– Europa zaczyna rozumieć, że zdrowie mózgu stanowi fundament gospodarki, zatrudnienia i spójności społecznej – mówi Iwona Kozłowska, przewodnicząca Parlamentarnego Zespołu ds. Chorób Centralnego Układu Nerwowego oraz Parlamentarnego Zespołu ds. SMA, członkini sejmowej Komisji Zdrowia

Jakie najważniejsze wnioski przywiozła pani z obchodów Europejskiego Dnia Mózgu w Parlamencie Europejskim? Czy Europa traktuje dziś zdrowie mózgu jako jeden z kluczowych priorytetów zdrowia publicznego?

Podczas obchodów Europejskiego Dnia Mózgu, które odbyły się w Parlamencie Europejskim, zgromadziło się kilkaset osób – lekarzy, neurologów, decydentów oraz przedstawicieli organizacji pacjenckich. Miałam zaszczyt być wśród nich i do Polski wróciłam z przekonaniem, że możemy znaleźć się w przełomowym momencie, lecz tylko wtedy, gdy słowa zostaną przekute w konkretne działania.

Najważniejszy wniosek? Mózg przestaje być postrzegany wyłącznie jako temat medyczny. Europa zaczyna rozumieć, że zdrowie mózgu stanowi fundament gospodarki, zatrudnienia i spójności społecznej. Choroby neurologiczne i psychiatryczne są dziś największą przyczyną niepełnosprawności na naszym kontynencie. To nie tylko statystyki – to miliony rodzin, które każdego dnia mierzą się z tym wyzwaniem, często bez wystarczającego wsparcia systemowego.

Szczególnie znaczące były dla mnie dwa sygnały polityczne płynące z Brukseli.

Jakie?

Pierwszy to wizyta przewodniczącej Parlamentu Europejskiego, Roberty Metsoli, na wystawie Brain Health Mission. Obecność najwyższych władz instytucji unijnej na wydarzeniu poświęconym zdrowiu mózgu nie jest przypadkiem – to wyraźna deklaracja polityczna. Drugi ważny sygnał: w lutym 2026 roku Komisja Zdrowia Publicznego Parlamentu Europejskiego przeprowadziła specjalne wysłuchanie poświęcone tej tematyce.

Podczas wizyty w Brukseli rozmawiałam m.in. z europosłem Adamem Jarubasem, który przewodniczył tym pracom; widać wyraźnie, że temat zdrowia mózgu nabiera realnego rozpędu parlamentarnego. Jest jednak także pewne „ale”. Wciąż brakuje tego, co w polityce europejskiej jest najtrudniejsze do osiągnięcia: spójnego planu działania z konkretnymi zobowiązaniami i zapewnionym finansowaniem. Partnerzy inicjatywy Brain Health Mission są zgodni co do tego, że potrzebujemy Europejskiego Planu Koordynacji dla Mózgu, który połączy zdrowie neurologiczne i psychiczne oraz włączy je w polityki edukacyjne, społeczne, cyfrowe oraz rynku pracy. Dziś te obszary funkcjonują oddzielnie, a właśnie ta fragmentaryzacja generuje największe koszty – zarówno w wymiarze ludzkiego cierpienia, jak i miliardów euro przeznaczanych na leczenie chorób, którym można zapobiec. Wróciłam więc z Brukseli z jasnym przesłaniem, które chcę przekuć w konkretne działania w polskim parlamencie: zdrowie mózgu to nie luksus, lecz konieczność.

Gdzie pani zdaniem Polska znajduje się dziś w kontekście profilaktyki chorób mózgu na tle innych krajów unijnych? Co robimy dobrze, a co wymaga pilnej poprawy?

Polska sieć oddziałów udarowych należy dziś do najlepiej rozwiniętych w Europie Środkowo-Wschodniej. Czas od wystąpienia objawów do podania leku trombolitycznego systematycznie się skraca – i to nie przypadek, lecz efekt wieloletniej konsekwentnej pracy środowiska neurologicznego oraz odważnych decyzji refundacyjnych. Podobnie jest z rdzeniowym zanikiem mięśni (SMA); program leczenia, który wdrożyła Polska, jest przywoływany na europejskich forach jako wzór szybkiej reakcji systemu na przełomowe terapie. Dzieci, które jeszcze kilka lat temu nie miały żadnych szans, dziś rosną, rozwijają się, chodzą do szkoły. To są realne sukcesy.

Niestety, psychiatra dzieci młodzieży w Polsce jest w stanie, który powinien nas wszystkich niepokoić. Pandemia odsłoniła skalę kryzysu zdrowia psychicznego najmłodszych – i ten kryzys nie minął wraz z lockdownem. Reforma psychiatrii idzie w dobrym kierunku, ale jej tempo jest nieadekwatne do skali problemu. W niektórych regionach czas oczekiwania na wizytę u psychiatry dziecięcego wynosi kilkanaście miesięcy. W życiu nastolatka będącego w kryzysie to wieczność.

Kolejny problem: Polska niestety nie ma narodowej strategii w zakresie chorób neurodegeneracyjnych, podczas gdy Francja czy Irlandia mają takie plany od lat. Alzheimer i inne demencje dotykają w Polsce setek tysięcy osób, a ciężar opieki nad nimi spada niemal wyłącznie na rodzinę, często bez wsparcia instytucjonalnego, opieki wytchnieniowej ani koordynatora.

Trzecia sprawa to różnice między Polską A i Polską B w dostępie do neurologów. Pacjent z podejrzeniem guza mózgu czy wczesnej demencji w dużym mieście ma zupełnie inną szansę na szybką diagnozę niż pacjent z małego miasteczka.

I wreszcie wspomniana już przeze mnie koordynacja. W Brukseli to słowo padało wielokrotnie, bo Europa już rozumie, że fragmentaryczny system opieki neurologicznej jest nie tylko niehumanitarny, ale przede wszystkim drogi. Pacjent błądzący między specjalistami bez żadnego planu kosztuje system wielokrotnie więcej niż pacjent prowadzony w sposób skoordynowany od diagnozy do rehabilitacji. Budowa takich ścieżek dla pacjentów z chorobą Alzheimera, po udarze czy z chorobą Parkinsona to jedno z najważniejszych zadań, przed którymi stoi polski system ochrony zdrowia. Muszę w tym miejscu podkreślić, że Ministerstwo Zdrowia i sejmowa Komisja Zdrowia intensywnie pracują nad systemowymi rozwiązaniami powyższych problemów.

Sejm ustanowił 2026 rok Rokiem Profilaktyki Zdrowia. Czy widzi pani realną szansę, że to będzie coś więcej niż tylko symboliczna inicjatywa? Jakie konkretne działania powinny za tym pójść w kontekście profilaktyki chorób mózgu?

W ciągu najbliższych miesięcy musimy podjąć trzy konkretne działania – przeznaczyć pieniądze na profilaktykę, krajowe kampanie edukacyjne z prawdziwego zdarzenia oraz włączyć temat zdrowia mózgu do szkolnego programu nauczania. A jest o co walczyć. Mówimy dziś dużo o czynnikach ryzyka chorób mózgu – nadciśnieniu tętniczym, cukrzycy, otyłości, siedzącym trybie życia. To wszystko prawda, dobrze udokumentowana naukowo. Ale jest jeden czynnik, o którym mówimy zbyt rzadko: przeciążenie psychiczne. Polska jest jednym z europejskich liderów pod względem liczby przepracowanych godzin. Chroniczny stres niszczy mózg tak samo skutecznie jak papieros niszczy płuca – tyle że wolniej i mniej widocznie. Profilaktyka zdrowia mózgu bez rozmowy o tym, jak żyjemy i pracujemy, jest profilaktyką połowiczną.

Zaraz po powrocie z Brukseli jako przewodnicząca Parlamentarnego Zespołu ds. Centralnego Układu Nerwowego zorganizowałam w Sejmie obchody Europejskiego Dnia Mózgu. Wspólnie z prof. Aliną Kułakowską, wybitnym neurologiem, prezes Polskiego Towarzystwa Neurologicznego, przygotowałyśmy wystawę „SM – i co z tego?”. Tytuł był świadomy, ale też prowokacyjny. Bo stwardnienie rozsiane wciąż kojarzy się wielu osobom z wyrokiem – wózkiem inwalidzkim, końcem aktywnego życia, podczas gdy rzeczywistość jest zupełnie inna.

SM dotyka przede wszystkim ludzi między 20. a 40. rokiem życia, w środku kariery zawodowej, często w trakcie budowania rodziny. I właśnie dlatego wczesna diagnoza oraz szybkie wdrożenie nowoczesnego leczenia mogą zadecydować o tym, czy ta osoba za 10 lat będzie sprawna i aktywna, czy też będzie wymagała stałej opieki. To jest właśnie profilaktyka – nie tylko zapobieganie chorobie, ale zapobieganie jej najgorszym konsekwencjom. A także zapobieganie czemuś równie destrukcyjnemu jak wykluczenie i stygmatyzacja pacjenta, który choruje, ale wcale nie musi rezygnować z życia. Zależało nam, żeby wystawa dotarła do posłów, pracowników Sejmu, dziennikarzy – do ludzi, którzy podejmują decyzje i kształtują opinię publiczną.

Coraz częściej mówi się o powiązaniach między chorobami cywilizacyjnymi a kondycją mózgu. Czy według pani system ochrony zdrowia w Polsce jest przygotowany na rosnącą skalę tych wyzwań?

Po wielu rozmowach z neurologami, psychiatrami i pacjentami nie mam wątpliwości, że choroby cywilizacyjne i choroby mózgu to nie są dwa oddzielne problemy: to jeden wielki problem. Cukrzyca niszczy naczynia krwionośne mózgu, nieleczone nadciśnienie tętnicze przez dekadę podwaja ryzyko demencji, chroniczny stres podnosi poziom kortyzolu, który w nadmiarze działa jak trucizna dla neuronów. To nie są teorie, tylko twarde naukowe dane. A my w Polsce leczymy nadciśnienie u kardiologa, otyłość u internisty, o mózgu rozmawiamy dopiero wtedy, gdy pojawiają się problemy z pamięcią. Za późno! Dlatego potrzebujemy zmiany sposobu myślenia.

Mózg nie jest domeną wyłącznie neurologów i psychiatrów – jest wspólną odpowiedzialnością całego systemu, od lekarza rodzinnego do ministra zdrowia. W Polsce wciąż brakuje narodowego planu zdrowia mózgu. Finlandia realizuje kompleksową strategię neuroprofilaktyki od lat, z konkretnymi wskaźnikami i finansowaniem. Francja ma wieloletni plan walki z demencją osadzony w szerszej polityce zdrowia publicznego. Taki plan łączący profilaktykę, wczesną diagnostykę, leczenie i rehabilitację w jeden dokument z realnym budżetem – to nie jest fanaberia, tylko inwestycja, która zwraca się wielokrotnie. Każdy rok wcześniejszej diagnozy choroby Alzheimera to o rok mniej w instytucjonalnej opiece całodobowej. Każdy pacjent z SM objęty skutecznym leczeniem na wczesnym etapie to człowiek, który przez kolejne lata pozostaje aktywny zawodowo i społecznie – nie staje się kosztem systemu, lecz jego uczestnikiem.

Dlatego wracam z Brukseli, organizuję wystawy w Sejmie, zadaję pytania na komisjach – robię to wszystko, bo wiem, że teraz jest najlepszy czas na zmiany. I wiem, że musimy go dobrze wykorzystać.

Jak słusznie pani zauważyła, żyjemy w permanentnym stresie. Czy Polacy mają wystarczającą świadomość tego, jak dbać o zdrowie mózgu? Jakie działania edukacyjne uważa pani za najpilniejsze?

Polacy żyją coraz dłużej, ale niekoniecznie z coraz zdrowszym mózgiem. Mamy jeden z najkrótszych czasów snów w całej Europie – a niedobór snu to dziś jeden z najlepiej udokumentowanych czynników ryzyka choroby Alzheimera. Tymczasem w polskiej kulturze zarwana noc, niestety, wciąż bywa powodem do dumy i dowodem pracowitości. To przekonanie dosłownie niszczy mózg.

Podobnie jest z alkoholem; Polska ma wysokie spożycie napojów alkoholowych, a świadomość ich neurotoksycznego działania – nawet przy piciu uważanym za umiarkowane – jest przerażająco niska. Alkohol niszczy strukturę mózgu. Nie dramatycznie ani nie od razu, ale systematycznie i nieodwracalnie. To nie jest moralizowanie, to biologia.

Co więc zrobić? Są trzy priorytety. Pierwszy – szkoła. Wiedza o tym, jak działa mózg, co go chroni i co mu szkodzi, powinna być obecna w podstawie programowej – na lekcjach biologii, wychowaniu fizycznym, podczas godzin wychowawczych. Od pierwszych klas szkoły podstawowej. Dziecko, które rozumie, dlaczego sen jest tak ważny dla efektywnej nauki, wyrośnie na dorosłego, który nie będzie tego lekceważył.

Drugi priorytet – gabinet lekarza rodzinnego jako przestrzeń edukacji. Chodzi nie tylko o wypisywanie recept, ale o krótką, konkretną rozmowę: „Jak śpisz? Jak radzisz sobie ze stresem? Czy pijesz alkohol? Jak dużo?”. Wymaga to oczywiście czasu dla pacjenta, którego lekarzom rodzinnym dramatycznie brakuje. I to też jest problem systemowy, który można rozwiązać.

Trzeci priorytet – kampanie społeczne, ale mądre. Nie straszące statystykami, lecz pokazujące proste, możliwe do realizacji działania, np. 30 minut spaceru dziennie zmniejsza ryzyko demencji. 7 godzin snu to nie lenistwo – to profilaktyka. Takie komunikaty, powtarzane konsekwentnie przez media, influencerów zdrowotnych, pracodawców, zmieniają kulturę. Powoli, lecz trwale.

To na koniec pytanie osobiste: jak dba pani o zdrowie mózgu?

W tym momencie muszę się uśmiechnąć. Każdy, kto choć trochę zna rytm pracy parlamentarzysty, wie, że jest to praca nieszczególnie sprzyjająca higienie zdrowotnej.

Priorytetem dla mnie jest oczywiście ruch, nawet jeśli jest to tylko krótki spacer między spotkaniami. Bardzo pilnuję jakości snu; 8 godzin nocnego wypoczynku jest dla mnie podstawą sprawnego funkcjonowania w ciągu dnia.

Ważne są rozmowy i bezpośrednie relacje z ludźmi. Może wydawać się to dość banalne, ale silne więzi społeczne to jeden z najskuteczniejszych czynników chroniących mózg przed chorobami.

Bardzo lubię czytać i to nie tylko projekty ustaw, ale książki biograficzne oraz literaturę faktu. Mózg potrzebuje wyzwań, ale też ciszy, skupienia i relaksu.

Moją pasją są podróże – nowe otoczenie, miejsca, ludzie i konieczność dostosowania się do innych warunków to doskonały trening dla mózgu.

Pamiętajmy, że mózg, jego zdrowie i profilaktyka zasługują na szczególną uwagę każdego dnia.

Artykuł Posłanka Iwona Kozłowska: „W Polsce wciąż brakuje narodowego planu zdrowia mózgu” pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Jeśli chodzi o leczenie cukrzycy, to w ostatnim czasie sporo się zmieniło na lepsze dla pacjentów, zarówno w sferze diagnostyki, jak i monitorowania oraz leczenia tej podstępnej choroby. W ostatnich latach wprowadzona została m.in. refundacja igieł do penów insulinowych, rozszerzona refundacja flozyn, gliptyn i analogów GLP-1 (również dla osób powyżej 65. roku życia), poluzowane zostały też kryteria dla długodziałających insulin, obniżony wiek refundacji insuliny glargine, a także rozszerzone wskazania refundacyjne empagliflozyny.

Oczywiście, biorąc pod uwagę liczbę chorych na cukrzycę i koszty refundacji, wciąż mamy wiele do zrobienia, aby jak największa liczba pacjentów mogła korzystać z nowoczesnych terapii. Mamy tego świadomość – i jest to bez wątpienia jedno z najważniejszych wyzwań w polskiej ochronie zdrowia.

W swojej działalności publicznej, zarówno na szczeblu parlamentarnym, jak i poprzez moją fundację, wciąż podkreślam, jak duże znaczenie ma szerzenie profilaktyki. Jest to coś, na co każdy z nas ma wpływ i co oczywiście jest ważne także w przypadku zapobiegania cukrzycy. Myślę, że nadal za mało w naszym kraju mówi się i robi w kierunku kształtowania zdrowych nawyków żywieniowych, bo takich działań nigdy za wiele! Ważne, by cele opisane chociażby w Narodowym Programie Zdrowia przekładały się na konkretne rezultaty. To właśnie m.in. nad tym pracujemy w ramach Parlamentarnego Zespołu ds. Żywności Prozdrowotnej i Żywienia, którym kieruję.

Katarzyna Stachowicz
Posłanka na Sejm RP, Komisja Zdrowia

Artykuł Refundacje w cukrzycy się rozszerzają, ale potrzeby pacjentów rosną pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rada Ministrów zajęła się projektami trzech ustaw, w tym tej dotyczącej reformy szpitalnictwa. Przyjęte zostały tylko dwie pozostałe. To już trzecie podejście do uzgodnienia wspólnego tekstu projektu, choć projekt jest rządowy. Tymczasem sejmowa Komisja Zdrowia chciałaby się zająć projektem pod kątem opinii ekspertów i uwag zgłoszonych w trakcie konsultacji społecznych. Celem ustawy jest poprawa jakości opieki nad pacjentem, oddłużenie szpitali i usprawnienie zarządzania placówkami medycznymi.

– Kondycja systemu opieki zdrowotnej w Polsce nie jest zadowalająca i wystarczająca. Społeczeństwo narzeka – i słusznie – na długie kolejki do lekarzy i na to, że nie jest obsługiwane w odpowiednim czasie. Między innymi temu ma służyć pierwszy krok, jeżeli chodzi o całą reformę systemu opieki zdrowotnej, czyli wprowadzenie reformy szpitali – mówi agencji informacyjnej Newseria Wioleta Tomczak, wiceprzewodnicząca sejmowej Komisji Zdrowia. – Wiemy, że część szpitali, zwłaszcza szpitali powiatowych, jest bardzo mocno zadłużona, że kontrakty są niewystarczające, że NFZ ma pewne limity, jeżeli chodzi o kwestie wypłaty świadczeń za nadwykonania. Oczywiście są pewne procedury medyczne, które tym limitom nie podlegają, ale to wszystko nadal nie jest w takiej kondycji, jak byśmy oczekiwali.

Przygotowany w Ministerstwie Zdrowia projekt ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw trafił 8 kwietnia pod obrady Rady Ministrów. Jednak w komunikacie po posiedzeniu rządu informacji o przyjęciu ustawy o reformie szpitalnictwa ani żadnej wzmianki na jej temat brak. Jak nieoficjalnie dowiedział się „Rynek Zdrowia”, projekt ponownie skierowano na Stały Komitet Rady Ministrów, a przyczyną miała być sporna „wrzutka” do ustawy o pozwoleniach na pracę dla zagranicznych lekarzy.

– Jako sejmowa Komisja Zdrowia oczekujemy od już dłuższego czasu możliwości prac nad rządowym projektem dotyczącym reformy szpitali. Chcielibyśmy bardzo mocno się zagłębić w opinie ekspertów i opinie publiczne, które były na etapie konsultacji publicznych podczas procedowania tej ustawy w rządzie. Będziemy również mieli do dyspozycji opinie sejmowe, jeżeli chodzi właśnie o Biuro Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji. Na posiedzeniach komisji na pewno damy się wypowiedzieć ekspertom – deklaruje Wioleta Tomczak. – Nie chcielibyśmy wypuszczać z Sejmu, a następnie z Senatu takiej ustawy, która po chwili będzie musiała być poprawiana, więc być może chwila dłuższej refleksji nad tą ustawą sprawi, że to będzie bardzo dobry akt prawny, który pomoże polskim pacjentom.

Ustawa ma umożliwić dobrowolną konsolidację szpitali, wprowadzenie planów naprawczych dla zadłużonych placówek oraz leczenie planowe i jednodniowe. Z wypowiedzi ministry zdrowia Izabeli Leszczyny wynika, że jej zdaniem obecny system prowadzi do rywalizacji między szpitalami, konkurującymi o lekarzy, pacjentów i kontrakty z NFZ. Tymczasem lepszym rozwiązaniem zdaniem szefowej resortu byłoby stworzenie jednego, silnego oddziału, dobrze wyposażonego, z odpowiednią kadrą i nowoczesnym sprzętem. Wówczas lekarze mieliby bardziej komfortowe warunki pracy, a pacjenci lepszą opiekę.

– Obserwowane jest nieefektywne wykorzystanie zasobów kadrowych i sprzętowo-infrastrukturalnych, jak również nieuzasadnione faktycznymi potrzebami utrzymywanie przez część podmiotów szpitalnych podwyższonej gotowości w ramach umów w trybie pełnej hospitalizacji, które generuje nadmiarowe koszty działalności podmiotów szpitalnych. Analiza świadczeń sprawozdanych w ramach profilu chirurgia ogólna na oddziałach całodobowych wykazała, że ponad 60 proc. hospitalizacji możliwych było do rozliczenia jako świadczenia w ramach chirurgii jednego dnia (to znaczy bez konieczności zapewnienia całodobowego dostępu do bloku operacyjnego, w ramach ustalonego harmonogramu). Obserwowane jest również dublowanie oferowanych świadczeń i utrzymywanie w części podmiotów szpitalnych wykwalifikowanego personelu medycznego w ramach podwyższonej gotowości – wyjaśniono w uzasadnieniu projektu.

Autorzy ustawy podkreślają, że proponowane zmiany powinny się przyczynić do koncentracji świadczeń szpitalnych zabiegowych w ośrodkach dysponujących większym doświadczeniem i potencjałem kadrowym, a jednocześnie do lepszego wykorzystania ograniczonych zasobów, w tym poprzez zmniejszenie liczby szpitali utrzymujących stałą gotowość do udzielania świadczeń w trybie ostrym.

– Od bardzo dawna stawia się – i bardzo słusznie – na to, żeby nie tylko wykonywać procedury medyczne, ale żeby ich wykonywanie w konsekwencji doprowadzało do tego, że pacjent nie musi wracać do systemu opieki zdrowotnej, przez to stwarza pole do tego, żeby z tego systemu mogły skorzystać inne potrzebujące osoby, inni pacjenci – wskazuje wiceprzewodnicząca sejmowej Komisji Zdrowia. – Stąd jak najbardziej procedowana reforma szpitali ma służyć temu, żeby, po pierwsze, postawić na jakość, po drugie, oddłużyć szpitale, po trzecie, wprowadzić lepszy system zarządzania, a nie administrowania szpitalami. Tego oczekuję od tego aktu prawnego i mam nadzieję, że właśnie te zapisy uda nam się wypracować.

Przyjęcie ustawy jest jednym z kamieni milowych, od których uzależniona jest wypłata środków z Krajowego Planu Odbudowy. Chodzi o 17 mld zł na inwestycje w systemie ochronie zdrowia, z czego 10 mld miałoby być przeznaczonych na szpitalnictwo.

Artykuł Sejmowa Komisja Zdrowia ciągle czeka na projekt ustawy o reformie szpitali pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Dlaczego pomimo wzrostu nakładów na ochronę zdrowia w ostatnich latach Polska nadal znajduje się wśród krajów Unii Europejskiej z najniższym wskaźnikiem 5-letnich przeżyć pacjentów onkologicznych?

Minister Katarzyna Sójka (PiS)
Przewodnicząca Parlamentarnego Zespołu ds. Praw Pacjenta, Zastępca Przewodniczącego Komisji Zdrowia

Gdyby nie było rekordowego wzrostu nakładów na ochronę zdrowia i koncentrowania się na onkologii jako jednym z priorytetowych obszarów, ten wskaźnik były z pewnością jeszcze niższy. Krajowa Sieć Onkologiczna, wprowadzenie innowacyjnych terapii oraz leków to skok jakościowy, jakiego w Polsce nie było nigdy. Niestety, choroby onkologiczne będące chorobami cywilizacyjnymi i jedną z najczęstszych przyczyn zgonów, mają różny przebieg, dlatego kluczem do sprawnego działania – poza dalszym wsparciem finansowym onkologii (którego aktualnie nie ma) – jest również rozwijanie powszechnej diagnostyki oraz realizacja w sposób SKUTECZNY programów profilaktycznych. Być może – perspektywicznie – wskaźnik ten miałby również inny wymiar, gdyby rząd przestał blokować wypłatę kilku miliardów złotych z Funduszu Medycznego przeznaczonych właśnie na nowe ośrodki onkologiczne w całym kraju. Rozbudowa i unowocześnienie strategicznych placówek w sposób znaczący nie tylko zwiększa jakość świadczonych usług leczniczych i zaangażowanie personelu, ale przede wszystkim pozwala na sprawniejszą opiekę nad pacjentem, która finalnie ma wpływ na zmianę rzeczonego wskaźnika.

Poseł Marek Hok (KO)
Przewodniczący Parlamentarnego Zespołu ds. Onkologii, Zastępca Przewodniczącego Komisji Zdrowia

Dlaczego pomimo wzrostu nakładów na ochronę zdrowia w ostatnich latach Polska nadal znajduje się wśród krajów Unii Europejskiej z najniższym wskaźnikiem 5-letnich przeżyć pacjentów onkologicznych?

Najnowsze dane wskazują, że od wielu lat poziom nakładów publicznych na ochronę zdrowia w stosunku do PKB należy do najniższych wśród państw Unii Europejskiej. Nasi poprzednicy podjęli szereg decyzji, które ograniczyły przychody Narodowego Funduszu Zdrowia oraz zwiększyły obciążenia płatnika publicznego. W szczególności warto wspomnieć nowelizację ustawy o zawodzie lekarza i lekarza dentysty, która pozbawiła Narodowy Fundusz Zdrowia wielu miliardów złotych każdego roku.

W przypadku onkologii warto zwrócić uwagę, że zostawiono ustawę o Krajowej Sieci Onkologicznej, której pilotaż zakończył się fiaskiem, opisanym w oficjalnym raporcie resortu zdrowia. Jednocześnie wpisano tę reformę do Krajowego Planu Odbudowy, wiążąc ręce obecnemu kierownictwu resortu zdrowia. Okoliczności naprawdę mają znaczenie.

Spójrzmy jednak w przyszłość. Potrzebujemy koncentracji leczenia zabiegowego oraz rozproszenia leczenia uzupełniającego. Powinny powstać unity narządowe w najczęściej występujących nowotworach. Dużym osiągnięciem pani minister jest publikacja w ekspresowym tempie zaleceń postępowania diagnostyczno-terapeutycznego dla poszczególnych nowotworów, teraz musimy monitorować ich realizację. Czekamy na wprowadzenie programu „Moje Zdrowie”, który będzie kompleksowo dawał szansę na podejście do profilaktyki zdrowotnej. Dane instytucji publicznych jasno wskazują, że nie poprawimy skuteczności opieki onkologicznej bez profilaktyki oraz wczesnej diagnostyki. Zmieniamy kierunek, ale to wyzwanie długofalowe. Pierwsze dane dot. zmiany wskaźnika 5-letnich przeżyć za rządów nowej koalicji poznamy w 2027 r. Zachowajmy spokój i wspierajmy dobre pomysły.

Artykuł Dwugłos polityczny: onkologia 2025 pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Z posłem Markiem Hokiem, wiceprzewodniczącym Komisji Zdrowia Sejmu RP, rozmawia Ewa Podsiadły-Natorska

Według Krajowych Producentów Leków z powodu nadmiernego obciążenia szpitali zwiększanie liczby pacjentów leczonych w ramach programów lekowych staje się niemożliwe. Podawanie terapii biologicznych należy więc – przynajmniej częściowo – przenieść do AOS, czyli do poradni.

Udostępnienie leków biologicznych również w AOS, poza szpitalami, jest koniecznością. Dotyczy to jednak głównie leków biorównoważnych, masowo dostępnych dla polskich pacjentów. Polscy producenci tej grupy leków mają rację, kiedy zwracają uwagę, że wykorzystanie ich potencjału produkcyjnego nie jest wystarczające. Te leki powinny leczyć wszystkich potrzebujących.

Leki biologiczne biorównoważne (generyczne) są nie tylko tanie, ale też wszechstronnie poznane naukowo, dzięki czemu wiemy, w jakich wskazaniach ich stosowanie jest bezpieczne i przynosi optymalne rezultaty. Jednakże oryginalne leki biologiczne powinny w większości pozostać w programach lekowych i być podawane w szpitalach. Państwo polskie wydaje na nie ogromne kwoty i musi monitorować efekty leczenia. Natomiast w zwiększeniu dostępu do leków biologicznych biorównoważnych pomóc może przeniesienie ich do lecznictwa otwartego (czyli do AOS) oraz dalsze zmiany zapisów w programach lekowych.

Pandemia COVID-19 unaoczniła wszystkim krajom, jak gigantycznych dokapitalizowań mogą potrzebować lokalne systemy ochrony zdrowia…

Teraz jest czas na wprowadzanie zmian, by zmniejszać wydatki na system, a jednocześnie go wzmacniać, np. kluczowe są zmiany organizacyjne i racjonalizacja wydatków na leczenie, choćby przez zwiększenie roli AOS. Szczególnie że dostępność leczenia biologicznego w Polsce nie osiągnie poziomu europejskiego, jeżeli terapie te będą dostępne wyłącznie w szpitalach.

Konieczne jest uporządkowanie wydatków na opiekę zdrowotną – w perspektywie krótko- oraz długoterminowej. Obecnie trwa opracowywanie zmian szybkiej nowelizacji ustawy refundacyjnej (SZNUR); projekt nowelizacji ma być gotowy do końca wakacji, natomiast na początku września ma trafić do konsultacji wewnętrznych oraz zewnętrznych.

Z danych wynika, że same leki generyczne w terapiach biologicznych pozwoliły systemom opieki zdrowotnej na oszczędności rzędu, bagatela, 160 mld dolarów (szacunki na latach 2019–2023)!

Rozwój leków biologicznych biorównoważnych dla systemów ochrony zdrowia oznacza istotne korzyści, dlatego jest to kierunek, w którym należy podążać. Dziś mamy realne szanse na przeniesienie leczenia biologicznego do AOS m.in. dzięki zapowiedzi minister Izabeli Leszczyny, która chce wprowadzić „odwróconą piramidę świadczeń”. Wówczas szereg świadczeń medycznych można by wykonywać poza szpitalem. Zapowiedziana przez minister Leszczynę ambulatoryzacja wielu procedur szpitalnych to szansa na udostępnienie leczenia biologicznego w poradniach.

Jaką korzyść z przeniesienia leczenia biologicznego do AOS mieliby pacjenci oraz ich bliscy?

Po tym, jak wprowadzono na rynek leki biologiczne biorównoważne, na terenie Unii Europejskiej zarejestrowano nawet 100-procentowy wzrost stosowania terapii biologicznych. Dzięki temu pacjenci mają dostęp do leków, które mogą realnie zmienić ich życie. Jest to szczególnie widoczne w reumatologii, gdzie leczenie biologiczne daje najlepsze efekty. Najniższą dostępność do leczenia spośród analizowanych programów lekowych mają polscy pacjenci z umiarkowaną i ciężką postacią łuszczycy plackowatej. W 2018 r. leczonych było zaledwie 0,5 proc. ich populacji. Dla porównania – w Europie Zachodniej to 20 proc. pacjentów.

Jeśli pacjent jest chory, a nie otrzymuje terapii wskutek różnych barier organizacyjnych – choć terapia dla niego istnieje – sprawiamy, że cierpi i żyje na marginesie społeczeństwa. Przez swoją chorobę zostaje wykluczony społecznie, zawodowo. Uwolnienie leczenia biologicznego z programów lekowych przede wszystkim poprawi komfort życia chorych, którzy nie będą już musieli jeździć do oddalonych często o kilkaset kilometrów szpitali wyłącznie na podanie leku. Pacjenci bardzo często nie są w stanie podróżować sami, więc jest to przedsięwzięcie angażujące także opiekunów, czyli najczęściej krewnych pacjenta. Dodatkowo pobyt w szpitalu w przypadku chorób przewlekłych, gdy odporność organizmu jest osłabiona, nierzadko bywa ryzykowny, a nie każda choroba wymaga przecież przebywania na oddziale szpitalnym.

Czy zgodzi się pan z tezą, że to właśnie pacjenci są tymi, którzy powinni odnieść największe korzyści z przeniesienia leczenia biologicznego do AOS i o tym trzeba bezwzględnie pamiętać?

Tak. Pacjent ma prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej. Świadczenia te powinny być mu udzielone z należytą starannością. Oznacza to, że jeśli jakaś terapia jest dostępna, pacjent powinien mieć prawo z niej skorzystać, a kwestie organizacyjne (takie jak np. brak miejsc w szpitalach) nie powinny być ku temu przeszkodą.

Udostępnienie leczenia biologicznego w AOS istotnie zwiększy liczbę pacjentów korzystających z terapii obecnie najskuteczniejszych. Błędne jest również myślenie, że leczenie biologiczne dotyczy wyłącznie bardzo nowoczesnych, innowacyjnych leków, które z tego powodu powinny być podawane choremu pod ścisłym nadzorem lekarskim i trudno liczyć na łatwy do nich dostęp.

Chciałbym przy tym podkreślić, że leki biologiczne biorównoważne są równie skuteczne i bezpieczne co ich oryginalne odpowiedniki. To po prostu ta sama substancja chemiczna, lek różni się jedynie nazwą i miejscem produkcji. Potencjał takich leków w terapii chorób przewlekłych jest ogromny. Dziś nie ma żadnego powodu, aby polscy pacjenci mieli gorszy dostęp do terapii biologicznych w porównaniu do reszty Europy.

Czy według Komisji Zdrowia Sejmu RP przeniesienie terapii biologicznych do AOS jest rozwiązaniem optymalnym?

Z pewnością należy rozszerzyć spektrum leków podawanych w warunkach AOS, choćby ze względu na stan budżetu płatnika. Nie wolno robić tego w sposób bezrefleksyjny, tzn. automatyczny. Uwolnienie terapii biologicznych z programów lekowych przynosi bardzo dużo korzyści – dla pacjentów, lekarzy i płatnika, choć oczywiście przeniesienie wszystkich terapii biologicznych z programów lekowych do AOS nie jest realne; odbyłoby się to w tych przypadkach, w których byłoby to możliwe i w których istnieje konkurencja cenowa. To model, który realizowany jest w wielu krajach i się tam sprawdza.

Artykuł Należy szanować prawa pacjenta pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Epidemia, tsunami – takich słów używają eksperci, gdy mówią o rosnącej fali zachorowań na schorzenia siatkówki. Nie mamy badań profilaktycznych w kierunku chorób oczu, a starzenie się społeczeństwa będzie ten problem istotnie pogłębiać.

Już jest źle, a będzie coraz gorzej – nie ukrywali uczestnicy debaty „Starzejące się społeczeństwo a choroby siatkówki – jak zatrzymać epidemię utraty wzroku” zorganizowanej przez „Świat Lekarza”, a w której uczestniczyli prof. Marek Rękas (krajowy konsultant ds. okulistyki), dr hab. Filip Raciborski (specjalista ds. zdrowia publicznego WUM) oraz członkowie Sejmowej Komisji Zdrowia – posłanki Elżbieta Gelert, Katarzyna Sójka, Wioleta Tomczak, posłowie Patryk Wicher i Norbert Pietrykowski.

W Polsce na koniec 2022 r. osób po 60. roku życia było 9,8 mln, co stanowi 1/4 naszej populacji. Według szacunków w 2050 r. co trzeci Polak będzie seniorem. Wzrok uszkadza też jedna z najczęściej występujących chorób przewlekłych: cukrzyca, z którą zmagają się już 3 mln Polaków. Te dane szokują, dlatego trzeba szukać rozwiązań, które mogłyby zatrzymać albo przynajmniej spowolnić rozwój chorób oczu – przede wszystkim zwyrodnienia plamki żółtej związanej z wiekiem (AMD) oraz cukrzycowego obrzęku plamki (DME). Dość dodać, że schorzenia wzroku dotykają coraz młodszych Polaków; wśród chorych z DME 40 proc. osób ma mniej niż 45 lat. Jak powiedział prof. Marek Rękas podczas debaty, w naszym kraju niedowidzi ok. 10 proc. społeczeństwa. Dla porównania – w Niemczech 1 proc.

Rozwiązania, których szukamy, powinny być rozsądne oraz realne, tzn. możliwe do zrealizowania w ramach naszego systemu ochrony zdrowia. W czasie debaty pojawiły się różne pomysły. A gdyby tak w gabinetach POZ umieścić prosty test Amslera do samobadania wzroku, po który pacjent mógłby sięgnąć np. gdy lekarz zajmowałby się „papierologią”? Taki test w błyskawiczny sposób pomaga wykryć wczesne objawy chorób siatkówki. Pomysł według mnie jest bardzo dobry i, co chyba najważniejsze, nie wymaga dużych nakładów finansowych. W ten sposób można by wręcz „upiec dwie pieczenie na jednym ogniu”, co ma niebagatelne znaczenie w kontekście wielomiesięcznych kolejek do specjalistów; lekarz pierwszego kontaktu – w razie zgłoszenia przez pacjenta swoich obaw dot. wzroku – mógłby od razu wypisać skierowanie do okulisty. Bo na likwidację skierowań na razie nie mamy co liczyć, o czym też dyskutowaliśmy podczas debaty.

W POZ-ach mogłyby też znaleźć się specjalne urządzenia do wykonywania zdjęć dna oka. Fotografie „od ręki” przeanalizowałby obecny na miejscu lekarz lub wykwalifikowana pielęgniarka. Jednak taki sprzęt to według prof. Marka Rękasa wydatek rzędu 200 tys. zł, choć i tak dużo mniej niż zakup tzw. okobusa, na co, wraz z utrzymaniem, trzeba by wydać kilka mln zł – oczywiście sama koncepcja uruchomienia licznych mobilnych centrów diagnostyki okulistycznej jest świetna i trzeba się nad nią pochylić.

Choroby oczu – to dobra wiadomość – potrafimy leczyć efektywnie. W Polsce mamy program lekowy na światowym poziomie, w ramach którego refundowane są wszystkie nowoczesne leki. Problem leży gdzie indziej: brakuje edukacji oraz profilaktyki, a diagnoza niejednokrotnie stawiana jest za późno, w stadium zbyt zaawansowanym, by pomogły leki. W najgorszym przypadku pacjent nie zostaje nawet włączony do programu lekowego. Również nie wszyscy pacjenci z nAMD, wysiękową postacią AMD, kwalifikują się do leczenia w ramach programu lekowego. m.in. właśnie ze względu na zaawansowanie choroby.

Szacuje się, że każdego roku przybywać będzie nam 14 tys. nowych pacjentów z AMD. Dobrym rozwiązaniem mogłoby być włączenie do ustawy o szczególnej opiece geriatrycznej kwestii związanych z profilaktyką chorób siatkówki, natomiast w zespole zajmującym się opieką koordynowaną nad pacjentem z cukrzycą powinni znaleźć się okuliści. Nie wolno również zapominać o optometrystach, których objęła ustawa o zawodach medycznych z 2023 r. Optometryści mogliby odciążyć okulistów przede wszystkim w zakresie badań. Dziś nikt nie ma wątpliwości, że ogólnopolski program profilaktyczny dotyczący chorób siatkówki – tzn. badania przesiewowe – jest tym, czego najbardziej potrzebujemy.

300 tys. Polaków zagrożonych jest ślepotą. Wiemy już, co mamy robić. Czas zacząć działać.

Ewa Podsiadły-Natorska
Redaktor prowadząca światlekarza.pl

Artykuł Tracimy wzrok. Jak to zatrzymać? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Jeśli chcemy usprawnić system, nakła­dy powinny być co najmniej dwukrotnie wyższe. Strumień pieniędzy powinien być skierowany na pro­filaktykę i zapobieganie chorobom, z uwzględnieniem epidemiologii i demografii, na wczesną diagnosty­kę, aby pacjent nie musiał trafiać do szpitala ? mówi Senator Beata Małecka-Libera po zakończeniu seminarium Zespołu Doradców Komisji Zdrowia ?Radykalne zwiększenie dostępu i jakości świadczeń zdrowotnych?.

System ochrony zdrowia wymaga naprawy, po dzisiejszym seminarium, wiemy gdzie i jakie są największe problemy. Ale żeby cokolwiek dobrego zaczęło się dziać, nie wystarczy je nazwać.

Przestańmy pozorować działania. Zdrowie powinno być priorytetem. To wyzwanie dla nowego rządu. Po­trzebujemy mocnego lidera, takiego, który rozumie, jak powinien funkcjonować system ochrony zdrowia, który będzie otwarty na potrzeby pracowników ochro­ny zdrowia, na pacjentów i który będzie ich wspierał. Moim zdaniem taki lider, nowy minister zdrowia, powi­nien być w randze wicepremiera.

Poprawa systemu ochrony zdrowia nie jest możliwa bez zmiany sposobu jej finansowania.

Właśnie w sposobie finansowania szczególnie widać działania pozorowane, a to przecież mają być działa­nia rzeczywiste. Jeśli chcemy usprawnić system, nakła­dy powinny być co najmniej dwukrotnie wyższe.

Należy się przyjrzeć, jak dysponować finansami, czy są one prawidłowo rozdzielane?

Np. w latach 2017-2018 wprowadzono nową zasadę, tzw. 7% PKB na zdrowie. Tylko że to działanie pozoro­wane, bo współczynnik jest dwa lata do tyłu i każdego roku co najmniej 10 mld zł mniej przeznaczane jest na zdrowie. W 2020 r., wbrew wcześniejszym obietnicom, wydatki z funduszu pocovidowego i środków europej­skich zaliczono do nakładów publicznych. W tym roku ustawa o zawodzie lekarza i lekarza dentysty ? zresztą błędnie tak nazwana ? zezwoliła na zabranie z budżetu Ministerstwa Zdrowia 13 mld zł i przeniesienie zadań do NFZ. Z kolei w Funduszu Medycznym leżą niewy­datkowane, wirtualne pieniądze, które powinny zasilić system ochrony zdrowia.

Należy stworzyć wieloletnią strategię ochrony zdrowia, bo bez tego nie ruszymy dalej?

Nowa strategia dla zdrowia publicznego, powinna być wynikiem konsensusu społecznego, nie może być two­rzona w chaosie, bez konsultacji ze wszystkimi zainteresowanymi środowiskami, jak to ma obecnie miejsce. W nowym systemie powinno się znaleźć miejsce dla wszystkich istotnych podmiotów procesu leczniczego, niezależnie od statusu ich właścicieli. Podmioty pań­stwowe i prywatne powinny mieć te same prawa ko­rzystając ze środków publicznych. I co bardzo ważne ? tworzone dla nich prawa nie mogą być oderwane od rzeczywistości.

A priorytety w finansowaniu?

Strumień pieniędzy powinien być skierowany na pro­filaktykę i zapobieganie chorobom, z uwzględnieniem epidemiologii i demografii, na wczesną diagnosty­kę, aby pacjent nie musiał trafiać do szpitala. Należy zwiększyć finansowanie POZ-ów, więcej uwagi poświę­cić opiece koordynowanej.

Zanotował: Paweł Kruś

Artykuł <strong>Senator Beata Małecka-Libera: Poprawa systemu ochrony zdrowia wymaga zmiany sposobu finansowania</strong> pochodzi z serwisu Świat Lekarza.