Marek Kos, wiceminister zdrowia

Każdego roku w Polsce i na świecie wzrasta liczba osób chorych na cukrzycę. Z tego powodu ta przewlekła choroba metaboliczna została uznana przez ONZ za epidemię XXI wieku. W Polsce na cukrzycę choruje ok. 3 milionów osób. Przewiduje się, że do 2030 roku będzie się z nią zmagać nawet co dziesiąty Polak. Na cukrzycę może zachorować każdy, bez względu na wiek. Dlatego zapobieganie powstaniu cukrzycy, jak też wsparcie chorych, jest jednym z priorytetów Ministerstwa Zdrowia.

Działania profilaktyczne

Nieprawidłowa dieta i niezdrowy styl życia mogą wywołać cukrzycę typu 2. Dlatego Ministerstwo Zdrowia finansuje program edukacyjny i promujący zmiany postaw i nawyków żywieniowych, co ma poprawić stan zdrowia Polaków. Na stronie Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny w zakładce NCEŻ publikowane są wyniki najnowszych badań, artykuły edukacyjne i praktyczne informacje pomagające w zmianie nawyków. Przy NCEŻ funkcjonuje Centrum Dietetyczne Online – są to bezpłatne konsultacje z dietetykiem. Może to być jednorazowa porada lub stała opieka dietetyczna, psychologiczna i psychodietetyczna oraz dotycząca aktywności fizycznej. Działania edukacyjne skierowane do pacjentów z cukrzycą oraz ich rodzin i opiekunów realizowane są również w ramach Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021–2025.

We współpracy z wojewodami i wojewódzkimi kuratorami oświaty prowadzone są szkolenia dla nauczycieli i opiekunów przedszkolnych na temat cukrzycy, a także z zasad pierwszej pomocy dla dziecka chorego na cukrzycę.

Refundacja

Duży nacisk na rozwiązania korzystne dla pacjentów z cukrzycą kładziemy w naszej polityce refundacyjnej. Od roku obowiązują rozszerzone wskazania refundacyjne dla leków z grupy gliptyn (inhibitory DPP-4), a pod koniec 2023 roku na liście darmowych leków dla seniorów uwzględnione zostały flozyny i analogi GLP-1.

Dla produktów z grupy długodziałających analogów insulin, które aktualnie nie posiadają dodatkowych obostrzeń dotyczących występowania hipoglikemii czy stosowania insulin NPH, zmodyfikowane wskazania refundacyjne obowiązują od lipca 2024 r.

Wielokrotnie już podkreślałem, że w polityce refundacyjnej istotne znaczenie ma gotowość firm farmaceutycznych do złożenia przez nie wniosków refundacyjnych. Analizując dopuszczone aktualnie do obrotu produkty lecznicze, możliwe, że w najbliższym czasie wykaz refundacyjny obejmie leki generyczne zawierające flozyny.

Na kompleksowe leczenie cukrzycy składają się nie tylko leki, ale również wyroby medyczne szeroko wykorzystywane w procesie terapeutycznym. W tym obszarze prowadzimy prace analityczne nad propozycjami zmian rozporządzenia, które planujemy znowelizować w 2025 r.

Dostępność

Sytuacja dostępności rynkowej produktów leczniczych, w tym również leków dla pacjentów z cukrzycą, jest na bieżąco monitorowana. I tak na przykład w związku z utrudnieniami w dostępności do leku Ozempic objęliśmy go wzmożonym monitorowaniem. Jako działanie prewencyjne produkty pn. Ozempic zostały wpisane na tzw. listę antywywozową, czyli do wykazu produktów leczniczych, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych zagrożonych brakiem dostępności na terytorium Rzeczypospolitej. W celu zwiększenia dostępności produktu leczniczego Ozempic minister zdrowia wydaje zgody na czasowe dopuszczenie do obrotu, na podstawie zgłoszeń poszczególnych hurtowni farmaceutycznych, co oznacza, że na rynku mogą być dostępne również produkty w obcojęzycznych opakowaniach.

26 sierpnia 2024 r. wydaliśmy komunikat w sprawie dostępności i refundacji leków z grupy analogów GLP-1. Mając na względzie wysoki poziom ordynacji pełnopłatnej we wskazaniach wykraczających poza kryteria refundacyjne oraz stosunkowo duży odsetek pacjentów nierealizujących recept w zakresie ordynowanych analogów GLP-1, minister zaapelował do osób uprawnionych do wystawiania recept o uwzględnienie przy rozpoczynaniu u nowych pacjentów terapii przedmiotowymi lekami problemów z dostępnością, które mogą stanowić barierę uniemożliwiającą realizację recepty i zachowanie odpowiedniego compliance. Racjonalnym wydaje się rozważenie preskrypcji jedynie we wskazaniach rejestracyjnych poszczególnych produktów oraz dla pacjentów kontynuujących terapie, umożliwiając tym pacjentom utrzymanie optymalnych efektów terapeutycznych poprzez zapewnienie ciągłości leczenia.

Świadczenia gwarantowane

W ramach POZ świadczenia opieki koordynowanej są realizowane m.in. w zakresie „diagnostyka i leczenie stanów przedcukrzycowych albo cukrzycy”. Obejmuje ono poradę kompleksową, badania diagnostyczne: albuminuria, UACR, USG Doppler naczyń kończyn dolnych, a także konsultacje specjalistyczne, porady edukacyjne i konsultacje dietetyczne.

W ramach AOS pacjenci, u których podejrzewa się lub rozpoznano cukrzycę lub inne choroby metaboliczne, mają dostęp m.in. do porad z zakresu diabetologii i diabetologii dla dzieci. Świadczenie w ramach AOS ma na celu zapewnić pełną opiekę nad pacjentem z cukrzycą bez konieczności częstych hospitalizacji. Świadczenia obejmują m.in. badania i konsultacje, z wyłączeniem badań potwierdzających wstępne rozpoznanie, w przypadku wskazań klinicznych korektę lub założenie osprzętu do pomp insulinowych oraz przygotowanie do zabiegów operacyjnych z oceną wyrównania glikemii i ewentualną modyfikacją leczenia, wyrównywanie glikemii, parametrów równowagi wodno-elektrolitowej i kwasowo-zasadowej z zastosowaniem wlewów dożylnych leków lub płynów zgodnie ze wskazaniami medycznymi.

Każdego roku przeznaczamy większy budżet na opiekę diabetologiczną. Wartość świadczeń z zakresu diabetologii w ramach AOS sfinansowanych przez NFZ pomiędzy 2021 a 2023 rokiem wzrosła niemal o 100 proc. W roku 2021 było to 131 666 020 zł, w 2022 – 184 100 880 zł, 2023 – 239 140 305 zł, zaś w pierwszym półroczu 2024 r. to 123 833 006 zł.

Prowadzimy program pilotażowy opieki nad pacjentem z zespołem stopy cukrzycowej. Są nim objęci pacjenci, u których stwierdzono cukrzycę oraz infekcję rany cukrzycowej z brakiem skuteczności antybiotykoterapii lub koniecznością leczenia dożylnego spowodowaną przez patogeny alarmowe, z naciekiem kości bądź stanami, które wymagają przeszczepu skóry. W styczniu 2025 r. kończy się pierwszy etap, ale chcemy wydłużyć pilotaż o kolejne 12 miesięcy i zwiększyć liczbę realizatorów o 5 kolejnych.

Wraz z konsultantami wojewódzkimi i konsultantem krajowym w dziedzinie diabetologii rozważamy postulaty środowiska diabetologów dotyczące m.in. zmian sposobu finansowania porad specjalistycznych z zakresu diabetologii oraz wyodrębnienie produktu rozliczeniowego dla świadczeń związanych z systemem ciągłego monitowania glikemii (CGM), który obejmie m.in. założenie sensora CGM, poradę z analizą zapisu CGM za pomocą programu komputerowego bądź w razie potrzeby wymianę sensora CGM.

Kolejne świadczenie gwarantowane przeznaczone jest dla pacjentów do 26. roku życia – „Leczenie insuliną z zastosowaniem pompy insulinowej. Założenie pompy insulinowej”. Ma ono na celu zaopatrzenie pacjenta w pompę insulinową oraz edukację umożliwiającą w pełni samodzielne posługiwanie się pompą i wymianę osprzętu.

Podejmujemy wiele działań wspierających pacjentów z cukrzycą, ale wiele jeszcze przed nami. Istotna jest refundacja technologii lekowych, finansowanie systemów ciągłego monitorowania glikemii, pomp insulinowych, zwiększanie dostępu do diabetologów. Na bieżąco prowadzimy prace związane z weryfikacją i rozszerzaniem wykazów świadczeń gwarantowanych. Istotne jest też zwiększanie świadomości pacjentów, prowadzenie edukacji i profilaktyki cukrzycy typu 2, której często można zapobiec. Konieczna jest również dobra współpraca między lekarzami rodzinnymi, diabetologami i innymi specjalistami leczącymi powikłania cukrzycy.

oprac. EPN

Artykuł Minister Marek Kos: Cukrzyca – wyzwania dla systemu ochrony zdrowia pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Z dr. n. med. Markiem Kosem, Podsekretarzem Stanu w Ministerstwie Zdrowia, który nadzoruje m.in. pracę Departamentu Polityki Lekowej i Farmacji, rozmawia Ewa Podsiadły-Natorska

Jakie miejsce zajmują choroby rzadkie w polskim systemie ochrony zdrowia?

Choroby rzadkie są priorytetem Ministerstwa Zdrowia. W sierpniu tego roku Rada Ministrów przyjęła uchwałę dotyczącą Planu dla Chorób Rzadkich na lata 2024‒2025. Jest to kontynuacja działań podjętych w I edycji Planu w latach 2021–2023. Obecnie skupiamy się na poprawie sytuacji pacjentów cierpiących na choroby rzadkie oraz ich rodzin. Tworzymy model kompleksowej i skoordynowanej opieki.

Co zmienia dla lekarzy i pacjentów Narodowy Plan dla Chorób Rzadkich?

Plan zakłada m.in. powołanie Ośrodków Eksperckich Chorób Rzadkich, których zadaniem będzie realizacja świadczeń opieki zdrowotnej ze szczególnym uwzględnieniem pacjentów z chorobami rzadkimi. W marcu 2023 r. w trybie uznania kompetencji Minister Zdrowia nadał status Ośrodka Eksperckiego Chorób Rzadkich podmiotom leczniczym, w których strukturach działają jednostki zrzeszone w Europejskich Sieciach Referencyjnych. Teraz będziemy powoływać kolejne ośrodki.

W lipcu prezes NFZ wydał zarządzenie w sprawie określenia warunków zawierania i realizacji umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w rodzaju ambulatoryjna opieka specjalistyczna. Wprowadzone zostały nowe produkty rozliczeniowe: kompleksowa ocena genetyczna w przypadku występowania rzadkiej choroby genetycznej realizowana w OECR, kompleksowa ocena specjalistyczna u pacjenta z chorobą rzadką – konsultacja realizowana w OECR, a także kontrolna ocena stanu zdrowia pacjenta z chorobą rzadką – konsultacja specjalistyczna realizowana w OECR. Prowadzimy też prace nad propozycją rozwiązań dla wprowadzeniem nowych mechanizmów do rozliczeń i bieżącej oceny efektywności takich rozwiązań.

Dzięki przyjętym w planie założeniom poprawiamy dostęp do badań diagnostycznych. Pracujemy nad rozwojem diagnostyki w chorobach rzadkich, w szczególności genetycznej. Jest to niezbędne w celu prawidłowego rozpoznania choroby i określenia kodu ORPHA. Dzięki badaniom genetycznym droga do rozpoznania choroby rzadkiej jest znacznie krótsza. Pacjenci otrzymują diagnozę wcześniej, więc zmniejsza się narażenie na leczenie niedostosowane do potrzeb i pogłębianie stanu. Każdy pacjent, bez względu na rzadkość swojej choroby, powinien mieć równy i łatwy dostęp do szybkiej, nowoczesnej i wiarygodnej diagnostyki oraz możliwie najlepszej opieki medycznej. Poprawa diagnostyki chorób rzadkich pozwoli na uniknięcie tzw. odysei diagnostycznej trwającej od kilku do nawet kilkunastu lat.

Na wejście w życie oczekuje rozporządzenie Ministra Zdrowia z 22 sierpnia 2024 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu ambulatoryjnej opieki specjalistycznej, które wprowadza jako świadczenia gwarantowane badanie genetyczne metodą porównawczej hybrydyzacji genomowej do mikromacierzy (aCGH – Array Comparative Genomic Hybridization), a także analizę ekspresji genu lub kilku genów, w tym genów fuzyjnych, przy użyciu metody Real-Time PCR – ilościowa reakcja łańcuchowa polimerazy w czasie rzeczywistym (qRT-PCR – Real-Time Quantitative Polymerase Chain Reaction).

Trudnością w diagnostyce chorób rzadkich jest niedostateczne wyposażenie ośrodków diagnostycznych zajmujących się leczeniem pacjentów z chorobami rzadkimi. Dlatego ze środków pozostających w dyspozycji ministra zdrowia zostaną zmodernizowane podmioty lecznicze uczestniczące w diagnostyce chorób rzadkich.

Ulepszamy dostęp do leków, wyrobów medycznych i środków specjalnego przeznaczenia żywieniowego stosowanych w chorobach rzadkich. Na bieżąco wprowadzamy na listę refundacyjną nowe cząsteczko-wskazania, w tym w chorobach rzadkich – onkologicznych i nieonkologicznych.

Aby usprawnić i ułatwić pracę lekarzom, a pacjentom leczenie, wprowadzamy Polski Rejestr Chorób Rzadkich oraz Kartę Pacjenta z Chorobą Rzadką. Centrum e-Zdrowie buduje „System dla Chorób Rzadkich”, co pomoże w zebraniu pełnej wiedzy o chorobach rzadkich. Lekarze będą mogli podnosić swoją wiedzę, a społeczeństwo poszerzać świadomość. System poprawi też dostęp pacjentów do zindywidualizowanego procesu diagnostyczno-terapeutycznego. Polski Rejestr Chorób Rzadkich będzie generować się z Kartą Pacjenta z Chorobą Rzadką, która będzie zbiorem informacji na temat sytuacji zdrowotnej pacjenta. Pacjent oraz opiekun będą sami mieli dostęp do tych informacji, ale też będą mogli udostępnić je lekarzom udzielającym porady medycznej. Dzięki Karcie Pacjenta lekarz lub zespół ratunkowy, który spotyka pacjenta po raz pierwszy, będzie mieć podstawowe informacje m.in. na temat rozpoznania, zaleceń, leków czy przeciwwskazań do procedur medycznych.

Szczegółowe informacje na temat danej choroby znajdują się na Platformie Informacyjnej uruchomionej jesienią 2023 r. Platforma ma też ułatwić pacjentom uzyskanie informacji o ośrodkach wykonujących działalność leczniczą zapewniających diagnostykę i terapię określonych chorób rzadkich. Obecnie pracujemy nad aktualizacją i uzupełnieniem treści na portalu. Planujemy również kampanię społeczną, która przybliży problematykę chorób rzadkich.

Szacuje się, że aż 75 proc. chorób rzadkich dotyka dzieci. Jak wygląda i jak powinna wyglądać opieka pediatryczna oraz specjalistyczna nad nimi?

Aż 80 proc. chorób rzadkich ujawnia się u dzieci do 5. roku życia. Około 70–80 proc. z nich ma podłoże genetyczne. Ustalenie rozpoznania określonej choroby rzadkiej jest pierwszym krokiem w kierunku właściwej opieki medycznej, dlatego pracujemy nad rozwojem diagnostyki w chorobach rzadkich, w szczególności genetycznej. W dostępności do badań na pewno pomoże lepsza wycena.

W jakim kierunku według pana powinny rozwijać się polska diabetologia dziecięca oraz endokrynologia dziecięca?

W przypadku endokrynologii i diabetologii pediatrycznej nie ma gruczołu dokrewnego, którego nie dotyczyłaby jakaś choroba rzadka. Wśród nich są choroby przysadki, podwzgórza, powodujące niskorosłość. Są to też choroby tarczycy, przytarczycy, nadnerczy czy choroby układu moczowo-płciowego, prowadzące m.in. do problemów w dojrzewaniu płciowym i interpłciowości. Z kolei choroby metaboliczne to np. mukowiscydoza, fenyloketonuria, mukopolisacharydoza.

Dla niektórych chorób rzadkich uruchomiliśmy programy badań przesiewowych, np. badania przesiewowe noworodków pozwalają na ich szybkie wykrycie. Jednak w większości chorób rzadkich nie ma możliwości zastosowania tego rodzaju testów. Stąd diagnostyka chorób rzadkich jest procesem trudnym, złożonym i od momentu wystąpienia pierwszych objawów u pacjenta z chorobą rzadką do rozpoznania mija często wiele lat.

Dlatego jednym z celów przyjętego planu jest poprawa diagnostyki w chorobach rzadkich, w tym diagnostyki genetycznej. To także w znacznym zakresie poprawa diagnostyki w kierunku schorzeń o wskazanym podłożu.

Artykuł Minister Marek Kos: W dostępności do badań pomoże lepsza wycena pochodzi z serwisu Świat Lekarza.