W ramach 5. edycji kampanii „Servier – Wyłącz Raka” organizatorzy postanowili dokładnie sprawdzić wiedzę Polaków na temat raka żołądka. Badanie ^[i] pokazało, że jej poziom jest niski. Niewiele wiemy o czynnikach ryzyka, objawach i profilaktyce. Zaledwie 1 proc. respondentów ma świadomość, że za rozwój choroby może odpowiadać niepozorna bakteria Helicobacter pylori – (anty)bohaterka tegorocznej kampanii.

Piąty najczęściej diagnozowany nowotwór na świecie. W Polsce każdego roku diagnozuje się ok. 4,5 tysiąca nowych przypadków. Szczególnie groźny dla osób powyżej 45. roku życia. Nawet dwa razy częściej atakuje mężczyzn niż kobiety. To krótki, ale bezwzględny profil wroga numer 1 tegorocznej kampanii „Servier – Wyłącz Raka” – raka żołądka. Cel inicjatywy jest jasny. Jej organizatorzy chcą zwiększyć świadomość Polaków na temat objawów, czynników ryzyka i podstawowej diagnostyki.

– Ideą kampanii „Servier – Wyłącz Raka” jest popularyzacja wiedzy na temat profilaktyki przeciwnowotworowej. W tym roku postanowiliśmy bliżej przyjrzeć się rakowi żołądka, który z pozoru powinien wysyłać bardzo charakterystyczne i łatwe do zdiagnozowania objawy. Jednak nic bardziej mylnego. Ta podstępna choroba często bardzo długo nie daje o sobie znać, a niektóre sygnały są bagatelizowane przez chorych – mówi Ewa Ciepałowicz, Kierownik ds. CSR i Komunikacji Wewnętrznej Servier Polska, przedstawiciel organizatora kampanii

Zna ją 1 proc. badanych, ale nikt nie może jej lekceważyć

Ponad połowa badanych przez Servier Polska nie wymieniła żadnych objawów zachorowania na raka żołądka. 34 proc. otwarcie przyznało się do braku wiedzy w tym temacie, natomiast 19 proc. nie udzieliło odpowiedzi. Najczęściej kojarzonym przez badanych symptomem są bóle żołądka i jego okolic (30 proc.). Mniej wskazań otrzymały również nudności i wymioty (13 proc.) oraz odbijanie się, zgaga i niestrawność (10 proc.).

Ale zaledwie 1 na 100 badanych ma świadomość, że ich przyczyną może być zakażenie bakterią Helicobacter pylori. Jej nosicielami jest zdecydowana większość społeczeństwa (choć Polacy w badaniu stwierdzili, że zakażenie przechodzi zaledwie 34 proc. z nas). Bakteria wywołuje zapalenie błony śluzowej żołądka i może prowadzić do powstania raka.

Tymczasem jako główny czynnik ryzyka zachorowania na raka żołądka aż 42 proc. respondentów wskazuje złą dietę. Na kolejnych miejscach znalazły się nadużywanie alkoholu (25 proc.) i palenie papierosów (19 proc.). Jeszcze mniej osób wskazało na stres i otyłość. 

A jak jest w rzeczywistości? – Długotrwałe zakażenie bakterią Helicobacter pylori odpowiada za większość – nawet ok. 80 proc. – przypadków rozwoju choroby nowotworowej żołądka. Inne czynniki wespół z infekcją H pylori,  takie jak zła dieta bez owoców i warzyw, nadużywanie soli, otyłość, nadużywanie alkoholu, palenie papierosów czy dodatni wywiad rodzinny także odgrywają istotną rolę.  Ograniczenie tych elementów znacząco oddala od nas widmo choroby – komentuje prof. Jarosław Reguła, Konsultant krajowy w dziedzinie gastroenterologii.

– Społeczeństwo nie ma świadomości dotyczącej zakażenia bakterią  Helicobacter pylori, dlatego trudno się dziwić, że ludzie nie wiedzą, jak wykrywać zakażenie tą bakterią. W naszym badaniu aż 81 proc. przyznało, że nie ma pojęcia, jak to zrobić lub nie udzieliło odpowiedzi na pytanie. Zaledwie 8 proc. wskazało na gastroskopię, a tylko 2 proc. na testy kału. Co do zasady jak podkreślają eksperci, najprostszym sposobem na wykrycie Helicobacter pylori jest wykonanie prostego testu aptecznego. W przypadku pozytywnego wyniku należy skontaktować się z lekarzem i podjąć leczenie. Polega ono na skutecznej antybiotykoterapii – podkreśla Ewa Ciepałowicz z Servier Polska.

Polacy nie wiedzą, jak zapobiegać

Co w takim razie możemy zrobić, aby zmniejszyć prawdopodobieństwo zachorowania na raka żołądka? Niemal połowa badanych jako przykład właściwej prewencji typuje zdrowe odżywianie. Co piąta osoba zaleciłaby ograniczenie spożycia alkoholu i używek. Z drugiej strony niemal 20 proc. otwarcie przyznaje, że nie wie, jak można zmniejszyć ryzyko zachorowania na raka żołądka.

W opinii ekspertów odwołanie do zdrowej diety jest jak najbardziej zasadne w profilaktyce przeciwnowotworowej, w szczególności w przypadku nowotworów przewodu pokarmowego. Rozwojowi raka żołądka sprzyja duża ilość soli w diecie oraz brak produktów bogatych w witaminę A i C. Te odpowiedzi w badaniu otrzymały jednak zaledwie po 2 proc. głosów. Czynnikiem zmniejszającym ryzyko zachorowania na raka żołądka jest także unikanie nadwagi i otyłości, na które wskazało zaledwie… 0,5 proc. respondentów.

– Realizacja badania okazała się strzałem w dziesiątkę. Przypuszczaliśmy, że Polacy wiedzą na temat raka żołądka mało, ale okazało się, że świadomość jest jeszcze niższa niż można było się spodziewać. Pracy do wykonania jest więc mnóstwo i jest to praca u podstaw. Sprawa jest poważna, ponieważ każdego roku diagnozę „rak żołądka” słyszy ok. 5 tysięcy Polaków. Zrobimy co w naszej mocy, by z naszą wiedzą i wskazówkami dotrzeć do jak największej liczby odbiorców – podsumowuje Ewa Ciepałowicz z Servier Polska.

***

O Servier Polska

Firma Servier to globalna grupa farmaceutyczna zarządzana przez fundację. Założona, aby służyć zdrowiu, pragnie także wywierać znaczący wpływ społeczny, zarówno dla dobra pacjentów, jak i na rzecz zrównoważonego rozwoju świata. Dzięki wyjątkowej strukturze właścicielskiej firma może w pełni poświęcić się swojej misji w oparciu o długofalową wizję: współtworzenie postępu w medycynie w celu zaspokojenia potrzeb pacjentów. Ta misja inspiruje 21,4 tys. pracowników Grupy do codziennego wysiłku w celu jej realizacji.

Będąc światowym liderem w kardiologii, Grupa Servier dąży do osiągnięcia pozycji uznanego, wyspecjalizowanego i innowacyjnego podmiotu w onkologii poprzez skupienie się na trudnych w leczeniu nowotworach, w obszarach o niezaspokojonych potrzebach medycznych. Z tego względu Grupa przeznacza ponad połowę środków z budżetu badawczo-rozwojowego na rozwój leków onkologicznych.

Przyszłymi obszarami rozwoju będą także neurologia i choroby immunozapalne. W tych obszarach firma Servier koncentruje się na ograniczonej liczbie schorzeń, w przypadku których dokładne profilowanie pacjentów umożliwia stosowanie ukierunkowanych strategii terapeutycznych w ramach medycyny precyzyjnej.

Firma Servier z siedzibą we Francji jest także szeroko obecna na świecie, w ponad 150 krajach, w Polsce od ponad 30 lat. Dziś firma Servier Polsce zatrudnia 600 pracowników, z czego 250 w warszawskiej fabryce. Firma Servier prowadząc swoją działalność w Polsce, wspiera działalność naukowo-badawczą oraz rozwój lokalnej, nowoczesnej produkcji leków. Blisko 100% opakowań leków firmy Servier przeznaczonych na polski rynek produkowanych jest w warszawskim Zakładzie Produkcyjnym Servier-Anpharm, są to głównie leki stosowane w kardiologii, cukrzycy i psychiatrii. Natomiast poprzez działalność edukacyjną wspiera ważne z punktu widzenia ochrony zdrowia cele społeczne. Od ponad dwóch dekad firma Servier regularnie prowadzi bezpłatne programy profilaktyczno-edukacyjne w obszarach kardiologii, onkologii i depresji o zasięgu ogólnopolskim. Organizując trzy ogólnopolskie kampanie społeczne: Servier dla Serca, Servier – Wyłącz Raka i Forum Przeciw Depresji forma Servier jest aktywnie zaangażowana w zdrowotną edukację polskiego społeczeństwa i promocję profilaktyki.

Dodatkowe informacje można znaleźć na stronie internetowej Servier Polska: www.servier.pl oraz naszych profilach w mediach społecznościowych: Linkedin i Facebook

[i] Badanie zostało zrealizowane metodą CAWI przez firmę K+Research na zlecenie Servier Polska w październiku 2023 r. na reprezentatywnej grupie Polaków (N=1021).

Artykuł Badanie Servier Polska: O raku żołądka Polacy wciąż wiedzą bardzo mało. Choroba co roku zbiera śmiertelne żniwo pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

W 1983 roku medycyna weszła w nową epokę. Wtedy to zdesperowany stosunkiem tzw. środowiska naukowego do swych badań nad bakteryjną etiologią choroby wrzodowej żołądka Australijczyk Barry Marshall wypił pożywkę aż mętną od Helicobacter pylori. By trzy dni później mieć objawy dramatycznego refluksu i następnie potwierdzony endoskopowo potężny stan zapalny śluzówki żołądka, z którego wyleczył się antybiotykami.

Wówczas zdecydowano ? i tak jest do dzisiaj ? że laboratoria naukowe specjalizujące się w neurobiologii, immunologii, kardiologii czy gastroenterologii muszą zatrudniać mikrobiologa, a rolę mikrobiomu postuluje się we wszelkich chorobach chronicznych: od zespołu Crohna, przez autyzm po schizofrenię.

Naukowy sceptycyzm

Barry Marschall i jego mentor, a później kolega z Royal Perth Hospital Robin Warren doczekali się za swoje odkrycie Nagrody Nobla z dziedziny medycyny i fizjologii w 2005 roku. Zanim Marschall omal nie poległ na ołtarzu nauki, ich pracy o H. pylori i chorobie wrzodowej nie chciała przyjąć do druku nawet lokalna australijska gazetka gastroenterologiczna. Recenzje pracy opisującej, że bakterie w bioptatach z żołądka wykryto z powodu błędu technika (nie wyrzucił zakażonych kolb z pożywką po 24 godzinach, tylko przerosły przez weekend w cieplarce) były miażdżące. Opowieść o samozakażeniu i skutecznej antybiotykoterapii udało się natomiast opublikować w ?Medical Journal of Australia?. Jest to najczęściej cytowana publikacja w historii tego czasopisma medycznego. I to zaczęło trwającą do dziś przygodę Marshalla z University of Virginia w USA, gdzie stworzył od podstaw laboratorium badające H. pylori ? bakterię dziś uważaną za głównego winowajcę nie tylko choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy, ale i raka żołądka, a dokładnie chłoniaka i gruczolaka tego organu. Przyczyna długotrwałego naukowego sceptycyzmu była prosta. W badania ?dzikusów z antypodów? nikt nie chciał wierzyć ani ich finansować. Nikt nie chciał wierzyć, że jakakolwiek bakteria jest w stanie przeżyć w atmosferze kwasu solnego, która panuje w żołądku ? pH 2,5 i mniej. Nie było wiadomo, w jaki cudowny sposób bakteria ta radzi sobie z owym zakwaszeniem. Ta jej zdolność przez lata była podstawowym mechanizmem pozwalającym na jej wykrywanie. Dziś nowe metody, zwane nanobiosensorami grafenowymi, opracowane przez uczonych japońskich z Uniwersytetu w Osace, kierowanych przez Takao Ono, wykorzystują tę samą przeciekawą cechę H. pylori, o czym informowało w czerwcu czasopismo ?Nano Letters?. Ta właściwość to oczywiście wytwarzanie przez Helicobacter pylori olbrzymich jak na bakterię ilości ureazy. Ona to rozkłada mocznik do amoniaku, który neutralizuje lokalnie kwas solny w śluzówce żołądka, umożliwiając bakterii przeżycie i wzrost. Ureaza jest jej najważniejszym czynnikiem zjadliwości.

Biosensor mikrobiologiczny

Biosensor to urządzenie analityczne pozwalające na wykrywanie substancji chemicznej, łączące w sobie komponent biologiczny (enzym, przeciwciało, receptor, kwasy nukleinowe, komórki, tkanka, organellum) i element fizykochemiczny. Ten jest w stanie ?przetłumaczyć? jeden typ sygnału, który zawdzięczamy elementowi biologicznemu, w sygnał fizykochemiczny (piezoelektryczny, optyczny, elektrochemiczny, ektrochemiluminescencyjny etc.). W dzisiejszej medycynie biosensory mają coraz szersze zastosowanie w czujnikach stężenia glukozy (wykorzystują oksydazę glukozy i elektrodę mierzącą stężenie powstającego nadtlenku wodoru, co może być odczytywane amperometrycznie lub fluorymetrycznie) oraz w eksperymentalnych czujnikach wykrywających metastatyczne zmiany związane z rakiem piersi.

Grupa z uniwersytetu w Osace poszła w kierunku opracowania tzw. biosensorów mikrobiologicznych. Nieco jednak au rebours. Klasyczny biosensor mikrobiologiczny wykorzystuje bakterię ? a nawet jej konkretne własności metaboliczne, np. operon ars ? do wykrywania śladowych ilości zanieczyszczeń w próbkach ? w tym wypadku zanieczyszczeń silnie toksycznym dla ludzi arsenem. Praca Japończyków miała jednak na celu stworzenie bioczujnika zdolnego w skali nano, dosłownie w mikrokropli, wykrywać obecność Helicobacter pylori, w przyszłości zaś ? o ile prototyp zyska uznanie ? i innych drobnoustrojów.

Pomysł wydaje się klasyczny: potrzeba płytki opłaszczonej specyficznymi przeciwciałami. Jednak ta płytka będzie z grafenu, czyli materiału zbudowanego z pojedynczej warstwy atomów węgla ułożonych w sześciokąty, o niezwykłych właściwościach elektrycznych i mechanicznych. Gdy bakterie wchodzą w interakcję z tym biosensorem, ich ureaza czyni swoją powinność. Pojawienie się amoniaku jest natychmiast wykrywane przez grafen. Aby to jednak umożliwić, wykorzystano zjawisko mikroprzepływów, co pozwala utrzymać bakterie w maleńkich kroplach na samej powierzchni grafenu.

Dlaczego aż tak skomplikowanie? Najdroższą częścią biosensora jest ten element zdolny do przetworzenia sygnału biologicznego na np. elektryczny. Grafen doskonale to zrobi. Jednak? on jest w istocie naprawdę grubości pojedynczego atomu węgla. Zatem, gdy opłaszczyć go przeciwciałami, to tak jakby na folii śniadaniowej postawić jedne na drugich spore doniczkowe rośliny. Przeciwciała są w porównaniu z grafenem gigantami. Samo zatem przyczepienie się bakterii do przeciwciała nie daje się wykryć. Takie blokowanie sygnału ze względu na nieadekwatne wielkości obiektów ma w fizyce nawet nazwę ? wynika z tzw. długości Debye?a.

Pomysł na ?mikrolaboratorium umieszczone na grafenowym waflu?

Aby jakoś sobie poradzić z ograniczeniem wprowadzanym przez długość Debye?a, wystarczy zacząć monitorować nie samo przyczepienie się bakterii do przeciwciała, ale reakcje chemiczne, które owa bakteria może przeprowadzać. A stosowne stężenia zapewnić ograniczeniem rozmiarów ?probówki? do mikroskopijnej kropelki cieczy. W takim środowisku tak minimalne cząsteczki jak amoniak mogą bez przeszkód przedostać się miedzy przeciwciałami i zostać wykryte na powierzchni grafenu. Mikroprzepływy zaś pozwalają monitorować zachodzenie tej właściwej dla H. pylori reakcji w czasie. Bo powstające na grafenie sygnały elektryczne są w ścisłej relacji do stężenia amoniaku powstającego w czasie. Innowacyjny biosensor okazuje się i czuły, i selektywny w zastosowaniu do detekcji bakterii, której kiedyś napił się prof. Marshall, co dało mu Nobla. Nowy typ biosensora może wyznaczyć nowy trend w konstrukcji urządzeń zarówno do diagnostyki mikrobiologicznej, jak i medycznej. To w istocie pomysł na ?mikrolaboratorium umieszczone na grafenowym waflu? ? jak to opisują sami pomysłodawcy biosensora.

https://phys.org/news/2019-06-graphene-tiny-droplets-stomach-cancer-bacteria.html

DR N. MED. MAGDALENA KAWALEC-SEGOND

Artykuł Biosensor na bazie grafenu wykrywa Helicobacter pylori pochodzi z serwisu Świat Lekarza.