Ostatnio w większym stopniu w le­czeniu zapalenia zatok przynoso­wych koncentrujemy się na naprawie uszkodzonej przez infekcję wirusową błony śluzowej, poprawie ruchu rzę­sek, upłynnieniu gęstego, zalegające­go śluzu. W dokumencie EPOS 2020, będącym najważniejszym dla laryngo­logów źródłem wiedzy na temat za­palenia zatok przynosowych, została podkreślona bardzo ważna rola le­ków ziołowych ? mówi dr n. med. Piotr Rapiejko, otolaryngolog z Kliniki Otolaryngologii Wojskowego Instytutu Medycznego w Warszawie.

Jesienią obserwujemy zwiększoną częstość występowania ostrego zapalenia zatok przynosowych, szczególnie u dzieci. Jakie objawy towarzyszą temu schorzeniu?

Oprócz zatkania nosa, zwykle jest to jeszcze ból lub uczucie rozpierania w obrębie twarzoczaszki, katar oraz ka­szel. Jednym z objawów jest też utrata lub zaburzenia węchu, ale ten objaw u dzieci jest trudniejszy do stwier­dzenia. U małych pacjentów występu­je kaszel, spowodowany ściekaniem wydzieliny produkowanej przez błonę śluzową nosa i zatok. Zgodnie z wy­tycznymi EPOS 2020 (European Po­sition Paper on Rhinosinusitis and Nasal Polyps), jeśli co najmniej dwa objawy utrzymują się do 12 tygodni, mamy do czynienia z ostrym zapale­niem zatok, natomiast powyżej 12 ty­godni ? z przewlekłym zapaleniem za­tok przynosowych.

Co powoduje zapalenie zatok?

W mniej więcej 99% przyczyną ostre­go zapalenia zatok jest infekcja wiru­sowa, zakażenie wywołane przez ry­nowirusy, koronawirusy, wirusy RS, grypy i paragrypy oraz adenowiru­sy. Następstwem zakażenia wiruso­wego może być zakażenie bakteryj­ne, rozwijające się zaledwie w 0,5-2% przypadków. Ostre zapalenie zatok przynosowych ma zazwyczaj charak­ter choroby samoograniczającej się. Choć większość przypadków wystę­puje w przebiegu infekcji wirusowej, to do lekarzy zgłaszają się głównie pa­cjenci z nadkażeniami bakteryjnymi, a czasami nawet z groźnymi powikła­niami. Szybkie rozpoczęcie leczenia objawowego może przyczynić się nie tylko do szybkiego ustąpienia uporczywych dla chorego objawów, ale znacząco zmniejszyć ryzyko nadkaże­nia bakteryjnego i tym samym zmniej­szyć częstość stosowania antybio­tykoterapii. W schematach leczenia zapalenia zatok przynosowych w dokumencie EPOS 2020 i Rekomenda­cjach Leczenia Pozaszpitalnych Zaka­żeń Układu Oddechowego zaleca się unikanie antybiotykoterapii.

Jak powinna wyglądać terapia?

Wielu chorych nadużywa miejscowo działających środków, np. alfa-mime­tyków, które mają szereg działań nie­pożądanych ? zarówno miejscowych, jak i ogólnych. Jeśli nie udrożnimy nosa, a szczególnie przewodu noso­wego środkowego, niezwykle ważne­go dla wentylacji zatok, oraz nie udroż­nimy okolicy ujścia trąbki słuchowej, to zwiększa się ryzyko, że chory przyjdzie do lekarza po tygodniu z objawami za­palenia ucha środkowego lub bakteryj­nym zapaleniem zatok. Trzeba pamię­tać, że ostre zapalenie błony śluzowej nosa i zatok przynosowych jest cho­robą o złożonej patofizjologii, w któ­rej głównymi zaburzeniami są: obrzęk zapalny błony śluzowej nosa i zatok, zwężenie ujść zatok oraz zmniejsze­nie aktywności układu śluzowo-rzęsko­wego. Zakażenie wirusowe prowadzi do uszkodzenia nabłonka rzęskowego i uwolnienia prozapalnych cytokin oraz obrzęku błony śluzowej.

W leczeniu należy skoncentrować się na zmniejszeniu obrzęku błony ślu­zowej nosa (w pierwszej fazie choroby) oraz na rozrzedzeniu gęstej śluzowej wydzieliny i pobudzeniu rzęsek w dru­giej, powirusowej fazie choroby.

W ostatnich latach podkreśla się rolę leków ziołowych. Nie wszystkie mają udowodnioną skuteczność, ale rolą lekarza jest wskazanie tych, które zostały skutecznie przebadane w zapaleniu zatok przynosowych. Niedaw­no w Polsce pojawiły się nowe leki, które zawierają mieszaninę olejków eterycznych, np.: eukaliptusowego, pomarańczy słodkiej, mirtu i cytryny, o bardzo korzystnym wpływie na stan błony śluzowej dróg oddechowych, ruch rzęsek i wydzielinę śluzową. Wy­kazują swoje działanie przede wszyst­kim dzięki obecności monoterpenów: d-limonenu, 1,8 cyneolu i alfa-pinenu. Te leki są nowe w Polsce, ale na świe­cie zostały zarejestrowane i gruntow­nie przebadane od ponad 50 lat.

Czy fitoterapia to nowy kierunek w leczeniu zapalenia zatok?

Ostatnio w większym stopniu w le­czeniu zapalenia zatok przynoso­wych koncentrujemy się na naprawie uszkodzonej przez infekcję wirusową błony śluzowej, poprawie ruchu rzę­sek, upłynnieniu gęstego, zalegające­go śluzu. W dokumencie EPOS 2020, będącym najważniejszym dla laryngo­logów źródłem wiedzy na temat za­palenia zatok przynosowych, została podkreślona bardzo ważna rola le­ków ziołowych. Ponadto wskazuje się tam konkretne preparaty, wymienia ich nazwy handlowe, co jest rzadkością w przypadku standardów medycznych.

W kraju mamy natomiast inny problem ? suplementy diety, które nie podlega­ją kontroli nadzoru farmaceutycznego i nie są monitorowane ze względu na możliwe działania niepożądane. Dlatego podkreślam, że wszystkie zalece­nia terapeutyczne dotyczące leczenia zapalenia zatok przynosowych odno­szące się do fitoterapii mówią wprost o konkretnych lekach ziołowych, a nie o suplementach diety.

Rozmawiała: Bożena Stasiak

Artykuł Dr n. med. Piotr Rapiejko: Fitoterapia w leczeniu zapalenia zatok pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Czy fitoterapia może stanowić równorzędny wobec antybiotykoterapii sposób leczenia? A jeśli tak, to w jakiego typu schorzeniach? Ten temat był poruszany przez naukowców z Polski i z Niemiec podczas tegorocznej konferencji w Warszawie pt. Przełomowe wyniki badań w leczeniu ZUM.

Nie bez powodu dyskutowano o fitoterapii właśnie w związku ze schorzeniami układu moczowego. Dolegliwości te, w większości przypadków niepowikłane, należą do najczęstszych przyczyn wizyt u lekarza pierwszego kontaktu. Kto wobec tego jest w grupie ryzyka?
Przede wszystkim są to:

• kobiety w wieku 16-35 lat (ponad 80 proc. wszystkich zachorowań),
• kobiety po menopauzie.

U co drugiej kobiety w ciągu roku od pierwszego epizodu ZUM dochodzi do nawrotu tej choroby. Tymczasem w ostrej fazie niepowikłanych ZUM jako leki pierwszego rzutu stosowane są antybiotyki. A ich nadużywanie w oczywisty sposób szkodliwie wpływa nie tylko na zaburzenia symbiotycznej flory pacjenta ? tzw. mikrobiomu, ale także jednocześnie prowadzi do powstania oporności drobnoustrojów chorobotwórczych. Powszechności problemu dowodzi choćby przykład USA, gdzie właśnie z powodu ZUM przepisywanych jest aż 14 proc. ogólnie stosowanych tam antybiotyków. Warto także odnotować, że około 80 proc. zakażeń układu moczowego powoduje Escherichia coli ? bakteria, która często wykazuje oporność na większość powszechnie podawanych antybiotyków. Stąd pilna potrzeba poszukiwania rozwiązań alternatywnych dla antybiotykoterapii. Czy taką możliwość daje racjonalna fitoterapia? Racjonalna, a więc opierająca się na badaniach naukowych, przy poddaniu leków roślinnych ścisłej kontroli składu, zawartości i czystości substancji czynnych, a także polegająca na ich właściwym zastosowaniu.

Racjonalna fitoterapia

Podczas wspomnianej konferencji przedstawiono wyniki wieloośrodkowego badania klinicznego trzeciej fazy wskazujące, że 83,5 proc. pacjentek z ostrym, niepowikłanym zakażeniem dolnego odcinka układu moczowego, którym podawano lek roślinny (zawierający sproszkowane i stabletkowane surowce roślinne: korzeń lubczyka, ziele centurii i liść rozmarynu), nie wymagało dodatkowej antybiotykoterapii. Statystycznie fitoterapia okazała się więc równie skuteczna jak leczenie porównywanym antybiotykiem (fosfomycyna z trometamolem), które otrzymywała druga grupa chorych. W grupie leczonej lekiem roślinnym odnotowano jednocześnie mniejszą częstość zaburzeń układu pokarmowego, takich jak biegunka i ból brzucha. Badany preparat wykazywał także działanie przeciwzapalne, antybakteryjne, spazmolityczne, przeciwbólowe i moczopędne. Warto także wspomnieć, iż składniki badanego leku roślinnego są uprawiane w naturalnych siedliskach, w kontrolowanych warunkach, zgodnie z wysokimi standardami jakości.

Eksperci popierają

Co dalej? Czy tego typu leczenie znajdzie miejsce w codziennej praktyce lekarskiej? Możliwość wykorzystania racjonalnej fitoterapii została zauważona i doceniona przez zespół ekspertów z Polskiego Towarzystwa Urologicznego. Ich zalecenia dotyczące leczenia ostrych niepowikłanych zakażeń układu moczowego opublikowano w ?Przeglądzie Urologicznym? (nr 2019/03). Według tych zaleceń, zastosowanie fitoterapii jako terapii nieantybiotykowej możliwe jest już w pierwszym etapie leczenia ZUM. Jej
wdrożenie lekarz może rozważyć w leczeniu ostrych niepowikłanych infekcji dolnych dróg moczowych, aby zmniejszyć ilość przepisywanych antybiotyków, a tym samym zredukować ryzyko narastania oporności drobnoustrojów. Ale na tym nie koniec: ponieważ ZUM to choroba często nawracająca, fitoterapia może być stosowana również jako element profilaktyki u pacjentów z nawrotami. Za jej wykorzystaniem przemawia także bezpieczeństwo takiego leczenia, bardzo rzadko generującego ogólnoustrojowe skutki uboczne. Warto też zauważyć, że takie stanowisko ekspertów jest zbieżne z deklaracjami Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) w zakresie wykorzystania racjonalnej fitoterapii.

Jaka będzie przyszłość?

Pozytywne wyniki badań klinicznych, akceptacja przez ekspertów, bezpieczeństwo leczenia ? czy wszystko to oznacza, że przyszłość należy właśnie do fitoterapii? Zapewne tak, choć podobnie jak medycyna konwencjonalna, ma przeciwwskazania i ograniczenia dotyczące jej stosowania. Na pewno jednak w przypadku wielu schorzeń trzeba tę możliwość poważnie brać pod uwagę. W dobie rosnącej wielooporności bakterii na stosowane antybiotyki należy jak najbardziej wziąć pod uwagę jej zastosowanie, jeśli okazuje się ona (m.in. w badaniu klinicznym) równie skuteczna, a jednocześnie dobrze tolerowana przez pacjentów. Nie chodzi tu jednak o stosowanie tradycyjnego modelu zielarstwa ? połączenie nowoczesnej fitoterapii z tradycją stanowi mądry powrót do natury. Bez wątpienia czerpanie z tradycji leczenia ziołami ma sens. Jednak wiedza przekazywana przez wieki z pokolenia na pokolenie wymaga dziś potwierdzenia przez nowoczesne laboratoria naukowe, a więc właśnie badania kliniczne, prowadzone według zasad medycyny opartej na dowodach. Poza tym stosowane produkty lecznicze muszą podlegać ścisłej kontroli m.in. bezpieczeństwa i skuteczności stosowania, zawartości substancji czynnych, a także braku zanieczyszczeń.

Opr. HS

Artykuł Bezpieczna i skuteczna alternatywa dla antybiotykoterapii w leczeniu ZUM pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Wymagane zmiany w kształceniu lekarzy, farmaceutów i innych pracowników ochrony zdrowia w dziedzinie fitoterapii

14 maja 2019 roku

Posiedzenie Parlamentarnego Zespołu do spraw Polskiego Zielarstwa było poświęcone kształceniu lekarzy, farmaceutów i innych pracowników ochrony zdrowia w dziedzinie fitoterapii. Podczas spotkania rozmawiano głównie o dodaniu fitoterapii do zajęć fakultatywnych oraz jako kierunku podyplomowego na uniwersytetach. Gość specjalny, dr Paloma Cuchi z World Health Organization, przedstawiła nowe badania WHO pokazujące postęp medycyny naturalnej na świecie. Dr Cuchi podkreśliła, że ?w idealnym świecie tradycyjna medycyna byłaby opcją oferowaną przez dobrze funkcjonujący, zorientowany na ludzi system opieki zdrowotnej, który równoważy usługi lecznicze z opieką profilaktyczną?. Posiedzenie prowadził poseł Paweł Skutecki, przewodniczący zespołu.

Choroby dolnych dróg moczowych

28 maja 2019 r.

Parlamentarny Zespół do Spraw Praw Pacjentów spotkał się po raz kolejny, aby omówić diagnostyczno-terapeutyczny standard postępowania ze schorzeniami dolnych dróg moczowych. Podczas posiedzenia Polskie Towarzystwo Urologiczne przedstawiło nowy raport na temat dolegliwości dolnych dróg moczowych u dorosłych pacjentów. Choroby dolnych dróg moczowych stanowią duży problem XXI wieku. Badania wykazują, że największą grupą zmagającą się z problemami dolnych dróg moczowych są kobiety i mężczyźni powyżej 40. roku życia. Według Światowej Organizacji Zdrowia z tymi chorobami zmaga się już ponad 18,4% ludzi na świecie. Wykłady podczas posiedzenia wygłosili m.in. prof. dr hab. n. med. Piotr Chłosta, prezes Polskiego Towarzystwa Urologicznego, oraz dr hab. n. med. Paweł Miotła z II Katedry i Kliniki Ginekologii Uniwersytetu Medycznego w Lublinie. Poseł Krzysztof Ostrowski, przewodniczący Parlamentarnego Zespołu do Spraw Praw Pacjentów, w podsumowaniu spotkania powiedział: Standardy opracowane przez specjalistów zostaną teraz przekazane resortowi zdrowia z wnioskiem, aby minister zdrowia ogłosił je w formie obwieszczenia.

Artykuł ?Świat lekarza? na konferencjach pochodzi z serwisu Świat Lekarza.