Fundacja Biocodex Microbiota Foundation zaprasza do udziału w kolejnej edycji konkursu badawczego National Research Grant 2025, którego tematem przewodnim jest: „Rola mikrobioty jelitowej w rozwoju stłuszczeniowej choroby wątroby towarzyszącej zaburzeniom metabolicznym (MASLD) oraz towarzyszących jej chorób cywilizacyjnych”

Konkurs ma na celu wsparcie innowacyjnych projektów badawczych, które przyczynią się do głębszego zrozumienia złożonych relacji między mikrobiotą jelitową a zdrowiem człowieka – szczególnie w kontekście chorób przewlekłych, których liczba rośnie na całym świecie.

Mikrobiom – cichy regulator zdrowia

Mikrobiom człowieka to złożony ekosystem bilionów mikroorganizmów, które odgrywają istotną rolę w utrzymaniu homeostazy organizmu. Utrata tej równowagi, czyli tzw. dysbioza, coraz częściej wiązana jest z rozwojem chorób metabolicznych i cywilizacyjnych. Zaburzenia składu mikrobioty mogą wpływać na metabolizm glukozy, lipogenezę, odpowiedź zapalną, a także regulację ciśnienia krwi.

Jak podkreśla prof. dr hab. n. med. Barbara Skrzydło-Radomańska, uznana specjalistka w dziedzinie gastroenterologii i badań nad osią mózgowo-jelitową: – Zespół metaboliczny to jedno z największych wyzwań współczesnej medycyny. Coraz więcej dowodów wskazuje, że mikrobiom jelitowy odgrywa w tym zjawisku kluczową, choć wciąż niedostatecznie poznaną rolę. Badania w tym obszarze mają ogromny potencjał aplikacyjny – zarówno w profilaktyce, jak i leczeniu. Zachęcam wszystkich naukowców do przedstawienia swoich projektów naukowych podczas aplikowania do VII edycji konkursu National Research Grant 2025.

Jak aplikować?

Do udziału w konkursie zaproszeni są lekarze, naukowcy, farmaceuci oraz doktoranci prowadzący badania związane z tematyką mikrobioty.

Całkowita kwota grantu wynosi 25 tys. EUR (w tym VAT) i może zostać przeznaczona na realizację zwycięskiego projektu badawczego. Środki finansowe wypłacane są organizacji, z którą związany jest autor projektu (np. uczelnia, instytut naukowy, placówka medyczna).

Nabór wniosków trwa do 30 września 2025 roku. Zgłoszenia należy przesyłać drogą elektroniczną na adres:
application-pl@biocodexmicrobiotafoundation.com

Konkurs Biocodex Microbiota Foundation jest organizowany w Polsce nieprzerwanie od 2019 roku i z każdą kolejną edycją zyskuje coraz większe uznanie w środowisku naukowym. Stał się ważną platformą wspierającą nowatorskie podejścia do badań nad mikrobiotą – interdyscyplinarną dziedziną, która w ostatnich latach zyskała miano jednego z kluczowych obszarów przyszłości medycyny.

W dotychczasowych edycjach nagradzane były projekty, które łączyły różne dziedziny – od medycyny i biologii molekularnej, przez dietetykę, aż po neurologię i psychogastroenterologię. Ten szeroki zakres tematyczny pokazuje, jak duży potencjał aplikacyjny kryje się w badaniach nad mikrobiomem i jak silnie może on wpływać na zdrowie człowieka.

Rada Naukowa Biocodex Microbiota Foundation

Za merytoryczną stronę konkursu odpowiada Rada Naukowa, złożona z wybitnych ekspertów reprezentujących różne dziedziny nauk biomedycznych:
• prof. Marek Waluga – Przewodniczący Rady Naukowej BMF
• prof. Barbara Skrzydło-Radomańska
• prof. Anna Szaflarska-Popławska
• doc. Marcin Basiak

Członkowie Rady oceniają wnioski konkursowe zgodnie z najwyższymi standardami naukowymi, uwzględniając innowacyjność projektu, znaczenie badawcze oraz potencjalny wpływ wyników na praktykę kliniczną i zdrowie publiczne.

VII edycja konkursu to nie tylko szansa na zdobycie finansowania, ale przede wszystkim możliwość realnego wpływu na przyszłość medycyny i zdrowia publicznego. W obliczu rosnącej liczby chorób cywilizacyjnych badania nad mikrobiomem mogą odegrać kluczową rolę w opracowaniu skuteczniejszych strategii profilaktycznych i terapeutycznych.

O fundacji

Biocodex Microbiota Foundation to międzynarodowa organizacja wspierająca interdyscyplinarne badania nad mikrobiotą i jej wpływem na zdrowie człowieka. Jej misją jest promowanie nauki, która nie tylko poszerza granice wiedzy, ale także realnie wspiera rozwój nowoczesnych metod terapeutycznych w oparciu o równowagę mikrobiologiczną organizmu.

Artykuł Nabór do konkursu badawczego Biocodex Microbiota Foundation 2025 pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

O roli mikrobiomu w redukcji masy ciała z prof. dr hab. n. med. Ewą Stachowską, kierownikiem Katedry i Zakładu Żywienia Człowieka i Metaboliki Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie, rozmawia Ewa Podsiadły-Natorska

Co kryje się pod pojęciem „oś bakteryjno-mózgowo-jelitowa”?

Człowiek jest holobiontem – składa się nie tylko ze swoich komórek, ale również z wielu innych mikroorganizmów, z którymi żyje w symbiozie. W skład holobiontu wchodzi mikrobiom, czyli ogół bakterii. Mikrobiom człowieka jest bardzo zróżnicowany; najwięcej mikroorganizmów znajduje się w przewodzie pokarmowym. Pomagają one m.in. trawić błonnik, uczestniczą w procesie fermentacji oraz produkcji niektórych witamin, a przy okazji wytwarzają własne metabolity, z których część pokonuje barierę krew–mózg, pełniąc w mózgu rolę regulacyjną.

Metabolon bakteryjny (metabolon to sieć białek i enzymów biorących udział w szlakach metabolicznych – przyp. red.) jest niezwykle ważny dla funkcji całego organizmu, w tym dla centralnego układu nerwowego oraz dla pracy jelit. Badania z udziałem pacjentów, gastroenterologów oraz psychiatrów potwierdziły, że ten ogromny, rozbudowany, wielotysięcznogatunkowy narząd w brzuchu pełni rolę regulacyjną – również mózgu. Okazało się, że ok. połowa pacjentów na oddziałach psychiatrycznych ma zaburzenia jelitowe. I w drugą stronę – znaczna część pacjentów przebywających na oddziale gastrologicznym ma zaburzenia psychiczne, depresyjne, lękowe.

A jaka jest rola mikrobioty w redukcji masy ciała?

Również w tym przypadku rola mikrobioty jest bardzo rozbudowana. W chorobie otyłościowej dochodzi do bardzo masywnej przebudowy mikrobiomu; ubywa bakterii korzystnych dla utrzymania prawidłowej masy ciała, a przybywa tych, które sprzyjają przybieraniu na wadze. Są takimi „supergosposiami” powodującymi, że pod ich wpływem możemy przyswoić z pożywienia nawet o ok. 150 kcal dziennie więcej! Np. błonnik, gdy fermentuje, wytwarza kwas octowy, który wchodzi do glukoneogenezy, dostarczając glukozę do procesu lipogenezy. Te zmiany w mikrobiomie u osób otyłych są dramatycznie duże, zachodzą na poziomie gromad, rodzaju, rodzin, a nawet gatunków.

Bakteria Akkermansia muciniphila jest bakterią wskaźnikową dla szczupłej sylwetki. Jeśli mamy jej dużo, utrzymujemy prawidłową masę ciała i jesteśmy metabolicznie zdrowsi. Tyle że na skład mikrobioty pracujemy całym swoim życiem. Gdy siadamy do stołu, nasze bakterie jelitowe siadają razem z nami. Musimy więc zawsze pamiętać o tym, że jeżeli źle się żywimy, to źle żywimy także nasz mikrobiom – a źle odżywiony mikrobiom prędzej czy później „odwdzięczy nam się” produkcją prozapalnych metabolitów, które zamiast stabilizować nasze zdrowie, będą aktywowały procesy zapalne.

I sprzyjały chorobom?

Oczywiście – w tym chorobie otyłościowej, a także miażdżycy czy procesom neurozapalnym. Udowodniono w badaniach, że wyrzut cytokin prozapalnych TNF-alfa zaczyna się od nieszczelnej bariery jelitowej.

Czy można to jakoś zatrzymać? Innymi słowy: jak wpłynąć na skład mikrobiomu?

Podstawą jest zmiana w stylu życia, czyli właściwe żywienie oraz aktywność fizyczna. Bardzo ważny jest też odpoczynek, odpowiednia dawka snu i właściwe nastawienie do życia. To nie wszystko. Okazuje się, że szereg leków – i to tych stosowanych od dawna – wpływa na mikrobiom. Przykładem jest metformina podawana osobom z cukrzycą typu 2 i insulinoopornością, na które często chorują pacjenci otyli. Metformina u części pacjentów wywołuje dolegliwości jelitowe, są one jednak spowodowane zmienionym mikrobiomem jelitowym – metformina zmienia bowiem jego skład na lepszy. Teraz bardzo popularne są analogi GLP-1 oraz GIP stosowane w leczeniu cukrzycy i otyłości. Wstępne wyniki dotyczące ich wpływu na mikrobiotę są pozytywne, potrzebujemy jednak więcej czasu na wysnucie głębszych wniosków.

Wracając do pytania, jak wpłynąć na skład mikrobiomu, to w przypadku otyłości zmiana mikrobioty jelitowej powinna odbywać się kompleksowo – tzn. jeżeli mówimy o leczeniu choroby otyłościowej, pacjent musi zacząć „dobrze jeść”, dla siebie, i dla swojej mikrobioty.

Co to znaczy „dobrze jeść”? Czy istnieje uniwersalny model żywienia dla otyłych pacjentów, który byłby korzystny dla ich mikrobiomu?

Uniwersalny model żywienia nie istnieje, bo np. ze względu na współchorobowość czy konieczność włączenia elementów żywienia klinicznego u tych pacjentów sposoby żywienia będą się różnić. Optymalna jest dieta śródziemnomorska, choć ja swoim pacjentom polecam dietę śródziemnopolską, czyli dostosowaną do naszych realiów. Jest to dieta bogata w produkty uwielbiane przez „dobre” bakterie, czyli przede wszystkim w produkty pochodzenia roślinnego, ale też niektóre pochodzenia zwierzęcego.

To dieta bardzo szczodra, w której podstawą jest dobrej jakości oliwka z oliwek, a w której musi być też odpowiednia ilość białka – pół na pół zwierzęcego i roślinnego ze strączków (minimum 1,2 g na 1 kg masy ciała). Część pacjentów nie może jednak jeść strączków, bo ma po nich silne wzdęcia – ułożenie prawidłowego jadłospisu staje się wtedy zadaniem dla dietetyka klinicznego.

Jak sprawdzić skład mikrobioty?

Nie ukrywam, że to trudne. Niektóre laboratoria oferują posiew mikrobiologiczny, choć zazwyczaj obejmuje on jedynie kilkadziesiąt gatunków bakterii. W nauce do określenia enterotypu, czyli typu mikrobioty, stosuje się badania genetyczne – są one znacznie dokładniejsze, jednak póki co nie mają przełożenia na badania kliniczne.

Omówmy jeszcze rolę probiotyków, prebiotyków i symbiotyków u otyłych pacjentów.

Metaanalizy dały różne wyniki. Probiotyki w grupie osób chorujących na otyłość działają średnio. Ale kiedy z tych grup wyłoniono podgrupy – np. otyłe osoby z cukrzycą typu 2, metaboliczną stłuszczeniową chorobą wątroby albo z dyslipidemią, okazało się, że otyłe osoby przyjmujące probiotyki uzyskały korzyść z ich stosowania. Generalnie można powiedzieć, że probiotyki w otyłości stabilizują barierę jelitową, w tym wytwarzanie mucyny, w której żyje Akkermansia muciniphila. Np. w przypadku pacjentów stosujących metforminę podanie probiotyku powoduje, że dolegliwości jelitowe znikają.

Jeśli chodzi o prebiotyki, to mamy na myśli błonnik, bardzo ważny składnik diety – bakterie jelitowe najchętniej żywią się właśnie nim. Jeśli chcemy więc nasze bakterie „dobrze nakarmić”, musimy dla nich przygotować „błonnikową ucztę”. Źródła błonnika mają oczywiście znaczenie; niejeden pacjent z otyłością zmaga się z zespołem jelita drażliwego albo z problemami z opróżnianiem żołądka – musimy wtedy zastosować błonnik, który „wykarmi” bakterie i nie będzie powodował dyskomfortu. Na szczęście wybór jest duży; takim pacjentom można polecić specjalny błonnik dostępny w aptekach, a także babkę płesznik czy siemię lniane.

I jeszcze symbiotyk, czyli probiotyk i prebiotyk w jednym. Świetne jest połączenie szczepów bakterii probiotycznych, np. oligosacharydów z inuliną jako bezpiecznym prebiotykiem. Takie symbiotyki u pacjentów z chorobą otyłościową czy z cukrzycą typu 2 sprawdzają się bardzo dobrze – zapraszamy wtedy do stołu „naszych gości”, dla których mamy już przygotowane pudełka z odpowiednim jedzeniem.

Zapraszamy na profil pani profesor na Instagramie, który śledzi już 113 tys. osób: @profesor.stachowska

Artykuł Prof. Ewa Stachowska: Gdy siadamy do stołu, nasze bakterie jelitowe siadają razem z nami pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Od wieków wiele roślin jest uznawanych za produkty lecznicze. Czy słusznie? Weryfikuje to prof. dr hab. n. farm. Sebastian Granica i kierowany przez niego MicrobiotaLab na Warszawskim Uniwersytecie Medycznym

NAGRODA ZAUFANIA ZŁOTY OTIS 2024 ZA BADANIE WPŁYWU ZWIĄZKÓW NATURALNYCH NA MIKROBIOTĘ

„Wiemy, że niektóre substancje działają korzystnie, ale wciąż nie rozumiemy dlaczego” – napisał pan w jednym z artykułów. Czy badania prowadzone przez MicrobiotaLab zbliżają nas do zrozumienia tych mechanizmów?

Badamy ekstrakty roślinne i związki pochodzenia naturalnego, które są od wieków tradycyjnie stosowane w leczeniu różnych schorzeń, i weryfikujemy, czy dana substancja rzeczywiście działa i dlaczego tak się dzieje. Dobieramy odpowiednie modele i wykorzystujemy metody komórkowe, dzięki czemu możemy wykazać, czy związki zawarte np. w korze dębu są w stanie zmniejszyć stan zapalny i zahamować odpowiedź zapalną komórek układu odpornościowego.

Jakie związki roślinne udało się już „prześwietlić”?

Jesteśmy jednym z nielicznych ośrodków na świecie, który w swoich badaniach udowodnił, że garbniki zawarte w substancjach roślinnych stosowanych doustnie, np. ekstraktach ziela krwawnicy pospolitej, są metabolizowane przez mikroflorę jelitową do niskocząsteczkowych związków zwanych urolitynami. Badania te zostały zapoczątkowane przez prof. Jakuba Piwowarskiego i są kontynuowane wspólnie w ramach działalności MicrobiotaLab. Później nasze badania skupiły się na właściwościach przeciwzapalnych tych związków. Z garbnikami jest bowiem problem, że nie wchłaniają się z przewodu pokarmowego. Tymczasem urolityny, jako związki o mniejszej masie cząsteczkowej, trafiają do krwioobiegu. Wykazaliśmy, że jeden z tych związków, urolityna A, charakteryzuje się dużą aktywnością przeciwzapalną i stosowany doustnie może działać jak lek hamujący stan zapalny.

Takie odkrycia muszą chyba interesować branżę kosmetyczną czy farmaceutyczną, które coraz chętniej sięgają po substancje pochodzenia naturalnego.

Urolityna A budzi duże zainteresowanie, ponieważ można ją stosować także zewnętrznie, do łagodzenia i leczenia stanów zapalnych skóry. Jak pokazały nasze badania, posiada ona silne właściwości porównywalne do powszechnie stosowanego sterydu, czyli hydrokortyzonu. Dodatkowo urolityna A pozytywnie wpływa na liczebność i bioróżnorodność mikrobioty skóry u osób zdrowych. Te odkrycia zaowocowały patentem, który jest w fazie oceniania przez urzędy patentowe w Polsce, Europie i Stanach Zjednoczonych. Już teraz pojawiają się firmy zewnętrzne, które chciałby zastosować urolitynę A w kosmetykach – prewencyjnie przy stanach zapalnych skóry – oraz w lekach, maściach czy kremach zalecanych zwłaszcza przy atopowym zapaleniu skóry. W odróżnieniu od preparatów ze sterydami nie wykazywałyby działań niepożądanych, ponieważ urolityna A ma inny mechanizm działania i nie powoduje skutków ubocznych.

Dlaczego zainteresował się pan taką dziedziną nauki?

Trudne pytanie. Zawsze chciałem zajmować się leczeniem, ale nie jako lekarz, gdyż bardziej interesowała mnie dyscyplina związana z chemią. Dlatego wybrałem studia farmaceutyczne na Warszawskim Uniwersytecie Medycznym. Brałem wtedy udział w pracach koła naukowego w Katedrze Farmakognozji i Molekularnych Podstaw Fitoterapii, dziś noszącej nazwę Katedry i Zakładu Biologii Farmaceutycznej, którą mam przyjemność kierować, bo już na studiach doszedłem do wniosku, że chcę tu zostać. Ta praca daje bardzo szerokie możliwości badawcze – od analizy składu chemicznego różnych substancji naturalnych po badania ich aktywności biologicznej, na metabolizmie kończąc. W naszym MicrobiotaLab nie sposób się nudzić.

Jakie plany na przyszłość?

Badamy obecnie dwa kluczowe aspekty. Pierwszy to wpływ związków pochodzenia naturalnego na barierę jelitową, kluczową w patogenezie wielu schorzeń o podłożu zapalnym, takich jak choroba Leśniowskiego-Crohna czy nieswoiste zapalenie jelit. Szczelność tej bariery ma również wpływ na rozwój chorób o podłożu psychicznym: zaburzeń lękowych, depresji czy schizofrenii. Sprawdzamy, czy stosowanie substancji roślinnych może stabilizować barierę jelitową. Chcemy też przyjrzeć się, jak takie związki działają na barierę krew-mózg, zabezpieczającą układ nerwowy przed szkodliwymi czynnikami. Dlatego do Narodowego Centrum Nauki złożyliśmy projekt dotyczący wyjaśnienia działania ekstraktu z kwiatów lawendy.

Rozmawiał: Rafał Natorski

Artykuł Siły natury w trosce o mikrobiotę pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Regulacja mikrobioty jelitowej niesie za sobą pewien potencjał, bo są osoby, które tyją od niewielkiego nadmiaru kalorii, który nie jest nadmiarem u innych osób o podobnej masie ciała. W zaburzeniach mikrobioty i umiejętności regulowania tych procesów tkwi ogromna siła – mówi prof. dr hab. n. med. Grażyna Rydzewska, kierownik Kliniki Gastroenterologii z Pododdziałem Leczenia NZJ Państwowego Instytutu Medycznego MSWiA w Warszawie, wiceprezes Polskiego Towarzystwa Gastroenterologicznego.

Mamy coraz więcej osób z podwyższonym BMI. Czy ten proces się pogłębia?

Otyłość stała się zagrożeniem globalnym, a Polacy dołączają do niechlubnego peletonu, również dzieci. Najciekawszy fakt to narastająca nadwaga i otyłość w krajach azjatyckich; to fenomen Dalekiego Wschodu. Obserwujemy tyjących Chińczyków, którzy zawsze byli szczupli. Azjaci nie tyją dlatego, że zjadają więcej chińskiego jedzenia, ale ponieważ przestawiają się na kuchnię zachodnią, amerykańską. Jedzą fast foody, hamburgery, a tam są konserwanty, emulgatory, sztuczne dodatki, mniejsza ilość błonnika. Zaczynają tyć, bo odżywiają się nieprawidłowo. Oczywiście, takie tłumaczenie jest najprostsze. Ale też znamy osoby, które jedzą stosunkowo niewiele i też tyją, oraz takie, które odżywiają się nieprawidłowo, a nie tyją. Ten problem pozostaje wciąż przedmiotem badań, wiemy coraz więcej i wydaje się, że za otyłość odpowiedzialne są głównie zaburzenia mikrobioty.

Naukowcy wskazują, że potencjał w leczeniu otyłości, jakim dysponują inkretyny (GLP-1), ma również mikrobiota. Czy można postawić między nimi znak równości?

Nie, nie można, analogi GLP-1, jak np. popularny semaglutyd,   są   pierwszymi   lekami   zarejestrowanymi w leczeniu otyłości. Drugi analog GLP-1, dulaglutyd, nie ma rejestracji w leczeniu otyłości, ale z powodzeniem jest stosowany w tych samych wskazaniach. To są poważne preparaty, mające za sobą wiele badań.

Natomiast regulacja mikrobioty jelitowej ma pewien potencjał, bo są osoby, które tyją od niewielkiego nadmiaru kalorii, niebędącego nadmiarem u innych osób o podobnej masie ciała. Dzisiaj wiemy, że w zaburzeniach mikrobioty i umiejętności regulowania tych procesów tkwi ogromna siła. Tylko że my nie umiemy dobrze regulować mikrobioty.

Jak zatem robić to prawidłowo?

Oprócz prawidłowej diety możemy stosować probiotykoterapię. Ostatnio pojawił się na rynku także postbiotyk jednego ze szczepów regulujących zaburzenia metaboliczne. np. szczep Hafnia alvei HA4597. To bakteria, która produkuje białko działające m.in. stymulująco na produkcję GLP-1. Regulując mikrobiotę w ten sposób, nie oczekujemy fenomenalnych efektów spadku masy ciała o 30 kg, ale bardziej unormowania apetytu. Chcę podkreślić, że mikrobiota nie powinna być postrzegana jako środek odchudzający, ale jako regulator apetytu.

Na czym to polega?

Na tym, że mamy mniejszy kłopot z utrzymaniem diety, bo działamy m.in. na GLP-1, ale nie aż tak, jakbyśmy go wstrzyknęli do krwi. Podanie dożylne analogu GLP-1 działa dużo silniej, zaburza też opróżnianie żołądkowe, nasilając uczucie sytości. Mówiąc wprost, jeśli pacjent zje za dużo, to może nawet wymiotować z tego powodu. Więc to jest działanie silne, właściwie chudną wszyscy, którzy taki mechanizm akceptują. Natomiast w regulacji mikrobioty upatrujemy działania przewlekłego, stałego, dostosowanego do warunków i masy ciała. W badaniu Hafnia alvei, bardzo ciekawego szczepu, który na razie jest jedynym szczepem probiotycznym przebadanym pod kątem regulacji apetytu, o działaniu udowodnionym w prospektywnym i randomizowanym badaniu kontrolnym z placebo, po 12 tygodniach następował spadek masy ciała o 3-4%.

Oczekiwania są większe?

Międzynarodowe wytyczne zalecają   utratę   masy ciała   na   takim   poziomie:   przykładowo,   ważący 80 kg pacjent w 3 miesiące traci ok. 2,5 kg masy ciała. To nie jest mało, właśnie o taką spokojną regulację nam chodzi, o zmianę mikrobioty w kierunku, który poprawi funkcjonowanie osi mózgowo-jelitowej, zmniejszy łaknienie, ułatwi wchłanianie tego, co zjadamy, nie magazynowanie. Proszę pamiętać, że rozszczelnieniu bariery jelitowej towarzyszy mikrozapalenie. Negatywne procesy sprawiają, że tłuszcz odkłada się w wątrobie, tkance tłuszczowej, nie jest metabolizowany. Dlatego regulacja mikrobioty może mieć duże znaczenie w tych procesach. Dodatkowo niektóre szczepy, jak np. wspominana Hafnia alvei, produkują białka, w tym wypadku CLpB (caseinolytic peptidase B protein) zmniejszające łaknienie na drodze różnych mechanizmów, w tym działania na GLP-1.

Jakie jest jego działanie?

Każdy probiotyk czy postbiotyk, aby został dopuszczony na rynek przez agencje regulatorowe, musi mieć co   najmniej   jedno   badanie   randomizowane, z podwójnie ślepą próbą, w którym wykaże się jego działanie prozdrowotne. W 2021 r. brało w nim udział ponad 200 osób z nadwagą. W badaniu wykazano zmniejszenie obwodu bioder, większe uczucie sytości, redukcję masy ciała, poprawę wskaźników metabolicznych. Oczywiście 3 miesiące takiej kuracji nie uratuje osoby z otyłością, ale gdyby modyfikować mikrobiotę w sposób przewlekły, byłby to sposób na zupełnie inną kontrolę wagi – powolne chudnięcie. Jest to na razie jedyny szczep probiotyczny na rynku, podobne działanie może mieć też postbiotyk, czyli produkt bakterii Akkermansia muciniphila. To pokazuje, że ten kierunek badań jest obiecujący.

Dla jakiej grupy są tego typu preparaty?

Prezentowane szczepy bakteryjne przeznaczone są dla osób z nadwagą i zaburzeniami metabolicznymi, nieprawidłowo odżywiających się. Siła tkwiąca w naszej mikrobiocie jest ogromna, Na długo przed Flemingiem, naukowiec Ilia Miecznikow opisał działanie pałeczek kwasu mlekowego. Wcześniej wiedzieliśmy o probiotykach niż o antybiotykach. Regulacją mikrobioty możemy kontrolować zaburzenia psychiczne, objawy ze strony przewodu pokarmowego, stosować ją w kardioprotekcji, cukrzycy. Obyśmy coraz lepiej umieli z niej korzystać.

Rozmawiał: Ryszard Sterczyński

Artykuł Prof. Grażyna Rydzewska: Siła mikrobioty w kontrolowaniu  apetytu jest ogromna pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Za objawy choroby uchyłkowej odpowiadają zmiany mikrobioty jelitowej. Dochodzi do niej z powodu nieadekwatnej diety, czynników środowiskowych, a także stosowanych leków. Wiele nie do końca poznanych czynników powoduje, że mamy do czynienia z okresami zaostrzeń i remisji oraz powikłanej ostrej postaci choroby, jaką jest zapalenie uchyłków ? mówi dr n. med. Anna Pietrzak z II Kliniki Gastroenterologii Onkologicznej, CMKP, Oddział Gastroenterologii Szpitala Bielańskiego w Warszawie.

Uchyłkowatość jest pojęciem dość szerokim. W jaki sposób zdefiniować je najbardziej obrazowo?

Uchyłki jelita grubego są najczęstszym znaleziskiem w endoskopii. Stwierdza się je u 30 proc. pacjentów po 50. roku życia, 50 proc. ? po 65. roku życia. Generalnie wiadomo, że częstość występowania uchyłków rośnie z wiekiem. Nie u wszystkich osób z uchyłkami pojawiają się objawy. Zdecydowana większość pacjentów z uchyłkami nigdy nie doświadczy dolegliwości. Kiedyś uchyłkowatości niedającej objawów nie traktowało się jako choroby. Jednak mając na uwadze najnowsze badania dotyczące etiologii zjawiska, należy ją traktować jako chorobę bezobjawową. Podobnie jak nadciśnienie czy cukrzycę, mino że nie dają jeszcze objawów, musimy ją kontrolować, by nie doszło do rozwoju powikłań.

Do rozpoznania uchyłków dochodzi często przypadkowo ? podczas kolonoskopii diagnostycznej lub profilaktycznej. Co robić w takiej sytuacji?

Uchyłkowatość bez objawów nie wymaga farmakoterapii. Należy jednak w takim przypadku zalecić pacjentowi zmianę stylu i filozofii życia, przede wszystkim ze względu na trwałe modyfikacje dietetyczne. Jeśli choroba nie daje objawów, nie ma potrzeby przeprowadzania kolejnych badań. Warto zwrócić uwagę, że kolonoskopia nie służy do rozpoznawania uchyłków. Podczas takiego badania, zależnie od jego techniki, uchyłki mogą pozostać niewidoczne i nie jest błędem w sztuce brak ich opisu. Do rozpoznawania uchyłków służą badania obrazowe: tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny, a także, obecnie rzadziej wykonywany, wlew doodbytniczy.

Problem zaczyna się, gdy mamy do czynienia z objawową chorobą uchyłkową. Jak ją rozpoznać?

To jedna z najczęstszych, oprócz zespołu jelita drażliwego, chorób gastroenterologicznych. Podstawą rozpoznania są charakterystyczne objawy i obecność uchyłków w badaniach obrazowych. Czasem wystarczy proste USG, by uwidocznić zapalnie zmienioną ścianę jelita i powiększone uchyłki. Wykonuje się też tomografię komputerową

Jakie dolegliwości towarzyszą chorobie?

W objawowej niepowikłanej chorobie uchyłkowej występuje ból zlokalizowany w lewym dolnym kwadrancie brzucha, ból trwający dłużej niż w zespole jelita drażliwego, godzinami, a wręcz dniami, z wyczuwalnym oporem w lewym dole biodrowym. Temu towarzyszy najczęściej zaburzony rytm wypróżnień (częściej biegunka niż zaparcie), ale jeszcze bez objawów ogólnych ? nie ma gorączki, pacjent nie jest ?wzdęty?, nie ma objawów osłabienia, nie poci się, brzuch nie jest tkliwy w badaniu. W badaniach laboratoryjnych nie stwierdza się istotnych nieprawidłowości. To najczęstsza postać choroby uchyłkowej i dotyczy 38-40 proc. pacjentów z uchyłkami.

Zapalenie uchyłków daje inne objawy?

Takie same objawy, ale o większym nasileniu. Dotyczy 1-4 proc. pacjentów z uchyłkowatością. Jeśli wcześniej mieli chorobę uchyłkową objawową, to nawet u 8-10 proc. może rozwinąć się powikłanie, jakim jest zapalenie. W tym przypadku występują silne bóle aż do objawów otrzewnowych, niemożność dotknięcia się do brzucha, chodzenia; podskakiwanie czy stanięcie na lewej nodze jest bardzo kłopotliwe. Do tego dochodzi zatrzymanie gazów, stolca, duże wzdęcie, obrzęk, pasaż jelitowy jest opóźniony. Pojawiają się też gorączka, osłabienie ogólne, nieprawidłowości w badaniach laboratoryjnych.

Objawowa choroba uchyłkowa należy do chorób przewlekłych?

Tak, ponieważ jej podłożem jest przewlekła zmiana, jaką są uchyłki w jelicie. Nie da się ich wyleczyć. Kiedyś próbowano leczyć chorobę operacyjnie. Po drugim nawrocie usuwano zmienioną uchyłkowato część jelita, ale okazało się, że uchyłki rozwijały się w innych częściach, ponieważ jest to choroba uwarunkowana genetycznie.

Co się przyczynia do jej rozwoju?

Za objawy choroby uchyłkowej odpowiadają zmiany mikrobioty jelitowej, czyli tzw. dysbioza. Dochodzi do niej z powodu nieadekwatnej diety, czynników środowiskowych, a także stosowanych leków (np. antybiotyków czy niesteroidowych leków przeciwzapalnych, leków przeciwcukrzycowych, inhibitorów pompy protonowej). Wiele nie do końca poznanych czynników powoduje, że mamy do czynienia z okresami zaostrzeń i remisji oraz powikłanej ostrej postaci choroby, jaką jest zapalenie uchyłków.

Jaka jest rola mikrobioty w aspekcie choroby uchyłkowej?

Objawy choroby uchyłkowej są związane z zaburzeniami mikrobioty. Wiemy, że mikrobiota jest zmieniona w dość ciekawy sposób. Sama dla siebie tworzy środowisko i na przykład produkty przemiany materii jednej mikrobioty są składnikami pokarmowymi dla innej. Jeśli jest jej za dużo, zaczyna być patologiczna. Np. bakterie z rodziny Prevotella ? jeśli mamy wystarczająco dużo innych bakterii, to przynoszą nam korzyści, gdy jednak jest za dużo, zjadają śluz z naszej błony śluzowej i uszkadzają ją.

Rozmawiając o mikrobiocie, musimy wspomnieć o diecie, która jest bardzo istotna u pacjentów z uchyłkowatością.

Zdecydowanie tak. Mamy produkty, które przeszkadzają naszej mikrobiocie. Należą do nich przede wszystkim czerwone mięso (wołowina), szczególnie nieprzetworzone. To zwiększa ryzyko występowania objawów choroby uchyłkowej. W przypadku innych produktów nie ma reguły. Mówiąc obrazowo: dla jednego pacjenta takie produkty jak koktajl z owoców i mleka będą przydatne, z kolei mikrobiota u innego człowieka będzie korzystała z nich zbyt mocno, w związku z tym dojdzie do fermentacji w świetle jelita, a co za tym idzie ? do wzdęcia i bólu brzucha. Dobrą podpowiedzią jest przetworzenie termiczne warzyw i owoców ? pieczenie, duszenie, gotowanie na parze, by włókna zbyt długich łańcuchów cukrowych zostały pocięte i bakterie nie wykorzystywały ich w nadmiarze.

Nasza wiedza o produktach, których nie powinniśmy spożywać, się zmienia. Czy tak samo jest w przypadku diety u pacjentów z uchyłkowatością?

Tak, kiedyś były obawy, że to orzeszki, ziarna, kasze, pestki pogarszają objawy. Od tego czasu pojawiło się wiele dobrych badań światowych mówiących o tym, że ziarenka nie zalegają w uchyłkach. Jeśli zatem pacjent je lubi, może takie produkty spożywać.

Produkty dobre to takie, które są bogate w błonnik, ale tzw. rozpuszczalny.

To prawda. Nie chodzi tu o płatki ani otręby czy warzywa strączkowe ? te zawierają tzw. błonnik nierozpuszczalny. Musimy dobrze wypośrodkować stężenie błonnika rozpuszczalnego i nierozpuszczalnego, bo ten nierozpuszczalny jak nasiąknie wodą, tworzy coś w rodzaju kitu, który zakleja jelito. Trudno byłoby nam jednak uzupełnić dzienne zapotrzebowania na błonnik, ponieważ musielibyśmy zjeść np. 18 jabłek ze skórkami i gniazdami. Na szczęście mamy do dyspozycji na rynku wiele preparatów błonnika rozpuszczalnego, często dodatkowo wzbogaconego o prebiotyki.

Jak leczy się pacjentów z chorobą uchyłkową?

Uchyłkowatość jako zjawisko ma różne manifestacje. Może być zupełnie bezobjawowa, wtedy nie wymaga leczenia farmakologicznego, ale jedynie modyfikacji dietetycznych, wspomnianej suplementacji błonnika rozpuszczalnego, który jest dobrze tolerowany i zalecany do stosowania na stałe. Błonnik reguluje rytm wypróżnień. Istota uchyłków jest taka, że w początkowej fazie towarzyszą im zaparcia, kieszonki się wypychają, a w późniejszych etapach ? biegunka, bo w kieszonkach dochodzi do fermentacji stolca.

Jeśli chodzi o objawową postać ? to idąc od najtrudniejszej, ale najrzadszej postaci, takich jak: powikłane zapalenie, ropień, perforację, zapalenie otrzewnej, chory wymaga interwencji chirurgicznej. W zapaleniu powikłanym, w którym interwencja chirurgiczna nie jest konieczna, stosujemy antybiotykoterapię szerokowachlarzową, heparyny drobnocząsteczkowe, nawodnienie oraz odpoczynek jelitowy ? pacjent powinien być hospitalizowany.

Rozmawiała: Agnieszka Szczepańska

Artykuł Dr n. med. Anna Pietrzak: Mikrobiota w chorobie uchyłkowej pochodzi z serwisu Świat Lekarza.