Szczepienia powinny być abecadłem naszych zachowań prozdrowotnych. Przemysł farmaceutyczny rozwija się, powstają nowe preparaty, technologia mRNA jest bardzo obiecująca, wydaje się, że zdominuje produkcję i powstawanie nowych szczepionek – mówi prof. Iwona Paradowska-Stankiewicz, krajowy konsultant w dziedzinie epidemiologii, kierownik Pracowni Epidemiologii  Chorób Zwalczanych Drogą Szczepień w Zakładzie Epidemiologii Chorób Zakaźnych i Nadzoru Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH-PIB.

Podkarpacie, Małopolska, Wielkopolska: w tych miejscach już odnotowano zakażenia legionellozą. Czy to może się powtórzyć w całej Polsce?

Legionelloza może pojawić się w każdym miejscu Polski. Bakteria Legionella stale bytuje w środowisku; lubi zwłaszcza instalacje wodociągowe, kanalizacyjne, klimatyzacyjne, wieże chłodnicze, stawy, fontanny, prysznice. Mieliśmy falę upałów, a ta bakteria bardzo dobrze się czuje w temperaturze 25-50 stopni C., w której doskonale się namnaża. Dla nas jest szczególnie niebezpieczna, gdy dochodzi do rozpylenia wody zawierającej bakterie, powstaje aerozol, który wdychamy.

Czy tylko osoby starsze są zagrożone legionellozą?

Nie. Bakteria jest szczególnie niebezpieczna dla osób starszych, ale także dla osób w każdym wieku, które chorują choroby przewlekłe, mają zaburzoną odporność. U tych osób zakażenie może wywołać ciężkie zapalenie płuc, konieczność stosowania antybiotyków, które nie zawsze okazują się skuteczne. Może pojawić się sepsa. Warto pamiętać, że okres inkubacji choroby jest różny – może to być od 2 do 10 dni. Jeśli dojdzie do zapalenia płuc, to objawy narastają gwałtownie.

Chlorowanie wody, wyłączenie fontann: to działania służb epidemiologicznych. A co każdy z nas może zrobić, by się nie zarazić?

Przede wszystkim pamiętajmy, że w przypadku legionellozy to zupełnie inna profilaktyka niż w przypadku COVID. Osoba chora nie zakaża innych osób, zakażenie nie przenosi się z człowieka na człowieka, nawet gdy chory kaszle. Tym niemniej zawsze warto nosić maseczkę w przypadku kontaktu z osobą chorą: może ona być zakażona różnymi patogenami.

Działania profilaktyczne to chlorowanie wody, czyszczenie klimatyzacji, wyłączenie fontann, niekorzystanie z miejsc publicznych, gdzie może dochodzić do rozpylenia aerozolu wodnego. W domu warto pamiętać o prostych zasadach, np. żeby odkręcając kurek w łazience czy w kuchni po dłuższym czasie, gdy nie używamy wody, odczekać 1-2 min., by woda znajdująca się w rurach spłynęła i dopiero potem korzystać z prysznica. Warto też zdezynfekować końcówki kranu czy prysznica środkami zawierającymi chlor. Lepiej też pić wyłącznie przegotowaną wodę.

Jeśli takie fale upałów będziemy mieć częściej, to oznacza, że ryzyko zakażeń będzie się powtarzać?

Niestety, tak. Legionella jest bakterią powszechnie występującą w środowisku, w sieci wodociągowej, kanalizacyjnej i w sprzyjających warunkach tzn. w wysokiej temperaturze szczególnie łatwo się namnaża.

Może lepiej, żeby w upał fontanny były wyłączone? Lub profilaktycznie stosować więcej chloru do wody wodociągowej?

Jeśli chodzi o fontanny, to często dają one choć chwilowy oddech w czasie upałów. Być może w okresie upałów powinny być częściej dezynfekowane. W sytuacji występowania ogniska zachorowań, gdy nie znamy źródła zakażenia, konieczne jest wyłączenie fontann, jak to zostało zrobione w Rzeszowie. Ponadto stosuje się metodę dezynfekcji sieci wodociągowej za pomocą odpowiedniej dawki chloru, około 20 razy większej niż dawka standardowa stosowana do chlorowania wody. Standardowa dawka chloru wynosi 0,3 miligramy na decymetr sześcienny, natomiast zastosowana w Rzeszowie do płukania sieci wodociągowej wynosiła 6 miligramów na decymetr sześcienny.

Mówimy dużo dziś o legionellozie i zapaleniu płuc, które może wywołać Legionella, ale nie jest to jedyny patogen, który może wywołać poważne zapalenie płuc mogące skończyć się zgonem.

Tak, i część osób jest bardzo narażona na takie zachorowanie, dlatego warto się przed tym chronić, korzystając ze szczepień. Mówiąc o dorosłych, warto skoncentrować się na kilku chorobach, którym można zapobiec, stosując szczepienia. Jednym z nich jest szczepienie przeciw pneumokokom, bakterii Streptoccocus pneumoniae, która jest bardzo groźna. Mając oręż w postaci szczepienia, które może uchronić nas przed chorobą i jej powikłaniami, powinny zaszczepić się osoby dorosłe, a zwłaszcza z grup ryzyka. W grupach ryzyka są osoby powyżej 50. roku życia, a także osoby z chorobami przewlekłymi, bez względu na wiek – nawet 20-30-letnie.

Druga ważna szczepionka to szczepionka przeciw grypie. Po zachorowaniu na grypę również zdarzają się poważne powikłania, m.in. w postaci zapalenia płuc, ale także zapalenia mięśnia sercowego, zapalenia nerek, stawów, mogące prowadzić do poważnych powikłań, a nawet zgonu. W kontekście pandemii COVID-19 pamiętajmy też o zaszczepieniu się przeciw COVID-19. Ta choroba nie zniknęła – wirus SARS-CoV-2 nadal jest obecny, zmienia się, stara się „przechytrzyć” nasz układ immunologiczny. Nawet w obecnym sezonie wakacyjnym okazało się, że pojawiły się dwa nowe jego subwarianty. Jednocześnie prowadzone są badania dotyczące skuteczności szczepień. Pozytywna jest informacja, że szczepionki, które będą dostępne jesienią, są skuteczne także przeciw nowym wariantom wirusa. Warto już teraz zaplanować szczepienie, by zabezpieczyć siebie, a jednocześnie osoby z najbliższego otoczenia przed groźnymi infekcjami dróg oddechowych.

A nowa szczepionka przeciw RSV?

Zachorowania spowodowane wirusem RS dotyczą nie tylko małych dzieci – o czym mówimy od lat – ale też osób dorosłych. To wirus niebezpieczny dla osób starszych, zwłaszcza z chorobami współistniejącymi. Dlatego to bardzo dobrze, że pojawia się szczepionka, dzięki której będzie można z tym wirusem skutecznie walczyć.

Często trudno mówić o nowych szczepieniach, podczas gdy wciąż jest problem ze stosowaniem  szczepionek, które dobrze znamy, np. przeciw grypie…

To swego rodzaju fenomen, że mając takie doświadczenia i dane dotyczące zachorowań, nadal zbyt rzadko korzystamy z możliwości szczepień, a wydaje się, że to powinno być podstawą, abecadłem naszych zachowań prozdrowotnych. Przemysł   farmaceutyczny rozwija się, powstają nowe preparaty, technologia mRNA jest bardzo obiecująca, wydaje się, że zdominuje produkcję i powstawanie nowych szczepionek. Po zaszczepieniu tylu milionami dawek wiemy już, że te szczepionki są bezpieczne.

Rozmawiała: Katarzyna Pinkosz

Artykuł Prof. Iwona Paradowska-Stankiewicz: Pamiętając o legionellozie, nie zapominajmy o innych przyczynach groźnego zapalenia płuc pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Epidemia COVID-19 była wielką szansą, by epidemiolodzy, specjaliści zdrowia publicznego, lekarze chorób zakaźnych, wirusolodzy mogli zaszczepić wiedzę na temat szczepień w społeczeństwie – mówi prof. dr hab. Marcin Czech, epidemiolog, specjalista zdrowia publicznego, prezes Polskiego Towarzystwa Farmakoekonomicznego.

Do tej pory głównie mówiło się o kalendarzu szczepień obowiązkowych dla dzieci, bardzo rzadko podkreślano, że również dorośli powinni się szczepić. Powinien zostać stworzony kalendarz szczepień dla dorosłych?

Mówiliśmy głównie o dzieciach, gdyż ich szczepienia to priorytet. Na wiele chorób zakaźnych chorowały dzieci, schorzenia te mogły powodować śmierć lub poważne powikłania, dlatego należało podjąć interwencje już w wieku dziecięcym. Po wojnie w całej Europie ogromnym problemem było m.in. polio. Sukces szczepień był spektakularny; dziś w Polsce nie ma już zachorowań na chorobę Heinego-Medina, a cykl szczepień chroni przez całe życie. Podobnie w przypadku wirusowego zapalenia wątroby typu B: zaszczepienie się w dzieciństwie eliminuje ryzyko zachorowania na WZW typu B w wieku dorosłym. Zapobiegło też wielu przypadkom zapaleń wątroby i raka wątroby. Z powodu chorób zakaźnych umierało wiele dzieci; dlatego wyszczepienie dzieci było i nadal jest priorytetem zdrowia publicznego.

Zmienia się jednak w Polsce demografia – żyjemy coraz dłużej, społeczeństwo starzeje się. Wiele chorób zakaźnych wraca, staje się problemem w populacji seniorów, jak np. zakażenia pneumokokowe. Choroby zakaźne – jak np. grypa – są też problemem osób w wieku produkcyjnym: nie tylko z powodu powikłań, ale też np. nieobecności w pracy. Pojawiają się też nowe szczepionki, których nie było wcześniej, np. przeciw półpaścowi czy syncytialnemu wirusowi oddechowemu (respiratory syncytial virus, w skrócie RSV). Stąd idea stosowania szczepień – jako skutecznej i bezpiecznej metody prewencji pierwotnej chorób zakaźnych – również u dorosłych. Impulsem, by szerzej podnieść temat szczepień dorosłych, była też epidemia COVID-19, która najbardziej tragiczne żniwo zbierała wśród osób starszych oraz obciążonych innymi chorobami.

Oprócz grypy oraz COVID-19 – przeciw któremu zapewne też powinniśmy szczepić się co roku – ważne są też inne schorzenia, które coraz bardziej dotyczą osób dorosłych, szczególnie starzejącej się populacji, jak zakażenia pneumokokowe, zakażenie wirusem wywołującym półpaśca czy zakażenia wirusem RS.

Polacy wciąż szczepią się stosunkowo niechętnie – co widać było po szczepieniach przeciw COVID-19, ale też po niewielkiej liczbie osób co roku szczepiących się przeciw grypie. Jak przekonać do szczepień?

Dla mnie epidemia COVID-19 była wielką szansą, by epidemiolodzy, specjaliści zdrowia publicznego, lekarze chorób zakaźnych, wirusolodzy mogli, nomen omen, zaszczepić wiedzę na temat szczepień w społeczeństwie. Niestety, tak się nie stało; część społeczeństwa ma niestety większe zaufanie do (pseudo) celebrytów i ruchów proepidemicznych. Moja konkluzja jako epidemiologa i specjalisty zdrowia publicznego jest taka, że społeczeństwo nie do końca zdaje sobie sprawę z ryzyka, jakie niosą choroby zakaźne, takie jak COVID-19 czy grypa. W bardziej świadomych społeczeństwach, jak brytyjskie, francuskie, skandynawskie, osób zaszczepionych jest zdecydowanie więcej.

Drugim czynnikiem jest kwestia dostępności finansowej. Uważam, że szczepienia powinny być finansowane ze środków publicznych, tak jak to jest obecnie w przypadku szczepienia przeciw wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV). Szczepionki są za darmo dla dziewczynek i chłopców w wieku 12 i 13 lat; chronią przed szeregiem typów nowotworów w wieku dorosłym. To przykład szczepienia, w stosunku do którego zostały zniesione bariery finansowe. Wyłącznie od świadomości społeczeństwa, które jest funkcją właściwej edukacji, zależy to, jak wielu rodziców zdecyduje się zaszczepić dzieci. Niezbędna jest świadomość społeczna na różnych szczeblach. Konieczne są mocne, odpowiednio kierowane kampanie społeczne, szyte na miarę, przemawiające do odpowiednich grup, mówiące ich językiem.

To znaczy?

Do konkretnych osób, które mają, powinny sięgnąć po szczepienia. Gdy np. decydujemy, że ważne jest szczepienie przeciw pneumokokom, półpaścowi, grypie, RSV, to taka informacja powinna trafiać do osób starszych, ale także do domów seniora, domów opieki, na uniwersytety trzeciego wieku itd.

Osoby starsze zwykle są regularnie u lekarzy POZ, którzy powinni znaleźć czas na wizytę profilaktyczną, by zapytać seniora: „Czy rozważał Pan zaszczepienie przeciw pneumokokom, półpaścowi, czy innej chorobie, która może być dla Pana niebezpieczna?”, „Czy szczepiła się Pani przeciw grypie w tym sezonie?: „Czy mogę Panią zaszczepić?” Powinien być czas na rozmowę, wyjaśnienie, dlaczego takie szczepienie jest ważne, na rozwianie wątpliwości. Takie rozmowy powinien prowadzić lekarz rodzinny, internista czy lekarz innej specjalizacji, do którego osoba starsza przychodzi na wizytę.

Jest wiele do zrobienia – zarówno, jeśli chodzi o podejmowanie decyzji, które szczepienia są ważne populacyjnie, warte finansowania ze źródeł publicznych, jak o edukację społeczeństwa. Oczywiście, konieczne są też większe środki finansowe na kampanie edukacyjne i same szczepienia.

Wracając do szczepień przeciw HPV: może warto byłoby, by te szczepienia były również realizowane w szkołach?

Uważam, że tak. Argument, że szczepienie przeciw HPV miałoby powodować, że młodzi ludzie wcześniej rozpoczną współżycie, jest nieprawdziwy. Są badania z różnych krajów wskazujące, że nastolatkowie zaszczepieni przeciw HPV rozpoczynają współżycie seksualne później, gdyż jest to grupa z wyższą świadomością zdrowotną chorób przenoszonych drogą płciową.

Bardzo ważna jest też edukacja. Prowadziłem takie zajęcia w szkołach, do których chodzą moje dzieci, i w przedszkolu najmłodszego syna. Rozmawialiśmy o wirusach, bakteriach, szczepieniach, ale też o paleniu papierosów, piciu alkoholu. Dzieci były bardzo zainteresowane. Powinno się prowadzić lekcje o zdrowiu m.in. na temat niepalenia papierosów, w tym elektronicznych, zdrowego żywienia, mody na aktywność fizyczną, a także szczepień. Można to zrobić w sposób bardzo atrakcyjny. O tym wszystkim dzieci i młodzież powinny się też uczyć podczas lekcji biologii, czy lekcji o zdrowiu – jak je nazwiemy, jest sprawą drugorzędną. Taka wiedza jest ważna dla ich życia, wpłynie na jego jakość i długość. Myślę, że system edukacji trzeba pod tym kątem reformować. Świadomość zdrowotna rośnie, ale powoli, a wydaje się, że powinna rosnąć znacznie szybciej.

Powinien powstać zespół, który opracuje „kalendarz szczepień dla dorosłych”, czy też „zalecenia szczepień dla dorosłych”? Wiele osób starszych nie wie, jakie szczepionki warto stosować, czy np. lepiej byłoby powtórzyć szczepienie przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi, zaszczepić się przeciw grypie, czy może przeciw pneumokokom. A pojawiają się też nowe szczepionki, jak np. przeciw półpaścowi czy RSV dla dorosłych. Czy powinny zostać stworzone takie rekomendacje?

Uważam, że tak. W Charakterystyce Produktów Leczniczych (ChPL) szczepionek są wskazania, kto powinien się szczepić daną szczepionką. Są też rekomendacje Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), dotyczące szczepień. Jak najbardziej uzasadnione byłoby jednak, by powstał i był szeroko propagowany „kalendarz szczepień dla dorosłych” czy też „rekomendacje szczepień dla dorosłych”, z podaniem wieku, czynników ryzyka (np. osoby chorujące na cukrzycę, niewydolność serca, nowotwory, zaburzenia immunologiczne, po przeszczepach). Są już zespoły doradcze ds. szczepień przy Ministrze Zdrowia, przy Głównym Inspektoracie Sanitarnym; być może takie zespoły powinny być rozszerzone np. o internistów, geriatrów, lekarzy rodzinnych. Najważniejsze jest, żeby rekomendacje ekspertów były potem realizowane w Ministerstwie Zdrowia. Moim zdaniem, decyzje dotyczące finansowania szczepień powinny przechodzić podobną procedurę, jak leki w przypadku refundacji, czyli proces oceny technologii medycznych.

Jak świadomość ważności szczepień „zaszczepić” w społeczeństwie?

To powinno się dziać na wielu płaszczyznach: poprzez Internet, audycje w radio, telewizji, artykuły, w prasie. W budowanie świadomości warto byłoby zaangażować kościół. Dlaczego w ogłoszeniach parafialnych nie mogłoby być ogłoszeń o szczepieniach? A jednocześnie świadomość powinni budować profesjonaliści medyczni. Rekomendacje szczepień dla dorosłych, dla seniorów powinny być szeroko komunikowane do lekarzy POZ, lekarzy rodzinnych, internistów, geriatrów, ale też do osób opiekujących się osobami w starszym wieku oraz osobami z chorobami współistniejącymi.

Zawsze mówimy, że lepiej zapobiegać niż leczyć. Zgodnie ze starą chińską zasadą, że nie ten lekarz jest najlepszy, który ma wielu chorych przychodzących do niego się leczyć, tylko ten, w którego wiosce nikt nie choruje, ponieważ robił wszystko, by jego podopieczni nie zapadali na choroby. Zaszczepieni pacjenci nie trafialiby do szpitali z powikłaniami grypy, która powoduje zaostrzenie niewydolności serca, astmy. Nie trafialiby do poradni leczenia bólu z przewlekłym bólem po półpaścu. Ta choroba jest bardzo uciążliwa dla osób w starszym wieku, może powodować poważne powikłania, czy nawet zgon. Postaci oczne mogą powodować ślepotę. Powikłania to często przewlekłe cierpienie, którego i tak osoby w podeszłym wieku mają dużo. Po co narażać się na powikłania, skoro jest możliwość szczepień?

Czy z farmakoekonomicznego punktu widzenia szczepienia są opłacalne? Warto w nie inwestować publiczne środki? Czy szczepienia, które znalazłyby się w rekomendacjach, mogłyby znaleźć się na bezpłatnych listach dla osób 65 plus?

Uważam, że tak. Zdjęcie barier finansowych jest warunkiem sięgnięcia po szczepionki, szczególnie przez osoby w wieku 65 plus. Każda szczepionka, gdyby przechodziła taką drogę, jak leki, miałaby szansę udowodnić swoją  kosztową  efektywność.  Jednak  w  przypadku  szczepień ocena jest trudniejsza, gdyż efekt jest odsunięty w czasie. Na pewno w przypadku szczepionek konieczne byłoby również ostre negocjowanie cen, być może konieczne byłyby przetargi wieloszczepionkowe, by dywersyfikować ryzyko związane m.in. z niedoborami szczepionek pochodzących od jednego producenta na rynku. Na pewno powinny przechodzić procedury oceny technologii medycznych, być obiektywnie oceniane – tak jak leki – a niektóre rekomendowane do systemu finansowania ze źródeł publicznych; gdy jest to skuteczne, bezpieczne i opłacalne.

Warto pamiętać, że w przypadku szczepień mamy do czynienia z długim cyklem produkcyjnym. Jeśli chcielibyśmy na liście 65 plus umieścić szczepienia, to taka decyzja musiałaby zapaść odpowiednio wcześnie, gdyż wyprodukowanie szczepionek dla takiej populacji będzie wymagało czasu i zaplanowania. Oczywiście, wymaga to dodatkowych środków finansowych, tzw. wpływ na budżet musi być zawsze brany pod uwagę jako część procesu HTA. Pamiętajmy jednak, że jesteśmy społeczeństwem często chorującym na przewlekłe choroby, których przebieg może być zaostrzany przez choroby zakaźne. A jednocześnie społeczeństwem coraz bogatszym.

Dlaczego w Polsce jest tak sceptyczny stosunek do szczepień?

Ten problem istnieje nie tylko w Polsce, w całej Europie działają ruchy antyszczepionkowe; w wielu krajach jest problem emigrantów, którzy nie chcą się szczepić, tam kampanie edukacyjne napotykają na jeszcze większe bariery. W wielu krajach możliwe jest szczepienie przez farmaceutów, np. w Wielkiej Brytanii, Francji – na pewno przyczyniło się to do większego procenta osób zaszczepionych. To dobrze, że takie rozwiązania są też przyjmowane w Polsce.

Dojrzałe społeczeństwa starają się chronić swoich obywateli. Europa nie ma granic, choroby też nie mają granic, przemieszczają się wraz z ludźmi, którzy podróżują. Warte podkreślenia są też wysiłki europejskie na rzecz wspólnych zapisów dotyczących szczepień dla dorosłych. Unia Europejska w strategii farmaceutycznej rekomenduje zwrócenie uwagi na profilaktykę pierwotną, redefiniuje rolę Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób, dąży do tego, by obywatele Europy mogli mieć zbliżone kalendarze szczepień oraz do zmniejszenia nierówności, jeśli chodzi o edukację zdrowotną. Taką inicjatywą jest m.in. Vaccines Europe, gdzie mam przyjemność reprezentować Polskę. Europa stara się też wypracować mechanizmy, by w przypadku wystąpienia kolejnej pandemii działać skuteczniej – zarówno jeśli chodzi o wytworzenie szczepionek, ich dystrybucję, jak również o zmniejszenie skutków zdrowotnych epidemii.

Rozmawiała Katarzyna Pinkosz

Artykuł Prof. dr hab. Marcin Czech: Kampanie dotyczące szczepień powinny być celowane, a szczepienia finansowane ze środków publicznych pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Myślę, że rozstrzygnięcia refundacyjne w 2020 roku byłyby podobne, gdyby nie byłe epidemii. Być może oczekiwania byłyby większe, być może wcześniej zapadałyby decyzje. Negocjacje cały czas trwały, rozmowy się toczyły, pandemia tego nie zablokowała ? mówi wiceminister Maciej Miłkowski.

Onkologia wydaje się dziś największym wyzwaniem, gdyż to właśnie tu pojawia się najwięcej nowych leków. Wiele nowych terapii w ostatnich latach znalazło się w refundacji, jednak postęp jest ogromny, wciąż słyszymy o nowych cząsteczkach, które przedłużają życie, poprawiają jego jakość, a część może nawet dawać szansę na wyleczenie. Co według Pana Ministra jest największym wyzwaniem, jeśli chodzi o nowe leki onkologiczne?

To prawda, wiele dzieje w onkologii, widzimy to również w systemie refundacyjnym. Aktualnie procedowanych jest wiele wniosków dotyczących objęcia refundacją leków w onkologii. Ze względów technicznych nie udało się zakończyć niektórych procesów refundacyjnych tak, by terapie znalazły się na listopadowej liście leków refundowanych. Mam nadzieję, że znajdą się na liście styczniowej.

Pierwsza grupa leków dotyczy czerniaka: pacjenci długo czekali na zmiany, przede wszystkim na wprowadzenie leczenia adiuwantowego, po usunięciu operacyjnym nowotworu. Dosyć długo trwały negocjacje z firmami, jednak prawdopodobnie od stycznia program leczenia czerniaka zostanie uzupełniony o wszystkie oczekiwane wskazania. Bardzo poprawi to sytuację pacjentów z tym nowotworem. Idziemy w kierunku lepszego i szybszego rozpoznawania czerniaka oraz lepszego leczenia na wczesnym etapie, by nie dochodziło do wznowy choroby.

Drugi obszar, w którym czekają nas duże zmiany, to rak płuca. Pacjenci nazwali 2020 rok wręcz rokiem raka płuca, zapowiadając, że będą mocno walczyli o lepsze leczenie. Myślę, że uda nam się zakończyć negocjacje z firmami; jeszcze ostatnie decyzje są podejmowane: na razie wygląda na to, że część będzie pozytywnych, część negatywnych, jednak jest bardzo duża szansa, że na styczniowej liście znajdzie się to, czego najbardziej oczekiwali pacjenci. Te oczekiwania to była przede wszystkim pierwsza linia leczenia pembrolizumabem (bez kryteriów wyłączających). Dzięki temu będą lepsze wyniki leczenia w pierwszej linii, co przełoży się na lepszą efektywność terapii i będzie miało wpływ na długość życia pacjentów. Dodajemy też dodatkowe wskazanie dla niwolumabu w drugiej linii leczenia dla kolejnej populacji chorych. Kolejnym ważnym lekiem jest ozymertynib w pierwszej linii dla pacjentów z określonymi mutacjami genetycznymi. To również długo oczekiwany lek, którego zastosowanie wydłuża przeżycie pacjentów. Równocześnie leki generyczne przejdą do katalogu chemioterapii, dzięki czemu będą łatwiej dostępne dla większej grupy chorych.

Toczą się jeszcze negocjacje dotyczące durwalumabu: grupa pacjentów, która mogłaby być nimi leczona nie jest duża (to chorzy z miejscowo zaawansowanym rakiem płuca, po równoczesnej radiochemioterapii), jednak ten lek istotnie wydłuża czas przeżycia.

Największe zmiany w onkologii planujemy więc w czerniaku i raku płuca: myślę, że po ich dokonaniu będziemy już na poziomie europejskim, jeśli chodzi o leczenie tych nowotworów. Negocjacje były trudne, cieszę się, że udało się je sfinalizować w tym trudnym ?covidowym? roku.

Przełomy w leczeniu widać też m.in. w rzadziej występujących nowotworach niż rak płuca, np. w raku jajnika, nerki, wątroby. Pojawiają się nowe leki, dzięki którym chorzy z zaawansowanymi postaciami choroby, którzy jeszcze kilka lat temu nie mieli szans na życie, teraz te szanse zyskują. Zaczyna mówić się, że wiele nowotworów staje się chorobami przewlekłymi. Czy tu polscy pacjenci mogą spodziewać się zmian?

Nie wiem, czy uda się je wprowadzić już na styczniowej liście refundacyjnej. Jeśli chodzi o raka jajnika, to obecnie w trakcie negocjacji są dwie terapie. Pierwszą jest olaparib w leczeniu podtrzymującym, dla kobiet z mutacją w genach BRCA1, 2. Ten lek jest już refundowany, chodziłoby o przesunięcie leczenia nim do pierwszej linii. Ciekawym rozwiązaniem jest określenie górnego czasu podawania leku: do 24 miesięcy, dzięki temu można by było oszacować, ile będzie mogła kosztować refundacja tego leczenia. Jesteśmy na dosyć zaawansowanym etapie negocjacji.

Drugim lekiem jest niraparib ? tu jednak sytuacja jest nieco trudniejsza, ponieważ jest to lek dla pacjentek bez względu na obecność mutacji w genach BRCA1, BRCA2, tak więc ewentualna decyzja mogłaby dotyczyć większej liczby pacjentek. Lek ten znajduje się jeszcze w trakcie analiz AOTMiT.

Przyglądamy się wytycznym klinicznym europejskim i polskim. Jeśli chodzi o raka nerki, to aktualnie toczą się postępowania refundacyjne dla sześciu nowych wskazań w ramach programu lekowego ? Leczenie raka nerki (ICD-10 C64). Głównie cztery nowe wskazania dotyczą pierwszej linii leczenia raka nerki o rokowaniu pośrednim lub niekorzystnym. To populacje o niezaspokojonych potrzebach klinicznych. Toczą się także postępowania refundacyjne dla dwóch nowych wskazań w ramach programu lekowego leczenie raka wątrobowokomórkowego.

Ten rok był bardzo trudny ze względu na epidemię COVID-19. Jak Pan go ocenia, jeśli chodzi o refundacje?

Mimo epidemii COVID-19, to oceniam go pozytywnie, jeśli chodzi o refundację. Myślę, że rozstrzygnięcia byłyby podobne, gdyby nie byłe epidemii. Być może oczekiwania byłyby większe, być może wcześniej zapadałyby decyzje. Jeśli jednak chodzi o nas, to negocjacje cały czas trwały, rozmowy się toczyły, pandemia tego nie zablokowała.

Pojawiły się obawy, że w przyszłym roku będzie mniej pieniędzy na refundację. To będzie trudny rok?

Jeśli chodzi o refundację, to warto zwrócić uwagę, że pojawią się dodatkowe, bardzo istotne środki w ramach Funduszu Medycznego, przede wszystkim na onkologię i na choroby rzadkie. Trzeba będzie budżet tak podzielić, by część środków pozostała na decyzje podejmowane w 2022 roku i żeby został wykorzystany w 100 procentach.

Rozmawiała Katarzyna Pinkosz

Artykuł Wiceminister Maciej Miłkowski: 2020 rok oceniam pozytywnie, jeśli chodzi o refundację pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Dostęp do nowoczesnych, skutecznych metod leczenia dla pacjentów jest bardzo ważny, jednak dziś najważniejsze wydaje się w ogóle utrzymanie ciągłości leczenia, ponieważ jest ona zagrożona. Walczymy o to, żeby była możliwość przyjmowania do szpitala przynajmniej najbardziej potrzebujących chorych ? mówi prof. Wiesław Jędrzejczak, hematolog, onkolog kliniczny i transplantolog z Kliniki Hematologii, Transplantologii i Chorób Wewnętrznych WUM.

W ostatnich dniach mamy dramatyczne informacje dotyczące dużej liczby zgonów nie tylko z powodu COVID-19, ale też innych chorób. Są też informacje o zamykaniu części oddziałów hematologicznych. Czy epidemia COVID-19 już przełożyła się na sytuację chorych hematoonkologicznie?

Zdecydowanie tak. Widać wyraźnie pogorszenie dostępu do leczenia. Problem jest po obydwu stronach. System ochrony zdrowia jeszcze przed pandemią był niewydolny, a teraz stał się jeszcze bardziej niewydolny. Żeby ochronić funkcjonowanie ośrodków, wprowadzono zasadę, że pacjent przed przyjęciem do szpitala musi mieć wykonany tekst w kierunku COVID-19. Oznacza to kilkudniowe opóźnienie w rozpoczynaniu leczenia. Drugą kwestią jest to, że pacjenci obawiają się kontaktu ze służbą zdrowia, w związku z tym często sami nie zgłaszają się na wizyty. Widzę to codziennie, zarówno pracując w poradni, jak w oddziale dziennym.

Jeśli chodzi o nowych pacjentów, to muszę przyznać, że bardzo dobrze sprawdza się karta DILO, jeśli jest wystawiona, gdyż przyspiesza diagnostykę w porównaniu z normalnym skierowaniem do hematologa. Jako alternatywa, część chorych prywatnie zgłasza się do hematologa, który ? jeśli podejrzewa nowotwór ? zaleca, żeby pacjent poszedł do lekarza pierwszego kontaktu i poprosił o wystawienie karty DILO, ponieważ pełna diagnostyka jest możliwa głównie w publicznej służbie zdrowia.

Dostęp do systemu ochrony zdrowia jest również ograniczony z powodu ograniczenia liczby łóżek. Osoba podejrzana o zakażenie musi przebywać na sali sama i tym samym ?blokuje? inne łóżka na tej samej sali, dlatego liczba wolnych łóżek jest mniejsza (a nie są one ?ukrywane?). Druga kwestia to braki personelu. Trzecia to problemy organizacyjne ? wciąż nie wiadomo, jakie przyjąć rozwiązanie: czy wyznaczyć oddzielne ośrodki, które mają przyjmować pacjentów hematoonkologicznych z COVID-19? Kto tych chorych ma leczyć? Niestety, szpitale covidowe z reguły nie mają kompetencji do leczenia chorych hematologicznie.

Leczenie onkologiczne może być kontynuowane w przypadku zachorowania na COVID-19?

Raczej nie, jednak chorych hematologicznych często trzeba intensywniej leczyć z powodu COVID-19, ponieważ zwykle mają dodatkowe niedobory odporności.

Jak w hematoonkologii sprawdziły się teleporady?

Epidemia przyspieszyła wprowadzenie porad telefonicznych, potrzebne byłoby również wprowadzenie porad elektronicznych. Jest duża grupa pacjentów hematologicznych, którzy w danym momencie nie wymagają leczenia, muszą być jednak stale obserwowani, czy ich stan zdrowia nie pogarsza się. W wielu przypadkach pacjenci mogliby przesyłać lekarzowi np. mailem aktualne wyniki badań, niestety, na podstawie maila nie można zarejestrować wizyty, a ja nie mogę nawet dokonać wpisu do historii choroby pacjenta. Nadal mamy dominację biurokracji nad faktyczną pracą.

Gdy byłem konsultantem krajowym, przez wiele lat walczyłem o możliwość wprowadzenia teleporad. Epidemia COVID-19 rozwiązała tę kwestię, jednak biurokracja pozostała. Gdyby polską ochronę zdrowia udało się odbiurokratyzować, zyskalibyśmy czas lekarzy, dlatego że bardzo duża część pracy fachowego personelu jest marnowana na wypełnianie dokumentów czy aplikacji komputerowych. Przykładem jest system monitorowania programów terapeutycznych (SMPT); do tej pory nie widziałem żadnych analiz z tego systemu. Zbiera się dane, których się nie analizuje, więc po co to robić? Lekarzom zabiera to czas, dziś tak potrzebny dla pacjentów.

Już widać, że przez COVID-19 umiera więcej chorych hematoonkologicznych?

Niestety, tak. Kilkoro moich pacjentów już nie ma, a często były to osoby w początkowym stadium leczenia, które przebiegało bez większych powikłań. Zachorowali jednak na COVID-19 i ta choroba przyspieszyła ich zgon.

Często podkreśla się, że w hematoonkologii niezwykle ważny jest dostęp do nowoczesnego leczenia, choćby dlatego, że nie można zastosować np. metod chirurgicznych czy radioterapii. Czy obecnie decyzje dotyczące refundacji nowych leków czy rozszerzania programów lekowych nie powinny zapadać szybciej?

Dostęp do nowoczesnych, skutecznych metod leczenia dla pacjentów jest bardzo ważny, jednak dziś najważniejsze wydaje się w ogóle utrzymanie ciągłości leczenia, ponieważ jest ona zagrożona. Kierownikom klinik spędza sen z powiek to, żeby utrzymać ciągłość pracy ośrodka, nie doprowadzić do sytuacji, gdy duża część personelu będzie zakażona lub na kwarantannie. Walczymy o utrzymanie ciągłości leczenia, o to, żeby była możliwość przyjmowania do szpitala przynajmniej najbardziej potrzebujących chorych.

Wygląda na to, że z epidemią będziemy zmagać się jeszcze wiele miesięcy. Wprowadzenie jakich zmian teraz byłoby, według Pana Profesora, najpilniejsze?

Sytuacja jest bardzo trudna, jednak kilka prostych rzeczy powinno być pilnie zrealizowanych. To np. kwestia szczepień przeciw grypie personelu medycznego ? obecnie np. w naszym szpitalu tylko ok. 20 proc. personelu zostało zaszczepionych przeciw grypie. Druga rzecz to kwestia testowania personelu bezobjawowego; uważam, że powinno się ono odbywać przynajmniej raz w miesiącu, a ja ostatnio byłem testowany w lipcu. Trzecia sprawa do właściwe kohortowanie chorych: powinny być odrębne ścieżki przyjmowania chorych bez COVID-19 i chorych z podejrzeniem COVID-19, by zminimalizować ryzyko zakażeń.

Rozmawiała: Katarzyna Pinkosz

Artykuł Prof. Wiesław Jędrzejczak: Walczymy o utrzymanie ciągłości leczenia pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Przekonałam się na sobie, jak nieoczekiwanie i jak dynamicznie może ta choroba przebiegać. Pierwsza myśl: ?Jestem, wróciłam, żyję!?. Potem zaczęła docierać do mnie reszta, jaki jest dzień, ile dni mnie ?nie było?, kiedy byłam utrzymywana przy życiu przez urządzenia – mówi prof. Karolina Sieroń, która kierowała oddziałem covidowym. Sama ciężko przeszła COVID, 9 dni była pod respiratorem, szukano dla niej osocza ozdrowieńców.

Kierowała Pani oddziałem covidowym w szpitalu MSWiA w Katowicach, ratując chorych i walcząc o ich życie; potem sytuacja dramatycznie się odwróciła. Jak to jest stać się nagle pacjentką?

Nikt nie lubi być pacjentem, lekarz tym bardziej. Sytuacja zmusiła mnie do tego, by być pacjentką ? najpierw na swoim oddziale, potem na oddziale intensywnej terapii w Górnośląskim Centrum Medycznym w Katowicach, gdzie byłam podłączona do respiratora, a na końcu w klinice pulmonologii. Stanie się pacjentką jest trudne, natomiast w pewnym momencie trzeba sobie zdać sprawę z tego, że role się muszą odwrócić. Trzeba się zdać na fachowość i kompetencje innych.

Początkowo leczyłam w domu, wydawało mi się, że jestem w nienajgorszej formie, natomiast gdy zobaczyli mnie koledzy z pracy, stwierdzili, że nie wyglądam zbyt dobrze i odnoszą wrażenie, że jestem odwodniona. Zasugerowali mi, że trzeba jechać do szpitala. Nie protestowałam. Później, gdy moja wydolność oddechowa dość dynamicznie się pogarszała, również zasugerowano mi przeniesienie na oddział intensywnej terapii. Nie chciałam tam iść, miałam nadzieję że uda się bez pobytu na OIOM. Niestety kolejny dzień był jeszcze gorszy.

To prawda, że przez zachorowaniem, dyżurowała pani 21 dni w ciągu miesiąca?

Fizycznie miałam dyżur w co drugą dobę, a w domu przez cały czas pozostawałam pod telefonem. Pracowaliśmy bardzo dużo, mieliśmy wielu chorych, również w ciężkim stanie. Organizm był zmęczony, co na pewno przyczyniło się do spadku odporności.

Wszyscy tak pracujecie?

Tak, chorych jest wielu, na moim oddziale ok. 50-80, w różnym stanie, cześć wentylowanych mechanicznie. Chorych było dużo, personelu niezbyt wiele. Myślę, że nikt z nas nie dopuszczał do siebie myśli, że zachoruje. Cały czas pracowaliśmy na wysokich obrotach. Nie było czasu, aby myśleć, czy ktoś może zachorować i co wtedy będzie. Kiedy zachorowałam, myślałam, że przebieg będzie łagodny, kilka dni spędzę w domu i szybko wrócę do normalnego życia. Niestety tak się nie stało.

Aczkolwiek wróciłam do życia (jeszcze nie normalnego), jestem w domu i powoli (ale sukcesywnie) wracam do formy.

W połowie listopada poseł Jerzy Polaczek na FB napisał o Pani chorobie – oczywiście za zgodą rodziny, także pani ojca; prof. Aleksandra Sieronia. Pojawił się też dramatyczny apel o oddanie dla Pani osocza ozdrowieńców. Sytuacja była bardzo trudna. Była Pani świadoma, że jest naprawdę źle?

Wszystko to działo poza mną. Byłam pod wpływem leków, przez 9 dni podłączona do respiratora. Mogę tylko bardzo podziękować za tą medialną akcję. Poznałam go wcześniej, u siebie na oddziale, kiedy sam chorował na COVID. Te apele zintensyfikowały akcję oddawania osocza, dostałam osocze nie tylko ja, ale też wiele innych osób. Wiem, że coraz więcej ozdrowieńców oddaje osocze, jest ono wykorzystywane. Bardzo dziękuję Tacie, Panu Posłowi, a przede wszystkim osobom, które zdecydowały się i nadal się decydują oddawać osocze. Pomaga to wielu chorym.

Czy był taki moment, w którym pani zwyczajnie się bała?

Tak: o siebie, o najbliższych, natomiast nie przyjmowałam do siebie myśli, że może nie udać. To jednak bardzo stresująca sytuacja i trudny moment w życiu: człowiek całkowicie poddaje się działaniom innych.

Choroba pozwoliła inaczej spojrzeć na COVID? Oczami pacjenta?

Już wcześniej wiedziałam, że choroba przebiega w nieoczekiwany i czasem tak dynamiczny sposób, jakiego się nie spodziewamy. Są pacjenci przyjmowani w ciężkim stanie i wychodzący w dobrej formie; są też pacjenci przyjmowani w stanie stabilnym, z niezbyt nasilonymi objawami, a bardzo szybko dochodzi u nich do krytycznego załamania. Liczba zgonów jest bardzo duża, nikt nie zdawał sobie sprawy, że będziemy mieć do czynienia ze schorzeniem, które będzie tak trudne do leczenia.

Z punktu widzenia pacjentki, zwróciłam uwagę na trudność w kontaktach z lekarzami. Szpitale nigdy nie były zamknięte, nikt nie chodził w maskach, oglądaliśmy swoje twarze, pacjenci chodzili po korytarzach, odwiedzały ich rodziny. Nie zdajemy sobie sprawy, jak dużym utrudnieniem dla pacjenta jest brak tego wszystkiego. Nie wdziałam twarzy lekarzy, tylko ich oczy. Wiedziałam, kto jest kto, bo przedstawiali się i mieli napisy na kombinezonach. Potem zaczęłam ich poznawać po głosie, ewentualnie po oprawkach okularów. Widzę jednak, jak duże to utrudnienie dla pacjenta, kiedy nie ma kontaktu twarzą w twarz z lekarzem czy pielęgniarką.

Widzę też, jak bardzo pobyt w szpitalu jest w stanie wycieńczyć organizm. Początkowo byłam tak bardzo osłabiona, że podniesienie ręki do góry było trudne.

Pobyt w szpitalu zmienił Pani stosunek do COVID-19?

Przekonałam się na sobie, jak nieoczekiwanie i jak dynamicznie może ta choroba przebiegać. Ja początkowo nie miałam silnych objawów, głównym była suchość w ustach. Choć wydawało mi się, że piję bardzo dużo, okazało się, że byłam odwodniona. Jeszcze bardziej uświadomiło mi to grozę tej choroby, choć już wcześniej byłam tego świadoma.

Nie miała Pani takich typowych objawów jak kaszel czy gorączka?

Nie, tylko jeden dzień 38 st. C. Nie straciłam ani węchu, ani smaku. Jedynymi objawami było zmęczenie, bóle stawowo-mięśniowe i ten dzień gorączki. Gdy trafiłam do szpitala, zaczął się kaszel, w tomografii klatki piersiowej już były zmiany. A potem wszystko potoczyło się bardzo dynamicznie.

Jak wyglądał ten pierwszy moment, kiedy już pani wiedziała, że jest lepiej i respirator nie jest konieczny?

Pierwsza myśl: ?Jestem, wróciłam, żyję!?.

Potem zaczęła docierać do mnie reszta, jaki jest dzień, ile dni mnie ?nie było?, kiedy byłam utrzymywana przy życiu przez urządzenia. Miałam nadzieję że teraz już będzie dobrze.

Wydaje, że wychodzi się ze szpitala i jest się zdrowym?

Gdy się wybudziłam, dzwoniło do mnie wiele osób, próbowałam pisać SMS-y, ale okazało się, że palce nie działają tak jak powinny. Nie byłam w stanie napisać: ?Żyję?. Proste czynności, które dla człowieka zdrowego i sprawnego wydają się oczywiste, okazują się sukcesem. Zostałam ?spionizowana?  już w szpitalu. W domu mam balkonik pomocny przy chodzeniu. Na początku asekurowały mnie dzieci, ponieważ bałam się sama chodzić. Od początku współpracuję z fizjoterapeutą, dzięki temu po dwóch tygodniach bez balkonika byłam w stanie przejść w miarę pewnie kilka metrów. Kaszel pozostał, może utrzymywać się kilka tygodni. Ozdrowieńcy mówią, że powrót do formy fizycznej często trwa tygodniami, a nawet miesiącami. U mnie doszło też do dużego zaniku mięśniowego przez leżenie. Wszystko powoli wraca do normy.

Pokazuje to, że osoby, które przeszły COVID, nadal powinny być pod opieką.

Tak, często potrzebują rehabilitacji. Po pierwsze ? oddechowej: dzięki ćwiczeniom mój oddech jest coraz lepszy. Widzimy jednak coraz więcej powikłań ze strony neurologicznej: u pacjentów dochodzi do zaburzeń pamięci, koncentracji, polineuropatii, mogą być również zaburzenia ze strony układu krążenia, zaburzenia rytmu, przyspieszona akcja serca. Są pacjenci, którzy długo po przechorowaniu mają wiele objawów ubocznych. Dlatego ważna jest opieka nie tylko w okresie covidowym, ale też pocovidowym.

Statystyki są takie, że tylko ok. 20 proc. osób podłączonych do respiratora wraca do zdrowia. Pani wróciła.

Wiem. Dało mi to do myślenia, że trzeba bardziej cieszyć się tym, co się ma. Człowiek ceni to, co ma, dopiero wtedy, gdy może to stracić. Inaczej dziś patrzę na życie.

Radość rodziny musiała być ogromna.

Tak. Moment, kiedy wróciłam do domu, był dla mnie najszczęśliwszy. Kiedy już wiedziałam, że jestem na tyle bezpieczna, że mogę wrócić, jestem u siebie.

Pacjenci i koledzy ze szpitala na pewno czekają na Pani powrót do kliniki. Jak Pani widzi swój powrót?

Optymistycznie. Chcę wrócić i mam nadzieję, że stanie się to szybko, choć ten moment, kiedy wrócę, uzależniam od swojej formy. Żeby wspierać pacjentów, muszę sama mieć siłę.

W kwestii epidemii COVID-19 Polacy są dziś bardzo podzieleni. Jako osoba, która ratowała wielu chorych na COVID i też sama tę chorobę przeszła: o co warto dziś apelować?

Do ozdrowieńców o oddawanie osocza: wielu osobom może pomóc uratować życie. Bardzo o to proszę i dziękuję. Proszę też, aby nie bagatelizować zagrożenia. Mamy maseczki, rękawiczki, środki dezynfekcyjne. Powinniśmy zminimalizować kontakty z innymi osobami. Okres izolacji jest dla nas wszystkich trudny: dla dzieci i młodzieży, bo nie chodzą do szkoły, dla studentów. Każdy z nas chciałby, aby wróciło takie życie jak przed COVID, kiedy spotykaliśmy się, wychodziliśmy, wyjeżdżaliśmy. Apeluję jednak, żeby na siebie uważać.

Stała się Pani symbolem walki lekarzy z COVID-19, bohaterką czasu próby.

Wiem, jednak to nie jestem tylko ja. Takich osób jak ja, jest więcej: walczymy wszyscy – lekarze, pielęgniarki. Dostałam najlepsze możliwe leczenie i miałam szczęście, że wyszłam z choroby w niezłej formie. Niestety nie zawsze udaje się wygrać z chorobą. Dla nas wszystkich to bardzo trudne doświadczenie, również emocjonalne.

Prof. dr hab. n. med. Karolina Sieroń jest kierownikiem Oddziału Chorób Wewnętrznych szpitala MSWiA w Katowicach oraz kierownikiem Zakładu Medycyny Fizykalnej Katedry Fizjoterapii WNoZ SUM. Jest specjalistką w dziedzinie chorób wewnętrznych, gastroenterologii oraz balneologii i medycyny fizykalnej.

Artykuł Bohaterka czasu próby: Inaczej dziś patrzę na życie pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

W początkowym okresie epidemii odnotowano spadek liczby pacjentów zgłaszających się do szpitali onkologicznych i odwołujących wizyty, ale w mojej ocenie, ogromnym wysiłkiem podmiotów onkologicznych udało się utrzymać stały dostęp do leczenia onkologicznego ? mówi wiceminister zdrowia Sławomir Gadomski.

Jak epidemia COVID-19 wpłynęła na leczenie nowotworów?

Z pewnością pojawienie się epidemii COVID-19 spowodowało zmiany w funkcjonowaniu podmiotów zajmujących się leczeniem onkologicznym w pierwszych miesiącach stanu epidemii. W mojej ocenie, ogromnym wysiłkiem podmiotów onkologicznych udało się utrzymać stały dostęp do leczenia onkologicznego. Oczywiście w początkowym okresie epidemii odnotowano spadek liczby pacjentów zgłaszających się do szpitali onkologicznych i odwołujących wizyty, ale fakt ten jest wynikiem wprowadzonych ograniczeń w przemieszczaniu się oraz obaw ze strony pacjentów przed zakażeniem. Podmioty onkologiczne bardzo szybko wdrożyły procedury dotyczące bezpieczeństwa udzielania świadczeń onkologicznych zapewniające stały, nieprzerwany dostęp do świadczeń onkologicznych.

Wiadomo jednak, że dzisiaj sytuacja znowu jest ekstremalnie trudna ? utrzymywanie ciągłości i dostępności świadczeń jest ogromnym wyzwaniem dla podmiotów onkologicznych.

Czy pacjenci mogą bezpiecznie wykonywać badania profilaktyczne, takie jak cytologia, mammografia, kolonoskopia?

Nie bójmy się, korzystajmy z tych możliwości. Zostały wdrożone wytyczne, jak wykonywać bezpiecznie badania. Zwlekanie z badaniami profilaktycznymi może być dramatyczne w skutkach, jeśli nowotworu nie wykryjemy w porę.

Doświadczenia pokazują, że lepsze wyniki leczenia onkologicznego są w ośrodkach zajmujących się kompleksowo leczeniem nowotworów. Epidemia COVID-19 przyhamowała powstawanie Lung Cancer Units, czy jednak realnie mają szansę w najbliższym czasie zostać utworzone?

Dyskusja z ekspertami trwa od dłuższego czasu, jednak do tej pory nie udało nam się wypracować rozwiązania możliwego do zaakceptowania przez wszystkie środowiska medyczne (torakochirurgów, onkologów, pulmunologów), a także akceptowalnego przez MZ. Mam nadzieję, że do końca tego roku wypracujemy ostateczną koncepcję unitu. Zakładam że odbędą się ponowne konsultacje publiczne po to, by projekt wychodził naprzeciw oczekiwaniom ekspertów klinicznych oraz interesariuszy systemu zdrowia. Planujemy, aby rozporządzenie weszło w życie w pierwszej połowie 2021 roku.

Oczywiście, nie pomogła nam sytuacja epidemiczna ? zarówno pracownicy Ministerstwa Zdrowia, jak i klinicyście w ogromnym stopniu zaangażowani byli i są w walkę z pandemią. Chcemy, by LCU zostały wprowadzone w pierwszej połowie 2021 r. dla wszystkich pacjentów. Wynika to z harmonogramu wdrażania zmian ujętego w Narodowej Strategii Onkologicznej. Świadczenia w ramach unitu będą realizowane przez wyspecjalizowane jednostki, po spełnieniu przez nie odpowiednich wymagań.

Rozmawiała Katarzyna Pinkosz

Artykuł Wiceminister zdrowia Sławomir Gadomski: Utrzymywanie dostępności do leczenia to dziś wyzwanie pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Epidemia COVID-19 sparaliżowała leczenie pacjentów z HCV. Szacuję, że w 2020 roku liczba pacjentów leczonych w Polsce z powodu HCV to będzie stanowiła zaledwie 40 proc. leczonych w 2019 roku- mówi prof. Robert Flisiak, prezes Polskiego Towarzystwa Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych.

Tegoroczna nagroda Nobla trafiła do trzech naukowców, którzy przyczynili się do rozpoznania i poznania budowy wirusa HCV, który powoduje wirusowe zapalenie wątroby typu C. Jak ważna może być to decyzja w okresie epidemii COVID-19?

Wirus HCV jest wirusem onkogennym; powoduje raka, odpowiada za marskość i raka wątroby. Przez lata, dopóki ten wirus nie został rozpracowany (również jego struktura genetyczna) leczenie było niemożliwe lub bardzo utrudnione. Rak wątroby ? zwłaszcza w stadium zaawansowanym ?jest jednym z tych nowotworów, którego nie potrafimy dziś skutecznie leczyć. Jego leczenie jest bardzo trudne. Okrycie i poznanie budowy wirusa HCV dostarczyło narzędzi do stworzenia terapii dla osób zakażonych tym wirusem. Początkowo terapia była stosunkowo mało skuteczna, ponieważ opierała się na interferonach, natomiast od 2013 roku zaczęły pojawiać się leki o innym mechanizmie działania. W 2015 roku pojawiły się terapie bezinterferownowe o skuteczności blisko 100 proc., nie gwarantowały jednak skuteczności w przypadku wszystkich genotypów wirusa, choć jeśli chodzi o pacjentów w Polsce, to zazwyczaj już te terapie były bardzo skuteczne. W 2018 r. weszły do leczenia terapie pangenotypowe, które pozwalają na wyleczenie prawie wszystkich zakażonych, ze stuprocentową skutecznością. Jeśli pacjent przyjmował regularnie leki przez 8-12 tygodni ? czyli bardzo krótko jak na chorobę przewlekłą wątroby ? eliminował zakażenie HCV. W wielu przypadkach cofały się nawet zmiany w wątrobie. Wyleczenie HCV nie wyeliminowało całkowicie ryzyka raka wątroby, jednak masowy dostęp do terapii dawał szansę na eliminację zakażeń, a przez to w przyszłości perspektywę ograniczenia problemu raka wątroby.

Jak wyglądało leczenie pacjentów zakażonych HCV w Polsce przed epidemią COVID-19?

Bardzo dobrze, mieliśmy dostęp do nowoczesnych leków. Jedynym problemem był brak finansowania programu badań przesiewowych. Leczyliśmy wszystkich, u których zostało zdiagnozowane HCV i było wskazanie do leczenia. Zdarzył się niemal cud: zniknęły kolejki do leczenia. Terapia jest krótka, a stawała się coraz tańsza, dzięki pojawieniu się konkurencji między firmami, które posiadały leki przeciw HCV.

To leczenie było tak skuteczne, że WHO wyznaczyło nawet cel: w 2030 roku zakażenie HCV miało zostać zdjęte z listy zdrowotnych problemów o znaczeniu publicznym.

Można powiedzieć, że byliśmy na dobrej drodze do eliminacji wirusa?

Tak, to prawda, choć w Polsce ogromnym problemem jest nadal brak dostępu do badań przesiewowych. Szacuje się, że nawet 150 tys. osób w Polsce może być zakażonych HCV, nie wiedząc o tym. Wielokrotnie apelowaliśmy o to, by to lekarze rodzinni, lekarze pierwszego kontaktu, mogli zlecać refundowane badania w kierunku zakażenia HCV. Niestety, do tej pory to się nie udało. W styczniu 2020 r. jako Polskie Towarzystwo Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych złożyliśmy do Narodowego Funduszu Zdrowia projekt programu badań profilaktycznych. Niestety, na razie utknął. Nie składamy jednak broni, będziemy apelować do NFZ, żeby podjąć działania w tym kierunku i umożliwić uruchomienie programu badań przesiewowych. Już teraz, mimo epidemii COVID-19, można rozpocząć działania przygotowawcze.

Jak epidemia COVID-19 wpłynęła na leczenie osób z zakażeniem HCV?

Niestety, źle. Specjaliści chorób zakaźnych, których w Polsce jest zbyt mało? o czym od dawna mówiliśmy? musieli skoncentrować wysiłki na COVID-19. Początkowo w oddziałach zakaźnych nie mogliśmy zajmować się pacjentami innymi niż COVID-19, obecnie nie mamy jak się nimi zająć, bo bardzo zwiększyła się liczba chorych na COVID-19. Nawet samo zakwalifikowanie do leczenia HCV wiąże się z koniecznością przyjęcia pacjentów w poradni albo z krótkotrwałą hospitalizacją, czego dziś nie możemy zapewnić ze względu na epidemię. Zresztą, pacjenci obawiają się dziś zgłaszać do szpitala jeśli nie mają bezwzględnej potrzeby.

Niestety, perspektywa wyeliminowania wirusa, do której przyczynili się odkrywcy wirusa HCV, laureaci tegorocznej nagrody Nobla, jest dziś sparaliżowana przez epidemię COVID-19.

Mniej pacjentów jest dziś kwalifikowanych w Polsce do leczenia wirusa HCV?

To dramatyczna różnica. Epidemia COVID-19 sparaliżowała leczenie pacjentów z HCV. Szacuję, że w 2020 roku liczba pacjentów leczonych w Polsce z powodu HCV to będzie stanowiła zaledwie 40 proc. leczonych w 2019 roku.

?Zapłacimy? za to większą liczbą osób z marskością wątroby i nowotworem?

Niestety, opóźnione wykrycie zakażenia, opóźnione włączenie leczenia anty HCV powoduje, że marskość wątroby i rak wątrobowokomórkowy rozwijają się. Dlatego tak ważne jest to, żeby już dziś mówić o konieczności badań przesiewowych w kierunku HCV. COVID-19 kiedyś się skończy, a HCV pozostanie.

Rozmawiała Katarzyna Pinkosz

Artykuł Medyczny Nobel w cieniu COVID pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Przed nami trudny okres, gdyż jesienią spodziewamy się nałożenia na siebie typowych infekcji dróg oddechowych z grypą i zakażeniami koronawirusem. Opracowaliśmy strategię jesiennej walki z epidemią COVID-19, jednak nie chcemy i nie możemy zapominać o leczeniu innych chorób,
w tym kardiologicznych. Są dane, które pokazują, że w okresie lockdownu nawet o 1/3 zmniejszyła się liczba chorych zgłaszających się do szpitali z powodu zawału serca czy udaru mózgu. Pacjenci ?przechodzili zawał?, gdyż obawiali się dzwonić po pogotowie czy iść do szpitala, by nie zostać zakażonym.

Na szczęście powoli oswajamy się z tym, jak żyć z koronawirusem, żeby ograniczyć ryzyko zakażenia. Jesienna strategia walki z COVID-19, którą przedstawiliśmy, jest inna niż do tej pory, gdyż jesteśmy w innej fazie epidemii. Trzeba normalizować pewien standard funkcjonowania ochrony zdrowia ? również na poziomie lekarzy pierwszego kontaktu i na poziomie szpitalnictwa. Chcemy, by pacjenci zgłaszali się do lekarzy: najpierw poprzez teleporadę, a jeśli ona nie jest wystarczająca, to żeby zgłaszali się na wizytę osobistą. Nie tylko w przypadku infekcji, ale także leczenia chorób przewlekłych, jak choćby nadciśnienia tętniczego czy hipercholesterolemii.

Kardiologia i onkologia od wielu lat są priorytetami i na pewno nimi pozostaną. Choroby sercowo-naczyniowe stanowią przyczynę ok. 43 proc. zgonów Polaków, są
też jednymi głównych przyczyn hospitalizacji, a także niezdolności do pracy Polaków. Nie możemy dopuścić do tego, by epidemia COVID-19 doprowadziła do tego, że będziemy mieli poważny wzrost przypadków ciężkich
stanów klinicznych w innych schorzeniach, w tym właśnie sercowo-naczyniowych.

Choroby sercowo-naczyniowe bardzo często są konsekwencją nadciśnienia, hipercholesterolemii, a także cukrzycy, chorób nerek, dlatego tak istotne jest ich efektywne leczenie. Ich przyczyny leżą w błędach w stylu życia, dlatego tak ważne są działania profilaktyczne i zmiany w stylu życia: rezygnacja z palenia papierosów, właściwe odżywianie, aktywność fizyczna. Będziemy prowadzić akcje profilaktyczne, namawiając Polaków do zmian w stylu życia. Profilaktyka na pewno będzie jednym z moich obszarów priorytetowych, jest w niej wiele do zrobienia. Ważna jest też kontynuacja takich programów, jak KOS-Zawał czy wprowadzenie programu KONS.

Jesienią czeka nas wyzwanie. Wszyscy pamiętajmy o zasadzie DDM (dystans, dezynfekcja, maseczki). To obywatelska postawa, która nic nie kosztuje, a chroni innych i chroni nas.

Minister Zdrowia Adam Niedzielski

Artykuł Minister Zdrowia Adam Niedzielski: Kardiologia i onkologia są priorytetami i na pewno nimi pozostaną, choć przed nami trudny okres pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

?Choć szacuje się, że 40 proc. obaw w dobie pandemii dotyczy wydarzeń, które z dużym prawdopodobieństwem nigdy nie nastąpią lub podjętych decyzji, których nie można zmienić (30 proc.),  to ten stan przewlekłego zamartwiania się jest już podstawą rozwoju zaburzeń lękowych uogólnionych (GAD), depresji czy zaburzeń snu ? podkreśla psychiatra dr n. med. Piotr Wierzbiński.

Pandemia COVID-19 na długo pozostawi ślad w zdrowiu psychicznym czy w zachowaniach społecznych na całym świecie. Już dziś zauważane są objawy zespołu stresu pourazowego (PTSD) w społeczeństwie ? wzrasta między innymi lęk antycypacyjny (lęk przed lękiem, boimy się choć nie do końca wiemy czego). Może on być związany z poczuciem niestabilności czy niepewności ogólnej związanej z pandemią, izolacji, koniecznością zmiany planów czy utraty stabilności zawodowej, a co za tym idzie finansowej. Przede wszystkim odczuwamy poczucie braku kontroli nad własnym życiem. To są stresory, które w dobie pandemii oddziałują na ludzi jeszcze mocniej. Osobami, które nadmiernie reagują na sytuację związaną z COVID-19 są osoby starsze, pracownicy służby zdrowia, dzieci i młodzież, a także osoby z zaburzeniami psychicznymi.

Według badań Covid-19 Peritraumatic Distress Index (CPDI)[1] to kobiety bardziej niż mężczyźni mają nasilony stres psychologiczny podczas epidemii, są bardziej podatne na stres i częściej rozwinęły PTSD. Podobne wyniki były obserwowane również w grupie osób z wyższym wykształceniem.

Dziś wiadomo już, że osoby przebywające na kwarantannie dość często odczuwają wyczerpanie emocjonalne, zaburzenia depresyjne, stres, drażliwość i cierpią na bezsenność. Natomiast u osób bezpośrednio zaangażowanych w walkę z COVID-19 z czasem może pojawić się wtórny zespół stresu pourazowego objawiający się m.in.poczuciem winy, tendencją do wycofania z kontaktów społecznych, zaburzeniami snu, koncentracji uwagi, drażliwością czy wybuchami gniewu.

Niektórzy psychologowie porównują obecną sytuację w wielu domach do procesu, który w biznesie opisuje się jako ?storming?, czyli proces formowania się zespołu. Przebywanie w tym samym środowisku, z ograniczonym wychodzeniem, nadmierną liczbą bodźców: zawodowych, szkolnych, rodzinnych w jednym czasie, powodują, że pojawiają się ?trudne emocje?, a ?odcięcie? się od nich jest trudne, co skutkuje wyższym poziomem drażliwości i impulsywności.

Nowej rzeczywistości można się nauczyć, wypracować pewne mechanizmy czy działania, które znormalizują tę niecodzienną sytuację. Ważne jest, aby ją zaakceptować ponieważ dzięki temu możliwe jest obniżenie poziomu stresu i frustracji.

CO POMAGA?

• Ustalenie planu: harmonogramu dnia, wspólne z domownikami
• Formułowanie celów: widocznych i możliwych do osiągnięcia
• Próba przewartościowania potrzeb
• Transparentna komunikacja: jasne wyrażanie potrzeb, umiejętność przepraszania
• Analiza wzajemnych potrzeb
• Pomaganie innym (jest absorbujące stąd nie ma się czasu na analizę tego co dzieje się wokół)

Obecna sytuacja pod względem psychologicznym jest trudna. Warto pamiętać o zadbaniu o swoje zdrowie psychiczne poprzez odpowiednią długość snu, dietę oraz wysiłek fizyczny. Ma to ogromne znaczenie, ponieważ styl życia w największym stopniu decyduje o stanie zdrowia (aż w 53 proc.). Brak dbania o właściwy styl życia może wpływać na obniżoną odporność i stanowić podłoże dla wielu chorób, również dla COVID19.

Dr Paweł Wierzbiński był gościem webinaru dla dziennikarzy Psychospołeczne skutki pandemii COVID19, czyli jak na nas wpłynie społeczna izolacja i konieczność pracy zdalnej, organizowanego przez firmę Servier.

[1] General Psychiatry, A nationwidesurvey of psychologicaldistressamongChinesepeople in the COVID19 epidemic:implications and policy recommendations, Feb 2020

Artykuł Psychospołeczne skutki pandemii COVID19 pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Epidemie zmieniały historię. Jednym narodom wychodziło to na lepsze, innym na gorsze. Konsekwencją były nowe układy polityczne, nowe zasady funkcjonowania społeczeństwa, głębokie zmiany w życiu religijnym.

JAK STAROŻYTNY RZYM STRACIŁ SWOJĄ SIŁĘ

W latach 165-180 n.e. imperium rzymskie pod rządami Marka Aureliusza i Lucjusza Werusa szykowało się na podbój ziem leżących na wschód i nawet dużo dalej, regionów zamieszkałych przez plemiona galijskie i germańskie. Żołnierze byli świetnie przygotowani, władcy już planowali, jakie korzyści odniosą ze zdobycia nowych terenów, bo porażki w ogóle nie brali pod uwagę. Stało się jednak inaczej. Podczas oblężenia Selencji nad Tygrysem wśród legionistów wybuchła zaraza, która kładła ich pokotem. Wieść niesie, że przyczyną zarazy była niesubordynacja i chciwość jednego z żołnierzy, który wszedł do świątyni Apollona i przekłuł mieczem złotą szkatułę, licząc na szybkie bogactwo.  Ale zamiast złotych kosztowności ze szkatuły zaczął się wydobywać duszący pył, który błyskawicznie ogarnął ciało złodzieja. Kiedy ten dotarł do obozu, już prawie wszyscy leżeli, ogarnięci gorączką i pokryci krostami oraz ropiejącymi wrzodami. Wielu skręcało się z powodu czarnej, cuchnącej biegunki. Co to była za zaraza, do dziś nie zostało jednoznacznie wyjaśnione. Szybko przemieszczała się na kolejne tereny, dziesiątkując ludność od Persji po Ren, i jeszcze dalej. Najwybitniejszy lekarz epoki, słynny Galen określał ją po prostu jako ?wielką zarazę?, późniejsi lekarze sądzili, że mogła to być ospa lub odra.

Marek Aureliusz, który planował kolejne wyprawy, musiał z nich zrezygnować, gdyż zabrakło mu żołnierzy. Jak najszybciej musiał wydawać nowe edykty, związane z coraz wyższą śmiertelnością wśród mieszkańców. Jednym z nich był edykt, jak zapobiegać przywłaszczaniu cudzych grobów i jak za to karać.

Rzym zaczął się wówczas chylić ku upadkowi, miasto i okoliczne prowincje podały w ruinę. A to jeszcze nie był koniec ?wielkiej zarazy?. Podobna wybuchła w 250 n.e., nazwana plagą Cypriana. Po śmierci Marka Aureliusza i Lucjusza Werusa, którzy też stali się ofiarami zarazy, nastał czas głodu, gdyż nie było komu obsiewać pól, nie rodziły się dzieci, zaczął panować chaos, regres gospodarczy. To wszystko doprowadziło Rzym do tzw. wielkiego kryzysu III wieku.

FANATYZM Z ?CZARNEJ ŚMIERCI?

?Czarna śmierć? do Europy wpłynęła (dosłownie) wraz z wpłynięciem do portu w Messynie (Sycylia) dwunastu galer, których załogi zaraziły się na Krymie. Już po sześciu miesiącach połowa ludności albo umarła, albo uciekła. Pandemia prawdopodobnie zaczęła się w Chinach, w 1333r., wraz z klęską głodu. W 1347r. szalała już we Włoszech, Bizancjum, a poprzez drogi handlowe i morskie docierała do wszystkich zakątków Europy, Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej.

Dżuma doprowadziła nie tylko do upadku gospodarczego, ale moralnego. ?Apokaliptyczny wybuch dżumy wstrząsnął ładem moralnym świata? ? donoszono w późniejszych opisach. W wielu regionach torturowano i mordowano marginalne grupy społeczne i etniczne, które uważano za sprawców choroby. Prześladowani byli zwłaszcza Żydzi, którym m. in. zarzucano zatruwanie studni i tym samym wywoływanie zarazy. Powszechne stały się zabójstwa, zamieszki, niszczenie domostw, sklepów. Normy społeczne przestały obowiązywać, zwyciężał wszechobecny fanatyzm.

Epidemia dżumy, jaka nawiedziła w latach 1575-1577 Wenecję, okazała się mniej dramatyczna w skutkach społecznych i politycznych niż poprzednie epidemie. Przede wszystkim władze zadbały o to, żeby odizolować chorych. Do walki z chorobą przeznaczono dwa szpitale, w jednym z nich lokowano chorych i przedmioty ?zakaźne?, w drugim podejrzanych o chorobę i ?podejrzane? przedmioty. Wenecja była wówczas świetnie rozwijającym się ośrodkiem handlowym, dokonywała kroków w tamtym okresie nowoczesnych i wyprzedzających epokę. Poczynania ówczesnych władców Wenecji przez całe następne stulecia były uznane za wzorcowe. Zostali powołani urzędnicy, którzy mieli prowadzić dokładne listy zmarłych na dżumę. Chorych lub podejrzanych o zakażenie przewożono do lazaretów, a ich domy były zamykane. Dzięki tak skrupulatnie prowadzonym statystykom, dziś wiadomo, że w latach 1575-1577 w Wenecji zmarło na dżumę ok. 50 tys. osób.

?HISZPANKA? ? MASOWY MORDERCA

W dziejach ludzkości zdarzało się wiele epidemii i pandemii grypy, i naukowcy są pewni, że to była grypa, a nie inne choroby zakaźne, to tylko ta jedna, z 1918r., nazywana ?hiszpanką?, dokonała tak ogromnego spustoszenia i została uznana za najgroźniejszą. Cechowała ją bardzo wysoka śmiertelność, zwłaszcza wśród osób młodszych, w wieku 20-40 lat (ponad 90 proc. osób w wieku powyżej 65 lat ?hiszpankę? przeżyło) i szybkość rozprzestrzeniania się. Jeden z amerykańskich wirusologów nazwał ją ?nigdy nieosądzonym masowym mordercą? Jakże trafnie!

Na całym świecie grypę z 1918r. nazywa się ?hiszpanką?, mimo że wcale nie zaczęła się ona w Hiszpanii, a prawdopodobnie we Francji. Nazwa wzięła się stąd, że Hiszpania, jako kraj neutralny podczas I wojny światowej, nie cenzurował informacji o szalejącej chorobie i systematycznie je publikował. Tak więc świat o ?hiszpance? dowiedział się z Hiszpanii. Liczbę zmarłych na grypę szacuje się na ponad 20 mln ? więcej niż liczba poległych podczas tej wojny.

Gdyby nie grypa, pewnie inaczej potoczyłyby się wówczas losy armii niemieckiej, która przerzuciła swe siły na front zachodni. Armia niemiecka zgromadzona w tym miejscu była, jak na tamte czasy, ogromna: milion świetnie wyszkolonych żołnierzy, 3000 armat, 37 dywizji piechoty, dodatkowe 30 w odwodzie. Takich sił nie miała ani Francja, ani Wielka Brytania. Pierwsze cztery miesiące to było pasmo sukcesów, Niemcy podeszli pod Paryż. I nagle pojawiła się grypa, która rozprzestrzeniała się w takim tempie, że pod koniec lipca armia niemiecka się załamała.

?Hiszpanką? zaraziło się ponad 20 proc. mieszkańców Ziemi, spośród których ok. 3 proc. zmarło. I to nie tych w podeszłym wieku, lecz młodych, w sile wieku, przedtem całkiem zdrowych.  Liczbę ofiar ?hiszpanki? ocenia się na ok. 20 mln, ale biorąc pod uwagę, że w wielu krajach ? afrykańskich, azjatyckich ? nie sporządzano żadnych statystyk, ta liczba może być nawet od dwóch do trzech razy wyższa. Przy takiej zachorowalności i takiej śmiertelności, w sytuacji, kiedy ?hiszpanka? uśmiercała ludzi w wieku produkcyjnym, załamanie gospodarcze we wszystkich regionach, w których szalała, musiało nastąpić…

Fragment książki Bożeny Stasiak ?Pandemia. Dzieje zarazy?. E-book ukazał się nakładem Wydawnictwa Harde.

Artykuł Bożena Stasiak: Epidemie zmieniały historię. Fragment książki „Pandemia. Dzieje zarazy” pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

W Krakowie przetrwaliśmy epidemię z dużym dorobkiem doświadczeń i z ogromną satysfakcją, że można w funkcjonować w tak trudnych czasach.

Decyzją wojewody, najnowocześniejszy i największy szpital uniwersytecki w Europie, o najwyższym stopniu referencyjności, znakomicie wyposażony, wybudowany w 2019 roku i uruchomiony w listopadzie, został przekształcony lutym w szpital jednoimienny. Dla środowiska urologicznego oznaczało to m.in. opracowanie triażu, czyli wyznaczenie zabiegów priorytetowych, których odłożenie mogłoby zagrozić życiu, oraz tych, których wykonanie może zaczekać.

Wielkanoc w szpitalu

Cała ekipa została świetnie przeszkolona w działaniu w stanie pandemii SARS-CoV-2; zespoły lekarzy, pielęgniarek i podstawowego personelu zostały podzielone tak, by jeśli część osób się zarazi, nie doprowadzić do przerwania leczenia. Pandemia pokazała, że jesteśmy w stanie to zrobić dzięki doskonałej dyscyplinie, wyszkoleniu i świetnemu zarządzaniu ze szczebla centralnego Szpitala Uniwersyteckiego oraz Collegium Medicum Uniwersytetu Jegiellońskiego.

Jestem dumny ze swojego zespołu oraz z tego, że mogłem być jego częścią. Święta Wielkanocne spędziłem z chorymi i zespołem ? podobnie jak Rektor Collegium Medicum UJ i Dyrektor Szpitala. Nie mam najmniejszej wątpliwości, że to wsparcie dla ekipy i dla chorych było istotne. Udowodniliśmy, że jako zespół umiemy się sprawdzić w trudnych czasach. To dla mnie powód do dumy.

Łyżka dziegciu

Jedna smutna refleksja: na początku spotkaliśmy się z entuzjazmem, niestety potem coraz częściej z ostracyzmem; i to jest wyjątkowo bolesne. Być może, niestety, jako społeczeństwo świetnie sprawdzamy się w krótkoterminowych zrywach. Mamy entuzjazm do szarż różnej kategorii, potrafimy współudziałać w organizowaniu pomocy, gdy pojawia się bezpośrednie zagrożenie. Tylko potem, gdy ono mija, jedne emocje zostaną zastąpione innymi i często zapominamy o tym wsparciu. Teraz jest podobnie.

Ja nie słyszałem oklasków z balkonu ? zresztą nie zabiegam o nie i nigdy nie zabiegałem. Niemniej jednak jest mi wyjątkowo przykro, gdy słyszę lub czytam, jak kolega czy koleżanka są proszeni, żeby może gdzieś się wyprowadzili, żeby przypadkiem ?nie przenieść wirusa? na klatce schodowej?

Prof. Piotr Chłosta, kierownik Katedry i Kliniki Urologii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, prezes Polskiego Towarzystwa Urologicznego

Artykuł Prof. Piotr Chłosta Sprawdzamy się w krótkoterminowych zrywach pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

W czasie epidemii ośrodki onkologiczne muszą zapewnić właściwe postępowanie przeciwnowotworowe, a jednocześnie chronić chorych i personel medyczny przed zakażeniem COVID-19. ? mówi prof. Maciej Krzakowski, konsultant krajowy w dziedzinie onkologii klinicznej.

Jak funkcjonuje leczenie onkologiczne w okresie epidemii COVID-19? Czy pojawiły się problemy, jeśli chodzi o rozpoczynanie i kontynuowanie leczenia?

Ośrodki onkologiczne muszą ? w okresie epidemii SARS-CoV-2 ? zapewnić właściwe postępowanie przeciwnowotworowe, a jednocześnie chronić chorych i personel medyczny przed zakażeniem COVID-19. Zadanie nie jest łatwe, ponieważ działania podejmowane w celu zabezpieczenia przed zakażeniem powodują wydłużenie czasu oczekiwania na wykonanie wielu procedur. Nie jestem upoważniony i nie mam wystarczających informacji, by ocenić funkcjonowanie innych niż moja specjalności, natomiast w zakresie leczenia farmakologicznego funkcjonowanie większości ośrodków jest utrzymywane, a leczenie jest rozpoczynane i kontynuowane. Podstawą mojej opinii są cotygodniowe raporty wojewódzkich konsultantów w dziedzinie onkologii klinicznej, jakie otrzymuję. Utrzymanie ciągłości leczenia odbywa się dzięki ogromnemu wysiłkowi moich Koleżanek i Kolegów, których podziwiam i którym wyrażam za to podziękowanie. 

Czy epidemia odbiła się na dostępności diagnostyki i leczenia raka płuca?

W przypadku każdego nowotworu ? w sytuacji epidemii ? należy określić tzw. priorytety. W raku płuca priorytetem jest utrzymanie postępowania, które powinno być stosowane w przypadku zagrożenia życia lub ryzyka gwałtownego pogorszenia stanu zdrowia. Priorytetem powinno być również stosowanie metod, które są sprawdzone pod względem możliwości uzyskania znaczącego wpływu na czas i jakość życia chorych. Mam nadzieję, że diagnostyka osób z podejrzeniem raka płuca oraz leczenie chorych w stadiach wczesnych są prowadzone sprawnie. Pomocne są ułatwienia wprowadzone przez Ministerstwo Zdrowia i NFZ, które ułatwiają prowadzenie leczenia w programach (np. wydawanie leków na dłuższy czas lub udzielanie teleporad). Część tych ułatwień powinna znaleźć zastosowanie po okresie epidemii. 

Epidemia ma wpływ na dostępność nowoczesnych terapii w raku płuca?

Sądzę, że epidemia może mieć niekorzystny wpływ na wykorzystanie nowoczesnych metod leczenia z powodu większych trudności w uzyskiwaniu materiału do badań molekularnych. Część oddziałów pneumonologicznych została przekształcona w ośrodki stanowiące zaplecze dla szpitali zakaźnych ? w oddziałach pneumonologicznych najczęściej są wykonywane procedury diagnostyczne związane z pobieraniem materiału (np. bronchoskopia). Ograniczenie funkcjonowania może mieć niekorzystny wpływ na identyfikowanie chorych będących kandydatami do leczenia ukierunkowanego.

Co trzeba jak najszybciej zrobić, żeby poprawić diagnostykę i leczenie nowotworów płuc?

Należy poprawić możliwości diagnostyki wstępnej i pogłębionej ? krótszy powinien być czas oczekiwania na badania obrazowe i endoskopowe. Należy też poprawić system diagnostyki patomorfologicznej i molekularnej.

Czy w najbliższych miesiącach można spodziewać się wzrostu liczby chorych z powodu opóźnień diagnostycznych w okresie epidemii?

Obawiać się można przede wszystkim zwiększenia odsetka chorych w bardziej zaawansowanym stadium choroby. Hasło ?Zostań w domu? nie powinno dotyczyć osób z objawami mogącymi mieć związek z nowotworem oraz chorych w czasie leczenia.

Sama epidemia może mieć wpływ na liczbę zachorowań?

Nie sądzę. Epidemia nie ma wpływu na zwiększenie liczby zachorowań. Chorzy na raka płuca mogą mieć większą podatność na zakażenie SARS-CoV-2 i cięższy przebieg COVID-19, ale zachorowalność na raka płuca jest i nadal będzie bezpośrednio związana z paleniem tytoniu. Nie można zatem zaniechać działań w zakresie pierwotnej profilaktyki raka płuca, czyli przede wszystkim wszelkich działań mających na celu informowanie o szkodliwości palenia tytoniu.

Prof. Maciej Krzakowski, konsultant krajowy w dziedzinie onkologii klinicznej, kierownik Kliniki Nowotworów Płuca i Klatki Piersiowej Narodowego Instytutu Onkologii-Instytutu im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie-Państwowego Instytutu Badawczego

Rozmawiała: Katarzyna Pinkosz

Artykuł Hasło ?Zostań w domu? nie dotyczy pacjentów onkologicznych pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

W związku z epidemią SARS-CoV-2 na początku kwietnia Polskie Towarzystwo Onkologiczne ogłosiło zalecenia i rekomendacje dla pacjentów onkologicznych oraz placówek onkologicznych, a Polskie Towarzystwo Onkologii Klinicznej wydało kompleksowe rekomendacje dotyczące leczenia systemowego chorych na nowotwory lite.

Rocznie z powodu nowotworu umiera prawie 100 tys. Polaków. Nie ma jeszcze wielu danych i badań dotyczących tego, jak u pacjentów onkologicznych przebiega zakażenie koronawirusem i ilu z nich zmarło z tego powodu. Eksperci nie mają jednak wątpliwości, że wiek chorych, choroby współistniejące oraz leczenie przeciwnowotworowe mogą zwiększać ryzyko wystąpienia ciężkich powikłań i śmierci w przebiegu COVID-19.

Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Onkologicznego

W związku z epidemią SARS-CoV-2 na początku kwietnia Polskie Towarzystwo Onkologiczne ogłosiło zalecenia i rekomendacje dla pacjentów onkologicznych i placówek onkologicznych. Przede wszystkim chorzy powinni zostać w domu i unikać kontaktu z innymi osobami. Nie powinni chodzić do sklepu ani jeździć komunikacją miejską. W szpitalach został wprowadzony całkowity zakaz odwiedzin pacjentów onkologicznych, który obowiązuje do odwołania. Eksperci zalecają korzystanie z telekonsultacji oraz e-recept za pośrednictwem Internetowego Konta Pacjenta (IKP) ? w przypadku przyjmowania leków na receptę w warunkach domowych.

Zgodnie z nowymi zaleceniami, pacjenci nie powinni ? z obawy przed zakażeniem ? odwoływać wizyt potwierdzonych przez szpital. W niektórych przypadkach odraczanie rozpoczęcia diagnostyki i leczenia stanowi zagrożenie życia i zdrowia. W sytuacji odbywania wizyty w szpitalu pacjent powinien stawić się na ściśle wyznaczoną godzinę oraz szczególnie zadbać o bezpieczeństwo: założyć jednorazową maseczkę i jednorazowe rękawiczki, a po wizycie w szpitalu odpowiednio je zdjąć i wyrzucić do kosza. Trzeba też zastosować płyn dezynfekujący na dłonie.

Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej

Polskie Towarzystwo Onkologii Klinicznej wydało kompleksowe rekomendacje dotyczące leczenia systemowego chorych na nowotwory lite w trakcie pandemii SARS-CoV-2. Według ekspertów, rozpoczynanie systemowego leczenia uzupełniającego może być w ściśle uzasadnionych sytuacjach klinicznych zastąpione ścisłą obserwacją. Należy wówczas rozważyć stosowanie jednej spośród możliwych do wykorzystania metod lub skrócenie długości całej terapii. Postępowanie w ramach systemowego leczenia przeciwnowotworowego o założeniu paliatywnym powinno być kontynuowane ? możliwe jest modyfikowanie schematów i dawek w zależności od indywidualnych sytuacji. Profilaktyka granulopoetynami w czasie stanu zagrożenia epidemicznego powinna być stosowana u chorych z grupy pośredniego ryzyka wystąpienia gorączki neutropenicznej. Modyfikowanie systemowego leczenia przeciwnowotworowego stosowanego z założeniem paliatywnym może obejmować szersze korzystanie z leków w postaciach doustnych lub wykorzystanie leczenia metronomicznego. Eksperci nie zalecają profilaktycznego podawania leków przeciwwirusowych, gdyż nie ma to uzasadnienia naukowego.

Jeśli pacjent onkologiczny ma objawy mogące sugerować infekcję koronawirusem (gorączka, bóle mięśni, duszności), powinien skontaktować się ze stacją sanitarno-epidemiologiczną, aby jak najszybciej wykonać test. Trzeba pamiętać, że zakażenie koronawirusem jest przeciwwskazaniem do leczenia onkologicznego.

Artykuł Pacjent onkologiczny i COVID-19 pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Oznaczanie melatoniny i kortyzolu w ślinie techniką LC/MS/MS do oceny zaburzeń rytmu okołodobowego.

Prelegent: mgr Michał Dermanowski | Instytut Psychiatrii i Neurologii w Warszawie

Zaburzenia snu są chorobą cywilizacyjną ? w Europie 10-15 proc. ludności ma przewlekłe problemy ze snem, a 30-50 proc. okresowo cierpi na zaburzenia snu. Epidemia bezsenności wynika nie tylko z wysokiego rozpowszechnienia zaburzeń psychicznych, np. depresji, ale również z biologicznego rozregulowania rytmu snu i innych rytmów okołodobowych, m.in. ze względu na powszechne światło sztuczne. Problemy te rozpoczynają się już w dzieciństwie, a wyraźnie są widoczne u wielu nastolatków, wśród których aż 7-16 proc. ma zaburzenia z opóźnioną fazą snu i czuwania.
Najlepszą formą pomocy osobom z zaburzeniami rytmu snu jest chronoterapia. Musi być jednak stosowana we właściwym czasie nie tylko doby, ale przede wszystkim własnego rytmu biologicznego pacjenta.

Pora rozpoczęcia i zakończenia wydzielania melatoniny (tzw. hormon snu) jest istotna z punktu widzenia diagnostyki oraz doboru leczenia bezsenności i zaburzeń rytmu snu-czuwania. Przede wszystkim pozwala dobrać właściwą porę użycia dwóch najbardziej skutecznych metod leczenia: fototerapii i suplementacji melatoniny. Jest to możliwe poprzez oznaczenie biomarkerów, przede wszystkim DLMO (dim light melatonin onset ? początek wzrostu melatoniny w ciemności), ale też np. rytmu kortyzolu ? tzw. hormonu stresu, który utrudnia zasypianie.

Do oznaczenia melatoniny i kortyzolu można wykorzystać technikę chromatografii cieczowej sprzężonej z tandemowym spektrometrem mas (LC/MS/MS). W Zakładzie Farmakologii i Fizjologii Układu Nerwowego opracowano metodę oznaczania melatoniny w ślinie w stężeniach rzędu pikogramów/mililitr (pg/mL), czyli 10-12 grama ? nikt do tej pory na świecie nie uzyskał takiego poziomu czułości w zastosowaniu klinicznym. Stężenie melatoniny i kortyzolu w ślinie jest bardzo silnie skorelowane z ich stężeniem w osoczu i może służyć celom diagnostycznym oraz terapeutycznym. Jest to sposób wygodny i mało inwazyjny dla pacjenta w porównaniu z pobraniem krwi.

W Instytucie Psychiatrii i Neurologii we współpracy z Zakładem Farmakologii i Fizjologii Układu Nerwowego oraz Pracownią Zaburzeń Snu III Kliniki Psychiatrycznej (dr hab. n. med. Adam Wichniak) powstał nowy program diagnostyczno-terapeutyczny dla osób starszych (> 65. r.ż.) oraz osób młodszych cierpiących na bezsenność z powodu zaburzeń rytmu okołodobowego. W ramach wdrożonej nowej metody pacjenci poddawani są diagnostyce rytmu okołodobowego wydzielania melatoniny i kortyzolu. Pacjent sam w warunkach domowych w porze wieczornej pobiera sobie ślinę za pomocą dostarczonych mu specjalnych saliwetek, a następnie ślina ta jest analizowana i planuje się indywidualną terapię suplementacji melatoniny oraz fototerapię. Wdrożona metoda pozwala także na indywidualną ocenę skuteczności suplementacji w trakcie terapii i jej korektę.

Wstępne wyniki naszej nowatorskiej metody są bardzo obiecujące, trwają badania nad optymalizacją metody.

Od seniorów oczekujemy mobilności

Red. Artur Wolski | Polskie radio ProgRam I

Z autopsji wiemy, że człowiek niewyspany  to osoba nie tylko ze złym samopoczuciem, ale i następnego dnia z obniżoną sprawnością intelektualną. Żyjemy w biurowych klatkach, bywamy w domach, ale oświetlonych głównie sztucznym światłem. Każdego dnia w gonitwie myśli i czynów kradniemy chwile ze swojego kalendarza zajęć na spacer czy kontakt ze światem.
A żyjemy coraz dłużej. Noworodek potrzebuje 22 godzin snu, a senior już tylko 6 godzin. Często starsi ludzie budzą się nad ranem i wstają o świcie. Przebywanie w sztucznym oświetleniu stało się podstawą życia ? tak mówiła podczas obrad ?okrągłego stołu? w Senacie pani prof. Iwona Grabska–Liberek, okulista.

Od seniorów oczekujemy mobilności, a więc: oglądają telewizję, przeglądają wiadomości w laptopach i smartfonach i zamiast wyciszyć się przed snem, pobudzają organizm. A skutki? Brak snu i złe funkcjonowanie układu naczyniowego czy np. hormonalnego.

Dlatego praca nad Terapią Celowaną Bezsenności u Osób Starszych i działania w celu opracowania prostego narzędzia pomiaru stężenia melatoniny w ślinie oraz nowy program diagnostyczno-terapeutyczny dla seniorów cierpiących na bezsenność z powodu zaburzeń rytmu całodobowego to piękny ukłon w stronę komfortu życia seniorów, ale też i zachowania przez nich zdrowia. Dlaczego to takie ważne, szczególnie dla młodego pokolenia? Bo obecność ludzi starszych to możliwość dla każdego z nas korzystania z ich mądrości, a także podziwiania cudownego trwania z nami w charakterze silnego, trwałego i międzypokoleniowego spoiwa w rodzinie oraz w społeczeństwie.

Artykuł Terapia celowana bezsenności u osób starszych pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Nie minęły dwa lata i ebola wróciła. Nie wiadomo, czy znowu zdoła zabić ponad 11 tys. osób, jak podczas ostatniej epidemii w Afryce Zachodniej. Natomiast jest pewne, że wirusowi przyjdzie się zmierzyć w warunkach polowych z eksperymentalną szczepionką.

Epidemie gorączek tropikalnych są jak sezon ogórkowy ? nadchodzą wczesnym latem i na ogół po kilku miesiącach wygasają. Wtedy zresztą mają swój wielki czas w mediach, bo mistrzostwa świata w piłce nożnej czy letnia olimpiada są co cztery lata, a w polityce też nic się nie dzieje. Czasem jednak, jak w Afryce Zachodniej w 2014 roku, wybucha epidemia, która trwa dwa lata i pociąga za sobą nie kilkadziesiąt ofiar, nie kilkaset, ale kilkanaście tysięcy zgonów. Na ogół tak się nie dzieje. Bowiem gorączki krwotoczne wywoływane przez tropikalne wirusy (których tropikalność wynika na ogół z ograniczonego zasięgu geograficznego roznoszącego je wektora) rzadko opuszczają tropiki.

Obligatoryjna kwarantanna

Najnowsza epidemia gorączki krwotocznej wywołanej przez wirus ebola wybuchła 4 kwietnia 2018 roku. Do 20 czerwca zanotowano 61 (31 potwierdzonych laboratoryjnie) przypadków choroby, w tym 28 zgonów. Epidemia szerzyła się w regionie Iboko, Bikoro i Wangata. Zakażeniu uległo pięć osób personelu medycznego, z czego dwie zmarły. Ponad 1500 osób, które kontaktowały się z potwierdzonymi chorymi, zakończyło już obligatoryjną 21-dniową kwarantannę.

Wyśledzenie i poddanie kwarantannie osób zakażonych zawsze było jedyną dostępną opcją walki z rozprzestrzenianiem się chorób epidemicznych, gdzie nie ma dostępnej masowej profilaktyki ani leczenia. W przypadku zakażeń wirusem ebola była to metoda skuteczna, zwłaszcza gdy nie można było nawiązać rozmowy z niektórymi nieprzytomnymi już chorymi.

Nikt nie jest bezpieczny w globalnej wiosce

Gorączka krwotoczna wywoływana przez ten wirus ma najczęściej charakter piorunujący i co najmniej w połowie przypadków ? śmiertelny. Co zresztą, w czasach sprzed powstania w Afryce Subsaharyjskiej wielkich metropolii, ograniczało powstawanie ognisk epidemicznych jako takich. Po prostu zakażony człowiek (np. poprzez konsumpcję zakażonego i zbyt surowego mięsa małpy) zmarł najczęściej w dżungli, zanim dotarł do jakichkolwiek siedzib ludzkich. Dwa lata temu epidemia doprowadziła do śmierci wielu mieszkańców zachodnioafrykańskich metropolii.

Wprowadzono wówczas restrykcje na lotniskach, zdarzały się zachorowania i zgony pochodzącego z Europy personelu medycznego. Wystąpiły także izolowane przypadki zawleczenia na terytorium USA. Mimo zmasowanych wysiłków WHO epidemia szerzyła się dwa lata i pokazała, że nie tylko w afrykańskiej, ale i w globalnej wiosce nikt już nie jest bezpieczny.

Naturalny nosiciel wirusa Ebola

Dopiero niedawno okazało się również, że wirus ebola ma naturalnego nosiciela ? kilka gatunków nietoperzy odżywiających się owocami. Czyli istnieje rezerwuar wirusa poza chorymi ssakami naczelnymi. Na ebolę, w zależności od szczepu, chorują bowiem tak ludzie, jak i małpy. Najgroźniejszy dla ludzi ? jak wynika z obserwacji zaistniałych dotąd epidemii ? jest szczep nazwany zairskim. Chorobotwórczość tego filowirusa, którego zbudowany z RNA genom wydaje się prosty i ubogi, opiera się na działaniu kilku białek. Genom stanowi jedna prosta nić RNA o negatywnej polarności. Oznacza to, że cząsteczka wirusa nie może od razu ulec translacji i generować wirusowe białka. Wirus niesie zatem molekułę RNA-zależnej polimerazy RNA. Ta syntezuje cząsteczki przypominające ludzki mRNA na tyle skutecznie, że ulegają one translacji za pomocą naszej maszynerii komórkowej. W genomie eboli kodowanych jest siedem białek.

Wirus ebola ma cztery główne mechanizmy zjadliwości. Po pierwsze, białka eVP24 i eVP35. Ich zadaniem jest hamowanie działania interferonów typu I i III, czyli podstawowej odpowiedzi antywirusowej. Nie jest to jednak działanie ze swej natury banalne. Np. białko eVP24 hamuje ścieżkę transdukcji sygnału opartą o interferon typu I i typu III. Białko eVP24 w tym celu wiąże się z jednym z białek odpowiedzialnych za import do jądra komórkowego (tzw. KPNA). KPNA związane z eVP24 nie jest w stanie związać się z ufosforylowanym STAT1, co uniemożliwia import tej kluczowej cząsteczki do jądra komórki. I sygnał z interferonów ulega zatrzymaniu. Po drugie, te same dwa białka potrafią także, w jakiś sposób, doprowadzić do bardzo wydajnej apoptozy limfocytów w miejscu zakażenia. Po trzecie, także glikoproteiny wirusa ebola nie są bezczynne. Działają jak pułapki na krążące przeciwciała. Po czwarte, te same glikoproteiny wbudowują się również w błony komórkowe, zastępując nasze białka o tym charakterze, co ułatwia adhezję cząsteczek wirusa do błon komórkowych i gwałtowne atakowanie kolejnych komórek gospodarza. Zjadliwość wirusa pozwala mu zatem perfekcyjnie opanować wejście do naszych komórek, namnażanie się w nich oraz unikanie odpowiedzi immunologicznej. Faza krwotoczna gorączki następuje wtedy, gdy zainfekowane śródbłonki naczyń po prostu się rozpadają pod wpływem namnożonych w nich potomnych cząsteczek wirusa gotowych do kolejnego ataku.

Eksperymentalna szczepionka

Wirus ebola to jednak nie pasożyt doskonały. Wywołane nim schorzenie jest zbyt piorunujące i ma za wysoką śmiertelność. Zatem zasięg zakażenia przez bezpośredni kontakt z płynami ustrojowymi, zwłaszcza krwią, przez które następuje zakażenie, jest zasadniczo niewielki. Jednak, jak widzimy, wirus powrócił dziś do swej kolebki, gdzie się ?narodził? i wywołał pierwszą epidemię w 1976 roku. Bo wtedy dzisiejsza Demokratyczna Republika Konga nazywała się Zair. Ebola zaś to średniej wielkości kongijska rzeka, o której nazwie, nadanej przez Belgów, nikt poza geografami i lokalną administracją nigdy by nie usłyszał, gdyby nie wirus.

Skoro jednak wiadomo, że tam wirus się nie zatrzymał i przez te 40 lat z okładem ? w różnych wariantach ? pojawił się epidemicznie w wielu miejscach Afryki Subsaharyjskiej oraz w formie odizolowanych zakażeń w kilku krajach zachodniego świata, pocieszająca jest wieść o szczepionce. Jest to preparat eksperymentalny o nazwie rVSV-ZEBOV (lub V920). Oznacza to, że amerykańska FDA, jak zwykle bardzo ostrożna i wręcz flegmatyczna w procesie rejestracji leków, nie podchodzi szczególnie do szczepionki przeciw eboli. I że szczepionkę można jednak stosować ? i tak została ona zastosowana w Demokratycznej Republice Konga ? ?dla ratowania życia?. Sam preparat przeszedł już kliniczny chrzest bojowy. W grudniu 2016, czyli już po wygaszeniu epidemii zachodnioafrykańskiej, WHO ogłosiła wyniki badań klinicznych przeprowadzonych dla tej szczepionki kilka miesięcy wcześniej, gdy epidemia dogasała, w Gwinei. Próby przeprowadzono na 12 tysiącach ochotników. W grupie zaszczepionej (6 tys. osób) nie wystąpiło zachorowanie. W grupie kontrolnej choroba pojawiła się 23 razy.

16 maja pierwsze 4 tysiące dawki tej szczepionki wylądowało w Kinszasie, by, według słów dyrektora generalnego WHO Tedrosa Adhanoma Ghebreyesusa, podać ją personelowi medycznemu i 382 osobom z kontaktu z zakażonymi. Jednak nie w możliwościach produkcyjnych preparatu tkwi ograniczenie, ale w naturze tych warunków polowych, z jakim trzeba się zmierzyć w Kongu. Samo rozwiezienie szczepionki z Kinszasy do regionów, gdzie dotąd zanotowano zakażenia, to jedno. Utrzymanie szczepionki przed podaniem w głębokim zamrożeniu (-60 do -80 st. C), co gwarantuje jej jakość, to drugie, w warunkach afrykańskiej prowincji właściwie niespełnialne wymaganie. Jeśli jednak mimo poważnych problemów logistycznych szczepionka zadziała, będzie to naprawdę milowy krok w walce z wirusem, który coraz bardziej śmiertelnie zagraża nam wszystkim.

Post scriptum, grudzień 2018: Dziś już wiemy, że zastosowana w warunkach polowych eksperymentalna szczepionka mogła się przyczynić do całkowitego opanowania bardzo źle początkowo rokującej epidemii wirusa. Służby i administracja medyczna z terenów objętych epidemią używają w kontekście tego szczepienia określenia ?game changer?, czyli uznają go oficjalnie za niezmiernie pomocny w szybkim zakończeniu zmagań.

Artykuł Gorączki krwotoczne i tropikalne wirusy pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa z Katarzyną Kacperską, dyrektor generalną Novo Nordisk Pharma w Polsce.

Miała Pani pracować w firmie konsultingowej, zajmować się finansami, a związała się Pani z firmą farmaceutyczną. W Novo Nordisk zajmowała Pani eksponowane, odpowiedzialne stanowiska, m.in. w Stanach Zjednoczonych i w centrali firmy, w Kopenhadze. A jednak wróciła Pani do Polski i w maju tego roku została Dyrektorem Generalnym Novo Nordisk Pharma. Co wpłynęło na podjęcie takiej decyzji?

Przyciągnęła mnie ta sama pasja, która wcześniej sprowadziła mnie do tej firmy. Kiedy przypadkiem znalazłam się w jej siedzibie, ogromne wrażenie wywarła na mnie recepcjonistka, która z wielkim zaangażowaniem zaczęła opowiadać o nowym wstrzykiwaczu do insuliny. I to było dla mnie niesamowite zderzenie ze światem, w którym ludzie, począwszy od recepcjonistki, mają misje do spełnienia.

A że z Polską czułam się zawsze bardzo związana, to było tylko kwestią czasu, kiedy tu wrócę. Oczywiście z misją do spełnienia. Z ambicją i silnym przekonaniem, że właśnie tu, na jednym z największych rynków w Europie, mogę i powinnam zrobić coś dla chorych na cukrzycę.

Jakie znaczenie ma polski rynek dla strategii firmy Novo Nordisk? Z Pani słów wynika, że wymaga on wielu zmian.

Tak, bo chociaż jest to duży rynek, to dość trudny. My jesteśmy firmą innowacyjną, zależy nam na tym, żeby nasze innowacyjne leki docierały do jak największej liczby chorych, żeby mogli oni korzystać z najnowszych rozwiązań terapeutycznych. Tymczasem najnowsze leki nie trafiają na listy refundacyjne i chorzy na tym tracą. Leczenie cukrzycy typu 2 nie jest w Polsce traktowane przez Ministerstwo Zdrowia tak priorytetowo, jak na przykład leczenie chorób układu krążenia czy nowotworów. Raport NIK z początku tego roku pokazuje, że leczenie cukrzycy typu 2 to obszar zaniedbany. Owszem, cukrzyca została zapisana jako priorytet, ale to martwy priorytet, za tym nie idą działania.

A te są konieczne, od zaraz. Cukrzyca jest bowiem ogromnym wyzwaniem dla całego systemu ochrony zdrowia. O ile cukrzyca typu 1 jest systemowo opanowana, to z cukrzycą typu 2 jest dużo, dużo gorzej. W Polsce na cukrzycę choruje ok. 3 mln osób, z czego ponad 80 proc. na typ 2. A statystyki są dramatyczne, chorych będzie przybywać. To już jest epidemia.

Mówi się, że ta choroba nie boli. Do momentu, kiedy pojawiają się powikłania?

To bardzo trudna, kompleksowa choroba i wobec tego wymagająca kompleksowych rozwiązań. Długo rozwija się bezobjawowo, a kiedy objawy już się pojawiają, choroba jest mocno zaawansowana, z powikłaniami. W ok. 70 proc. są to powikłania sercowo-naczyniowe, a ponad połowa diabetyków na skutek tych powikłań umiera. Każdego roku w Polsce dochodzi do ponad 16 tys. amputacji stopy cukrzycowej, podczas gdy np. w Hiszpanii jest ich 500. To naprawdę dramatyczne dane. Dlatego na cukrzycę należy spojrzeć szerzej, widzieć ją w kontekście kosztów społecznych i ekonomicznych. Gdyby ci chorzy mieli cukrzycę wyrównaną, nie dochodziłoby do powikłań, a oni mogliby normalnie funkcjonować, pracować.

Finansowanie diabetologii tak, by mógł na tym zyskać pacjent, nie jest więc, przynajmniej na razie, kluczową sprawą dla naszego rządu. Co należałoby zrobić, żeby to zmienić, żeby przekonać decydentów, że inwestowanie w nią się opłaca?

Inspiracją powinny być dla nas rozwiązania innych krajów, które lepiej radzą sobie z problemem cukrzycy. I nie chodzi tylko o finanse, choć one też oczywiście są ważne. Nawet w krajach o porównywalnym do naszego PKB, a nawet niższym, opieka diabetologiczna jest lepiej zorganizowana. Modelem wzorcowym może być Dania, gdzie do cukrzycy podchodzi się w sposób kompleksowy, holistyczny, od poziomu lekarza podstawowej opieki zdrowotnej.

Lekarzy POZ-ów należy zachęcać do tego, by bardziej angażowali się w leczenie cukrzycy, by leczyli ją lepiej. Powinni być wynagradzani za dobre wyniki leczenia, bo tam, gdzie jest odpowiednia zachęta, leczenie jest bardziej skuteczne. A dobrze leczyć cukrzycę to leczyć tak, by była dobrze wyrównana, by nie dopuścić do jej powikłań.

Niezwykle istotna jest też edukacja, przekazywanie wiedzy na temat choroby, jej powikłań i wynikających z nich wszystkich implikacji ? medycznych, społecznych, ekonomicznych.

Firma Novo Nordisk jest bardzo aktywna w obszarze społecznej edukacji na temat cukrzycy, prowadzicie największe akcje, czego przykładem może być kampania ?Razem ścigamy się z cukrzycą?. Czy zamierzacie iść dalej w tym kierunku?

Absolutnie tak. Mamy ambicje, by jeszcze zwiększyć nasze działania edukacyjne. My jako firma powinniśmy tę edukację wspierać. Ja w ciągu ostatnich tygodni jeździłam po kraju, spotykałam się z liderami i za każdym razem pytałam, co jeszcze możemy zrobić. Chodzi też o to, żebyśmy wszyscy ? wraz z organizacjami naukowymi, stowarzyszeniami pacjenckimi ? byli partnerami w edukacji.

Innowacyjne leki z wielkim trudem przebijają się na nasze listy refundacyjne. Do jakich terapii przeciwcukrzycowych nie mają dostępu polscy pacjenci?

Przede wszystkim do terapii inkretynowych i flozyn ? leków, które bardzo dobrze cukrzycę wyrównują, mają udowodnioną redukcję powikłań sercowo-naczyniowych. Są one szeroko dostępne na świecie, od prawie dziesięciu lat refundowane w Europie, wszyscy nasi sąsiedzi mają do nich dostęp. A my ? my jesteśmy taką smutną wyspą na tym tle. Pojawiają się kolejne, jeszcze bardziej skuteczne inkretyny, a nasi pacjenci wciąż pozostają bez dostępu nawet do tych, które w Europie są dostępne od prawie 10 lat.

A skoro już jesteśmy przy innowacjach? Jakie kolejne firma ma w swoich planach, bo że tak jest, nie ma żadnych wątpliwości.

Oczywiście pracujemy intensywnie nad dalszymi terapiami inkretynowymi, wkrótce będziemy mieć doustną wersję. To całkiem bliska przyszłość, może trzech lat, jesteśmy na etapie badań trzeciej fazy. Jednocześnie prowadzimy prace nad kolejnymi lekami zwalczającymi otyłość, bo to też problem mocno z cukrzycą związany. Te nowe leki mają potencjał zmniejszać masę ciała co najmniej o kilkanaście procent.

W cukrzycę jesteśmy od lat bardzo zaangażowani, w tym obszarze mamy ogromny potencjał, poparty historią, wiedzą. I mamy pasję, która nieustannie każe nam poszukiwać nowych rozwiązań.

Dlatego jestem pewna, że jeśli pojawi się lek skutecznie zwalczający cukrzycę, będzie to produkt Novo Nordisk.

A co to znaczy ? lek skutecznie zwalczający cukrzycę?

Taki, który spowoduje, że nie będzie się już uzależnionym od leku. Naszą wizją jest, by cukrzycę można było kompletnie wyleczyć, a to oznacza, że już nie trzeba będzie do końca życia brać leku.

Zanim to jednak nastąpi, a życzymy, żeby stało się jak najszybciej, wielu chorych będzie musiało sięgać po insulinę. Czy również w tym zakresie prowadzicie badania, poszukując jej nowych rodzajów?

Wprowadzamy innowacje i prowadzimy badania we wszystkich rodzajach terapii insulinowych. Mamy insuliny długo działające, które znacząco obniżają ryzyko hipoglikemii, insuliny ultraszybkie, które dostosowują się do potrzeb pacjenta, można je stosować albo przed posiłkiem, albo po nim. Niestety polscy pacjenci jeszcze nie mają do nich dostępu. Staramy się, żeby jednak jak najszybciej znalazły się na listach refundacyjnych.

Teraz pracujemy nad insuliną, którą można byłoby przyjmować raz na tydzień, co znacząco podwyższyłoby komfort życia pacjenta.

Kiedy możemy spodziewać się tej nowej, tak efektywnej insuliny?

Sądzę, że nie wcześniej, jak za pięć lat.

Jesteście firmą innowacyjną, czy jednak nie macie planów w obszarze leków biopodobnych?

Nie, DNA firmy to innowacja ? tak było i tak ma pozostać. Nie chcemy tracić czasu, rozdrabniać naszego wysiłku w kierunku tych rozwiązań, które już są. Oczywiście powinno być miejsce i dla terapii biopodobnych, które stanowić mogą istotny element w budżecie państwa i są potrzebne, by zrobić miejsce dla leków innowacyjnych. Ale my w stu procentach jesteśmy nastawieni na innowacje.

Czy bierze Pani pod uwagę, że w Polsce nie istnieje, w ogólnym pojęciu, partnerstwo publiczno-prywatne w skutecznym zarządzaniu cukrzycą?

Tak ? i dlatego chcę to zmieniać. Mam już bardzo dużo pomysłów. Na całym świecie Novo Nordisk włącza się w dyskusję na poziomie dużych miast. W 16 miastach prowadzimy międzynarodowy program ?Cities Changing Diabetes?, we współpracy z wieloma partnerami, lokalnymi samorządami, pracujemy z osobami, które mogą wesprzeć ten program od strony naukowej.

Np. w Mexico City, gdzie została zbudowana bardzo dobra platforma danych, w program włączyło się bardzo dużo instytucji, organizacji, lokalnych działaczy. Tam jest silnie rozwinięta sfera edukacji, opieka diabetologiczna została o wiele lepiej skoordynowana, począwszy już od etapu prewencji.

A dlaczego miasta? Bo cukrzyca to taka miejska choroba, 2/3 chorych mieszka w miastach i miasta stanowią pierwszą linię frontu w walce przeciwko niej.

Czy w tym programie wykorzystujecie lekarzy innych specjalności, np. stomatologów, którzy też, w swoich gabinetach, mogliby wychwytywać nawet stany przedcukrzycowe?

Stomatologów nie, ale z pewnością to ma sens i może mieć znaczenie na etapie prewencji. Natomiast w naszych programach diabetolodzy ściśle współpracują z kardiologami i również, przede wszystkim, z lekarzami pierwszego kontaktu. A na poziomie szpitali diabetolodzy edukują lekarzy innych specjalności, co jest ważne szczególnie przy wystąpieniu powikłań.

Jesteście firmą z 95-letnim doświadczeniem, niezwykle aktywną w działaniach innowacyjnych, mocno zaangażowaną w kampanie społeczne, światowym liderem w leczeniu cukrzycy. I ? co bardzo ważne ? firmą z pasją, bez której nie dałoby się tak wiele osiągać. I oby tej pasji nigdy nie zabrakło!

Rozmawiali: Bożena Stasiak i Paweł Kruś

Artykuł Jeśli powstanie lek skutecznie zwalczający cukrzycę, będzie to lek firmy Novo Nordisk pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

WHO uspokaja – wirus MERS jest groźny, ale świat nie powinien na razie panikować. Zagrożony jest jednak Bliski Wschód.

MERS to wirus, należący do tzw. koronawirusów, wywołuje zakażenie podobne do SARS. Świat obiegła wiadomość, że od niedawna kolejno rozprzestrzenia się na wszystkie kontynenty. WHO uspokaja jednak – najbardziej i realnie zagrożony jest głównie Bliski Wschód.

MERS, czyli Middle East Respiratory Syndrome, wywodzi się właśnie z tamtego rejonu. Pojawił się jednak w Europie, głównie na terenie Francji, Wielkiej Brytanii, oraz Niemiec, a następnie w Indonezji, Malezji i w Jemenie. Pierwsze przypadki zachorowań odnotowano też w USA. Jednak w tych państwach są to incydenty, zarażenia pojedyncze, często związane z podróżami w zagrożone regiony.

Dodatkowo poruszenie w środowisku medycznym wywołał fakt, że w ostatnich tygodniach dość gwałtowanie zwiększyła się ogólna liczba infekcji. W ciągu ostatnich dwóch miesięcy ? odkryto ok. 400 nowych przypadków zachorowań. Zdawać by się mogło, że wirus MERS stał się jeszcze groźniejszy. WHO uspokaja jednak, że wzrost zakażeń nie jest związany z pojawieniem się bardziej agresywnej odmiany wirusa, a jedynie z porą roku, w której zawsze zwiększa się ogólna liczba infekcji.

MERS ? kto jest zagrożony?

Ludzie mogą złapać wirusy MERS głównie od zwierząt. Naukowcy przypuszczają, że najczęściej od wielbłądów. Dziś nie mamy pewności, czy potrzebny jest kontakt bezpośredni, czy wystarczy zjeść mięso chorego zwierzęcia. Coraz częściej jednak wirus MERS przenoszony jest również przez ludzi. Do zakażenia w takim przypadku może dojść drogą kropelkową. Ostrożny powinien być personel szpitalny.

Według Europejskiego Centrum Kontroli Chorób (ECDC), do tej pory z powodu MERS zmarło na świecie ponad 150 osób. Aż 600 zostało nim zakażonych.

Artykuł Wirus MERS ? na razie bez paniki pochodzi z serwisu Świat Lekarza.