Wiele naturalnych substancji zawartych w pożywieniu wykazuje działanie przeciwnowotworowe. Codzienna profilaktyka nowotworów to więc również bardzo istotne, odpowiednie odżywianie.

Nowotwory złośliwe stanowią drugą przyczynę zgonów, po chorobach układu krążenia. Według Krajowego Rejestru Nowotworów, w Polsce na nowotwory umiera rocznie około 130 tys. osób. W ostatnich 20 latach na raka zmarło ponad 410 tys. Polaków poniżej 60. roku życia.

Według Światowej Organizacji Zdrowia, około 40 proc. nowotworów jest związanych z czynnikami żywieniowymi, włączając w to spożywanie alkoholu oraz substancji dodatkowych dodawanych do żywności. Okazuje się więc, że czynniki żywieniowe są częstszą przyczyną nowotworów niż palenie papierosów (30 proc.)! Pozostałe czynniki ryzyka to: predyspozycje genetyczne, zakażenia wirusowe (przenoszone na przykład drogą płciową), zanieczyszczenie środowiska, narażenie zawodowe.

Edukacja zdrowotna

Nie tylko jakość, ale również ilość spożywanej żywności ma wpływ na pojawienie się nowotworu: udowodniono związek pomiędzy nadwagą i otyłością a ryzykiem powstawania nowotworów endometrium, przełyku, krtani, żołądka, jelit, trzustki, piersi, płuc, nerki, wątroby, pęcherza moczowego, prostaty. Szczególnie niekorzystna jest otyłość wisceralna, której przyczyną jest spożywanie nadmiernej ilości żywności wysokokalorycznej, przetworzonej, a także siedzący tryb życia. Istotny jest również skład i odpowiednie proporcje kwasów tłuszczowych. Nie znaleziono natomiast bezpośredniego związku pomiędzy spożyciem żywności wysokobiałkowej a ryzykiem raka; dodatnią korelację wykazano jedynie pomiędzy spożyciem czerwonego mięsa. Również nadmiar żelaza jest uważany za czynnik prooksydacyjny, który może predysponować do rozwoju raka.

Skoro dieta i styl życia uważane są za najbardziej istotne czynniki zewnętrzne związane z rozwojem nowotworów, to nasuwa się wniosek, że wielu przypadków raka można by uniknąć dzięki odpowiedniej edukacji zdrowotnej. Pomocne w tym aspekcie mogą być takie nauki, jak nutrigenetyka i nutrigenomika, gdyż ? jak wykazują badania ? przeciwnowotworowe działanie wielu substancji występujących w żywności może być związane z genotypem. Do mechanizmów przeciwnowotworowego działania składników żywności należą przede wszystkim: ochrona DNA przed tworzeniem kancerogennych adduktów poprzez modyfikację cyklu komórkowego (m.in. hamowanie aktywności kinaz białkowych zależnych od cyklin, które uczestniczą w przekazywaniu sygnału do proliferacji, hamowanie aktywności jądrowego czynnika transkrypcyjnego NF-k?, indukcja białka p21) i pobudzanie apoptozy w stadium guza, jak również hamowanie angiogenezy, działanie na chemomediatory stanu zapalnego (inhibicja COX-2, iNOS) oraz wpływ na układ immunologiczny.

Dieta śródziemnomorska

Za najbardziej korzystną w profilaktyce nowotworów uważana jest dieta śródziemnomorska, charakteryzująca się m.in. dużym spożyciem ryb, warzyw, owoców oraz pełnoziarnistych produktów zbożowych, w których występuje szereg substancji o działaniu przeciwnowotworowym (m.in. witaminy, polifenole, składniki mineralne, jak selen i cynk, fitoestrogeny, lignany, terpenoidy, tioglikozydy, oligosacharydy, czyli prebiotyki, błonnik pokarmowy).

W siedmiu kohortowych badaniach wykazano m.in. pozytywny wpływ spożycia ryb na zmniejszenie ryzyka raka jelita grubego. Mechanizmy przeciwnowotworowego działania składników ryb to przede wszystkim wpływ na ekspresję genów, hamowanie proliferacji i pobudzanie apoptozy komórek nowotworowych. WNKT n-3 z ryb mogą zmniejszać syntezę eikozanoidów pochodzących z WNKT n-6 i w ten sposób chronić tkanki przed zapaleniem (hamowanie aktywności COX-2).

Wykazano pozytywny wpływ spożycia błonnika pokarmowego na zmniejszenie ryzyka raka jelita grubego (osiem metaanaliz), ale były też fakty negatywne, na przykład nie stwierdzono związku pomiędzy spożywaniem błonnika a wystąpieniem raka jelita grubego lub gruczolaka w okresie 16-letniej obserwacji; zwiększone spożycie błonnika powodowało nawet większe ryzyko raka jelita grubego u kobiet. W innych badaniach suplementacja wysokobłonnikowym preparatem przez 36 miesięcy nie zmniejszała nawracających gruczolaków jelita grubego w porównaniu do grupy otrzymującej preparat niskobłonnikowy.
Mechanizm działania błonnika nie jest wyraźnie wyjaśniony, jego składniki mogą m.in. pobudzać apoptozę i powodować zatrzymanie cyklu komórkowego, promować różnicowanie komórek. Korzystne jest również działanie prebiotyczne na mikroflorę. Dodatkowo spożycie błonnika powiązane jest ze spożywaniem kwasu foliowego, który również został zgłoszony jako czynnik zmniejszający ryzyko raka jelita. Siedem kohortowych badań potwierdziło korzystny wpływ kwasu foliowego i innych folianów na zmniejszenie ryzyka raka jelita grubego. Jednak wysokie dawki kwasu foliowego po powstaniu mikroskopijnych ognisk nowotworowych powodowały rozwój raka jelita grubego.

Sulforafan i betaina

W warzywach krzyżowych, przede wszystkim w brokułach, występuje sulforafan, który ma właściwości przeciwnowotworowe: unieszkodliwia kancerogeny na drodze enzymatycznej, indukuje enzym detoksykujący ? reduktazę chinonową. Okazało się jednak, że jego właściwości przeciwnowotworowe są zależne od genotypu ? połowa populacji nie ma genu GSTM1 i w związku z tym sulforafan po blisko dwóch godzinach jest wydalany z moczem.
Inną substancją o działaniu przeciwnowotworowym, antyangiogennym i przeciwzapalnym, potwierdzonym w warunkach in vitro i in vivo jest betaina: początkowo wykryta w burakach cukrowych, występuje również w soku z buraków, pszenicy, skorupiakach i szpinaku.

Likopen

Likopen to jeden z karotenoidów rozpuszczalnych w tłuszczach. Największe jego ilości zawierają przetwory pomidorowe. Ma on wysoką aktywność antyoksydacyjną, w organizmie gromadzi się głównie w wątrobie, pęcherzykach nasiennych i tkance prostaty. Jego właściwości przeciwnowotworowe potwierdzono zarówno w badaniach na hodowlach komórkowych, jak i na zwierzętach, wykazano również korzystny synergizm pomiędzy selenem, witaminą E i likopenem ? podane we wczesnej fazie powodowały hamowanie wzrostu raka prostaty oraz zmniejszenie ilości przerzutów do wątroby.
Okazało się, że nie tylko likopen, ale także inne składniki pomidorów wykazują właściwości przeciwnowotworowe: u szczurów karmionych zarówno czerwonymi, jak i żółtymi pomidorami (niezawierającymi likopenu) ? była pobudzana koneksyna 43 (białko regulujące wzrost komórek raka prostaty PC3AR). Prawdopodobnie działanie to ma wykryta w pomidorach pochodna węglowodanów ketozamina FruHis ? połączenie D-izomeru fruktozy i L-izomeru histydyny (FruHis: D-Fructose L-histidine).
Przeprowadzono również badania kliniczne, w których zastosowano suplementację diety likopenem. W dwóch niezależnych badaniach dotyczących pacjentów z rakiem prostaty wykazano bardzo podobne efekty: 70 proc. mężczyzn miało obniżone nachylenie wzrostu PSA, a u 21 proc. zaobserwowano spadek jego poziomu. Jednak w innych badaniach tylko u 2 proc. mężczyzn wystąpiła odpowiedź PSA, a w kolejnych zwiększone spożycie likopenu podwyższało ryzyko raka odbytu u mężczyzn.

Resweratrol

Resweratrol jest naturalnym polifenolem (pochodną stilbenu), należącym do grupy fitoaleksyn, czyli substancji wytwarzanych przez niektóre rośliny w odpowiedzi na stres środowiskowy i zakażenia wywołane przez patogeny. Najwięcej resweratrolu zawierają winogrona (szczególnie skórka), ale również rośliny z rodzaju Vaccinium, jak borówka czy żurawina, a także orzeszki ziemne. Jego właściwości przeciwnowotworowe są związane m.in. z działaniem przeciwzapalnym (inhibicja COX-2, iNOS), antyangiogennym, jak również zdolnością do eliminacji uszkodzonych białek strukturalnych i czynnościowych poprzez autofagię. Efekt przeciwnowotworowy resweratrolu wykazano m.in. w badaniach in vitro i in vivo w przypadku raka piersi i prostaty; nie tylko czysty resweratrol, ale również podawanie ekstraktu z żurawiny okazało się skuteczne w indukowaniu apoptozy. W badaniach klinicznych działanie przeciwnowotworowe resweratrolu również zostało wykazane, m.in. w raku jelita grubego, prostaty (badania I/II fazy). W fazie I prowadzone są również badania u pacjentów z chłoniakiem.

Polifenole

Jagody Acai (Euterpe oleracea) zawierają polifenole, szczególnie bogate w antocyjany. Wyizolowane z owoców frakcje polifenolowe wykazywały w badaniach in vitro działanie antyproliferacyjne oraz proapoptotyczne w komórkach białaczki ludzkiej, natomiast u myszy ? hamowanie rozwoju chemicznie indukowanego raka prostaty. Owoce granatu zawierają prawie trzy razy więcej przeciwutleniaczy niż zielona herbata czy czerwone wino (m.in. kwasy fenolowe, katechiny, antocyjany, elagotaniny oraz WNKT n-5 ? kwas punikowy o właściwościach przeciwzapalnych). Punikalagina oraz kwas elagowy wyizolowane z granatu zostały zatwierdzone przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) jako składniki mające korzystne właściwości zdrowotne. Polisacharyd wyizolowany ze skórki Punica granatum (PSP001) wykazuje działanie przeciwnowotworowe, antyoksydacyjne i przeciwzapalne, ekstrakt z owoców natomiast hamuje wzrost ludzkich komórek raka trzustki. Przeciwnowotworowy efekt polifenoli z granatu w przypadku raka stercza został potwierdzony zarówno w warunkach in vitro, in vivo, jak i w badaniach klinicznych.

Izoflawony

W izoflawonach sojowych ? genisteinie, daidzeinie, glicytynie ? głównie glikozydy stanowią o aktywności przeciwnowotworowej (indukcja białka p21 i wyzwalanie apoptozy), przy czym wykazano, że genisteina ma silniejsze działanie na komórki raka prostaty niż daidzeina. Suplementacja diety genisteiną zmniejszała częstość słabo zróżnicowanych gruczolaków prostaty i zwiększała przeżywalność u myszy. Wyniki badań klinicznych wskazują jednak na rozbieżności: wykazano hamowanie wzrostu komórek raka prostaty, ale brak działania w zaawansowanej chorobie. W wielu badaniach nie potwierdzono korzystnego wpływu izoflawonów, a w przypadku wysokich dawek stwierdzano uboczne skutki estrogenowe. Uważa się, że w przypadku izoflawonów sojowych czynniki związane z nutrigenomiką mogą odgrywać ważną rolę u osób, które mogłyby korzystać z suplementacji fitoestrogenami.

Sezamina, olej arganowy, amigdalina

Sezamina występująca w ziarnach sezamu i oleju sezamowym jest lignanem rozpuszczalnym w tłuszczach, należącym do grupy fitoestrogenów. Jej aktywność przeciwnowotworową wykazano na komórkach: białaczki, szpiczaka mnogiego, raka okrężnicy, prostaty, piersi, trzustki, płuc, jak również w badaniach na zwierzętach w przypadku raka piersi, przy czym stwierdzono korzystny synergizm podawania sezaminy i ?-tokotrienolu.

Olej arganowy, o delikatnym, orzechowym posmaku, jest pozyskiwany z nasion drzewa arganowego, które rośnie w południowej części Maroka. Może być używany do celów spożywczych. Ma korzystną proporcję kwasów tłuszczowych n-3 i n-6, jak również wysoką zawartość tokoferolu. Zawiera szereg innych substancji, które wykazują działanie przeciwzapalne. Jego właściwości przeciwnowotworowe wykazano m.in. na mysich komórkach raka piersi i okrężnicy.
Antynowotworowe działanie ma również amigdalina, występująca w migdałach, pestkach moreli, brzoskwiń; stwierdzono, że indukuje apoptozę w ludzkich komórkach raka prostaty, jelita grubego. Ostatnio podobny mechanizm wykazano również w komórkach raka szyjki macicy.

Dobroczynna moc przypraw

Korzystne jest również działanie niektórych przypraw, na przykład czosnku, kapsaicyny występującej w ostrej papryce (hamuje wzrost raka płuca, pęcherza moczowego i czerniaka ? badania na zwierzętach z 2012 roku) czy kurkuminy (badania in vitro na komórkach raka prostaty i jajnika oraz in vivo w przypadku raka prostaty, gdzie dodatkowo stwierdzono korzystny synergizm podawania kurkuminy i resweratrolu).
Mimo niskiej biodostępności kurkumina jest w stanie osiągnąć odpowiednie stężenie w przewodzie pokarmowym ? w II fazie badań klinicznych potwierdzono jej skuteczność w nowotworach jelita grubego i odbytu. Metaanaliza badań in vitro oraz in vivo z lat 1996-2010 potwierdziła również przeciwnowotworowy efekt rozmarynu w przypadku raka jelita grubego, piersi, żołądka, wątroby, białaczki i czerniaka.

Właściwości grzybów

Wykazano także przeciwnowotworowe działanie związków wyizolowanych z różnych gatunków grzybów. Grzyby Reishi (Ganoderma lucidum) mają wysoką aktywność przeciwutleniającą. W badaniach in vitro stwierdzono hamujące działanie ekstraktów m.in. na komórki raka piersi i szyjki macicy. Nie wykazano natomiast cytotoksyczności na zdrowe komórki wątroby. W badaniach in vivo natomiast ekstrakt z grzybów Reishi hamował raka jelita grubego u myszy. Dokonano przeglądu ponad 270 patentów i publikacji ? badania in vitro i in vivo, na podstawie których stwierdzono, że związki wyizolowane z G. lucidum (polisacharydy, triterpenoidy, białka ? głównie proteoglikany, glikopeptydy) wykazują działanie immunomodulujące i przeciwnowotworowe. Główne mechanizmy tego działania to aktywacja/ modulacja odpowiedzi immunologicznej, bezpośrednia cytotoksyczność na komórki nowotworowe, hamowanie angiogenezy, a także proliferacji komórek nowotworowych.

Stwierdzono, że niezbędne jest przeprowadzenie szeroko zakrojonych badań klinicznych, które mogłyby potwierdzić skuteczność stosowania u ludzi. Inni badacze dokonali przeglądu istniejących randomizowanych badań klinicznych i stwierdzili, że brakuje wystarczających dowodów uzasadniających podanie G. lucidum jako leku pierwszego rzutu. Można go stosować jako alternatywny dodatek do tradycyjnego leczenia stymulujący odporność. W większości badań był dobrze tolerowany, rzadko zgłaszano działania niepożądane, nie wykazywał efektów toksycznych. Z kolei polisacharydy wyizolowane z grzybów Shitake (Lentinus edodes) wykazywały działanie przeciwnowotworowe na komórkach raka płaskonabłonkowego krtani oraz raka piersi.

Chemioprewencja

Nowe kierunki badań nad substancjami przeciwnowotworowymi w żywności dotyczą m.in. oceny skuteczności suplementów diety, w których znajdują się wyżej wymienione substancje. Wyprodukowano m.in. preparat zawierający pięć składników: resweratrol, Ganoderma lucidum, sulforafan, likopen oraz mleczko pszczele. W badaniach in vitro wykazano jego przeciwnowotworowe działanie na komórkach raka prostaty, piersi oraz jelita. Do potwierdzenia skuteczności takich preparatów u ludzi jest jeszcze daleka droga. Należy jednak zwrócić uwagę na możliwe interakcje pomiędzy tymi składnikami, jak również interakcje z lekami oraz składnikami diety.
W świetle dostępnych badań można stwierdzić, że choć nie wszystkie składniki przeciwnowotworowe występujące w żywności mają potwierdzone działanie kliniczne, a wyniki badań są czasem rozbieżne, to warto, aby w rozsądnych ilościach znalazły się w prawidłowo zbilansowanej diecie. Chemioprewencja jest z pewnością korzystniejsza niż chemioterapia w zaawansowanej postaci choroby.

Artykuł Żywienie – profilaktyka nowotworów pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Pierwsze 1000 dni życia ? od momentu poczęcia do drugich urodzin – to czas intensywnego rozwoju i zarazem okres krytyczny, który jest niezwykle ważny dla całej zdrowotnej przyszłości każdego człowieka. To jacy będziemy za lat 5, 20 czy 50, jest zaprogramowane w trakcie tych pierwszych dni.

Zadaniem lekarza opiekującego się kobietą w ciąży jest uświadomienie jej, jak ważne są jej wybory w tym okresie. Sposób odżywiania, tryb życia, prawidłowe nawyki zdrowotne mają ogromny wpływ na rozwój dziecka. A przecież tempo zmian, które zachodzą w organizmie małego człowieka, zanim przyjdzie on na świat oraz w pierwszych dwóch latach życia, jest zawrotne. Pierwsze 1000 dni życia w znacznej mierze rzutuje na wszystkie kolejne lata. Co można zrobić, żeby ten czas uczynić jak najkorzystniejszym dla zdrowia, dla rozwoju fizycznego, psychicznego i intelektualnego?

Wykorzystać szanse, zmniejszyć zagrożenia

W tym okresie życia mają miejsce procesy, które warunkują kondycję zdrowotną, ale także inteligencję czy zdolności człowieka. W czasie ciąży oraz pierwszych dwóch lat po urodzeniu kształtują się indywidualne cechy psychiczne, ale i osobnicza podatność każdego człowieka na choroby przewlekłe w kolejnych latach jego życia. Można powiedzieć, że w znacznej mierze ważą się jego przyszłe losy zdrowotne. Lekarz prowadzący ciążę, a potem pediatra zajmujący się niemowlęciem i małym dzieckiem, mogą podpowiedzieć rodzicom, jak zapewnić mu możliwie najlepszy start.
Odkrycia naukowe oraz możliwości współczesnej medycyny pozwalają wpływać na przebieg rozwoju w czasie pierwszych 1000 dni życia. Istnieje zatem możliwość stworzenia optymalnych warunków do ekspresji ?genetycznego posagu?, z jakim człowiek przychodzi na świat. Można wiele zrobić, by przebiegała ona w najkorzystniejszy sposób oraz korygować niektóre nieprawidłowości rozwoju już w trakcie życia płodowego oraz w pierwszych latach po urodzeniu.

Nowoczesna profilaktyka zdrowotna – międzynarodowa konferencja

?Profilaktyka zdrowotna medycyną przyszłości? ? pod takim hasłem 4 października b. r. w Warszawie odbyła się druga międzynarodowa konferencja naukowa, która zgromadziła ponad 1000 gości z całej Polski. Podczas otwarcia tego ważnego dla środowiska medycznego spotkania organizatorzy podkreślali symboliczną wymowę liczb: 1000 gości słuchało wykładów o pierwszym 1000 dni życia człowieka. Organizatorzy dokonali nie lada dzieła, gdyż udało się im pozyskać znakomitych wykładowców. Na konferencję przybyły niekwestionowane autorytety ? naukowcy i lekarze z wielu znanych, opiniotwórczych ośrodków z całego świata, m.in. ze Stanów Zjednoczonych, Niemiec, Argentyny i Polski.
Przewodnim tematem przewijającym się we wszystkich wykładach konferencji była rola współczesnej profilaktyki zdrowotnej. To bardzo ważne wyzwanie dla lekarzy oraz dla pacjentów. Nie sposób przecenić roli tego czynnika dla kondycji zdrowotnej społeczeństwa. Dobrze realizowana profilaktyka wpływa korzystnie na stan zdrowia całej populacji. Ma także ważny wymiar ekonomiczny, co nie jest bez znaczenia w naszym kraju, gdzie ciągle brak wystarczających funduszy na ochronę zdrowia i leczenie. Wiadomo, że ?lepiej zapobiegać, niż leczyć?, ale warto ciągle zastanawiać się, jak uczynić owo zapobieganie skutecznym, oraz jak o tym przekonać zarówno pacjentów, jak i środowiska decydujące o strukturze wydawania środków publicznych na konkretne cele w ochronie zdrowia.
Obecnie rola medycyny oraz zadania stojące przed lekarzami ulegają zmianie. Głównym zadaniem jest już nie tylko leczenie ludzi cierpiących z powodu rozmaitych dolegliwości, ale także ocena ryzyka wystąpienia określonych chorób u konkretnych osób oraz propagowanie zdrowego stylu życia, który może to ryzyko zmniejszyć w sposób znaczący.

Zdrowie dziecka i mamy na piątkę
W wykładzie ?DHA, kwas foliowy, witamina D, jod i żelazo w profilaktyce zdrowotnej? profesor Carlos Lifschitz przedstawił dowody naukowe przemawiające za tym, jak ważne dla prawidłowego przebiegu ciąży oraz dla rozwoju dziecka ma pięć niezbędnych składników odżywczych. Profesor Susan Carlson w swoim wykładzie przedstawiła wyniki trzech najnowszych badań dotyczących znaczenia suplementacji DHA otrzymywanego z alg na rozwój płodu oraz w zapobieganiu porodom przedwczesnym.
Ta ?zdrowa piątka? ważna dla kobiet w ciąży to: dwie witaminy (kwas foliowy oraz witamina D), dwa składniki mineralne należące do mikroelementów (jod i żelazo) oraz najlepiej ? jak dotychczas ? poznany przez naukowców kwas z grupy omega-3 (DHA, czyli kwas dokozaheksaenowy).

Kwas foliowy
Jest to witamina niezbędna do prawidłowego wzrostu i rozwoju płodu. Spożywanie go przez kobietę w pierwszych miesiącach ciąży zmniejsza ryzyko wad cewy nerwowej u dziecka nawet o 70 proc. Ponieważ kwas foliowy z produktów spożywczych nie pokrywa zwiększonego zapotrzebowania w czasie ciąży, zaleca się, by kobiety w tym okresie przyjmowały 0,4 mg tej witaminy dziennie. Profesor Carlos Lifschitz podkreślił, że efekt profilaktyczny tej suplementacji zależy od indywidualnej, uwarunkowanej genetycznie osobniczej specyfiki metabolicznej (polimorfizmy genetyczne). Obserwuje się znaczne różnice w wykorzystaniu kwasu foliowego przez organizmy różnych kobiet. Zaleca się zatem, by w rodzinach, w których już wystąpiły wady rozwojowe płodu, zwiększać dawkę tej witaminy zalecaną w czasie ciąży, nawet aż do 5 mg na dobę.
? Najnowsze badania przeprowadzone na zwierzętach wykazują odległe skutki niedoborów kwasu foliowego. Sięgają one do dwóch generacji potomnych ? mówi profesor Lifschitz. ? Okazało się, że ma to niekorzystny wpływ nie tylko na dzieci, ale nawet i na wnuki!

Witamina D
Wpływa korzystnie na przebieg ciąży i rozwój dziecka. Zapobiega zahamowaniu wzrostu płodu, wrodzonej krzywicy i osteopenii, opóźnieniom wzrastania w pierwszym roku życia oraz rozwojowi wczesnej próchnicy zębów u dzieci. Według najnowszych zaleceń, aby zbudować odpowiednie zasoby witaminy D w organizmie swoim i dziecka, kobiety ciężarne powinny zażywać od 800 do 1000 IU witaminy D na dobę.
? Suplementacja witaminy D w Polsce jest niedostateczna, wręcz fatalna ? mówi profesor Tomasz Paszkowski. ? Badania wykazały bowiem, że WSZYSTKIE noworodki w Polsce mają niedobór tego cennego składnika. Niedobór ten występuje u wszystkich noworodków, niezależnie od pory roku, w której przyszły na świat.

Jod
Ten ważny mikroelement uczestniczy w rozwoju tarczycy u płodu. Wchodzi także w skład wytwarzanych przez ten gruczoł hormonów, zarówno u kobiety, jak i u dziecka. Odpowiednia, zwiększona podaż tego pierwiastka w czasie ciąży jest bardzo istotna ? podkreśla profesor Carlos Lifschitz. ? Zapotrzebowanie na jod w tym okresie wzrasta o 50 procent.
Spożywanie odpowiednich dawek jodu może zapobiec poronieniu i wadom wrodzonym u dzieci. Według rekomendacji Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego, każda ciężarna w Polsce powinna otrzymywać 150-200 ug/dobę jodu w formie tabletkowanej. Wykazano też, że nawet niewielki deficyt jodu w czasie ciąży ma wpływ na gorsze wyniki w nauce u dzieci z takich ciąż. Istnieje także wyraźna korelacja między zawartością jodu w organizmie dziecka a jego zdolnościami poznawczymi i językowymi.

Żelazo
Lekarze zalecają kobietom w czasie ciąży suplementację żelaza. Pierwiastek ten jest niezbędny w dwóch procesach: transportu tlenu w organizmie oraz powstawania czerwonych krwinek w szpiku kostnym. Jego niedobór może być przyczyną anemii u kobiet w ciąży oraz u ich dzieci. Dlatego w okresie ciąży zaleca się kobietom suplementację na poziomie 30 mg żelaza na dobę, a w przypadku niedoboru tego mikroelementu podaje się od 60 do 120 mg na dobę.
Nowe badania, których wyniki zaprezentował prof. Lifschitz, wykazują, jak długo utrzymują się niekorzystne dla rozwoju dziecka skutki niedoboru żelaza w czasie jego życia płodowego. ? Te ujemne konsekwencje obserwuje się 10, a nawet 25 lat później ? wyjaśnia prof. Lifschitz. ? Objawiają się one pogorszeniem funkcji poznawczych, co powoduje trwałe zmiany w mózgu, a konkretnie w hipokampie.

DHA, czyli kwas dokozaheksaenowy z grupy omega-3
Pozytywny wpływ tego niezbędnego, nienasyconego kwasu tłuszczowego (NNKT) na rozwój płodu oraz zdrowie kobiet w ciąży i karmiących piersią został wielokrotnie potwierdzony w licznych już badaniach naukowych. Odpowiednia dawka kwasu DHA zmniejsza ryzyko przedwczesnego porodu.

? Jest to jedyny suplement diety, którego skuteczność w prewencji ryzyka porodu przedwczesnego została naukowo udowodniona ? mówi profesor Tomasz Paszkowski w swoim wykładzie ?Prewencja porodu przedwczesnego?. ? Dlatego populacyjne stosowanie tej suplementacji u kobiet w czasie ciąży ma głęboki sens.
DHA wpływa także na rozwój ośrodkowego układu nerwowego, mózgu i siatkówki oka u płodu, a także może zmniejszyć ryzyko pojawienia się cukrzycy, otyłości i alergii w późniejszym życiu. Zgodnie z polskimi zaleceniami kobiety w ciąży powinny suplementować minimum 200 mg DHA dziennie. Jeśli natomiast jedzą mało ryb, powinny przyjmować 400-600 mg na dobę. W przypadku zagrożenie porodem przedwczesnym podawanie kobiecie 500-600 mg DHA na dobę skutecznie obniża ryzyko takiego porodu.

? Byłoby wskazane, aby suplementację DHA rozpoczynać w pierwszym lub drugim trymestrze ciąży, a jeszcze lepiej przed zajściem w ciążę, czyli podczas starania się o dziecko ? mówi prof. Paszkowski. ? Późna suplementacja, w ostatnim trymestrze, daje znacznie gorsze efekty w profilaktyce porodu przedwczesnego. Należy także pamiętać, że dawka DHA powinna być zwiększona, jeśli ciężarna ma nadciśnienie tętnicze, cukrzycę, pali papierosy oraz gdy pochodzi z rodziny alergicznej.
? Stwierdzono, że w organizmach dzieci matek wegetarianek i weganek zawartość DHA jest znacznie obniżona ? wyjaśnia prof. Susan Carlos, która cały swój wykład ?Wpływ podaży DHA z alg na zmniejszenie ryzyka przedwczesnego porodu? poświęciła temu ważnemu składnikowi. ? Dlatego te kobiety powinny przyjmować w czasie ciąży 600 mg DHA na dobę. To zapewni dziecku odpowiednie zapasy tej substancji, gdyż DHA kumuluje się w mózgu dziecka.

Wykładowcy przytaczali wyniki badań wskazujące na fakt, że DHA odgrywa fundamentalną rolę w procesach uczenia się i ma istotny wpływ na funkcje poznawcze, na wyniki w nauce osiągane przez dzieci, na zdolności zapamiętywania, a nawet na zachowanie. Postawa buntownicza, nadmierna pobudliwość, trudności z koncentracją uwagi mogą być związane z niedoborem DHA. Okazało się, że suplementacja tego składnika w czasie ciąży u matki ma wpływ np. na zdolności językowe u dzieci nawet do 5. roku życia. Także podawanie DHA dzieciom korzystnie wpływa na funkcje intelektualne i zachowanie.

? DHA ma zbawienny wpływ na rozwój dziecka w czasie ciąży i po jego przyjściu na świat. Odgrywa istotną rolę w procesie tworzenia silnego systemu immunologicznego, a przy okazji wspiera rozwój dziecka, jego inteligencji, czy zdolności postrzegania ? podkreśla prof. Piotr Socha.

Zwracano także uwagę, że mięso tłustych ryb morskich bywa zanieczyszczone metalami ciężkimi, takimi jak rtęć, dioksynami oraz innymi szkodliwymi toksynami, które kumulują się w tkance tłuszczowej. Natomiast wyjątkowo bezpiecznym, wolnym od zanieczyszczeń źródłem, z którego otrzymuje się DHA, są algi morskie. Takie preparaty są szczególnie polecane dla kobiet w ciąży, matek karmiących, niemowląt i dzieci.

Prelegenci omówili także wiele innych ważnych tematów, np. leczenie bólu u dzieci oraz przeziębienia oraz grypy u dzieci i niemowląt. Przedstawiono unikatowe materiały filmowe oraz wykład o wykonywaniu operacji chirurgicznych płodu. Dyskutowano także na temat sytuacji zdrowotnej w Europie oraz kosztów zapobiegania i leczenia w systemie opieki zdrowotnej.

Więcej informacji na stronie: www.medycynaprzyszlosci.com.

Wykładowcy i paneliści, którzy wzięli udział w konferencji:

• Susan E. Carlson, PhD, profesor nauk o żywieniu (Midwest Dairy Council) University of Kansas Medical Center; profesor położnictwa i ginekologii University of Missouri w Kansas City, USA
• Carlos Lifschitz, MD, konsultant na oddziale Pediatrycznej Gastroenterologii w Italiano Hospital w Buenos Aires, Argentyna; były profesor pediatrii w Baylor College of Medicine w Houston, USA
• Marc Danzon, MD, Dyrektor Regionalny Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) na Europę w latach 2000?2010
• Oluyinka O. Olutoye, M.B.Ch.B., PhD, profesor chirurgii, pediatrii, położnictwa i ginekologii w Baylor College of Medicine w Houston, USA; dyrektor Texas Children?s Fetal Centre w Dziecięcym Szpitalu w Houston, USA
• Olutoyin A. Olutoye, MD, profesor anestezjologii i pediatrii w Dzięcięcym Szpitalu w Houston, USA
• Prof. dr hab. n. med. Hanna Szajewska, kierownik Kliniki Pediatrii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego
• Prof. dr hab. n. med. Tomasz Paszkowski, kierownik III Katedry i Kliniki Ginekologii Uniwersytetu Medycznego w Lublinie
• Berthold Koletzko, MD, PhD, przewodniczący ESPGHAN; kierownik Oddziału Medycyny Metabolicznej i Żywieniowej w Szpitalu Dziecięcym dr von Hauner w Monachium, Niemcy
• Dr n. med. Paweł Grzesiowski, pediatra, immunolog, Prezes Fundacji Instytut Profilaktyki Zakażeń w Warszawie
• Prof. dr hab. n. med. Piotr Socha, pediatra i gastroenterolog, kierownik Oddziału Gastroenterologii, Hepatologii i Zaburzeń Odżywiania IP-CZD w Warszawie; Prezes Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci
• Prof. dr hab. n. med. Lesław Szydłowski, kierownik Katedry i Kliniki Kardiologii Dziecięcej Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach
• Dr Maciej Niewiada, neurolog, farmakolog, ekonomista, Katedra i Zakład Farmakologii Doświadczalnej i Klinicznej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego
• Dr Marcin Matczak, radca prawny, Partner, Szef Praktyki Prawa Farmaceutycznego, Kancelaria Domański, Zakrzewski, Palinka w Warszawie

Artykuł Decydujący czas – pierwsze 1000 dni życia dziecka pochodzi z serwisu Świat Lekarza.