– Nigdy wcześniej nie widziałam tak wysokiego poparcia społecznego i politycznego dla zmian w polityce antyalkoholowej – mówi posłanka Wioleta Tomczak, wiceprzewodnicząca sejmowej Komisji Zdrowia, która „Światowi Lekarza” opowiada o pracach nad ograniczeniem reklamy alkoholu, planach wyeliminowania „małpek” i jednorazowych e-papierosów, a także o wyzwaniach związanych ze zdrowiem kobiet, endometriozą i szczepieniami przeciw grypie

Staramy się bardzo odważnie wykreować prozdrowotną politykę publiczną w Sejmie. Na kanwie doświadczeń z ubiegłego roku dotyczących m.in. decyzji miasta stołecznego Warszawy o niewprowadzeniu nocnego ograniczenia sprzedaży alkoholu na terenie całego miasta, rozgorzała bardzo mocna dyskusja o kierunku, jaki państwo powinno obrać w polityce antyalkoholowej.

Już wiele miesięcy wcześniej dopytywaliśmy Ministerstwo Zdrowia, czy planuje nowelizację ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Pod koniec 2024 roku, podczas posiedzenia sejmowej Komisji Zdrowia, uzyskaliśmy zapewnienie, że projekt trafi do Sejmu w pierwszym kwartale 2025 roku. Tak się jednak nie stało. Nie mogliśmy więc dłużej czekać. Zarówno klub parlamentarny Polska 2050, jak i Lewica złożyły własne projekty ustaw, nad którymi obecnie pracujemy. Powstała specjalna podkomisja, która je analizuje [1].

Po raz pierwszy od lat w Sejmie odbywa się tak szeroka, wielowątkowa dyskusja dotycząca konkretnych obszarów polityki antyalkoholowej. Rozmawiamy o zakazie promocji i reklamy alkoholu, o dostępności fizycznej, o tym, czy alkohol powinien być eksponowany w oddzielnych alejkach, czy powinien być sprzedawany na stacjach paliw. Poruszamy także temat waloryzacji koncesji na sprzedaż alkoholu. Opłaty nie były podnoszone od 23 lat. Przedsiębiorca, który ponad dwie dekady temu płacił 525 zł za możliwość sprzedaży piwa, dziś płaci dokładnie tyle samo. To kompletnie oderwane od współczesnych realiów.

Posiedzenia podkomisji cieszą się ogromnym zainteresowaniem. Przychodzą na nie przedstawiciele branży alkoholowej, lobbyści, przedsiębiorcy, ale także – co bardzo mnie cieszy – organizacje pomagające osobom w kryzysie alkoholowym, dzieciom dorosłych alkoholików, lekarze, eksperci zdrowia publicznego i przedstawiciele organizacji naukowych. Szczególnie ważne jest dla mnie bardzo wysokie poparcie społeczne i polityczne dla proponowanych zmian. Jesteśmy po rozmowach z prezydentem Karolem Nawrockim, na którego aprobatę liczę. Jako ekspertka zdrowia publicznego z 18-letnim doświadczeniem nigdy wcześniej czegoś takiego nie widziałam. Mam nadzieję, że ustawa zostanie przyjęta jeszcze w tym roku.

Równolegle procedowany jest rządowy projekt nowelizacji ustawy dotyczącej przeciwdziałania używaniu tytoniu. Zakłada on eliminację jednorazowych papierosów elektronicznych. Projekt jest obecnie w procesie notyfikacji w Komisji Europejskiej. Nie jesteśmy pierwszym państwem, które podejmuje taką inicjatywę, więc liczymy, że Komisja Europejska nie zgłosi zastrzeżeń. Jako parlamentarzyści nauczeni wcześniejszymi doświadczeniami wiemy, że każda większa zmiana oznaczałaby konieczność ponownej notyfikacji. Dlatego prawdopodobnie przyjmiemy projekt w wersji rządowej.

Najważniejsze pozostaje to, aby jeszcze w tej kadencji Sejmu wykonać kolejne kroki w zakresie zdrowia publicznego. Pierwsze już się wydarzyły – wprowadzono podwyżki i zakazano sprzedaży wyrobów nikotynowych oraz beznikotynowych dzieciom i młodzieży. Teraz chcemy wyeliminować jednorazowe e-papierosy i ograniczyć promocję alkoholu. To byłby naprawdę milowy krok. Kolejnym etapem powinna być całkowita eliminacja „małpek”, czyli alkoholu sprzedawanego w małych opakowaniach, najpierw jednak musimy zakończyć prace nad nowelizacją ustawy o wychowaniu w trzeźwości. W rozmowach z parlamentarzystami widzimy duże poparcie dla tego rozwiązania. Jeśli uda się działać ponad podziałami politycznymi, myślę, że pod koniec tej kadencji Sejmu będzie szansa na przyjęcie ustawy.

[1] Chodzi o Podkomisję nadzwyczajną do rozpatrzenia poselskich projektów ustaw: o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (druk nr 2007) oraz o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz ustawy o radiofonii i telewizji (druk nr 2010)

Grzegorz Napieralski (KO) – przewodniczący
Wioleta Tomczak (Polska 2050) – zastępca przewodniczącego
Janusz Cieszyński (PiS) – zastępca przewodniczącego
Joanna Wicha (Lewica) – zastępca przewodniczącego

Należą:
Krzysztof Bojarski (KO)
Włodzisław Giziński (KO)
Fryderyk Sylwester Kapinos (PiS)
Radosław Lubczyk (PSL-TD)
Jerzy Polaczek (PiS)
Anna Sobolak (KO)
Katarzyna Sójka (PiS)
Witold Tumanowicz (Konfederacja)
Marcelina Zawisza (Razem)

Artykuł Posłanka Wioleta Tomczak: „Czas skończyć z promocją alkoholu i jednorazowymi e-papierosami” pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Cukrzyca przestała być wyłącznie problemem diabetologicznym. To choroba przewlekła wpływająca na niemal każdy obszar życia pacjentów i ich rodzin – od edukacji i pracy zawodowej po system opieki społecznej oraz codzienne funkcjonowanie rodzin. Dlatego coraz większego znaczenia nabiera współpraca autorytetów medycznych, organizacji pacjenckich oraz parlamentarzystów

Parlamentarny Zespół ds. Cukrzycy od 2019 roku jest miejscem, w którym doświadczenia pacjentów przekładają się na konkretne rozwiązania systemowe, m.in. refundację nowoczesnych technologii, poprawę opieki nad dziećmi z cukrzycą w szkołach czy rozwój leczenia zespołu stopy cukrzycowej.

– Mam zaszczyt przewodniczyć zespołowi od blisko siedmiu lat – to już moja druga kadencja w tej roli. Wcześniej zespołowi przewodniczyła posłanka i lekarka dr Lidia Gądek, jedna z jego inicjatorek. To dzięki jej zaangażowaniu prace zespołu od początku miały mocno merytoryczny charakter. Dziś mogę z przekonaniem powiedzieć, że jest to jedno z najbardziej konsekwentnie działających gremiów parlamentarnych w obszarze ochrony zdrowia, którego praca realnie przełożyła się na poprawę sytuacji pacjentów z cukrzycą – mówi posłanka Ewa Kołodziej.

Jak zaznacza, przez lata udało się wypracować wiele rozwiązań, które zmieniły codzienne funkcjonowanie pacjentów diabetologicznych. – Jednym z najważniejszych osiągnięć było wprowadzenie nowoczesnych terapii, dzięki którym ślepota cukrzycowa przestała być nieuchronnym powikłaniem choroby. Wczesne wykrywanie i skuteczne leczenie sprawiają dziś, że pacjent nie powinien tracić wzroku z powodu cukrzycy – tłumaczy Ewa Kołodziej. – Kolejnym istotnym krokiem była refundacja penów do insulin oraz rozwój refundacji systemów ciągłego monitorowania glikemii. CGM w sposób zasadniczy zmieniły codzienne funkcjonowanie chorych, a objęcie nimi m.in. kobiet w ciąży pozwoliło znacząco poprawić leczenie cukrzycy ciążowej. Z kolei dzieci z cukrzycą typu 1 w Polsce należą dziś do najlepiej zaopiekowanych pacjentów w Europie – dodaje.

Potrzebna ciągłość leczenia po wejściu w dorosłość

Jednym z najczęściej powracających tematów w pracach zespołu jest refundacja osobistych pomp insulinowych dla pacjentów po 26. roku życia. – Brak ciągłości finansowania w momencie wejścia w dorosłość to ogromne obciążenie dla młodych ludzi, którzy powinni móc skupić się na edukacji, pracy i zakładaniu rodziny, a nie na walce o dostęp do leczenia – podkreśla posłanka Kołodziej.

Na ten problem uwagę zwraca również poseł Norbert Pietrykowski, wiceprzewodniczący zespołu, który podkreśla, że współczesna diabetologia nie może kończyć się w momencie osiągnięcia przez pacjenta określonego wieku.

– Rozwój nowoczesnej diabetologii sprawił, że dzieci i młodzi dorośli z cukrzycą typu 1 mogą dziś prowadzić aktywne życie, studiować, pracować i funkcjonować znacznie lepiej niż jeszcze kilkanaście lat temu. Problem pojawia się jednak wtedy, gdy pacjent kończy 26 lat i nagle traci część wsparcia systemowego. To moment szczególnie trudny – młody człowiek rozpoczyna samodzielne życie, wchodzi na rynek pracy, zakłada rodzinę i jednocześnie musi mierzyć się z wysokimi kosztami leczenia. Państwo powinno zapewniać ciągłość terapii i nowoczesnej opieki także na tym etapie życia – podkreśla poseł.

Jak dodaje, kwestie diabetologiczne coraz częściej dotyczą nie tylko medycyny, ale również bezpieczeństwa społecznego i ekonomicznego. – Dobrze leczony pacjent ma większą szansę na aktywność zawodową, mniejsze ryzyko hospitalizacji i powikłań, a także większą samodzielność. Dlatego wydatki na nowoczesne leczenie diabetologiczne należy postrzegać jako inwestycję w zdrowie publiczne, a nie wyłącznie koszt dla systemu – zaznacza Norbert Pietrykowski.

Cukrzyca to nie tylko problem medyczny

W pracach Parlamentarnego Zespołu ds. Cukrzycy aktywnie uczestniczy senator Ewa Monika Kaliszuk. Dobrze obrazuje to rosnące znaczenie współpracy Sejmu i Senatu w obszarze zdrowia publicznego. Coraz wyraźniej widać także, że skuteczna polityka diabetologiczna nie może ograniczać się wyłącznie do systemu ochrony zdrowia. Senator Ewa Monika Kaliszuk: – Cukrzyca typu 1 od dawna przestała być postrzegana wyłącznie jako problem diabetologiczny. To choroba przewlekła, która wpływa na codzienne funkcjonowanie pacjentów i ich rodzin w wielu obszarach życia – od edukacji, przez aktywność zawodową, po system opieki społecznej i orzecznictwa. Dlatego coraz wyraźniej widać, że skuteczna polityka diabetologiczna wymaga nie tylko dobrych rozwiązań medycznych, ale również ścisłej współpracy pomiędzy różnymi obszarami państwa.

Senator Ewa Monika Kaliszuk podkreśla, rozmowy z rodzicami dzieci chorujących na cukrzycę typu 1, nauczycielami, pielęgniarkami szkolnymi i lekarzami pokazały, że wiele problemów nie wynika wyłącznie z kwestii medycznych, ale z niedostatecznej koordynacji pomiędzy instytucjami państwa. – W pracy parlamentarnej trudno pozostać obojętnym na problemy zgłaszane przez pacjentów i ich rodziny. Rolą parlamentarzysty jest przede wszystkim słuchać, rozumieć i tworzyć przestrzeń do merytorycznej rozmowy pomiędzy ekspertami, administracją publiczną i stroną społeczną – uważa.

Jednym z ważniejszych wydarzeń ostatnich miesięcy było seminarium „Dziecko z cukrzycą typu 1 w przedszkolu i szkole podstawowej”, którego inicjatorką była senator Kaliszuk we współpracy z Uniwersytetem Warmińsko-Mazurskim oraz tamtejszym Kuratorium Oświaty. – Bardzo wyraźnie wybrzmiało tam, że cukrzyca typu 1 nie jest wyłącznie problemem klinicznym. To również kwestia bezpieczeństwa dziecka w szkole, dostępności pielęgniarki szkolnej, odpowiedzialności nauczycieli, systemu orzecznictwa i wsparcia rodzin – podkreśla Ewa Monika Kaliszuk.

W spotkaniu uczestniczyli przedstawiciele środowiska medycznego, organizacji pacjenckich, samorządów, dyrektorzy szkół, nauczyciele i rodzice. Jak zaznacza senator, dyskusja pokazała ogromną potrzebę współpracy pomiędzy ochroną zdrowia, edukacją i administracją publiczną.

Parlament jako miejsce dialogu

Zdaniem członków zespołu jednym z największych atutów Parlamentarnego Zespołu ds. Cukrzycy jest możliwość prowadzenia merytorycznego dialogu ponad podziałami politycznymi.

– Parlamentarne zespoły są dziś bardzo ważnym miejscem spotkania doświadczeń pacjentów, wiedzy ekspertów, praktyki organizacji społecznych oraz możliwości legislacyjnych państwa. To przestrzeń do rozmowy skoncentrowanej na realnych potrzebach pacjentów i ich rodzin – podkreśla Ewa Monika Kaliszuk.

Jak dodaje, problemy diabetologiczne wykraczają dziś daleko poza obszar samej ochrony zdrowia. – Dotyczą także edukacji, polityki społecznej, rynku pracy oraz codziennego funkcjonowania rodzin. Dlatego działania parlamentarne również powinny mieć charakter kompleksowy i zintegrowany – uzupełnia.

W pracach zespołu regularnie uczestniczą przedstawiciele organizacji pacjenckich, eksperci diabetologii, kardiologii, nefrologii, okulistyki oraz zdrowia publicznego. Do zespołu trafiają również postulaty rodziców i pacjentów dotyczące funkcjonowania dzieci z cukrzycą typu 1 w szkołach i przedszkolach, problemów orzeczniczych czy potrzeby regularnych szkoleń dla personelu oświatowego. – To pokazuje, jak ważne jest budowanie trwałej współpracy pomiędzy parlamentem, administracją publiczną, ekspertami i organizacjami pacjenckimi – podkreśla senator Kaliszuk.

Kompleksowa opieka i walka z powikłaniami

Eksperci zgodnie podkreślają, że cukrzyca wymaga dziś wielospecjalistycznej, dobrze skoordynowanej opieki. Dotyczy to zwłaszcza pacjentów z powikłaniami. – W diabetologii nie ma miejsca na działania w izolacji – choroba ta wymaga skoordynowanej opieki wielu specjalistów. Tylko takie podejście pozwala skutecznie zapobiegać powikłaniom i realnie zmniejszać społeczne oraz ekonomiczne koszty cukrzycy – podkreśla Ewa Kołodziej.

Jednym z obszarów wymagających szczególnej uwagi pozostaje zespół stopy cukrzycowej. Polska nadal znajduje się w grupie krajów o wysokiej liczbie amputacji wykonywanych u pacjentów diabetologicznych. – Skala cierpienia pacjentów i liczba amputacji pokazują, jak bardzo potrzebne jest systemowe, kompleksowe leczenie, dlatego dążymy do stworzenia sieci wyspecjalizowanych ośrodków, w których amputacja będzie ostatecznością, a nie standardem – podkreśla przewodnicząca zespołu.

Poseł Marek Hok zwraca uwagę, że w przypadku cukrzycy ogromne znaczenie ma nie tylko dostęp do terapii, ale także odpowiednia organizacja całego procesu leczenia. – Pacjent diabetologiczny bardzo często wymaga równoczesnej opieki wielu specjalistów. Mówimy dziś nie tylko o samej kontroli glikemii, ale także o profilaktyce powikłań sercowo-naczyniowych, nefrologicznych, okulistycznych czy neurologicznych. Dlatego system powinien być organizowany wokół pacjenta i jego realnych potrzeb zdrowotnych, a nie wokół pojedynczych świadczeń – podkreśla poseł.

Skuteczna diabetologia wymaga również myślenia długofalowego. – Każde dobrze kontrolowane leczenie oznacza mniejsze ryzyko hospitalizacji, amputacji, niewydolności nerek czy zdarzeń sercowo-naczyniowych. To nie tylko poprawa jakości życia pacjentów, ale także ogromne znaczenie dla stabilności całego systemu ochrony zdrowia w przyszłości – zaznacza Marek Hok.

Coraz więcej wyzwań w diabetologii

Eksperci nie mają wątpliwości, że wraz ze wzrostem liczby pacjentów z cukrzycą wyzwań będzie przybywać. Dotyczy to zarówno dostępu do nowoczesnych terapii, jak i organizacji opieki nad chorymi. – Rolą parlamentarzystów jest dziś nie tylko udział w procesie legislacyjnym, ale również budowanie pomostu pomiędzy doświadczeniami społecznymi a instytucjami państwa. Parlamentarny Zespół ds. Cukrzycy może być miejscem, które taką współpracę realnie wzmacnia. Bo skuteczna pomoc pacjentom diabetologicznym zaczyna się tam, gdzie różne środowiska potrafią wspólnie rozmawiać nie o kompetencjach instytucji, lecz o codziennym życiu pacjentów oraz ich rodzin – podkreśla senator Ewa Monika Kaliszuk.

Ewa Kołodziej dodaje, że pomimo trudnej sytuacji finansowej państwa konieczne są dalsze działania poprawiające bezpieczeństwo pacjentów. – Choć nie jestem lekarzem i nie choruję na cukrzycę, praca w zespole uświadomiła mi ogrom wyzwań, z jakimi mierzą się pacjenci. Wierzę jednak, że możliwe są kolejne zmiany, które poprawią jakość i bezpieczeństwo ich życia – podsumowuje przewodnicząca Parlamentarnego Zespołu ds. Cukrzycy.

Ewa Podsiadły-Natorska, Luiza Łuniewska

Artykuł Parlament i pacjenci. Jak budować nowoczesny system opieki diabetologicznej? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Poseł Marek Hok, przewodniczący Podkomisji stałej ds. onkologii, zastępca przewodniczącego Komisji Zdrowia, w rozmowie z Ewą Podsiadły-Natorską

Zacznijmy od tematu, który przez lata pozostawał na marginesie debaty publicznej, choć dla pacjentów ma znaczenie właściwie fundamentalne. Dlaczego zabezpieczenie płodności pacjentów onkologicznych stało się jednym z pana priorytetów?

Bo coraz częściej mówimy dziś o onkologii jako o chorobie przewlekłej, z którą pacjenci żyją wiele lat, a nie tylko o walce o przeżycie najbliższych miesięcy. Postęp medycyny sprawił, że ratujemy życie coraz skuteczniej, ale system nie nadążył z myśleniem o tym, co dalej. Dla młodych pacjentów – kobiet oraz mężczyzn – perspektywa utraty płodności bywa równie traumatyczna jak sama diagnoza nowotworu. Leczenie nie może oznaczać odebrania szansy na przyszłe rodzicielstwo, jeśli medycyna daje dziś narzędzia, aby temu zapobiec. Zwłaszcza że z perspektywy klinicznej wiemy, że możliwości istnieją – to np. kriokonserwacja komórek rozrodczych, tkanki jajnika, nasienia.

Gdzie więc pana zdaniem leży największa luka w systemie?

Problem jest wielopoziomowy. Po pierwsze – brak systemowych, jasnych ścieżek postępowania. Zabezpieczenie płodności nadal zależy od miejsca leczenia, wiedzy konkretnego lekarza i determinacji samego pacjenta. Po drugie – finansowanie. W wielu przypadkach procedury te nie są refundowane lub są dostępne tylko w ograniczonym zakresie. Po trzecie – czas. W onkologii decyzje trzeba podejmować bardzo szybko, a pacjent często nie dostaje rzetelnej informacji, że ma prawo i realną możliwość zabezpieczenia swojej płodności przed rozpoczęciem terapii.

Czyli problemem nie jest wyłącznie brak technologii, ale brak standardu?

Dokładnie tak. Dlatego w Podkomisji stałej ds. onkologii chcemy pracować nad rozwiązaniami, które wprowadzą obowiązek informowania pacjenta o ryzyku niepłodności i dostępnych opcjach jej zabezpieczenia. To powinno być elementem standardu opieki onkologicznej, a nie dobra wola czy dodatkowa inicjatywa. Rozmawiamy o modelu, w którym pacjent już na etapie planowania leczenia ma zapewnioną szybką konsultację z ośrodkiem zajmującym się medycyną rozrodu.

Ten temat dotyczy nie tylko dorosłych, ale też dzieci i nastolatków leczonych onkologicznie. Czy również ta grupa jest uwzględniana w planowanych działaniach?

Tak – jest to szczególnie wrażliwy obszar. U dzieci i młodzieży decyzje podejmują rodzice, często w ogromnym stresie, pod presją czasu. Tym bardziej potrzebujemy jasnych rekomendacji i wsparcia systemowego. W krajach Europy Zachodniej zabezpieczenie płodności u młodych pacjentów onkologicznych jest standardem. Polska nie powinna pozostawać w tyle. Mówimy o jakości życia w dorosłości tych osób – o ich prawie do normalności po chorobie.

Przejdźmy do kolejnego obszaru, którym zajmowała się Podkomisja stała ds. onkologii w ostatnich miesiącach – do chirurgii robotycznej. Dlaczego ten temat znalazł się w centrum Waszych prac?

Chirurgia robotyczna to jeden z najbardziej dynamicznie rozwijających się obszarów współczesnej medycyny. W onkologii oznacza ona często mniejszą traumatyzację tkanek, krótszy czas hospitalizacji i szybszy powrót pacjenta do sprawności, a także do dalszego leczenia systemowego. Problem w Polsce polegał na tym, że rozwój tej technologii był przez lata chaotyczny i nierównomierny – zależny od lokalnych decyzji i możliwości finansowych placówek.

Czyli znowu wracamy do kwestii systemu?

Niestety. Dyskusje w Podkomisji dotyczyły nie tylko samej technologii, ale też kadr, certyfikacji ośrodków, jakości i bezpieczeństwa procedur. Robot nie operuje sam – kluczowe jest doświadczenie zespołu i odpowiednie przygotowanie. Zależy nam na tym, aby chirurgia robotyczna była narzędziem poprawy jakości leczenia, a nie jedynie kosztowną wizytówką szpitala.

W podobnym duchu mówi się dziś o medycynie nuklearnej – jako jednym z filarów nowoczesnej diagnostyki i terapii onkologicznej. Jakie wnioski płyną z prac Podkomisji w tym obszarze?

Medycyna nuklearna to absolutna podstawa nowoczesnej onkologii precyzyjnej – zarówno w diagnostyce, jak i w leczeniu izotopowym. Bez niej nie da się mówić o skutecznym planowaniu terapii. Tymczasem w Polsce wciąż mamy niedobory infrastrukturalne i kadrowe, a dostęp do nowoczesnych procedur bywa ograniczony regionalnie. Rozmawiamy o konieczności długofalowych inwestycji, ale też o stabilnym finansowaniu i planowaniu zasobów, bo to obszar wymagający szczególnej odpowiedzialności.

Wspomniał pan również o rozwoju terapii CAR-T jako kolejnym priorytecie. Co dziś jest największym wyzwaniem w tym obszarze?

CAR-T to przełom w leczeniu wybranych nowotworów hematologicznych, ale też ogromne wyzwanie organizacyjne i finansowe. Nie chodzi tylko o samą refundację terapii, ale o całe zaplecze: kwalifikację pacjentów, wyspecjalizowane ośrodki, opiekę nad chorym po podaniu leczenia. Jako Podkomisja chcemy patrzeć na CAR-T nie jako na pojedynczą procedurę, lecz jako element spójnego systemu leczenia wysokospecjalistycznego.

Na koniec zapytam szerzej: co łączy te wszystkie obszary – płodność, robotykę, medycynę nuklearną, CAR-T?

Wspólnym mianownikiem jest długofalowe myślenie o pacjencie. Nie tylko o tym, jakie są jego rokowania, ale w jakim stanie będzie żył po leczeniu. Nowoczesna onkologia to nie pojedyncze technologie, lecz odpowiedzialne decyzje systemowe, które pozwalają te technologie realnie wykorzystać. I to właśnie jest cel prac naszej Podkomisji.

Artykuł „Leczyć nowotwór, nie odbierając przyszłości”. O płodności, robotyce i nowoczesnej onkologii pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rak płuca powoduje najwięcej zgonów wśród Polaków. Co można zrobić, aby to zatrzymać?

Marcelina Zawisza (Razem)
Posłanka RP, Komisja Zdrowia Sejmu

Jako posłanki i posłowie nieustannie stykamy się z lobbingiem koncernów nikotynowych. Prawo musi być tak skonstruowane, żeby służyło obywatelom, a nie firmom tytoniowym. Partia Razem prowadzi w Sejmie politykę ukierunkowaną na interes publiczny, czyli zdrowie Polek i Polaków, a nie zyski tytoniowych korporacji.

Wśród działań państwa polskiego nie ma lepszego sposobu na zatrzymanie raka płuca niż konsekwentne prowadzenie polityki zmniejszania dostępności ekonomicznej papierosów, produktów tytoniowych i waporyzatorów. Podstawowe narzędzie w tym przypadku to odpowiednia polityka akcyzowa.

Doskonałym pomysłem jest również refundowana przez państwo pomoc w rzucaniu palenia. Trzeba rozważyć zarówno refundację leków stosowanych u takich pacjentów, jak i świadczeń realizowanych w ramach podstawowej opieki zdrowotnej oraz opieki farmaceutycznej. Takie rozwiązania realnie wspierają pacjentki i pacjentów, którzy chcą zerwać z nałogiem. Powiązaną kwestią są też przepisy dotyczące reklamy, czyli stymulacji popytu na te produkty. Zakaz palenia w miejscach publicznych przyniósł ogromne korzyści społeczne. To pokazuje, że naprawdę warto iść dalej z dobrymi rozwiązaniami prawnymi.

Patryk Wicher (PiS)
Poseł RP, Komisja Zdrowia Sejmu

Rak płuca to dziś jeden z najpoważniejszych problemów zdrowotnych w Polsce, a jednocześnie przykład, jak bardzo potrzebujemy zmiany myślenia o systemie ochrony zdrowia. Wciąż działamy reaktywnie. Leczymy skutki, zamiast zapobiegać przyczynom. Tymczasem to właśnie medycyna prewencyjna, a nie naprawcza, powinna stać się fundamentem polityki zdrowotnej państwa. Kluczowe znaczenie ma profilaktyka, zarówno pierwotna, jak i wtórna. Pierwsza to konsekwentna walka z uzależnieniem od tytoniu, edukacja zdrowotna już od najmłodszych lat, wspieranie programów antynikotynowych i tworzenie przestrzeni publicznej wolnej od dymu. Druga to regularne badania przesiewowe, które pozwalają wykrywać chorobę na wczesnym etapie.

Nie można jednak mówić o skutecznej profilaktyce bez zmian systemowych. Potrzebujemy realnego przesunięcia środków finansowych z kosztownego leczenia skutków chorób na ich zapobieganie. Inwestycja w profilaktykę zawsze się zwraca. Nie tylko w zdrowiu i jakości życia obywateli, ale też w wydolności gospodarki i stabilności rynku pracy. W Polsce wciąż brakuje świadomości, że wczesne wykrycie nowotworu oznacza nie tylko szansę na całkowite wyleczenie, ale również szybki powrót do pełnej aktywności zawodowej. Wcześnie wykryty nowotwór to krótsze leczenie, mniejsze obciążenie dla szpitali i większa szansa na zachowanie pełni życia.

Naszym celem powinno być stworzenie spójnej, długofalowej strategii profilaktyki onkologicznej opartej na edukacji, dostępności badań i wczesnej diagnostyce. To właśnie tutaj leży prawdziwa odpowiedzialność państwa – w ochronie zdrowia, zanim pojawi się choroba.

Artykuł Jak zatrzymać raka płuca? Dwugłos polityczny pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa Ewy Podsiadły-Natorskiej z posłem Norbertem Pietrykowskim (Polska 2050)

Kieruje pan nowo powołanym Parlamentarnym Zespołem ds. Regulacji Rynku Aptecznego i Produktów Leczniczych. W jakiej kondycji jest polski rynek apteczny?

Rynek apteczny w Polsce od kilku lat przechodzi bardzo trudny okres. Z jednej strony mamy nadregulację, która blokuje rozwój, a z drugiej – dramatyczne wykluczenie farmaceutyczne. Mówiąc o nadregulacji, mam na myśli zbyt restrykcyjne przepisy, które uniemożliwiają naturalny rozwój rynku i dostosowanie się do potrzeb pacjentów. Przykładem jest tzw. Apteka dla Aptekarza, która wprowadziła wymóg, że właścicielem nowej apteki może być wyłącznie farmaceuta prowadzący nie więcej niż cztery placówki. Do tego dochodzą ograniczenia geograficzne – nowa apteka nie może powstać bliżej niż 500 metrów od istniejącej i tylko wtedy, gdy na danym obszarze przypada określona liczba mieszkańców.

Na drugim biegunie jest wykluczenie farmaceutyczne: szacuje się, że ponad 400 gmin w Polsce nie ma żadnej apteki! Oznacza to, że setki tysięcy obywateli, szczególnie osoby starsze, muszą pokonywać dziesiątki kilometrów, aby zrealizować receptę. Powołanie Zespołu ds. Regulacji Rynku Aptecznego i Produktów Leczniczych ma na celu zdiagnozowanie przyczyn tego stanu rzeczy i wypracowanie rozwiązań legislacyjnych, które przywrócą równowagę pomiędzy interesem pacjenta, farmaceutów oraz państwa.

Ponad 400 gmin bez apteki to nie tylko statystyka, ale realne zagrożenie dla zdrowia publicznego. Jak to możliwe, że dopuściliśmy do takiego wykluczenia pacjentów?

Problem narasta od kilku lat. Po wprowadzeniu ustawy Apteka dla Aptekarza w 2017 roku wiele nowych aptek po prostu nie powstało, bo rynek został w dużej mierze zamknięty. Intencje ustawy były słuszne, jednak praktyka pokazała, że w małych miejscowościach otwarcie apteki stało się niemożliwe. W efekcie duże sieci się wycofały, a indywidualnych farmaceutów, którzy mogliby inwestować, zaczęło brakować.

Trwa dyskusja nad nową wersją ustawy: tzw. Apteka dla Aptekarza 2.0. Jak pan ocenia ten projekt?

Mam wrażenie, że nie wyciągnięto wniosków z błędów poprzedniej regulacji. Nowy projekt jeszcze bardziej usztywnia rynek, co może doprowadzić do dalszego odpływu inwestorów i likwidacji aptek w mniejszych miejscowościach. Jestem zwolennikiem mądrej liberalizacji – takiej, która pozwala zachować kontrolę nad jakością i etyką zawodu, ale jednocześnie umożliwia rozwój sieci i otwieranie nowych placówek tam, gdzie ich dziś nie ma. Warto dodać, że Trybunał Konstytucyjny uznał przepisy Apteki dla Aptekarza 2.0 za niezgodne z Konstytucją. Orzeczenie to oznacza, że zmiany wprowadzone przez tę ustawę zostały uchylone, co może wpłynąć na dalszy rozwój rynku aptecznego w Polsce.

Jakie działania w tej sprawie planuje kierowany przez pana zespół?

Chcemy przeprowadzić szerokie konsultacje – zarówno z farmaceutami, izbami aptekarskimi, jak i samorządami oraz pacjentami. Naszym celem jest przygotowanie raportu pokazującego rzeczywisty stan rynku: ilu farmaceutów brakuje, jak wyglądają marże, jakie są bariery inwestycyjne. Dopiero na tej podstawie będziemy rekomendować konkretne zmiany legislacyjne.

W ostatnich miesiącach dużym echem odbiła się również petycja „Apteka dla Pacjenta, a nie tylko dla Aptekarza. Apel o potrzebną deregulację prawa”. Jak pan ocenia ten pomysł?

Ta petycja jest bardzo ważnym sygnałem, że problem dostępu do leków dotyka nie tylko farmaceutów, ale przede wszystkim pacjentów i samorządy lokalne. Hasło „Apteka dla Pacjenta” idealnie oddaje istotę problemu; apteka to część systemu ochrony zdrowia, która ma służyć ludziom, a nie tylko chronić interes właścicieli. Zgadzam się, że nadszedł czas na przywrócenie nadrzędnej zasady, że dobro pacjenta jest najważniejsze. Deregulacja nie oznacza chaosu, lecz mądre ułatwienia, które pozwalają otwierać nowe placówki tam, gdzie są potrzebne, i zapewnić pacjentom szybki i bezpieczny dostęp do leków. Jest to fundamentalna zmiana perspektywy: prawo powinno służyć obywatelowi, a nie odwrotnie.

To jednak nie koniec bolączek polskiego rynku aptecznego – coraz częściej słyszy się, że spada zainteresowanie studiowaniem farmacji…

To bardzo niepokojący trend. Dane z uczelni pokazują, że liczba kandydatów na farmację w ostatnich latach spadła nawet o 30–40 proc. Młodzi ludzie widzą, że praca w aptece staje się coraz mniej atrakcyjna zarówno finansowo, jak i prestiżowo. Wielu absolwentów wybiera przemysł farmaceutyczny albo pracę za granicą. Jeśli tego nie zatrzymamy, za kilka lat może się okazać, że nie będzie komu prowadzić aptek.

Co zrobić, aby zawód farmaceuty odzyskał prestiż?

Po pierwsze – docenić rolę farmaceuty jako specjalisty medycznego, a nie tylko sprzedawcy leków. W wielu krajach farmaceuci uczestniczą w procesie leczenia, prowadzą konsultacje farmakologiczne, wykonują proste badania diagnostyczne. W Polsce również możemy pójść w tym kierunku – to podniesie rangę zawodu i realnie odciąży system ochrony zdrowia. Dodatkowo warto rozszerzyć kompetencje kliniczne farmaceutów, umożliwiając im udział w programach profilaktycznych, monitorowaniu terapii lekowej czy doradztwie w chorobach przewlekłych. Ważne jest również budowanie widoczności społecznej zawodu poprzez kampanie edukacyjne oraz wprowadzenie ścieżek kariery klinicznej i możliwości uczestnictwa farmaceutów w badaniach naukowych oraz różnych projektach zdrowotnych.

Jak chciałby pan, żeby rynek apteczny wyglądał za pięć lat?

Marzę o Polsce, w której każdy pacjent ma aptekę w zasięgu co najwyżej kilku kilometrów, farmaceuta jest partnerem lekarza, a rynek rozwija się uczciwie, bez barier administracyjnych ani niepotrzebnych napięć. To wcale nie jest utopia tylko kwestia rozsądnej legislacji i dobrej woli wszystkich stron. Mam nadzieję, że zespół parlamentarny, któremu przewodniczę, pomoże w realizacji tego zadania. Systematycznie nad tym pracujemy. Mądry kompromis jest możliwy.

Artykuł Poseł Norbert Pietrykowski: Trzeba przywrócić równowagę na rynku aptecznym pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Dlaczego pomimo wzrostu nakładów na ochronę zdrowia w ostatnich latach Polska nadal znajduje się wśród krajów Unii Europejskiej z najniższym wskaźnikiem 5-letnich przeżyć pacjentów onkologicznych?

Minister Katarzyna Sójka (PiS)
Przewodnicząca Parlamentarnego Zespołu ds. Praw Pacjenta, Zastępca Przewodniczącego Komisji Zdrowia

Gdyby nie było rekordowego wzrostu nakładów na ochronę zdrowia i koncentrowania się na onkologii jako jednym z priorytetowych obszarów, ten wskaźnik były z pewnością jeszcze niższy. Krajowa Sieć Onkologiczna, wprowadzenie innowacyjnych terapii oraz leków to skok jakościowy, jakiego w Polsce nie było nigdy. Niestety, choroby onkologiczne będące chorobami cywilizacyjnymi i jedną z najczęstszych przyczyn zgonów, mają różny przebieg, dlatego kluczem do sprawnego działania – poza dalszym wsparciem finansowym onkologii (którego aktualnie nie ma) – jest również rozwijanie powszechnej diagnostyki oraz realizacja w sposób SKUTECZNY programów profilaktycznych. Być może – perspektywicznie – wskaźnik ten miałby również inny wymiar, gdyby rząd przestał blokować wypłatę kilku miliardów złotych z Funduszu Medycznego przeznaczonych właśnie na nowe ośrodki onkologiczne w całym kraju. Rozbudowa i unowocześnienie strategicznych placówek w sposób znaczący nie tylko zwiększa jakość świadczonych usług leczniczych i zaangażowanie personelu, ale przede wszystkim pozwala na sprawniejszą opiekę nad pacjentem, która finalnie ma wpływ na zmianę rzeczonego wskaźnika.

Poseł Marek Hok (KO)
Przewodniczący Parlamentarnego Zespołu ds. Onkologii, Zastępca Przewodniczącego Komisji Zdrowia

Dlaczego pomimo wzrostu nakładów na ochronę zdrowia w ostatnich latach Polska nadal znajduje się wśród krajów Unii Europejskiej z najniższym wskaźnikiem 5-letnich przeżyć pacjentów onkologicznych?

Najnowsze dane wskazują, że od wielu lat poziom nakładów publicznych na ochronę zdrowia w stosunku do PKB należy do najniższych wśród państw Unii Europejskiej. Nasi poprzednicy podjęli szereg decyzji, które ograniczyły przychody Narodowego Funduszu Zdrowia oraz zwiększyły obciążenia płatnika publicznego. W szczególności warto wspomnieć nowelizację ustawy o zawodzie lekarza i lekarza dentysty, która pozbawiła Narodowy Fundusz Zdrowia wielu miliardów złotych każdego roku.

W przypadku onkologii warto zwrócić uwagę, że zostawiono ustawę o Krajowej Sieci Onkologicznej, której pilotaż zakończył się fiaskiem, opisanym w oficjalnym raporcie resortu zdrowia. Jednocześnie wpisano tę reformę do Krajowego Planu Odbudowy, wiążąc ręce obecnemu kierownictwu resortu zdrowia. Okoliczności naprawdę mają znaczenie.

Spójrzmy jednak w przyszłość. Potrzebujemy koncentracji leczenia zabiegowego oraz rozproszenia leczenia uzupełniającego. Powinny powstać unity narządowe w najczęściej występujących nowotworach. Dużym osiągnięciem pani minister jest publikacja w ekspresowym tempie zaleceń postępowania diagnostyczno-terapeutycznego dla poszczególnych nowotworów, teraz musimy monitorować ich realizację. Czekamy na wprowadzenie programu „Moje Zdrowie”, który będzie kompleksowo dawał szansę na podejście do profilaktyki zdrowotnej. Dane instytucji publicznych jasno wskazują, że nie poprawimy skuteczności opieki onkologicznej bez profilaktyki oraz wczesnej diagnostyki. Zmieniamy kierunek, ale to wyzwanie długofalowe. Pierwsze dane dot. zmiany wskaźnika 5-letnich przeżyć za rządów nowej koalicji poznamy w 2027 r. Zachowajmy spokój i wspierajmy dobre pomysły.

Artykuł Dwugłos polityczny: onkologia 2025 pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Z posłem Markiem Hokiem, wiceprzewodniczącym Komisji Zdrowia Sejmu RP, rozmawia Ewa Podsiadły-Natorska

Według Krajowych Producentów Leków z powodu nadmiernego obciążenia szpitali zwiększanie liczby pacjentów leczonych w ramach programów lekowych staje się niemożliwe. Podawanie terapii biologicznych należy więc – przynajmniej częściowo – przenieść do AOS, czyli do poradni.

Udostępnienie leków biologicznych również w AOS, poza szpitalami, jest koniecznością. Dotyczy to jednak głównie leków biorównoważnych, masowo dostępnych dla polskich pacjentów. Polscy producenci tej grupy leków mają rację, kiedy zwracają uwagę, że wykorzystanie ich potencjału produkcyjnego nie jest wystarczające. Te leki powinny leczyć wszystkich potrzebujących.

Leki biologiczne biorównoważne (generyczne) są nie tylko tanie, ale też wszechstronnie poznane naukowo, dzięki czemu wiemy, w jakich wskazaniach ich stosowanie jest bezpieczne i przynosi optymalne rezultaty. Jednakże oryginalne leki biologiczne powinny w większości pozostać w programach lekowych i być podawane w szpitalach. Państwo polskie wydaje na nie ogromne kwoty i musi monitorować efekty leczenia. Natomiast w zwiększeniu dostępu do leków biologicznych biorównoważnych pomóc może przeniesienie ich do lecznictwa otwartego (czyli do AOS) oraz dalsze zmiany zapisów w programach lekowych.

Pandemia COVID-19 unaoczniła wszystkim krajom, jak gigantycznych dokapitalizowań mogą potrzebować lokalne systemy ochrony zdrowia…

Teraz jest czas na wprowadzanie zmian, by zmniejszać wydatki na system, a jednocześnie go wzmacniać, np. kluczowe są zmiany organizacyjne i racjonalizacja wydatków na leczenie, choćby przez zwiększenie roli AOS. Szczególnie że dostępność leczenia biologicznego w Polsce nie osiągnie poziomu europejskiego, jeżeli terapie te będą dostępne wyłącznie w szpitalach.

Konieczne jest uporządkowanie wydatków na opiekę zdrowotną – w perspektywie krótko- oraz długoterminowej. Obecnie trwa opracowywanie zmian szybkiej nowelizacji ustawy refundacyjnej (SZNUR); projekt nowelizacji ma być gotowy do końca wakacji, natomiast na początku września ma trafić do konsultacji wewnętrznych oraz zewnętrznych.

Z danych wynika, że same leki generyczne w terapiach biologicznych pozwoliły systemom opieki zdrowotnej na oszczędności rzędu, bagatela, 160 mld dolarów (szacunki na latach 2019–2023)!

Rozwój leków biologicznych biorównoważnych dla systemów ochrony zdrowia oznacza istotne korzyści, dlatego jest to kierunek, w którym należy podążać. Dziś mamy realne szanse na przeniesienie leczenia biologicznego do AOS m.in. dzięki zapowiedzi minister Izabeli Leszczyny, która chce wprowadzić „odwróconą piramidę świadczeń”. Wówczas szereg świadczeń medycznych można by wykonywać poza szpitalem. Zapowiedziana przez minister Leszczynę ambulatoryzacja wielu procedur szpitalnych to szansa na udostępnienie leczenia biologicznego w poradniach.

Jaką korzyść z przeniesienia leczenia biologicznego do AOS mieliby pacjenci oraz ich bliscy?

Po tym, jak wprowadzono na rynek leki biologiczne biorównoważne, na terenie Unii Europejskiej zarejestrowano nawet 100-procentowy wzrost stosowania terapii biologicznych. Dzięki temu pacjenci mają dostęp do leków, które mogą realnie zmienić ich życie. Jest to szczególnie widoczne w reumatologii, gdzie leczenie biologiczne daje najlepsze efekty. Najniższą dostępność do leczenia spośród analizowanych programów lekowych mają polscy pacjenci z umiarkowaną i ciężką postacią łuszczycy plackowatej. W 2018 r. leczonych było zaledwie 0,5 proc. ich populacji. Dla porównania – w Europie Zachodniej to 20 proc. pacjentów.

Jeśli pacjent jest chory, a nie otrzymuje terapii wskutek różnych barier organizacyjnych – choć terapia dla niego istnieje – sprawiamy, że cierpi i żyje na marginesie społeczeństwa. Przez swoją chorobę zostaje wykluczony społecznie, zawodowo. Uwolnienie leczenia biologicznego z programów lekowych przede wszystkim poprawi komfort życia chorych, którzy nie będą już musieli jeździć do oddalonych często o kilkaset kilometrów szpitali wyłącznie na podanie leku. Pacjenci bardzo często nie są w stanie podróżować sami, więc jest to przedsięwzięcie angażujące także opiekunów, czyli najczęściej krewnych pacjenta. Dodatkowo pobyt w szpitalu w przypadku chorób przewlekłych, gdy odporność organizmu jest osłabiona, nierzadko bywa ryzykowny, a nie każda choroba wymaga przecież przebywania na oddziale szpitalnym.

Czy zgodzi się pan z tezą, że to właśnie pacjenci są tymi, którzy powinni odnieść największe korzyści z przeniesienia leczenia biologicznego do AOS i o tym trzeba bezwzględnie pamiętać?

Tak. Pacjent ma prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej. Świadczenia te powinny być mu udzielone z należytą starannością. Oznacza to, że jeśli jakaś terapia jest dostępna, pacjent powinien mieć prawo z niej skorzystać, a kwestie organizacyjne (takie jak np. brak miejsc w szpitalach) nie powinny być ku temu przeszkodą.

Udostępnienie leczenia biologicznego w AOS istotnie zwiększy liczbę pacjentów korzystających z terapii obecnie najskuteczniejszych. Błędne jest również myślenie, że leczenie biologiczne dotyczy wyłącznie bardzo nowoczesnych, innowacyjnych leków, które z tego powodu powinny być podawane choremu pod ścisłym nadzorem lekarskim i trudno liczyć na łatwy do nich dostęp.

Chciałbym przy tym podkreślić, że leki biologiczne biorównoważne są równie skuteczne i bezpieczne co ich oryginalne odpowiedniki. To po prostu ta sama substancja chemiczna, lek różni się jedynie nazwą i miejscem produkcji. Potencjał takich leków w terapii chorób przewlekłych jest ogromny. Dziś nie ma żadnego powodu, aby polscy pacjenci mieli gorszy dostęp do terapii biologicznych w porównaniu do reszty Europy.

Czy według Komisji Zdrowia Sejmu RP przeniesienie terapii biologicznych do AOS jest rozwiązaniem optymalnym?

Z pewnością należy rozszerzyć spektrum leków podawanych w warunkach AOS, choćby ze względu na stan budżetu płatnika. Nie wolno robić tego w sposób bezrefleksyjny, tzn. automatyczny. Uwolnienie terapii biologicznych z programów lekowych przynosi bardzo dużo korzyści – dla pacjentów, lekarzy i płatnika, choć oczywiście przeniesienie wszystkich terapii biologicznych z programów lekowych do AOS nie jest realne; odbyłoby się to w tych przypadkach, w których byłoby to możliwe i w których istnieje konkurencja cenowa. To model, który realizowany jest w wielu krajach i się tam sprawdza.

Artykuł Należy szanować prawa pacjenta pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Choroby rzadkie zawsze stanowiły duże wyzwanie dla systemu ochrony zdrowia. Z reguły to choroby o ciężkim i przewlekłym przebiegu. Walka z chorobami rzadkimi musi polegać na wspieraniu najnowocześniejszych badań naukowych. Najnowszych metod diagnostyki. Ale także na ciągłym monitoringu najnowszych osiągnieć dotyczących leków – mówi Bartosz Arłukowicz, lekarz i poseł, przewodniczący Komisji Zdrowia Sejmu RP.

Jakie są priorytety systemowych zmian dla pacjentów z chorobami rzadkimi? Na czym polegają i jaki efekt mogą dać?

Choroby rzadkie zawsze stanowiły duże wyzwanie dla systemu ochrony zdrowia. Z reguły to choroby o ciężkim i przewlekłym przebiegu. Są one priorytetem dla każdego ministra zdrowia. Leczenie ich jest często bardzo kosztowne, ale niezbędne.

Jak więc leczyć choroby rzadkie?

Walka z chorobami rzadkimi musi polegać na wspieraniu najnowocześniejszych badań naukowych. Najnowszych metod diagnostyki. Ale także na ciągłym monitoringu najnowszych osiągnieć dotyczących leków.

Pacjenci z chorobami rzadkimi są w Polsce leczeni efektywnie?

Rozwój nauki i technologii medycznych stawia zawsze przed każdym ministrem zdrowia duże wyzwanie. To proces ciągły i rozwijający się. Tak naprawdę trudno odnaleźć moment, w którym można powiedzieć, że leczenie jest efektywne, bo cały czas pojawiają się nowe metody leczenia.

Aż 80 proc. chorób rzadkich to choroby genetyczne. Eksperci już od pewnego czasu mówią o konieczności przyjęcia ustawy o testach genetycznych.

Wspieranie badań genetycznych było i jest naszym priorytetem. Rozwój genetyki przybliża możliwość rozwiazywania problemów wcześniej nierozwiązywalnych. Dlatego badania genetyczne stanowią najważniejszą podstawę walki z problemami chorób rzadkich.

Dla optymalnej diagnostyki i leczenia chorób rzadkich – tak jak w innych dziedzinach – niezbędna jest dostępność specjalistów, a tych w Polsce brakuje.

Problemy kadrowe w systemie ochrony zdrowia narastają, w ostatnich ośmiu latach kolejki do specjalistów wydłużyły się drastycznie. Działania w kierunku poprawy sytuacji kadrowej w ochronie zdrowia muszą być także naszym priorytetem.

Co w ramach diagnostyki choroby rzadkiej może zrobić lekarz POZ? Co to oznacza dla pacjenta?

Lekarz POZ odgrywa kluczową rolę w systemie ochrony zdrowia; pierwsze objawy chorób rzadkich nierzadko są bardzo dyskretne i lekarz, który ma pierwszy kontakt z rodziną, te pierwsze objawy często wychwytuje, więc współpraca z lekarzem POZ musi być ciągła i stała.

Artykuł Bartosz Arłukowicz: Priorytety systemowych zmian dla pacjentów z chorobami rzadkimi pochodzi z serwisu Świat Lekarza.