu kilka razy w tygodniu i wietrzenie klasy w połowie każdej lekcji, także zimą. Jak widać, do dziś te doświadczenia pamiętam. Młodszym rocznikom podpowiadam, że w ramach „Klubu Wiewiórka” uczono myć zęby, a z tego, co słyszę od stomatologów, sztuka ta jest nadal niezbyt popularna i nie do końca przez Polaków zgłębiona. Dlaczego zatem uczyć jej, o ile w ogóle ktoś zamierza to robić, bo stomatologia refundowana jest słabo, od klasy IV?

A może mycie, higiena jamy ustnej, walka z płaskostopiem, wzmacnianie odporności są passé i w obecnych czasach zostały wyparte przez wychowanie seksualne, problemy zdrowia psychicznego i walkę z otyłością? Nie można tego wykluczyć; postęp musi być, straty też.

Z niecierpliwością czekam więc na szczegółowy program lekcji edukacji zdrowotnej. Pragnę tylko zwrócić uwagę, że już w latach 60. ubiegłego wieku prowadzono w szkołach akcje profilaktyczne z regularnością szwajcarskiego zegarka i podczas nich uczono, jak dbać o zdrowie w życiu codziennym. Rozumiem, że nowocześniej jest zacząć od pisania podręcznika. Pewnie tak, byle na nim nie skończyć.

A może równolegle do prac programowych zrealizować projekt śp. posła Rajmunda Millera, wiceprzewodniczącego Komisji Zdrowia Sejmu i wprowadzić w każdej klasie oraz szkole darmowe, oparte na najnowszych zasadach dietetyki i medycyny stylu życia, zbilansowane obiady dla każdego ucznia? Zdrowe odżywianie to podstawa profilaktyki, może więc zacząć od dobrego początku?

Paweł Kruś
Wydawca

Artykuł Zacząć od dobrego początku pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Ministra edukacji Barbara Nowacka zapowiedziała wprowadzenie do szkół nowego przedmiotu. Będzie to edukacja zdrowotna, która od 1 września 2025 roku zastąpi wychowanie do życia w rodzinie. Trudno o lepszą informację.

Wychowanie do życia w rodzinie (WDŻ) to niewypał, okazał się bowiem przedmiotem bardziej ideologicznym niż stricte edukacyjnym, nieprzystającym do współczesnych realiów i potrzeb młodych ludzi. Bo jak inaczej nazwać sytuację, w której w podręczniku zatwierdzonym przez MEN znaleźć można takie fragmenty: „Dziewczynki plotkują, chłopcy grają w koszykówkę”, „Ginekolog to nie dentysta i dziewczynki nie powinny do niego chodzić zbyt często” czy „Dziewczyna powinna zdawać sobie sprawę, że więcej niż chłopiec płaci za nietrafny wybór, bo nie ma równości w naturze. On jest dawcą życia, siewcą, natomiast jej ciało glebą, w której będzie wzrastało nowe życie”.

Komentarz wydaje się zbędny.

To się jednak wreszcie skończy. Od roku szkolnego 2025/2026 w klasach IV–VIII i szkołach ponadpodstawowych zamiast WDŻ pojawi się edukacja zdrowotna. W ramach zajęć młodzież będzie uczyć się m.in. o zdrowiu fizycznym oraz psychicznym (!), edukacji seksualnej, profilaktyce uzależnień, właściwym żywieniu. Powstał już specjalny zespół, który wypracuje podstawę programową, nowy przedmiot ma też zostać poddany szerokim konsultacjom społecznym.

Na czele zespołu stanął prof. Zbigniew Izdebski, pedagog i seksuolog, który na początku tego roku jako pierwszy Polak został uhonorowany prestiżowym medalem Magnusa Hirschfelda za szczególne zasługi w dziedzinie badań nad seksualnością człowieka i edukację seksualną. W zespole znaleźli się też m.in. dr hab n. med. Agnieszka Mastalerz-Migas, konsultantka krajowa ds. medycyny rodzinnej, dr n. med. Aleksandra Lewandowska, konsultantka krajowa w dziedzinie zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży czy ks. Arkadiusz Nowak, prezes Fundacji Instytut Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej. Ta różnorodność ekspercka wydaje się solidnym fundamentem do stworzenia podstawy programowej dla nowego przedmiotu.

Żeby jednak taki przedmiot jak edukacja zdrowotna spełnił swoje zadanie i społeczne oczekiwania, powinny wydarzyć się dwie rzeczy. Po pierwsze, podręcznik musi być wolny od opinii i osobistych przekonań autorów, ażeby był wiarygodny, musi opierać się na evidence-based medicine, czyli medycynie opartej na faktach, tzn. na bieżących badaniach naukowych, oczywiście napisany musi być przy tym językiem przystępnym dla młodzieży. W Polsce mamy kryzys autorytetów – ten podręcznik może być pierwszym krokiem ku zmianie. Marzy mi się chwila, kiedy młody człowiek po informacje dotyczące swojego ciała i zdrowia w pierwszej kolejności sięgnie do takiego podręcznika niż wejdzie na Tik-Tok, by tam czerpać wiedzę od samozwańczych ekspertów-influencerów. Nie jest to marzenie ściętej głowy. Książka „SEXED.PL. Rozmowy Anji Rubik o dojrzewaniu, miłości i seksie”, która powstała w wyrazie sprzeciwu modelki wobec braku rzetelnej edukacji seksualnej w Polsce, trafiła na szczyt listy bestsellerów – w ciągu zaledwie dwóch miesięcy po premierze sprzedało się ponad 100 tys. egzemplarzy. To projekt non-profit; całkowity zysk ze sprzedaży trafia na konto fundacji SEXED.PL.

Po drugie, edukacja zdrowotna powinna być przedmiotem obowiązkowym. Bez ocen, ale obowiązkowym. Zajęcia WDŻ nie były dla uczniów obowiązkowe, choć akurat w tym przypadku nie ma czego żałować.

Ewa Podsiadły-Natorska
Redaktor prowadząca światlekarza.pl

Artykuł Edukacja zdrowotna w polskich szkołach. Nareszcie pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Najważniejsze wyzwanie na 2024 rok w onkologii to wdrożenie Krajowej Sieci Onkologicznej w całej Polsce i monitorowanie funkcjonowania sieci. Istotna jest  również poprawa efektywności programu szczepień przeciw HPV, lepsza edukacja zdrowotna w szkołach, wprowadzenie testu HPV DNA w raku szyjki macicy – mówi prof. dr hab. n. med. Piotr Rutkowski, prezes Polskiego Towarzystwa Onkologicznego.

Jakie widzi Pan największe wyzwania na 2024 rok w onkologii?

Najważniejsze to wdrożenie Krajowej Sieci Onkologicznej w całej Polsce i monitorowanie funkcjonowania sieci, m.in. dzięki stworzeniu mierników, wskaźników. Krajowa Sieć Onkologiczna jest kluczem do monitorowania jakości opieki onkologicznej, a także do prowadzenia opieki koordynowanej nad pacjentem z chorobą nowotworową.

Druga rzecz to zakończenie tworzenia wytycznych diagnostyczno-terapeutycznych. Bardzo ważna jest też poprawa funkcjonowania profilaktyki, pod wieloma względami, nie tylko zgłaszalności na badania profilaktyczne. Istotna jest poprawa efektywności programu szczepień przeciw HPV, lepsza edukacja zdrowotna w szkołach, wprowadzenie testu HPV DNA w raku szyjki macicy. Kolejną rzeczą jest wprowadzenie testu FIT w profilaktyce raka jelita grubego. Chcielibyśmy również, by informacje na temat profilaktyki znajdowały się na Indywidualnym Koncie Pacjenta, by było tam wiele spersonalizowanych informacji dotyczących profilaktyki – dla konkretnego pacjenta.

Czekamy też od Ministerstwa Zdrowia na umowę dotyczącą uruchomienia Narodowego Portalu Onkologicznego – z naszej strony jest on już gotowy. Kolejną rzeczą, na którą oczekujemy, jest wdrożenie Lung Cancer Unitów – ośrodków kompleksowej diagnostyki i leczenia raka płuca. Ten nowotwór jest wciąż największym zabójcą, a od dwóch lat projekt LCU jest zawieszony.

Ważnym elementem opieki onkologicznej są również kompleksowe badania patomorfologiczne. Wiele już się zmieniło, konieczne jest jednak poprawienie akredytacji w diagnostyce.

Gdyby to wszystko udało się zrealizować w 2024 roku, to moglibyśmy mówić o sukcesie.

Jak ocenia Pan dziś stopnień realizacji Narodowej Strategii Onkologicznej? Idziemy zgodnie z jej zapisami?

66 proc. zadań jest realizowanych zgodnie z zapisami, pozostałe części są przesuwane w czasie, modyfikowane. Część musiało zostać zaktualizowane, jednak w wielu sprawach mamy opóźnienia, np. z wprowadzeniem testu HPV DNA w raku szyjki macicy.

Na jakim etapie znajduje się tworzenie wytycznych diagnostyczno-terapeutycznych? Dla jakich nowotworów już udało się je opracować?

Wytyczne diagnostyczno-terapeutyczne, które już zostały opracowane i od początku były tworzone w Polsce, dotyczą nowotworów klatki piersiowej, czerniaków i innych nowotworów skóry, mięsaków, raka gruczołu krokowego, raka pęcherza, raka nerkowokomórkowego, wątrobowokomórkowego, raka tarczycy, a także nowotworów neuroendokrynnych. Wykonaliśmy też adaptację wytycznych NCCN w przypadku raka szyjki macicy, jajnika, okrężnicy, nowotworów ośrodkowego układu nerwowego, nowotworów głowy i szyi, a także raka piersi.

Na 2024 rok planujemy stworzenie wytycznych diagnostyczno-terapeutycznych dla raka odbytnicy, odbytu, nowotworów macicy, trzonu macicy, sromu, żołądka, przełyku, a także aktualizację części wytycznych. Powinniśmy ukończyć w tym roku tworzenie większości wytycznych.

Czy polskie wytyczne są opracowywane zgodnie z możliwościami leczenia zawartymi w programach lekowych?

Wytyczne zawierają zarówno opcje finansowane w Polsce, jak niefinansowane. Oprócz tego tworzymy także tzw. kluczowe wytyczne, które zawierają tylko terapie finansowane ze środków publicznych. To konieczne, gdyż jeśli wytyczne mają stanowić podstawę dla mierników, to muszą być oparte o to, co jest finansowane. Nie można przecież oceniać jakości, opierając się na wytycznych zawierających procedury, które nie są finansowane. Wszystkie wytyczne są przekazane do Krajowej Rady Onkologicznej.

Wytyczne będą obowiązywać każdego lekarza, w każdym ośrodku w Polsce?

Oczywiście, opracowane wytyczne już znajdują się na stronie Narodowego Instytutu Onkologii – są tam zawarte jako wytyczne Krajowego Ośrodka Monitorującego. Kluczowe wytyczne będą służyły głównie budowaniu wskaźników.

Wracając do profilaktyki i szczepień przeciw HPV – jak ocenia Pan ich realizację?

Do tej pory zaszczepiło się tylko ok. 20 proc. dzieci w wieku 12 i 13 lat. To niewiele; chcielibyśmy, by zaszczepiło się ponad 60-70 proc. Uważam, że jest to realne, przy dobrej akcji informacyjnej. Szczepionki są dostępne. Jednak jak do tej pory dotarcie z akcją informacyjną do rodziców oraz młodzieży było niewystarczające.

Przede wszystkim nie było promocji szczepień w szkołach; mam nadzieję, że to się zmieni. Czekam na działania nowych Pań Minister – minister zdrowia i minister edukacji.

Szczepienia powinny być realizowane także w szkołach?

Tak byłoby najprościej, gdyż wtedy dotarcie do młodzieży jest największe. Jednak ponad 5 tys. placówek Podstawowej Opieki Zdrowotnej ma podpisaną umowę na szczepienia. Nie jest więc trudno dotrzeć do punktu szczepień i zaszczepić się. Szczepionki są dostępne.

W Polsce jest coraz więcej zachorowań na nowotwory, również z powodu starzejącego się społeczeństwa. Jak ocenia Pan kadry w polskiej onkologii: myślę tu zarówno o nowych miejscach specjalizacyjnych, jak o chętnych do wybierania tej specjalizacji. Czy mamy wystarczającą liczbę onkologów w stosunku do liczby chorych na nowotwory?

Myślę, że sytuacja poprawia się, jednak wciąż onkologia jest specjalizacją deficytową. Brakuje onkologów. Ministerstwo Zdrowia prowadziło kampanię „Onkologia – włącz medyczną pasję”, która ma na celu zachęcenie młodych lekarzy do wybierania tej specjalizacji. Uważam, że kampania była interesująca, jednak dotarcie do studentów i młodych lekarzy mogłoby być lepsze. Mam nadzieję, że uda nam się to poprawić.

Zachęcałby Pan młodych lekarzy do jej wyboru?

Oczywiście; ja nie miałem żadnych wątpliwości, gdy wybierałem tę specjalizację. Być może jest trudna, ale wiele specjalizacji jest trudnych. Poza tym leczenie nowotworów to dziś praca zespołowa, lekarz nie jest pozostawiony sam sobie. Może również specjalizować się tylko w części onkologii. Onkologia bardzo mocno się rozwija, są ogromne przełomy w leczeniu. Warto podkreślać sukcesy tej dziedziny medycyny. To bardzo przyszłościowa, nowoczesna specjalizacja.

Rozmawiała: Katarzyna Pinkosz

Artykuł Prof. Piotr Rutkowski: Rok wyzwań w onkologii pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Kiedy pytamy o ogólnie o ocenę usług medycznych, to jest ona zła lub bardzo zła. Ale gdy zadamy konkretne, szczegółowe pytanie o indywidualne doświadczenia z danego okresu, nierzadko wypada ona dokładnie odwrotnie ?  mówi prof. dr hab. n. med. Tomasz Zdrojewski, kierownik Zakładu Prewencji i Dydaktyki Katedry Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, przewodniczący Komitetu Zdrowia Publicznego PAN w latach 2011-2020.

Z raportu Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego-PZH na temat sytuacji zdrowotnej Polaków wynika, że ok. 80% z nas dobrze ocenia swoje zdrowie. Czy to uzasadniony optymizm?

Odsetek Polaków, którzy dobrze oceniają swoje zdrowie, rzeczywiście wzrósł w ostatnich latach. Prawdopodobnie Polacy odnoszą się tu nie tylko do własnej kondycji, ale także do swojego bezpieczeństwa zdrowotnego i dostępu do lekarza.

Ale dostęp do lekarza jest fatalny. Kolejki do specjalisty mierzymy już w latach.

Właśnie, wysoki odsetek Polaków, którzy są w miarę zadowoleni i dobrze oceniają swoje zdrowie, kłóci się z obrazem trudnego dostępu do lekarza. Należałoby dobrze prześledzić wyniki długofalowych badań w ramach projektu Diagnoza Społeczna realizowanego od 2000 roku przez prof. Janusza Czapińskiego, ponieważ Polacy na tego typu pytania odpowiadają w sposób dość niespodziewany. Kiedy pytamy ogólnie o ocenę usług medycznych, to jest ona zła albo bardzo zła. Ale gdy zadamy konkretne, szczegółowe pytanie o indywidualne doświadczenia z ostatniego okresu, nierzadko wypada ona dokładnie odwrotnie. Często okazuje się, że większość respondentów przez ostatni rok nie miała negatywnych doświadczeń i przy tak sformułowanych pytaniach w sumie dobrze ocenia poziom ochrony zdrowia. Tę niejednoznaczność należy rozpatrywać bardziej w kategoriach socjologicznych i psychologii społecznej, a także wpływu mediów na kształtowanie się i utrwalanie naszych poglądów. Dlatego zdecydowanie preferuję ocenę sytuacji zdrowotnej Polaków i systemu ochrony zdrowia w Polsce na podstawie obiektywnych wskaźników. Wśród nich najważniejsza jest przewidywana długość życia rodaków. W przypadku tego parametru wiadomość jest jednoznacznie zła. To naprawdę dramatyczna informacja, że od 2014 roku obserwujemy zatrzymanie wzrostu długości życia w Polsce. Podobne zjawisko wystąpiło w naszym kraju ostatni raz w okresie stanu wojennego w latach 80. ubiegłego wieku.

No właśnie, mimo że poprawił się sposób odżywiania i zwiększyła aktywność fizyczna, na tle innych państw europejskich długość życia w Polsce już nie rośnie.

Przewidywana długość życia jest uznanym i powszechnie używanym na świecie wskaźnikiem do oceny stanu zdrowia populacji. I Polska w tym porównaniu wypada aktualnie bardzo źle. Od 2014 roku do teraz mamy zatrzymanie się wzrostu długości życia Polaków, które wynosi obecnie 73 -74 lat dla mężczyzn i 81-82 dla kobiet. O ile w latach 90. długość życia przyrastała szybko i nadrabialiśmy zaległości do 15 krajów starej UE, to już w pierwszej dekadzie XXI wieku tempo przyrostu było niewielkie, a od 2014 roku obserwujemy proces naprawdę dramatyczny. Wzrost długości życia zatrzymał się. W Polsce mężczyźni żyją o 7 lat krócej niż w Szwecji!

Czy coś szczególnego zaszło w 2014 roku, że ten wzrost się zatrzymał?

Jak zaznaczyłem już wcześniej, zatrzymanie wzrostu długości życia Polaków zdarzyło się tylko raz w najnowszej historii, czyli po II wojnie światowej. Był to przełom lat 70. i 80. Dość trudno jest ocenić przyczyny obecnych problemów. Tak naprawdę nie możemy przeprowadzić bardzo dobrych szczegółowych analiz, z uwagi na fatalną jakość kodowania przyczyn zgonów w naszym kraju. Do tego stopnia złą, że organizacje międzynarodowe, takie jak WHO przestały włączać Polskę do porównań szczegółowych przyczyn zgonów. Dla naszego kraju grupują przyczyny np. łącznie choroby serca i naczyń. System kodowania zgonów, prowadzony przez GUS, z powodu niedofinansowania przez ostatnie 20 lat praktycznie przestał spełniać swoje zadanie. Ministerstwo Zdrowia próbuje to naprawić, ale dzieje się to bardzo powoli i do dzisiaj nie ma efektów.

Wrócę do raportu NIZP-PZH. Aż 20% badanych uważa, że o ich zdrowiu decydują wyłącznie czynniki, na które nie mają wpływu. To wiele mówi o rzeczywistym stosunku do kwestii zdrowotnych.

Odpowiedzialność za złą sytuację zdrowotną Polaków rozkłada się równo na polityków, media i społeczeństwo. Uważam, że media kreują rzeczywistość, która jest nieprawdziwa. Polacy ruszają się mniej w ostatnich kilku latach niż to było na początku XXI wieku. Twarde dane z badań ogólnopolskich wykonanych na próbach reprezentatywnych, oceniających aktywność fizyczną, wskazują, że ten bardzo ważny dla zdrowia element stylu życia uległ znaczącej redukcji. Tymczasem media w kolorowych magazynach pokazują co innego, wobec czego społeczeństwu wydaje się, że sytuacja się poprawiła. Równocześnie politycy lekceważą wnioski z największych ogólnopolskich badań, takich jak NATPOL czy WOBASZ. Polska, spośród krajów, które w 2015 r. oceniły na zlecenie Komisji Europejskiej i Biura Regionalnego WHO dla Europy, plasuje się pod względem aktywności fizycznej na 24. miejscu. Wśród osób w wieku 15 lat i więcej tylko 18% mieszkańców naszego kraju wypełnia zalecenia WHO i Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego. W dodatku, wyniki tych badań, które realizowało Ministerstwo Sportu, nie zostały nawet u nas opublikowane. Powyższe fakty pokazują skalę lekceważenia problemu bardzo niskiej aktywności fizycznej Polaków i Polek nie tylko przez polityków czy decydentów, ale także przez media i społeczeństwo.

Czyli uważa Pan, że ludzie odpuścili sobie dbanie o zdrowie, aktywność fizyczną i zmianę stylu życia, a media kreują model, który nie istnieje?

Tak. Dlatego Komitet Zdrowia Publicznego PAN, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego-PZH i Polskie Towarzystwo Kardiologiczne przygotowują obecnie narodowe rekomendacje aktywności fizycznej dla Polski. Czynimy to wzorem Stanów Zjednoczonych, których rząd wydał w 2018 roku profesjonalne, nowoczesne, ale zarazem przystępne i zdroworozsądkowe zalecenia. Niestety mamy duże trudności w zgromadzeniu choćby minimalnych środków potrzebnych na sfinansowanie tego przedsięwzięcia.

Widzi się wiele osób się na rowerach lub uprawiających jogging.

Niestety w rzeczywistości tak samo jak u dorosłych, bardzo źle jest z aktywnością fizyczną u młodszych Polaków. Aktywność fizyczną dzieci i młodzieży w Polsce najlepiej jest ocenić za pomocą badania HBSC (the Health Behaviour in School-aged Children) realizowanego w 49 krajach na świecie wśród osób w wieku 9-17 lat w reprezentacyjnej w skali danego kraju próbie szkół. Badania w latach 2017-2018 pokazały, że rekomendacje co do zalecanej aktywności fizycznej spełnia niecałe 16% ankietowanych polskich nastolatków i odsetek ten systematycznie się obniża. Obecnie polska młodzież w wieku 11-15 lat spędza średnio ponad 2,5 godziny dziennie, korzystając w różnych celach (filmy, nauka) z komputera i urządzeń mobilnych oraz dodatkowo 1,5 godziny na gry komputerowe lub na konsoli. Niedawno czytałem stenogramy z posiedzeń rządu prowadzonych przez Józefa Piłsudskiego. Wielką wagę przykładał do poprawy aktywności fizycznej i zdrowia młodego pokolenia. Mniemam, że obecnych polityków popędziłby, gdzie? Te alarmujące dane dla polskiej młodzieży są groźne dla zdrowia Polaków w niedalekiej przyszłości.

Identycznie ma się rzecz z odżywianiem. Z dokumentów FAO (Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa) wynika, że o ile w latach 90. zdecydowanie poprawiliśmy stosunek spożycia tłuszczów nienasyconych do nasyconych, to w ostatnich 20 latach nie dokonała się praktycznie żadna istotna zmiana w tej kwestii i znowu mamy duże, narastające zaległości w porównaniu z innymi krajami. Od 2002 roku notujemy też dramatyczny, jeden z najwyższych na świecie, wzrost spożycia alkoholu z 6,5 do ponad 11 litrów czystego spirytusu na głowę mieszkańca. Z tych faktów jasno wynika, że w Polsce dużo więcej do powiedzenia w ostatnich dwóch dekadach mieli ministrowie finansów i rolnictwa od ministrów zdrowia.

Wymienione powyżej czynniki to prawdopodobnie właśnie te elementy, które najbardziej składają się na zły stan zdrowia Polaków i zatrzymanie się wzrostu długości życia. Niższa aktywność fizyczna, gorsza dieta, olbrzymi wzrost spożycia alkoholu plus palenie papierosów i e-papierosów (szczególnie niepokoją wzrosty u młodych Polek) wywołują później takie choroby jak nadciśnienie, cukrzyca, miażdżyca, zawały, udary, nowotwory, depresja itd.

Czy właśnie w tych czynnikach upatruje Pan największe zagrożenia zdrowotne Polaków? Czy zmiana tego stanu rzeczy będzie w najbliższej dekadzie największym wyzwaniem dla lekarzy?

Od 50 lat kraje cywilizowane opierają politykę zdrowotną na twardych dowodach dostarczonych przez ekspertów powołanych przez kanadyjskiego ministra zdrowia Marca Lalonda, co ciekawe prawnika i menedżera, a nie lekarza. Otóż wiadomo, że 50-70% naszego stanu zdrowia zależy od stylu życia. U nas wiedzą już o tym i rządzący, i społeczeństwo, i media, ale niestety to lekceważą. Wszyscy za to przykładają najwyższą wagę i dyskutują o dostępie do najnowocześniejszego leczenia. A to wpływa w zaledwie 10-20% na długość życia i zdrowie. Dramatyczna nierównowaga w Polsce między medycyną naprawczą a zdrowiem publicznym jest olbrzymim błędem. Wybitny, nieżyjący już polski demograf prof. Strzelecki dużo mówił i pisał w ostatniej dekadzie o potrzebie zmiany paradygmatu, ale do dzisiaj nikt go nie posłuchał.

Jakiego paradygmatu?

Kilka razy za mało inwestujemy w zdrowie publiczne, np. edukację społeczeństwa. W dodatku ulegamy okresowym modom. Teraz ulegliśmy modzie na problem nowotworów, ale tak naprawdę mamy równie duże lub większe zaległości, jeśli chodzi o choroby układu krążenia. I to w aspekcie interesującym ministra finansów, bo w Polsce w wieku produkcyjnym śmiertelność z powodu choroby wieńcowej jest trzy razy wyższa niż w Danii czy Holandii. Podkreślam: różnica nie wynosi 30%, tylko 300%. Jest to zatem różnica cywilizacyjna. Jak powiedziałem wcześniej, nie monitorujemy prawidłowo przyczyn zgonów Polaków, zaś ich styl życia w XXI wieku stale się pogarsza. Nic dziwnego, że niektóre kraje na świecie, startujące z takiej pozycji jak Polska na początku XXI wieku, np. Korea Południowa, w ostatnich latach zdecydowanie nas wyprzedziły. Kiedy ostatnio w Stanach Zjednoczonych zatrzymał się przyrost długości życia, Amerykanie natychmiast zareagowali, przeprowadzili badania i analizy, znaleźli odpowiedzi na kluczowe pytania i w tej chwili wdrażają programy polityki zdrowotnej, żeby odwrócić niekorzystne tendencje.

Które zagrożenia uważa Pan za największe, na co powinniśmy już teraz reagować?

Przede wszystkim musimy o co najmniej 30% obniżyć liczbę zachorowań i tym samym znacząco ograniczyć liczbę osób chorych na choroby serca i nowotwory, inwestując w prewencję, czyli poprawę stylu życia rodaków. Trzeba zacząć od przestraszenia polityków konkretnymi prognozami już na najbliższe lata, żeby sobie zdali sprawę z tego, że proces starzenia się Polaków postępuje bardzo szybko i brak poprawy stylu życia będzie skutkować podwójnie szybkim wzrostem liczby osób chorych, które będą chciały być nowocześnie leczone. Z jednej strony znaczny przyrost liczby ludzi starszych, a z drugiej brak redukcji zachorowalności spowoduje, że system w tej postaci może w ciągu 5-10 lat bankrutować. Trzeba więc potrząsnąć politykami i mediami, by w ramach instynktu samozachowawczego wywołać dyskusję. Trzeba też wdrożyć działania, które obniżą koszty leczenia, co oczywiście może być bardzo niepopularne.

Wskaźniki zdrowotne Polaków pokazują, że znajdujemy się w obliczu kryzysu i jego zażegnanie w postaci zdecydowanego wzmocnienia zdrowia publicznego to zadanie ewidentnie dla polityków, a nie lekarzy, bo to państwo odpowiada za zdrowie publiczne.

Pandemia ujawniła liczne zaniedbania i niedoinwestowanie w zakresie chorób zakaźnych. System informacyjny działa tylko fragmentarycznie, jest zupełnie niewydolny i niezintegrowany w relacji do potrzeb. W efekcie w niektórych ważnych analizach w czasie pandemii Polska w ogóle nie bierze udziału lub z dużym opóźnieniem zbiera są dane, np. w European Mortality Monitoring ? EuroMOMO. Oby to był dzwonek alarmowy.

Rozmawiał Ryszard Sterczyński

Artykuł Prof. Tomasz Zdrojewski: Wzmocnienie zdrowia publicznego to zadanie dla polityków, a nie dla lekarzy pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Przedszkola i szkoły są znakomitym miejscem, gdzie należy promować zdrowy styl życia. Potencjał systemu edukacji dziś nie jest w pełni wykorzystywany. Poprzez edukację dzieci, można też wpływać na styl życia ich rodziców – mówi prof. Piotr Jankowski z Instytutu Kardiologii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie.

Czy nasz styl życia jest winny temu, że mamy tak długie kolejki do kardiologa?

Już w latach 70. ubiegłego wieku oszacowano, że ryzyko rozwoju wielu chorób w ponad 50 proc. zależy od stylu życia, w ok. 10-15 proc. od medycyny naprawczej, w 15-20 proc. od środowiska, a pozostałą część przypisano genom. Dzięki rozwojowi medycyny w ostatnich latach te odsetki najpewniej nieco się zmieniły, wciąż jednak rola stylu życia jest bardzo ważna. Dotyczy to szczególnie chorób układu krążenia, które w bardzo dużej mierze zależą od stylu życia. Warto jednak zauważyć, że choroby układu krążenia mogą pojawić się też u osoby prowadzącej idealnie zdrowy tryb życia, ponieważ część chorób serca i naczyń ma podłoże genetyczne, a czasem ich rozwój determinowany jest niekorzystnymi wpływami środowiskowymi.

W Polsce kolejki do kardiologa są spowodowane po pierwsze bardzo dużą liczbą pacjentów z chorobami układu krążenia: około 12 mln osób ma nadciśnienie tętnicze, prawie 3 mln osób chorobę wieńcową, ok. 800 tysięcy osób niewydolność serca, kilkaset tysięcy zaburzenia rytmu serca. Ważną przyczyną dużych kolejek do specjalistów w Polsce jest przekonanie większości osób, że muszą być konsultowane przez specjalistę nawet, jeśli problem kliniczny nie jest bardzo skomplikowany i lekarz rodzinny mógłby sobie świetnie z nim poradzić. Większość pacjentów z nadciśnieniem tętniczym i hipercholesterolemią może być z powodzeniem leczona przez lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej. Za często zdarza się też, że pacjenci pozostają pod opieką poradni kardiologicznej przez dłuższy okres czasu, chociaż być może wystarczyłaby jedna, bądź kilka wizyt,w czasie których stawiana jest diagnoza i ustalane dalsze postępowanie. Taka sytuacja powoduje, że nowo zdiagnozowani pacjenci mają utrudniony dostęp do specjalisty, ponieważ miejsca są zajęte przez tych,którzy są w stabilnym stanie, ale leczą się u kardiologa.

Co w takim razie należałoby zrobić, by skrócić kolejki?

Zawsze zwolennikiem jestem, jeśli to tylko możliwe, postępowania przyczynowego, a nie objawowego. Dlatego w pierwszym rzędzie trzeba postawić na poprawę stylu życia Polaków. To naturalnie strategii długofalowa. Niestety, badania naukowe pokazują, że aktywność fizyczna Polaków maleje, wybory żywieniowe Polaków pozostają niekorzystne, rośnie zaś odsetek osób z otyłością, szczególnie osób młodych. Jeśli nie zostaną podjęte żadne działania, to w przyszłości możemy spodziewać się jeszcze większej liczby chorych kardiologicznie, a w związku z tym – jeszcze większego obciążenia poradni i oddziałów kardiologicznych.

Drugim kierunkiem zmian, który potencjalnie może przynieść efekt znacznie szybciej, są działania w systemie opieki zdrowotnej, które spowodowałyby, że stabilni pacjenci byliby leczeni przez lekarzy POZ, a nie przez specjalistów. Z tym związana jest też konieczność zwiększenia autorytetu lekarzy rodzinnych, ponieważ pacjent chętniej pójdzie do lekarza, do którego ma zaufanie.Warto też dofinansowanie specjalistyczną opiekę ambulatoryjną. Jestem przekonany, że rozwój opieki koordynowanej ostatecznie będzie sprzyjał skróceniu kolejek do specjalistów. Dotychczasowe doświadczenia z opieką koordynowaną w kardiologii są bardzo zachęcające.

Ważny jest też dostęp do nowoczesnych sposobów diagnostyki i leczenia. Różne dziedziny kardiologii bardzo szybko się rozwijają. Wiele z nowych metod postępowania nie tylko wydłuża życie pacjentów, ale też poprawia jego jakość, a także zmniejsza ryzyko kolejnych hospitalizacji. Wiemy też, że lepsze samopoczucie pacjentów zmniejsza liczbę kontaktów z systemem ochrony zdrowia, w tym ze specjalistami. Dlatego uzasadniony jest pogląd, że inwestycje w nowoczesną kardiologię mogą zmniejszyć kolejki do kardiologów. Jesteśmy świadkami burzliwego rozwoju telemedycyny. Mądre wykorzystywanie najnowszych osiągnięć w tej dziedzinie może pomóc w skracaniu kolejek do specjalistów.

Jak poważna jest potrzebna interwencja państwa, by faktycznie poprawić sytuację w kardiologii?

Taka interwencja nie może być wycinkowa, musi być zaplanowana nie na kilka miesięcy czy rok, tylko na dziesięciolecia. Należy zaplanować interwencję na poziomie edukacji dzieci i młodzieży, na poziomie mediów oraz legislacji.Przedszkola i szkoły są znakomitym miejscem, gdzie należy promować zdrowy styl życia. Potencjał systemu edukacji dziś nie jest w pełni wykorzystywany. Poprzez edukację dzieci, można też wpływać na styl życia ich rodziców.

Drugi obszar, który nie jest w pełni wykorzystywany, to media ? telewizja, radio, media drukowane, ale również nowe media elektroniczne, w tym portale społecznościowe. Pojawiają się pojedyncze inicjatywy Ministerstwa Zdrowia lub Ministerstwa Rodziny, jednak konieczna jest inicjatywa rozpisana na kilka lat. Jednym z celów istnienia mediów publicznych w Polsce powinna być edukacja prozdrowotna. Problematyka zdrowia i stylu życia powinna być poruszana nie tylko w programach edukacyjnych, ale też w filmach, serialach; podana w sposób inteligentny, a nie taki, który spowoduje, że widz przełączy kanał. Programy powinny być przygotowywane pod okiem psychologów, socjologów, osób zajmujących się marketingiem. Talent-show, talk-show, seriale, filmy mogłyby przedstawiać problemy związane z niezdrowym stylem życia i pokazywać,jakie są korzyści ze zdrowego stylu życia. Naturalnie do takich interwencji trzeba przekonać kluczowe osoby związane z mediami.

Trzecim obszarem interwencji jest legislacja. W ostatnich 30. latach pojawiały się korzystne ustawy w tym zakresie, jednak można zrobić jeszcze więcej. Przykładem jest ustawa o zakazie palenia w miejscach publicznych. Gdy była wprowadzana było wiele głosów, że Polacy się jej niepodporządkują. Okazało się, że nie tylko się podporządkowali, ale też zaakceptowali. Działa znakomicie, chroniąc osoby niepalące przed szkodliwością dymu tytoniowego, a ponadto jest czynnikiem, dzięki któremu zmienia się wizerunek papierosów w społeczeństwie. Dobrym krokiem było też wprowadzenie ostrzeżeń na pudełkach papierosów oraz zakaz dodawania substancji smakowych do wyrobów tytoniowych. Kolejnym dobrym krokiem mógłby być zakaz eksponowania papierosów w sklepach. Mogłyby być sprzedawane wyłącznie spod lady, czyli: jeśli osoba prosi, to sprzedawca podaje pudełko papierosów. Dzięki temu wyroby tytoniowe ?nie krzyczałyby? do konsumenta:?Kup mnie?.

Bardzo potrzebna jest też ustawa o podatku od zawartości cukru w napojach produkowanych przemysłowo. Polityka podatkowa jest najskuteczniejszym narzędziem wpływającym na wybory konsumentów. Należy też rozpocząć dyskusję nad ustawą o podatku od zawartości tłuszczów nasyconych w produktach. Ważne byłoby też wprowadzenie zakazu lub ograniczenia emisji reklam suplementów diety wprowadzających w błąd. Reklama często sugeruje, że suplement jest dobry na wszystko i niweluje ryzyko wielu chorób. Kilka lat temu były inicjatywy zmierzające do ograniczenia emisji takich reklam. Wtedy to się nie powiodło, myślę jednak, że warto do tej sprawy wrócić.

Zdrowie publiczne to również inne obszary gospodarki, np. urbanistyka. Poprzez odpowiednie zaplanowanie naszych miast i ulic możemy promować aktywność fizyczną i do niej zniechęcać. Ważna jest dobra dostępność do centrów sportowych, boisk, basenów, budowa ścieżek rowerowych. Kolejna kwestia to jakość powietrza. Wszelkie inicjatywy zmierzające do poprawy jakości powietrza, którym oddychamy, zmniejszają ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.

Tak, kwestia zmniejszenia kolejek do kardiologów to nie jest interwencja na 2-3 miesiące, tylko na dekady.

Rozmawiała Katarzyna Pinkosz

Artykuł Prof. Piotr Jankowski: Jak zlikwidować kolejki do kardiologów? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Z WICEMINISTER ZDROWIA JÓZEFĄ SZCZUREK-ŻELAZKO ROZMAWIA KATARZYNA PINKOSZ.

Czy reforma systemu ochrony zdrowia idzie w dobrym kierunku?

Moim zdaniem tak, czego dowodem jest ustawowe zagwarantowanie wzrostu nakładów na ochronę zdrowia. Niedawno wydawaliśmy tylko ok. 4,5 proc. PKB na ochronę zdrowia, obecnie obowiązuje ustawa, która zakłada dojście do 6 proc. PKB na zdrowie w 2024 r., a wiemy, że może to być nawet więcej. Ważną sprawą jest wzrost poziomu wynagrodzeń pracowników systemu ochrony zdrowia ? gdybyśmy tego nie zrobili, mielibyśmy dzisiaj znacznie większy problem z brakiem kadr niż obecnie. Niezwykle cieszę się z tego, że udało nam się ? we współpracy z Naczelną Radą Pielęgniarek i Położnych oraz Ogólnopolskim Związkiem Zawodowym Pielęgniarek i Położnych ? podjąć działania, których celem jest poprawa sytuacji w pielęgniarstwie. Udało nam się nie tylko zatrzymać emigrację zarobkową, ale też więcej pielęgniarek trafia do systemu niż w danym roku kończy studia. Oznacza to, że osoby, które wcześniej uzyskały dyplomy, wracają do zawodu. To sukces. Moim zdaniem zmiany wprowadzone w ciągu ostatnich 4 lat w pielęgniarstwie są zmianami historycznymi, na które środowisko pielęgniarskie czekało od wielu lat.

Widać że poprawia się też jakość udzielanych świadczeń: dostęp do wielu nowoczesnych procedur, technologii medycznych, terapii lekowych. Poprawia się dostęp do diagnostyki, zniesione zostały limity w tomografii komputerowej, rezonansie magnetycznym. Warto przypomnieć, że za czasów poprzedniego rządu kolejka do zaćmy wynosiła ok. pół miliona osób, a my skróciliśmy ją już teraz o połowę. Skraca się czas oczekiwania na wszczepienie endoprotez, również w niektórych poradniach specjalistycznych jest lepiej. To świadczy, że przyjęta strategia przynosi efekty.

Od września weszła w życie ustawa, która reguluje kwestię opieki nad dziećmi i młodzieżą w szkołach. Będzie w szkole lekarz, pielęgniarka i gabinet stomatologiczny? Co ta ustawa konkretnie zmienia?

Ta ustawa reguluje w kompleksowy sposób opiekę nad dziećmi i młodzieżą przebywającymi w placówkach szkolnych, z dużym naciskiem na profilaktykę i promocję zdrowia oraz na kształtowanie nawyków prozdrowotnych. Położyliśmy duży nacisk na opiekę stomatologiczną, która do tej pory była niedostatecznie rozwijana, jeśli chodzi o opiekę nad dziećmi i młodzieżą. Zdarzają się sytuacje, że kilkunastoletnie dzieci mają usuwane zęby stałe, co nie powinno mieć miejsca. Świadczy to o tym, że dotychczasowy system opieki stomatologicznej nie sprawdził się. Ta ustawa pokazuje nowy model opieki stomatologicznej, który już jest realizowany. Opiera się on na trzech filarach. Po pierwsze wspieramy samorządy, które chcą tworzyć w szkołach gabinety stomatologiczne: jest to zasadne w dużych szkołach. W ubiegłym roku przeznaczyliśmy ponad 5 mln zł na wyposażenie gabinetów stomatologicznych, łącznie z finansowaniem programu edukacyjnego. Kilkadziesiąt szkół wystąpiło o takie dofinansowanie. Drugim elementem uzupełniającym system opieki stomatologicznej jest obowiązek podpisania porozumienia przez organ prowadzący szkołę z podmiotem udzielającym świadczeń stomatologicznych w otoczeniu szkoły, w którym określone zostaną zasady korzystania z usług tego gabinetu. W ramach tego porozumienia uczniowie mają łatwiejszy dostęp do świadczeń stomatologicznych. Trzecim elementem są dentobusy: zostały zakupione w 2017 r. z budżetu Ministerstwa Zdrowia. Bardzo dobrze sprawdzają się w środowiskach wiejskich i małych miasteczkach. Ze świadczeń w dentobusach skorzystało ponad 52 tys. dzieci. Warto podkreślić, że wszystkie świadczenia stomatologiczne określone w wykazie świadczeń gwarantowanych są w 100 proc. finansowane przez NFZ.

Przeznaczyliśmy też środki na gabinety profilaktyki w szkołach, gdzie pielęgniarka sprawuje opiekę nad uczniami: w 2017 r. ponad 9 tysięcy szkół otrzymało pieniądze na doposażenie tych gabinetów. Chcielibyśmy, by w każdej szkole był taki gabinet. Ważnym elementem tej ustawy jest też to, że określamy sposób opieki nad uczniami z chorobami przewlekłymi lub z niepełnosprawnościami. Powinni oni mieć zapewnioną opiekę w szkole, przede wszystkim przez pielęgniarkę szkolną. Nakładamy na dyrektorów szkół obowiązek zapewnienia szkoleń dla nauczycieli. Chcielibyśmy, by nauczyciele nabyli umiejętności, jak postępować np. z dziećmi z cukrzycą, padaczką. Takie kursy będą organizować dyrektorzy, odpowiednio do potrzeb zdrowotnych uczniów danej szkoły. Mam nadzieję, że nauczyciele będą zainteresowani zdobyciem takiej wiedzy.

Jakie są Pani najważniejsze plany na przyszłą kadencję?

Oprócz kolejnych prac nad rozwiązaniami, które mają na celu dalszą poprawę sytuacji kadr medycznych, chciałabym kontynuować działania w zakresie profilaktyki, promocji, edukacji zdrowotnej oraz kształtowania właściwych nawyków prozdrowotnych, w tym także dotyczących zdrowia psychicznego. Obecnie trwa pilotaż nowych rozwiązań dla dorosłych (Centra Zdrowia Psychicznego) i już są widoczne jego pozytywne efekty. Pilotaż ma pokazać, co trzeba zmienić, udoskonalić. Chciałabym, abyśmy dalej go rozszerzali i oczywiście po uwzględnieniu uwag spływających w tym zakresie, mogli powszechnie stosować.

Ważna jest dla mnie jest również kontynuacja działań, w zakresie profilaktyki i promocji zdrowia, dotyczących dzieci i młodzieży. Coraz częściej pojawiają się problemy ze zdrowiem psychicznym tej grupy. Może to wynikać z szybkości zmian, jakie zachodzą we współczesnym świecie i konieczności dostosowania się do nich czy też zmian w strukturach rodzin. Dzieci teraz więcej czasu spędzają w internecie i z tego powodu mogą mieć trudne relacje z rodziną oraz rówieśnikami. Jest to zjawisko bardzo niepokojące, a dzieci potrzebują pomocy w rozwiązaniu ich problemów. Ministerstwo Zdrowia przygotowało projekt rozwiązań, który ma opierać się na koordynacji działań pomiędzy podmiotami udzielającymi psychiatrycznych świadczeń zdrowotnych dla dzieci i młodzieży, zarówno w ramach poziomów referencyjnych, jak i we współpracy z podmiotami systemu oświaty i pomocy społecznej. Prowadzimy rozmowy z Ministerstwem Edukacji Narodowej, aby w jak najlepszym stopniu wdrożyć zaproponowane rozwiązania i dostosować je do rozwiązań przygotowywanych w resorcie edukacji. Chciałabym wdrożyć je jak najszybciej, tak jak to było w przypadku opieki stomatologicznej nad uczniami.

Podstawą planowanego modelu opieki psychiatrycznej nad dziećmi i młodzieżą powinny być skoordynowane działania nauczycieli i specjalistów pracujących w szkołach oraz poradniach psychologiczno-pedagogicznych z działaniami specjalistów ochrony zdrowia. Takie rozwiązanie będzie stanowić przeciwieństwo obecnej sytuacji, kiedy często przyjęcie na oddział psychiatryczny (np. po podjętej próbie samobójczej) jest pierwszym kontaktem nieletniego z jakąkolwiek formą opieki.

Artykuł Czas na edukację zdrowotną i psychiatrię pochodzi z serwisu Świat Lekarza.