?Zawsze interesowała mnie przede wszystkim prawda i emocje człowieka, a tych dzieci nigdy nie ukrywały. (?) Ci z pozoru nieistotni obserwatorzy rzeczywistości potrafili dostrzec więcej niż otaczający ich dorośli i to zawsze chciałem pokazać na moich obrazach. Jednocześnie dziecięcy modele wiedzieli, czym jest wyobraźnia, a ja zawsze uwielbiałem ten pierwiastek fantastyczności i odrealnienia, które stale były obecne w moim malarstwie?.

Malarstwo Tadeusza Makowskiego za jego życia nie było dobrze znane w Polsce. Odkrycie artysty nastąpiło w 1960 r., dzięki wystawie retrospektywnej zorganizowanej w Warszawie przez prof. Władysławę Jaworską.

Autoportret z paletą i ptaszkiem, ok. 1919, olej na płótnie, 61 x 50 cm,
Muzeum Narodowe w Krakowie, źródło: Wikipedia

Tadeusz Makowski dość długo szukał własnego stylu. Początkowo tworzył pod wpływem swoich nauczycieli malarstwa: Jana Stanisławskiego i Józefa Mehoffera. Był pod wrażeniem obrazów Rembrandta. W Paryżu poznał kubizm, ale w swoich pracach nie podążał ślepo tym nurtem, wybierał tylko niezbędne mu elementy. Był pod wrażeniem francuskich realistów ? Jean-Baptiste-Camille Corota i Gustava Courbeta ? oraz symbolicznej sztuki Puvis de Chavannes’a. Inspiracji szukał też w malarstwie niderlandzkich i flamandzkich mistrzów, zwłaszcza Pietera Bruegela. Po latach udało mu się wypracować swój własny, oryginalny styl i na jego pracach pojawiła się charakterystyczna postać zmizerowanego dziecka. Sceny z życia zgeometryzowanych dzieci stały się wizytówką Makowskiego. Małych bohaterów często pokazywał w scenach teatralnych, karnawałowych, którym towarzyszą motywy muzyczne: instrumenty, orkiestra.

Mali pierroci, 1930, olej na płótnie, 54,5 x 65 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie,
źródło: Wikipedia

Chłopcy z fujarkami, ok. 1928, olej na płótnie, 81 x 49 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie, źródło: Wikipedia

Oprócz  malowania na płótnie i akwarelami, także rysował, zajmował się drzeworytem, litografią oraz akwafortą. Artysta był uzdolniony nie tylko plastycznie, ale i muzycznie: potrafił grać na gitarze i na skrzypcach. Cenił poezję, pisał wiersze; zafascynowany teatrem tworzył nawet projekty scenograficzne (dekoracje, kostiumy, lalki). Zajmował się również ilustrowaniem książek i projektowaniem okładek.

Przygoda Makowskiego ze sztuką zaczęła się, gdy w wieku 8-9 lat gorącym mlekiem oparzył lewą rękę i musiał zostać kilka dni w łóżku. Znudzony przymusowym odpoczynkiem zaczął rysować i dzięki temu odkrył w sobie ogromną pasję. W swoim pamiętniku podkreśla, że sztuka daje mu radość i zapomnienie. W gimnazjum wybijał się tylko z przedmiotów nadobowiązkowych: rysunku i stenografii. Wbrew ojcu, który chciał, żeby syn studiował matematykę, wybrał filozofię i filologię, a zafascynowany światem sztuki rozpoczął naukę w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie.

Szewc, 1930, olej na płótnie, 105,5 x 81,5 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie,
źródło: Wikipedia

Po studiach na zawsze opuścił Polskę i zamieszkał we Francji. W 1914 r., gdy wybuchła I wojna światowa, jako imigrant nie mógł dalej mieszkać w Paryżu. Pojechał do Bretanii, korzystając z gościny Władysława Ślewińskiego, malarza związanego ze szkołą Pont Aven, reprezentanta nurtu postimpresjonistycznego. Mimo sporej różnicy wieku, artystów łączyły przyjaźń i dyskusje o sztuce. Makowski w latach 1912-1931 pisał ?Pamiętnik? (wydany w 1961 r.), zawierający wiele informacji na temat życia wewnętrznego i rozwoju artystycznego malarza.

W 1928 r. na wystawie w Paryżu zaprezentował swoje prace z geometrycznymi postaciami. Ekspozycja spotkała się z uznaniem francuskiego środowiska artystycznego. We wstępie do katalogu wystawy Louis Léon Martin, krytyk sztuki i przyjaciel, określił Makowskiego jako ?poetę o duszy naiwnej i czystej, o sercu wrażliwym i uporczywej pracy?.

Na emigracji we Francji żył samotnie, nigdy nie założył rodziny. Skupiony na własnym artystycznym świecie, miał niewielu przyjaciół, którzy określali go jako ?wielkiego samotnika?. Uważany był za bardzo skromnego, szlachetnego, delikatnego. Cenili jego dobry charakter i pomagali w potrzebie.

Artysta marzył o powrocie do Krakowa, niestety nie udało mu się tego zrealizować. Obawiał się odrzucenia i niezrozumienia jego sztuki w Polsce. Zmarł w Paryżu na skutek wylewu krwi do mózgu w wieku 50 lat, u progu kariery. Po jego śmierci Marcel Gromair i Louis Léon Martin utworzyli ?Towarzystwo Przyjaciół Tadeusza Makowskiego?, by ?zrobić wszystko, co możliwe, aby dać publiczności pojęcie o prawdziwym obliczu Makowskiego i wielkości jego dzieła?.

Dzieci z turoniem, 1929, olej na płótnie, 80,5 x 100 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie, źródło: Wikipedia

Teatr dziecięcy, 1931, olej na płótnie, 54 x 65 cm, Muzeum Narodowe w Warszawie,
źródło: Wikipedia

?Wszystkim prawie Polakom nie podobają się moje obrazy. Wolę wszystko niż przeciętność. Tej, na szczęście, nikt mi nie zarzuca? ? pisał artysta w swoim pamiętniku. W 2011 r. podczas aukcji w Warszawie prywatny nabywca zapłacił 620 tys. zł za jeden z nieznanych obrazów Makowskiego ?Wnętrze?. (opr. AR)

Źródła:

www.sztukipiekne.pl (Bednorz M. 5 ciekawostek o? Tadeuszu Makowskim)

Jaworska W. Tadeusz Makowski ? życie i twórczość, Wrocław 1964

Makowski T. Pamiętnik, oprac. Jaworska W, Kraków 2003

Artykuł Tadeusz Makowski (1882-1932): Artysta o duszy dziecka pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

?Dla mnie ekspresja nie polega na wyrazie twarzy i nie zawiera się w geście?.

Henri Matisse, artysta klasycznej sztuki nowoczesnej i jeden z prekursorów fowizmu, sławny był już za życia. Przełomem w jego artystycznej działalności była sprzedaż skrytykowanego przez widzów obrazu ?Kobieta w kapeluszu?. Na artystycznej scenie rywalizował z Pablo Picasso.

Henri Matisse, Autoportret, 1954, Ermitaż, Sankt Petersburg,
źródło: ? 2009-2020. Depositphotos Inc.

Henri Matisse naukę malarstwa rozpoczął dopiero jako około 22-letni młodzieniec, gdy po dwóch latach zrezygnował ze studiów prawniczych. W paryskiej Szkole Sztuk Pięknych był uczniem malarza symbolisty Gustave?a Moreau. Matisse początkowo tworzył pod wpływem impresjonistów, a także sztuki japońskiej. Malarz John Peter Russell zapoznał go z pracami Vincenta van Gogha. Matisse zmienił wtedy styl malowania i podkreślał: ?Russell wyjaśnił mi teorię barw?. Po ukończeniu Szkoły Sztuk Pięknych studiował rzeźbę u przyjaciela Auguste?a Rodina. W 1899 r. kupił obraz Paula Cézanne?a ?Trzy kąpiące się?, który zrobił na nim ogromne wrażenie. Przez jakiś czas, gdy nie miał środków na utrzymanie rodziny, zatrudnił się jako malarz dekoracji, zamierzał nawet rzucić malarstwo.

Henri Matisse, Smutek króla (1952), 292 × 386 cm, Centrum Pompidou, Paryż,
źródło: WikiArt.org

Henri Matisse, Balerina, 1927, Ermitaż, Sankt Petersburg,
źródło: ? 2009-2020. Depositphotos Inc.

Lato 1905 r. spędził z André Derainem i Maurice?em de Vlaminckiem w rybackiej wiosce nad Morzem Śródziemnym. Pobyt z francuskimi malarzami okazał się przełomem w twórczości Matisse?a. W swoich pracach zaczął stosować jaśniejszą paletę barw, abstrakcyjnie pokazywał przestrzeń. Matisse, Derain i de Vlaminck wystawili swoje obrazy w 1905 r. na Salonie Jesiennym (Salon d?Automne) w Paryżu. Nowy styl w malarstwie został nazwany fowizmem. Krytyk Louis Vauxcelles określił artystów jako ?Fauves? (?dzikusi?, ?dzikie stworzenia?). Fowiści upraszczali rysunek, który miał być tylko symbolem formy, stosowali wyolbrzymienia, podkreślające charakterystyczne cechy, kolor traktowali abstrakcyjnie, nie przestrzegali zasad perspektywy. Widzowie wystawy skrytykowali obraz ?Kobieta w kapeluszu?, który przedstawiał żonę Matisse?a, Amelie. Obraz ten za 500 franków kupiła Gertruda Stein, amerykańska pisarka, która wraz z mężem Leo została mecenasem artysty. Matisse bardzo przeżywał krytykę, sprzedaż tej pracy wpłynęła na niego pozytywnie, nie tylko ze względu na zastrzyk gotówki, ale przede wszystkim umocniła jego wiarę w malarstwo.

Rok później Henri Matisse wystawił w Salonie Niezależnych obraz ?Radość życia?, który spotkał się z nieprzychylnymi opiniami. Krytycy odebrali go jako rodzaj manifestu malarza, a Leo Stein uznał tę pracę za ?najważniejszy obraz naszych czasów? i kupił go do swojej galerii. Właśnie w salonie swoich mecenasów Matisse poznał Pabla Picasso, gdy ten malował portret Gertrudy. Między artystami zaiskrzyło i powstała swego rodzaju twórcza rywalizacja. Spotykali się na gruncie prywatnym, a także na scenie artystycznej. Pod koniec 1907 r. wymienili się swoimi obrazami, każdy wybrał najsłabszy ? jego zdaniem ? obraz rywala. Martwa natura ?Dzban, misa i cytryna? trafiła w ręce Matisse?a, a Picasso wskazał ?Portret Marguerite Matisse?.

Przez długi czas artyści ?rozmawiali? poprzez swoje obrazy. Matisse widział wpływy swoich prac w wielu obrazach Picassa. Uderzające są podobieństwa pomiędzy niektórymi ich dziełami. Gdy Matisse stworzył obraz ?Martwa natura z gipsową rzeźbą?, Picasso kilkanaście lat później pracę ?Martwa natura: miska, popiersie i paleta?. Jeden z historyków sztuki zastanawiał się: ?Czy Picasso chce coś powiedzieć Matisse?owi, wyrównuje rachunki, czy poprawia go??.

W 1927 r. Henri Matisse otrzymał nagrodę podczas międzynarodowej wystawy Carnegie International Exibition w Pittsburgu. Cztery lata później w Nowym Jorku odbyła się pierwsza indywidualna wystawa prac artysty. Matisse zajmował się nie tylko malarstwem, ale też rzeźbiarstwem, projektował kostiumy i scenografię dla baletu, tkaniny dekoracyjne, przygotowywał ilustracje do książek.

Pod koniec 1940 r. u Matisse?a wykryto guza. Rok później w Lyonie przeprowadzono u niego operację raka dwunastnicy. Jego bliscy i on sam obawiali się, czy przeżyje ten zabieg. Przed operacją chciał dać znać Picasso, że o nim pamięta i napisał do niego: ?Jestem trochę chory. (?) wkrótce mam mieć operację, nic poważnego?. To trudne doświadczenie dało mu siłę i nadzieję, żeby nadal tworzyć. Czuł się, jakby otrzymał nowe życie, w szpitalu zyskał przydomek ?zmartwychwstaniec?. Pierwszym obrazem, który stworzył po operacji, była ?Martwa natura z magnolią? (1941).

Henri Matisse, Music, 1910, Ermitaż, Sankt Petersburg,
źródło: ? 2009-2020. Depositphotos Inc.

Henri Matisse, Portret Lydia Delectorskaya, 1947, Ermitaż, Sankt Petersburg,
źródło: ? 2009-2020. Depositphotos Inc.

W 1945 r. w Salonie Jesiennym w Paryżu wystawił 37 prac. W tym samym roku obrazy jego oraz Picassa pokazywano w Victoria and Albert Museum w Londynie. Matisse zaczął tworzyć wycinanki i klejone kompozycje do swojej książki ?Jazz? (m.in. ?Ikar?).

Po 1948 r., gdy choroba przykuła artystę do łóżka, nie mógł już stać przy sztalugach, porzucił malarstwo na rzecz wycinanek. Sam lub z pomocą asystentów kolorował kawałki papieru, tworząc niezwykłe aranżacje. Prawdopodobnie to sztuka Picassa wywarła wpływ na kompozycje Matisse?a (?Błękitny akt III?, 1952). Mając w pamięci śmiertelną chorobę i operację, tworzył prace pełne witalności, zmysłowości, młodzieńczej energii. Ostatnią pracą artysty była ?Róża Rockefellera? ? witraż do kościoła Union Church of Pocantico Hills.

Henri Matisse zmarł 3 listopada 1954 r. w Nicei. Po jego śmierci Pablo Picasso przez jakiś czas przestał malować, następnie znów zaczął tworzyć obrazy, żeby złożyć hołd Matisse?owi.

(opr. AR)

ŹRÓDŁA:

Jack Flam ?Matisse i Picasso ? przyjaciele i rywale?, Wydawnictwo Twój Styl, 2006

www.niezlasztuka.net

www.artystaisztuka.pl/henri-mattise-o-sztu-ce-10-interesujacych-wypowiedzi-artysty

Artykuł Henri Matisse (1869-1954): Od płótna do papierowych wycinanek pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

?Jestem chory na cukrzycę, ale nie jestem w stanie o tym rozmawiać.
Czuję, jakby pochwyciło mnie zło, które niedługo mnie porwie?.

Autoportret Paula Cézanne?a, ok. 1875, kolekcja prywatna, źródło: Wikipedia

Paul Cézanne najchętniej malował pejzaże, portrety i martwe natury. Obrazami francuskiego artysty zachwycali się Pablo Picasso i Henri Matisse, który nazywał go ?ojcem wszystkich malarzy?.

Paul Cézanne jest uważany za prekursora postimpresjonizmu i kubizmu oraz ojca współczesnej sztuki. Jednak jego malarstwo nie było doceniane wśród współczesnych mu krytyków sztuki. Tylko nieliczni artyści je rozumieli.

Jabłka i pomarańcze, 1895?1900, Musée d?Orsay, Paryż, źródło: Wikipedia

Paul Cézanne urodził się w 1839 r. w Aixen-Provence we Francji. Po maturze (1858), za namową ojca, rozpoczął studia prawnicze, aby w przyszłości przejąć rodzinny bank Cézanne & Cabassol. Rok później artystycznie uzdolniony młody Paul otrzymał drugą nagrodę malarską szkoły École de dessin d?Aixen-Provence. W 1860 r. przerwał studia prawnicze, aby uczyć się w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Pięknych w Paryżu. Nie zdał egzaminu, więc wrócił do Aixen-Provence, by pracować w rodzinnym banku. W 1862 r. pojechał do Paryża, by uczęszczać do nieformalnej szkoły artystycznej, Académie Suisse, propagującej realizm. Pierwszą indywidualną wystawę swoich prac artysta miał dopiero w 1895 r.

Arlekin, 1888, National Gallery of Art, Waszyngton, źródło: Wikipedia

Cézanne najchętniej malował pejzaże (zwłaszcza rodzinne okolice w Prowansji), portrety oraz martwe natury. Owoce, dzbanki, misy, stoły i krzesła przedstawiał tak, jakby traciły równowagę. Jabłka, jeden z jego charakterystycznych motywów, pewien pisarz opisał jako: ?brutalne jabłka, szorstkie, budowane szpachlą, które stanowią szaloną mieszaninę szkarłatu i żółcieni, zieleni i błękitu?. Około 50. r.ż., gdy artysta przestał odróżniać kolory (niebieski i zielony), stwierdzono u niego cukrzycę, która prawdopodobnie była przyczyną retinopatii. Kilka lat przed śmiercią skarżył się na zawroty i bóle głowy, będące prawdopodobnie skutkiem postępującej degeneracji siatkówki. W ramach terapii zalecono mu dietę składającą się głównie z chleba i herbatników migdałowych. Leczył się masażami i korzystał z wód termalnych w Vichy. Mówi się, że cukrzycę u niego mógł spowodować jakiś składnik farby szmaragdowej, której używał, malując palcami. Problemy ze wzrokiem spowodowały zaś zmiany w jego stylu malowania.

Malarz tak tłumaczył odchodzenie od realistycznego przedstawiania kształtów: ?Odczuwanie światła tworzącego kolory jest przyczyną abstrakcji, która chroni przed dokładnym odzwierciedleniem przedmiotów albo przed pięknymi, delikatnymi dotknięciami [pędzla]?.

Dwa lata przed śmiercią wyznał swojemu przyjacielowi: ?Jestem chory na cukrzycę, ale nie jestem w stanie o tym rozmawiać. Czuję, jakby pochwyciło mnie zło, które niedługo mnie porwie?.

Zapalenie płuc i powikłania cukrzycy przyczyniły się do śmierci artysty. (opr. AR)

Źródła: G. Wojno ?Sławni pacjenci w diabetologii?, Wydawnictwo DK Media Poland www.historia.org, www.rynekisztuka.pl

Artykuł Świat artysty z retinopatią: Paul Cézanne pochodzi z serwisu Świat Lekarza.