– Agoniści GLP-1 to dziś nie tylko leki obniżające poziom glukozy, ale również terapie chroniące serce, nerki i cały organizm. Im wcześniej pacjent otrzyma dostęp do nowoczesnego leczenia, tym większa szansa na uniknięcie groźnych powikłań – mówi Monika Kaczmarek, prezeska Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków

Czym jest „Dekalog zmian w opiece diabetologicznej”?

Dokument został przygotowany przez Forum Ekspertów ds. Cukrzycy, w skład którego wchodzą przede wszystkim klinicyści związani z Polskim Towarzystwem Diabetologicznym, m.in. prof. Irina Kowalska, prof. Leszek Czupryniak czy prof. Krzysztof Strojek. Polskie Stowarzyszenie Diabetyków reprezentuje w tym gronie głos pacjentów. Chcemy wspólnie wspierać zmiany w systemie opieki diabetologicznej i wskazywać konkretne rozwiązania, które realnie poprawią sytuację chorych.

Cukrzyca typu 1 i typu 2 dotyka coraz większej liczby osób. Ogromna grupa pacjentów z cukrzycą typu 2 wciąż pozostaje niezdiagnozowana, przez co trafiają oni do systemu ochrony zdrowia dopiero wtedy, gdy pojawiają się poważne powikłania – kardiologiczne, nefrologiczne, okulistyczne, neurologiczne. Tymczasem prognozy mówią, że do 2030 roku liczba osób z cukrzycą w Polsce może przekroczyć 4,2 mln.

„Dekalog” został przekazany do Ministerstwa Zdrowia?

Tak. Dokument trafił zarówno do Ministerstwa Zdrowia, jak i do parlamentarzystów. Odbyło się już spotkanie z udziałem przedstawicieli resortu, ekspertów i strony społecznej, podczas którego punkt po punkcie omawialiśmy wszystkie rekomendacje. Był to bardzo potrzebny dialog, bo mogliśmy wyjaśnić, dlaczego poszczególne zmiany są tak ważne dla środowiska diabetologicznego.

Jednym z ważniejszych punktów, szczególnie dla pacjentów z cukrzycą typu 2, wydaje się złagodzenie wskazań refundacyjnych dla agonistów receptora GLP-1 i GIP/GLP-1.

Z perspektywy pacjentów wprowadzenie leków z grupy agonistów GLP-1 było jednym z najważniejszych wydarzeń ostatnich lat w diabetologii. Pacjenci z cukrzycą typu 2 bardzo często zmagają się równocześnie z chorobami sercowo-naczyniowymi czy przewlekłą chorobą nerek, a ryzyko zawału serca, udaru mózgu oraz niewydolności serca jest w tej grupie bardzo wysokie. Dlatego nowoczesne leczenie nie może dziś ograniczać się wyłącznie do obniżania poziomu glukozy we krwi.

Agoniści GLP-1 działają wielokierunkowo – pomagają wyrównać glikemię, ale jednocześnie wykazują działanie kardionefroprotekcyjne. Wspierają też redukcję masy ciała, co dodatkowo odciąża układ krążenia i poprawia ogólny stan zdrowia pacjentów. Stąd coraz częściej traktujemy te terapie jako leczenie chroniące cały organizm. Dzięki temu możemy opóźnić albo nawet uniknąć groźnych powikłań. A przecież właśnie powikłania generują największe koszty – zarówno zdrowotne, jak i ekonomiczne.

Chcielibyśmy, aby kryteria refundacyjne dla agonistów GLP-1 zostały rozszerzone podobnie jak wcześniej w przypadku flozyn. W ubiegłym roku obniżono próg hemoglobiny glikowanej dla flozyn z 7,5 proc. do 7 proc. Uważamy, że takie same zasady powinny obowiązywać również dla agonistów GLP-1 u pacjentów uprzednio leczonych co najmniej jednym, a nie dwoma lekami hipoglikemizującymi. To bardzo ważne, bo wcześniejsze wdrożenie leczenia oznacza większą szansę na skuteczną kontrolę cukrzycy i uniknięcie powikłań. Badania pokazują, że korzyści kardioprotekcyjne pojawiają się bardzo szybko – już po miesiącu terapii. Oznacza to mniej hospitalizacji i realne oszczędności dla systemu ochrony zdrowia.

Wcześniejszy dostęp do leczenia to także inwestycja w system?

Oczywiście. Pacjenci rzadziej trafiają wówczas do szpitali, rzadziej dochodzi do powikłań, a oddziały nie są przeciążone. W całej Europie tego typu leczenie staje się już standardem. W Polsce często mówimy jeszcze o „nowoczesnych terapiach”, ale tak naprawdę nadrabiamy wieloletnie zaległości. Nie chcemy sytuacji, w której refundacja pojawia się dopiero wtedy, gdy stan zdrowia pacjenta znacząco się pogarsza. Pacjenci bardzo często pytają: dlaczego muszę najpierw zachorować bardziej, żeby dostać skuteczne leczenie?

Pani sama mówi o tym również z perspektywy pacjentki.

Tak, bo jestem pacjentką z cukrzycą typu 2. Kiedy mój stan zdrowia się pogorszył i weszłam w system refundacyjny, zastanawiałam się, czy gdybym mogła wcześniej korzystać z odpowiedniej terapii, to moja sytuacja zdrowotna wyglądałaby inaczej.

Dla wielu osób ogromną barierą są koszty. Jeśli pacjent musi płacić 100 proc. za leki i systemy monitorowania glikemii, miesięczne wydatki mogą sięgać nawet tysiąca złotych. To dla wielu rodzin za dużo.

W „Dekalogu” znalazły się też postulaty dotyczące badań przesiewowych w kierunku cukrzycy typu 1 u dzieci.

To kolejny bardzo ważny punkt. Chodzi o włączenie badań przeciwciał do bilansu sześciolatka. Dzięki prostemu badaniu krwi można ocenić ryzyko rozwoju cukrzycy typu 1 i objąć dziecko odpowiednią opieką jeszcze przed wystąpieniem objawów. Mogłoby to zapobiec kwasicy ketonowej, która bardzo często jest pierwszym objawem cukrzycy typu 1 u dzieci i stanowi bezpośrednie zagrożenie życia – tym bardziej że do bilansu sześciolatka już wcześniej włączono lipidogram, więc przy jednym pobraniu krwi można byłoby wykonać także badania przesiewowe w kierunku cukrzycy typu 1.

Jak ocenia pani reakcję Ministerstwa Zdrowia na postulaty środowiska diabetologicznego?

Ministerstwo jest otwarte na dialog i bardzo to doceniamy. Każdy punkt „Dekalogu” został szczegółowo omówiony. Mamy poczucie, że nasze argumenty zostały wysłuchane i zrozumiane. Zdajemy sobie oczywiście sprawę, że nie wszystkie zmiany mogą zostać wdrożone od razu, jednak w przypadku cukrzycy czas ma ogromne znaczenie. Pacjenci nie zawsze mogą czekać rok czy dwa na refundację, bo każdy kolejny miesiąc może przybliżać ich do ciężkich powikłań. Dlatego tak ważne jest, aby decyzje zapadały możliwie szybko.

Rozmawiała: Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Monika Kaczmarek omawia „Dekalog zmian w opiece diabetologicznej” pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Najnowsze dane Departamentu Lecznictwa w Ministerstwie Zdrowia wskazują, że problem wielochorobowości dotyczy ok. 71 proc. osób w wieku 50–59 lat, 88 proc. w grupie 65–70 lat oraz aż 94 proc. pacjentów powyżej 80. roku życia. To stan specyficzny dla osób w podeszłym wieku, jednak coraz częściej mierzą się z nim także młodsze osoby. Skala tego zjawiska jest alarmująca, szczególnie w kontekście chorób cywilizacyjnych. Mimo to wciąż poświęca mu się mało uwagi w debacie publicznej. Dlatego każda inicjatywa pokazująca perspektywę pacjenta mierzącego się z wielochorobowościa jest cennym głosem w dyskusji nad potrzebnymi zmianami systemowymi

Trzy organizacje pacjenckie – Polskie Stowarzyszenie Diabetyków, Ogólnopolskie Stowarzyszenie Pacjentów ze Schorzeniami Serca i Naczyń EcoSerce oraz Ogólnopolskie Stowarzyszenie Moje Nerki – postanowiły zebrać opinie pacjentów, przeprowadzając badanie ankietowe wśród swoich podopiecznych. Celem tego projektu była potrzeba lepszego zrozumienia wyzwań, z jakimi mierzą się osoby chore przewlekle, które w konsekwencji wielochorobowości muszą korzystać z opieki wielu specjalistów.

Na bazie wyników ankiety powstał raport opatrzony komentarzami cenionych ekspertów z obszaru diabetologii, nefrologii, kardiologii i zdrowia publicznego. Został on zaprezentowany podczas konferencji prasowej, której uczestnicy – klinicyści oraz parlamentarzyści – przyznali, że zebrane odpowiedzi pacjentów ujawniły szereg niepokojących kwestii takich jak:

• niedostateczna świadomość opieki koordynowanej
• negatywny wpływ choroby na zdrowie psychiczne
• bariery ekonomiczne w leczeniu
• problemy ze stosowaniem zaleceń lekarskich
• marginalizacja pacjentów na rynku pracy

– Głos pacjentów w procesie budowania bezpiecznych standardów opieki i leczenia ma kluczowe znaczenie. Tylko świadoma i wyedukowana społeczność pacjencka może mieć realny wpływ na kształtowanie procesu zmian – stąd pomysł tego badania, którego wyniki z dumą prezentujemy jako efekt naszej kilkumiesięcznej pracy wykonanej wspólnie z Ogólnopolskim Stowarzyszeniem Pacjentów ze Schorzeniami Serca i Naczyń EcoSerce oraz Ogólnopolskim Stowarzyszeniem Moje Nerki – tymi słowami Monika Kaczmarek, prezes Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków, otworzyła konferencję.

Współgospodarze spotkania – Agnieszka Wołczenko reprezentująca Stowarzyszenie EcoSerce, a także Rajmund Michalski, prezes Stowarzyszenia Moje Nerki, podkreślili wyjątkowość tej inicjatywy, pokazując, że organizacje pacjenckie mówią jednym głosem.

Jak wynika z badania, ponad połowa respondentów nie wie, czym jest opieka koordynowana, a znaczna część deklaruje brak jej dostępności nawet w dużych miastach. To sygnał, że komunikacja dotycząca reform systemowych pozostaje niewystarczająca, a wdrażanie narzędzi mających usprawnić opiekę nad pacjentami przewlekle chorymi wciąż napotyka istotne bariery. – Muszę przyznać, że opieka koordynowana w praktyce się nie sprawdza, w tej kwestii jest nadal wiele do nadrobienia – potwierdziła senator Agnieszka Gorgoń-Komor, specjalista chorób wewnętrznych i kardiolog, która równolegle z obowiązkami parlamentarnymi czynnie wykonuje swój zawód.

– Codziennie przyjmuję pacjentów z wielochorobowością w moim gabinecie, dlatego nie jestem zaskoczona wynikami ankiety. Ubolewam nad klęską edukacji zdrowotnej i uważam, że będziemy jeszcze przez długi czas mierzyć się z negatywnymi konsekwencjami braku decyzji o wprowadzeniu jej jako przedmiotu obowiązkowego. Niestety, zjawisko wielochorobowości będzie istnieć i systematycznie się pogłębiać, jeśli nie będziemy uczyć zachowań prozdrowotnych – skomentowała dr n. med. Agnieszka Gorgoń-Komor.

Z kolei dr Karolina Kędzierska-Kapuza, specjalistka nefrologii, transplantologii i diabetologii, kierownik Centrum Diabetologii Państwowego Instytutu Medycznego MSWiA w Warszawie, przypomniała, że tylko 50 proc. placówek POZ ma podpisaną umowę na opiekę koordynowaną, a wiedza w tym zakresie jest bardzo niska. – Pomysł połączenia sił kilku organizacji pacjenckich to naprawdę świetna inicjatywa. Wspaniale, że postanowiły działać razem, by wskazać nam obszary, którymi należy pilnie się zająć – podkreśliła.

Aż 77 proc. badanych wskazało na negatywny wpływ choroby na zdrowie psychiczne, a ponad 1/3 ankietowanych doświadczyło stygmatyzacji. Ten problem został już dostrzeżony przez EASD (European Association for the Study of Diabetes) i ADA (American Diabetes Association). Organizacje wydały w tym roku pierwsze zalecenia odnośnie tego, jak pomagać pacjentom, którzy z powodu cukrzycy doświadczają przewlekłego stresu. Jednym z postulatów środowiska pacjenckiego jest udostępnienie w ramach opieki koordynowanej konsultacji psychiatrycznych i psychologicznych.

Bardzo niepokojące okazały się odpowiedzi pacjentów na pytanie związane z kosztami leczenia. Blisko 70 proc. respondentów przyznało, że koszty terapii wpływają bezpośrednio na przestrzeganie zaleceń terapeutycznych, a ponad połowa ankietowanych pacjentów musiała kiedyś zrezygnować z zakupu leków lub sprzętu medycznego z powodów finansowych. Aż 16,9 proc. badanych wskazało, że co miesiąc musi rezygnować z zakupu leków lub sprzętu z powodu ich kosztu.

Ta kwestia bardzo poruszyła posłankę Ewę Kołodziej, przewodniczącą Parlamentarnego Zespołu ds. Cukrzycy. – Wszelkie podejmowane przez nas inicjatywy w Parlamencie służą temu, by systematycznie poszerzać wskazania refundacyjne i podnosić jakość życia pacjentów. W ramach działań zespołu współpracujemy z szerokim gronem eksperckim, Ministerstwem Zdrowia i organizacjami pacjenckimi po to, by zdobytą wiedzę przekuwać na legislację. Żadna osoba z cukrzycą nie powinna wybierać między leczeniem a codziennymi wydatkami – zadeklarowała posłanka Ewa Kołodziej.

Tylko 1/3 ankietowanych pracuje na pełen etat, większość musiała zmienić pracę lub przejść na rentę. Brak elastycznych form zatrudnienia, możliwości pracy zdalnej czy odpowiedniego wsparcia ze strony pracodawców ogranicza uczestnictwo społeczne i zawodowe osób przewlekle chorych, co w konsekwencji pogłębia ich obciążenia ekonomiczne oraz poczucie wykluczenia. – Zbyt wiele osób w wieku produkcyjnym obciążonych chorobą przewlekłą nie pracuje lub pracuje w ograniczonym zakresie. Widzimy tutaj ogromną potrzebę edukacji – zarówno samych pacjentów, jak i pracodawców – skomentowała Monika Kaczmarek, prezes Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków.

Na potrzebę szeroko zakrojonej edukacji zwróciła też uwagę dr Małgorzata Godziejewska-Zawada, diabetolog, adiunkt w Klinice Endokrynologii Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego. – Pacjenci czują się niedoszkoleni, niewystarczająco poinformowani o przewlekłym charakterze swojej choroby. Powinni otrzymywać pełen pakiet zaleceń, zrozumieć je i się do nich stosować. Tylko wtedy mają szansę na poprawę swojego stanu zdrowia. Jednocześnie każdy pacjent funkcjonuje w innej sytuacji życiowej. Ważne, by zobaczyć człowieka w jego całej otoczce socjalno-bytowej, by dopasować optymalne leczenie.

Postęp medycyny w zakresie diagnostyki i leczenia chorób przyczynia się do wzrostu liczby osób z wielochorobowością. – Pacjent z cukrzycą typu 2 jest z założenia pacjentem wielochorobowym. Jeśli od początku dobrze zaopiekujemy się chorym na cukrzycę typu 2, tym skuteczniej zarządzimy jego stanem, nie dopuszczając do progresji, a uzyskując nawet efekt regresji. Do osiągnięcia sukcesu terapeutycznego jest jednak konieczna pełna partycypacja świadomego pacjenta, rozumiejącego istotę swojego leczenia – dodała prof. dr hab. n. med. Dorota Zozulińska-Ziółkiewicz, past prezes Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, kierownik Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych i Diabetologii Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu.

Uczestnicy konferencji zgodnie przyznali, że zebrane wyniki badania ankietowego wśród pacjentów z wielochorobowością jednoznacznie wskazują na potrzebę podjęcia skoordynowanych działań systemowych.

Pełna treść raportu znajduje się tutaj.

Artykuł Wielochorobowość – cicha epidemia XXI wieku. Apel o systemowe zmiany pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rok 2026 będzie wyjątkowy dla Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków (PSD) z dwóch powodów. Pierwszym z nich jest 45-lecie założenia najstarszej pacjenckiej organizacji w Polsce. Drugim zapowiedź otwarcia przez PSD Centrum Edukacji i Historii Cukrzycy

Założone 19 czerwca 1981 r. w Bydgoszczy Stowarzyszenie Cukrzyków Polskich, a dziś Polskie Stowarzyszenie Diabetyków to największa społeczność pacjentów w Polsce, stowarzyszająca ok. 55 tys. osób w 330 oddziałach i kołach na terenie całego kraju. W 2026 roku obchodzić będzie 45 lat działalności. Z tej okazji otwiera Centrum Edukacji i Historii Cukrzycy w ramach struktury PSD podlegające bezpośrednio Zarządowi Głównemu Stowarzyszenia.

Historia ważna dla teraźniejszości

Choć obraz diagnostyki i leczenia cukrzycy zmienił się przez ostatnie dziesięciolecia diametralnie, są pacjenci, którzy nadal pamiętają jak ten proces przebiegał, dzięki czemu jeszcze wyraźniej widzą postęp, który dokonał się w medycynie. Polskie Stowarzyszenie Diabetyków postanowiło otworzyć Centrum Edukacji i Historii Cukrzycy, które pozwoli zachować pamięć o tym, jak cukrzyca z ciężkiej, skracającej znacząco życie choroby, stała się chorobą, która nie musi wiązać się z ograniczeniami w życiu prywatnym i zawodowym. To miejsce wsparcia dla pacjentów i ich rodzin, w którym otrzymają wiedzę, wsparcie i inspirację do mierzenia się z chorobą. W placówce mają się też odbywać lekcje historii, a wstęp na wystawę będzie darmowy i szeroko dostępny.

Wyjątkowy jubileusz – historyczna podróż

45. lat to wyjątkowa okazja do świętowania, dlatego Zarząd Główny Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków zaplanował szereg atrakcji w ramach otwarcia Centrum Edukacji i Historii Cukrzycy. W programie jubileuszowym znajdą się:
• Wystawa historyczna – przegląd ewolucji leczenia cukrzycy od 1981 roku do dziś.
• Spotkania i warsztaty – edukacja dla pacjentów, rodzin, dzieci i nauczycieli.
• Wspomnienia pacjentów – opowieści z codziennego życia osób z cukrzycą.

– Polskie Stowarzyszenie Diabetyków ma bogatą, wspaniałą historię. Tę historię tworzą zarówno diabetycy, jak i ich rodziny, a także przyjaciele i partnerzy stowarzyszenia. Chcemy mocno podkreślić, że 45 lat działalności nie byłoby możliwe, gdyby nie ludzie z całej Polski. To oni tworzą wyjątkową wspólnotę celów, dzielą się swoim doświadczeniem, nie zawsze łatwym i wspierają wzajemnie w radzeniu sobie z chorobą. Chcemy również pokazać światu, że w pacjenci z cukrzycą są pełnoprawnymi członkami społeczeństwa, aktywnie biorącymi udział w życiu publicznym i działającymi na rzecz drugiego człowieka. Chcemy wreszcie pokazać, że nigdy nie powinniśmy tracić nadziei na lepsze, czego dowodem ma być historyczna podróż w leczeniu cukrzycy. Jesteśmy na etapie uzupełniania eksponatów, historii pacjentów i aranżacji przestrzeni wystawowej. Oficjalne otwarcie planujemy na pierwszy kwartał 2026 roku w Warszawie. Już dziś zachęcamy do dzielenia się tą informacją, śledzenia naszych mediów, gdzie będą ukazywały się na bieżąco informacje o postępach prac związanych z centrum i zapraszamy na otwarcie – mówi Monika Kaczmarek, prezes Zarządu Głównego Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków.

Artykuł Polskie Stowarzyszenie Diabetyków zapowiada otwarcie Centrum Edukacji i Historii Cukrzycy pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Choć aktywność fizyczna to fundament leczenia cukrzycy, wciąż traktuje się ją raczej jako dodatek niż równorzędną część terapii. Zderza się z brakiem czasu, lękiem pacjentów i systemowymi barierami. Monika Kaczmarek, prezes Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków, tłumaczy, jak przełamać ten impas i sprawić, by ruch stał się realnym wsparciem w leczeniu, a nie tylko kolejnym zaleceniem z listy

Aktywność fizyczna rzeczywiście jest dziś obecna w życiu pacjentów z cukrzycą? Czy to wciąż bardziej teoria niż praktyka?

Trudno odpowiedzieć jednoznacznie na to pytanie, bo pacjenci z cukrzycą to bardzo niejednorodna grupa. Od małych dzieci, poprzez nastoletnią młodzież, młodych dorosłych, po seniorów z cukrzycą, ale też wieloma innymi chorobami współistniejącymi. Aktywność fizyczna jako element terapii w każdej z tych grup wygląda zapewne inaczej. Nie trzeba daleko szukać, by znaleźć przykłady młodych osób z cukrzycą, które uprawiają triatlon, biegają maratony. Są to wyjątki. Ale wyjątki przełamujące stereotypy, że przy cukrzycy to nic nie można. Można i trzeba leczyć się aktywnością fizyczną. Tylko należy wiedzieć, jak to zrobić, biorąc pod uwagę swój wiek, kondycję i stan zdrowia.

Wielu pacjentów w średnim i starszym wieku słyszy od lekarza prowadzącego jedynie zdawkowe: „Proszę się więcej ruszać”. Brakuje konkretnych wskazówek i dostosowania zaleceń do codziennego funkcjonowania chorego i do jego terapii. Dla części osób „aktywność” to wyłącznie siłownia albo bieganie, a przecież leczniczy efekt ma także spacer z psem, praca w ogrodzie, wejście po schodach. Liczy się systematyczność, nie intensywność. Naszą rolą – lekarzy, edukatorów, organizacji pacjenckich – jest odczarowanie stereotypów i pokazanie, że każdy ruch ma znaczenie.

Pacjenci dysponują dziś wiedzą, która pozwala im ćwiczyć bezpiecznie?

Pacjenci dysponują dziś systemami do ciągłego monitorowania glikemii, które znacznie podnoszą bezpieczeństwo leczenia cukrzycy, w tym podejmowania aktywności fizycznej. Monitoring glikemii sprawdza się i u seniorów, i u aktywnych dzieci, w szczególności że rodzic może w aplikacji na bieżąco kontrolować cukry dziecka, które np. gra w koszykówkę. Jest więc technologia, a czy jest wiedza? To złożony temat. Nie każda aktywność obniża stężenie cukru we krwi. Są takie, które je podnoszą. To zależy od tego, czy wysiłek jest tlenowy, czy beztlenowy. Dla wielu pacjentów to już dość skomplikowane zagadnienia. Na pewno trzeba obserwować swój organizm i glikemię w czasie aktywności, a jak coś nas niepokoi, można porozmawiać o tym na wizycie z lekarzem. Zresztą młodzi ludzie są w stanie sobie z tym poradzić, znaleźć wartościowe porady w internecie. Gorzej jest z seniorami. Osoby starsze należy uczyć, jak kontrolować poziom cukru nie tylko przed, ale również w trakcie i po wysiłku fizycznym. To wymaga powtarzalnych komunikatów, prostych narzędzi i indywidualnego podejścia.

A lekarze? Czy traktują codzienny ruch jako część terapii, czy raczej dodatek „jeśli się uda”?

Świadomość rośnie, ale realnie brakuje czasu na rozmowę, dopasowanie formy wysiłku do stylu życia pacjenta. A przecież inne potrzeby ma senior, który boi się kontuzji, inne osoba pracująca po kilkanaście godzin dziennie. Wystarczy zapytać: „Co pan lubi robić?”, „Co panią motywuje?”. I szukać rozwiązań w oparciu o odpowiedzi, a nie uniwersalne zalecenia. Pacjent potrzebuje poczucia, że jest wysłuchany, a nie tylko instruowany.

Które grupy pacjentów najczęściej rezygnują z aktywności?

Osoby starsze, przewlekle chore, ale też pacjenci w wieku produkcyjnym. Seniorzy obawiają się pogorszenia stanu zdrowia, młodsi nie mają czasu. I znów: ważna jest edukacja, że aktywność nie musi oznaczać godzinnych treningów, a także pokazanie, że 15 minut spaceru dziennie ma znaczenie. To może być pierwszy krok do poprawy samopoczucia i lepszej kontroli glikemii.

Na ile system ochrony zdrowia wspiera dziś aktywność pacjentów z cukrzycą?

Zdecydowanie niewystarczająco. Nie ma refundowanych zajęć ruchowych, kompleksowej koordynacji opieki, powszechnie dostępnych programów edukacyjnych. Działania podejmowane przez organizacje pacjenckie – jak nasze stowarzyszenie – są lokalne, ograniczone budżetowo i często doraźne. Potrzeba rozwiązań systemowych, nie incydentalnych.

Barierą nie są tylko finanse i infrastruktura. Co z psychiką pacjenta?

To ogromnie ważny temat. Jak zmobilizować się do aktywności, jak utrzymać tę motywację, aby aktywność fizyczna, wcale nie intensywna, ale regularna i trwająca odpowiednio długo, była naszą rutyną. Osobom z cukrzycą, podobnie jak zdrowym, często towarzyszy słomiany zapał. Do tego dochodzi lęk przed hipoglikemią, niekiedy wstyd związany z wyglądem swojego ciała czy obecnością pompy insulinowej, brak wiary we własne możliwości – wszystko to może skutecznie zablokować chęć do ruchu. Tymczasem komfort psychiczny bezpośrednio wpływa na zaangażowanie w leczenie. Brakuje psychologicznego wsparcia, choć młodsze pokolenie pacjentów coraz częściej pokazuje większą otwartość i akceptację swojej choroby, co daje nadzieję.

Czy ten problem dotyczy również dzieci i młodzieży z cukrzycą? Dla nich ruch także bywa wyzwaniem?

Myślę, że w znacznie mniejszym stopniu. Oczywiście wszystko zależy od podejścia do leczenia samego pacjenta i jego bliskich. Ale z punktu widzenia medycyny, zaleceń PTD – aktywność fizyczna jest młodym diabetykom szeroko rekomendowana, a obecne możliwości leczenia sprawiają, że może być ona podejmowana bezpiecznie. Jeśli jej brakuje, to najczęściej pewnie z powodu niechęci do ruchu.

W młodym pokoleniu cukrzyca została już mocno „oswojona”, w szkołach uczniowie z cukrzycą pojawiają się częściej niż rzadziej. Wydaje się, że przypadki, kiedy dziecko z cukrzycą nie mogło uczestniczyć w lekcjach wychowania fizycznego, to już przeszłość. A jeśli tak się jeszcze gdzieś zdarza, to nie ma ku temu podstaw.

Jakie zmiany mogłyby poprawić sytuację?

Zróżnicowanie zajęć ruchowych już w szkole. Oprócz piłki nożnej – joga, taniec, ćwiczenia w parach. W przypadku dorosłych – refundacja zajęć, łatwiejszy dostęp do dietetyków, edukatorów, fizjoterapeutów. Potrzebujemy lepszej koordynacji opieki. W mniejszych miejscowościach problemem jest nawet dojazd. Pacjenci często muszą pokonać 30–40 km, by dotrzeć na ćwiczenia. To skutecznie zniechęca.

Czyli przychodnia z salą ćwiczeń to nie fanaberia, tylko potrzeba?

Gabinet aktywności fizycznej przy POZ – miejsce, gdzie pacjent może poćwiczyć pod okiem specjalisty – to realne wsparcie, szczególnie dla tych, którzy nie byli aktywni przez 20 czy 30 lat. Chodzi nie tylko o efekty zdrowotne, ale także o poczucie bezpieczeństwa.

Są już dziś dobre praktyki, które warto wdrożyć szerzej?

W wielu naszych oddziałach terenowych prowadzimy regularne aktywności fizyczne np. marsze nordic walking, spotkania z lekarzami, fizjoterapeutami. Omawiamy nie tylko różne formy ruchu, ale też bezpieczeństwo: kontrolę glikemii, odpowiednie obuwie, nawodnienie, sytuacje wymagające przerwania wysiłku. To wszystko działa i pokazuje, że pacjenci chcą się ruszać, jeśli tylko czują się zaopiekowani.

Na koniec: na co powinni stawiać lekarze, rozmawiając z pacjentem o aktywności?

Na konkret, empatię i możliwości pacjenta. Pytać: co pan lubi, czego się pani obawia, ile czasu może pan poświęcić na ruch. I przypominać: nie trzeba biegać maratonów. Wystarczy 10 minut spaceru dziennie, by poczuć różnicę. Aktywność fizyczna to nie rywalizacja, lecz codzienna decyzja i szansa. To te drobne, ale regularne wybory mają realny wpływ na terapię.

Rozmawiała: Ewa Wojciechowska

Artykuł Ruch jako lek. Jak naprawdę wspierać pacjenta z cukrzycą? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Polskie Stowarzyszenie Diabetyków zdecydowało się przeprowadzić projekt skierowany do chorych na cukrzycę typu 2, którzy nie mają dostępu do refundowanego systemu ciągłego monitorowania glikemii (CGM) i sprawdzić, jak wpływa on na zwiększenie ich świadomości na temat choroby, poprawę samokontroli cukrzycy, ograniczenie epizodów hipoglikemii i hiperglikemii, a dzięki temu podniesienie komfortu i bezpieczeństwa życia chorych.

Autorką projektu jest Prezes Zarządu Głównego Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków Monika Kaczmarek, a współautorkami mgr Mariola Wozowczyk, specjalista pielęgniarstwa diabetologicznego i lek. Barbara Soróbka, specjalista chorób wewnętrznych i diabetologii.

– W naszym kraju od lat prowadzone są liczne akcje edukacyjne dotyczące cukrzycy, jednak mamy poczucie, że nie trafiamy do wszystkich i nadal wielu pacjentów potrzebuje lepszego zrozumienia czym jest choroba, jak należy zmienić styl życia i jak się leczyć, by mieć wszystko pod kontrolą i ograniczyć ryzyko powikłań. Potrzebne jest nowe dotarcie, nowy sposób wytłumaczenia o co chodzi w cukrzycy. Dlatego w naszym zespole projektowym podjęłyśmy decyzję o próbie wyedukowania grupy chorych stosujących insulinę, a więc już będących na pewnym etapie zaawansowania choroby, w nowy dla nich sposób – posługując się nowoczesnym monitorowaniem glikemii. Wiemy, że ma on niezwykle doceniany przez ekspertów i pacjentów walor edukacyjny, warto więc wykorzystać to w pracy z chorymi. W naszym projekcie prowadzona była więc praktyczna obserwacja, jak zastosowanie nowoczesnego systemu monitorowania glikemii (CGM) wpływa na świadomość pacjenta dotyczącą przebiegu cukrzycy i jaki to ma wpływ na podejmowanie decyzji terapeutycznych, w tym na dostosowanie terapii do rzeczywistych potrzeb osoby chorującej na cukrzycę. Projekt był przeprowadzony na grupie 102 pacjentów (48 kobiet i 54 mężczyzn) w różnym wieku, którzy nie mieli wcześniej doświadczenia z takim systemem i nie kwalifikowali się do refundacji. Projekt został przeprowadzony przez PSD w okresie od 30 sierpnia do 31 grudnia 2024 r. – mówi Monika Kaczmarek.

Jak podkreśla diabetolog Barbara Soróbka, celem obserwacji było zwiększenie wiedzy pacjentów na temat choroby poprzez uświadomienie wpływu posiłków, aktywności fizycznej i sytuacji szczególnych na poziomy glikemii. – Niezwykle ważne było też zbadanie, czy nie występują u chorego hipoglikemie, zwłaszcza nocne i bezobjawowe, bo są one bardzo groźne dla chorych. Jak pokazały wyniki, zastosowanie CGM było wyjątkowo pomocne, szczególnie u pacjentów z nowo rozpoznaną chorobą, u chorych z dekompensacją cukrzycy oraz u tych, którzy w sposób niewłaściwy prowadzili samokontrolę. Z ankiet wypełnionych przez uczestników przed programem wiadomo, że spory odsetek osób niestety nieprawidłowo prowadził samokontrolę, a co za tym idzie nie wiedział jakie ma glikemie.
Jak dodaje mgr Mariola Wozowczyk, specjalista pielęgniarstwa diabetologicznego – Edukator w trakcie trwania projektu monitorował odczyty glikemii i interweniował w przypadku nieprawidłowych jej poziomów wskazując na konieczność natychmiastowej wizyty u lekarza.

W miarę możliwości pacjenci byli umawiani na konsultację u diabetologa. Większość pacjentów była gruntownie edukowana w trakcie używania sensora w zależności od potrzeb. Kilka osób zostało skierowanych na pilne wizyty u lekarza, ponieważ dane z CGM ujawniły nieprawidłowości wymagające natychmiastowej interwencji medycznej. W tej grupie pacjentów największe znaczenie miało zastosowanie CGM, bo przyczyniło się do zmiany zastosowania terapii lekowej, insulinowej oraz pokazało wpływ posiłków na poziom glikemii, co z kolei przełożyło się na wprowadzenie modyfikacji w diecie.

Jak podkreślają autorki projektu, takie spotkania z chorymi to była doskonała okazja do przekazania im wiedzy i porozmawiania na temat ich problemów związanych z chorobą. Jak się okazało, po analizie wyników, wielu diabetyków popełniało błędy żywieniowe, dlatego w tym kierunku również przeprowadzono edukację, dzięki czemu pacjenci nauczyli się je korygować i tym samym dostosowywać czas podania insuliny, co przełożyło się na pomyślne efekty zdrowotne.

Pozytywne znaczenie projektu podkreślają opinie uczestników – niemal wszyscy uznali, że system CGM pomógł im lepiej zrozumieć chorobę i zaangażować się w proces leczenia, poprawił też jakość ich życia. Zdecydowana większość badanych zadeklarowała chęć jego dalszego stosowania w przypadku dostępu do refundacji.

Wyniki obserwacji:
– Dzięki edukacji pacjentów w zakresie efektu glikemicznego posiłków udało się u części chorych poprawić wyrównanie cukrzycy bez konieczności intensyfikacji terapii farmakologicznej (obniżenie GMI, wzrost TIR).
– Uświadomienie hipoglikemii, pozwoliło na zmianę terapii na bezpieczniejszą, na co wcześniej nie było zgody pacjentów, np. z insuliny NPH na insulinę analogową oraz z pochodnych sulfonylomocznika na bezpieczniejsze, nowsze leki hipoglikemizujące.
– Zmiana sposobu żywienia dzięki CGM ułatwiła niektórym redukcję masy ciała.
– Większość pacjentów uznała, że program zwiększył ich świadomość na temat choroby, poprawił bezpieczeństwo i komfort życia z cukrzycą.
– Stosowanie systemu CGM wpłynęło na zmianę nastawienia do choroby i leczenia cukrzycy.
– Wszyscy chorzy chcieliby nadal korzystać z systemu, jeśli byłby refundowany.

– Wyniki badania wskazują, że wdrażanie nowoczesnych technologii monitorowania glikemii na szeroką skalę mogłoby istotnie przyczynić się do poprawy skuteczności i bezpieczeństwa terapii cukrzycy typu 2 oraz zmniejszenia powikłań związanych z niewyrównaną chorobą. Dzięki takim systemom, nie ma znaczenia gdzie pacjent mieszka i ile ma lat – ma tak samo dobry, równy dla wszystkich dostęp do wiedzy na temat swojej choroby. To po prostu daje wyrównanie szans na skuteczne leczenie. Zastosowanie CGM okazało się skutecznym narzędziem wspierającym lekarzy i pielęgniarki diabetologiczne w optymalizacji terapii, co podkreśla jego wartość w codziennej praktyce klinicznej – podsumowuje prezes PSD Monika Kaczmarek.

Artykuł Nowoczesne monitorowanie cukrzycy daje pacjentom większą świadomość własnej choroby pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Pilotażowy program leczenia stopy cukrzycowej został przedłużony do 30 kwietnia 2026 r. Zespół stopy cukrzycowej to jedno z najpoważniejszych powikłań cukrzycy, które dla wielu pacjentów wiąże się z koniecznością amputacji nieodwracalnie uszkodzonej kończyny. Polskie Stowarzyszenie Diabetyków oraz całe środowisko eksperckie długo zabiegało
o przedłużenie pilotażu oraz włączenie nowych ośrodków udzielających świadczenia. Pacjenci będą mogli leczyć się w łącznie sześciu szpitalach.

Zespół stopy cukrzycowej rozwija się w wyniku neuropatii obwodowej i zaburzeń krążenia u pacjentów diabetologicznych. Niezdiagnozowany bądź niewłaściwie leczony prowadzi do nieodwracalnego uszkodzenia tkanek stopy i konieczności amputacji, co z kolei trwale ogranicza motorykę chorych.

W Polsce w 2023 r. wskaźnik amputacji kończyn na 10 tys. chorych na cukrzycę sięgnął poziom 8,6 i był jednym z najwyższych w Europie. Notowana jest również wysoka śmiertelność odległa pacjentów poddanych amputacji z powodu zespołu stopy cukrzycowej. Wskaźnik 5-letniej śmiertelności jest wyższy niż analogiczny wskaźnik dla większości nowotworów złośliwych. Aż 30 proc. pacjentów umiera w pierwszym roku po amputacji, 50 proc. w ciągu trzech lat, a w ciągu pięciu lat to już 70 proc. pacjentów. Jednocześnie eksperci szacują, że aż 75 proc. amputacji można zapobiec dzięki stosowaniu właściwej profilaktyki i leczenia.

Krokiem w kierunku poprawy sytuacji pacjentów cierpiących na zespół stopy cukrzycowej było utworzenie w lipcu 2023 r. programu pilotażowego. Program powstał w celu oceny organizacji, jakości i efektów opieki nad pacjentami w ramach połączonych świadczeń na oddziałach chorób wewnętrznych i chirurgii z pooperacyjną kontrolą procesu gojenia.

16 stycznia br. opublikowano rozporządzenie Ministra Zdrowia zmieniające rozporządzenie w sprawie programu pilotażowego opieki nad pacjentem z zespołem stopy cukrzycowej, a 29 stycznia br. Narodowy Fundusz Zdrowia opublikował zarządzenie, które dostosowuje dotychczasowe zapisy do obowiązującego stanu prawnego w związku z wejściem w życie rozporządzenia. W efekcie pilotażowy program leczenia stopy cukrzycowej został przedłużony do 30 kwietnia 2026 r.

Ośrodkami odpowiedzialnymi za realizację będą:

• Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w Szamotułach,
• Instytut Medycyny Wsi im. Witolda Chodźki w Lublinie,
• Uniwersyteckie Centrum Kliniczne Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego w Warszawie,
• Szpital Uniwersytecki w Krakowie,
• Uniwersyteckie Centrum Kliniczne w Gdańsku,
• Zagłębiowskie Centrum Onkologii Szpital Specjalistyczny im. Szymona Starkiewicza w Dąbrowie Górniczej.

– Jest to kolejny krok wychodzący naprzeciw oczekiwaniom pacjentów z cukrzycą oraz całego środowiska diabetologicznego, które zabiega od lat o stworzenie systemowych rozwiązań leczenia zespołu stopy cukrzycowej. „Pierwotny” pilotaż realizowany był od sierpnia 2023 roku w SPZOZ w Szamotułach. Umożliwił on hospitalizację blisko 200 pacjentów z tym schorzeniem. Obecne rozporządzenie pozwoli na leczenie kolejnych 230 chorych w 2025 roku, tym razem już w kilku ośrodkach w Polsce. „Hospitalizacje pilotażowe” polegają na realizacji modelu dwuspecjalistycznego leczenia w ramach diabetologiczno-chirurgicznej hospitalizacji, w trakcie której wykonywane są oszczędzające zabiegi operacyjne w obrębie stopy, modyfikowane leczenie diabetologiczne oraz ogólnointernistyczne, prowadzona jest miejscowa terapia podciśnieniowa, odpowiednie leczenie przeciwinfekcyjne oraz wdrażane są dedykowane metody odciążania, w tym tzw. Total Contact Casty. Takie podejście jest zdecydowanie najskuteczniejszym, jeśli chodzi o efektywność leczenia oraz uratowanie chorego przed wysoką amputacją kończyny dolnej. Każdy chory ma zagwarantowane przez pięć miesięcy po hospitalizacji wizyty kontrolne, dzięki którym można kontrolować proces leczenia/gojenia i ewentualnie go modyfikować – powiedział dr Piotr Liszkowski, specjalista chorób wewnętrznych i diabetologii z ośrodka w Szamotułach.

– Mamy nadzieję, że jest to pewien kolejny etap działań, który doprowadzi do utworzenia swoistej sieci ośrodków leczenia stopy cukrzycowej, a także utworzenia procedur zarówno ambulatoryjnych, jak i szpitalnych, które będą mogły być realizowane i dostępne w ramach systemu ubezpieczenia zdrowotnego oraz pozwolą w ciągu kilku lat na wyraźne zmniejszenie wskaźników wysokich amputacji kończyn dolnych, w których Polska na tle Europy przoduje – dodaje doktor.

Temat zespołu stopy cukrzycowej wielokrotnie był poruszany podczas posiedzeń Parlamentarnego Zespołu ds. Cukrzycy, podczas którego przedstawiciele pacjentów oraz eksperci podkreślali potrzebę rozwiązań systemowych.

– Problem zespołu stopy cukrzycowej to najbardziej zaniedbane powikłanie cukrzycy. Przez ostatni rok był przedmiotem wielu dyskusji podczas posiedzeń Parlamentarnego Zespołu ds. Cukrzycy, któremu przewodniczę. Rozszerzenie szamotulskiego pilotażu to właściwa decyzja, ale stworzenie sieci szpitali, które będą leczyć osoby dotknięte tym powikłaniem kończyny, to nasz główny cel i przed wszystkim realna pomoc i ulga dla pacjentów. Z nowym rokiem mamy wskazanych sześć ośrodków, które zaopiekują się chorymi w całej Polsce. Mam nadzieję, że ten świetnie funkcjonujący program będzie się rozwijał w kolejnych latach i powstaną nowe miejsca, gdzie długo gojące się rany będą realnie leczone. Musimy przełamać dramatyczne statystyki dotyczące amputacji kończyn w Polsce. Cieszę się przeogromnie, że pacjenci będą mogli otrzymać właściwą pomoc i potrzebne wsparcie – podkreśliła Ewa Kołodziej, poseł na Sejm RP.

Decyzja o przedłużeniu pilotażu to informacja, na którą bardzo długo czekało Polskie Stowarzyszenie Diabetyków, zrzeszające pacjentów z cukrzycą. – Zgodnie z pierwotnymi założeniami pilotaż powinien zakończyć się w styczniu, co wśród wielu chorych oraz ekspertów budziło niepokój. Stopa cukrzycowa ma charakter przewlekły i nagłe przerwanie leczenia może spowodować pogorszenie stanu zdrowia, dlatego walczyliśmy o przedłużenie programu. W imieniu wszystkich pacjentów bardzo dziękujemy Ministerstwu Zdrowia, Narodowemu Funduszowi Zdrowia oraz wszystkim osobom zaangażowanym w sprawę za otrzymane wsparcie – powiedziała Monika Kaczmarek, Prezes Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków.

Artykuł Polskie Stowarzyszenie Diabetyków: pilotaż leczenia stopy cukrzycowej został przedłużony pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa z Moniką Kaczmarek, prezesem Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków

Wszyscy zgodzimy się z tym, że pacjentom diabetologicznym dzięki nowoczesnym technologiom żyje się łatwiej. Jak duże to ułatwienie?

Ogromne, dlatego cieszę się z postępu, jaki dokonał się w diabetologii. Dzięki nowoczesnym technologiom pacjentom z cukrzycą dużo prościej jest podejmować decyzje terapeutyczne, mogą też uniknąć groźnej hipoglikemii. A mówimy o decyzjach podejmowanych każdego dnia. Pacjenci korzystający np. z systemu ciągłego monitorowania glikemii czują się po prostu bezpieczniej.

I na pewno jakość ich życia się poprawiła.

Zdecydowanie tak. Nowoczesny sprzęt medyczny wpływa na jakość życia pacjentów z cukrzycą. Pacjent nie musi żyć już tylko chorobą, ale może wykonywać wiele innych aktywności, czego bez nowoczesnych technologii nie mógłby robić: może pracować, uprawiać sport, podróżować, ponieważ ma pełny monitoring tego, co w jego organizmie w danej chwili się dzieje. Te systemy pozwalają też przewidywać, jak zachowa się organizm w danych okolicznościach, pacjent może więc np. uprawiać aktywność fizyczną, zaplanować sobie spacer czy pracę w ogródku. Systemy ciągłego monitorowania glikemii to nie glukometr, którym mierzy się poziom cukru kilka razy dziennie – to są setki pomiarów przez całą dobę.

Jak w pani ocenie wypada poziom edukacji diabetologicznej w Polsce, a przede wszystkim tempo edukowania?

Edukacja diabetologiczna inna jest w gabinetach lekarskich, a inna wśród pielęgniarek diabetologicznych oraz edukatorów, trzeba ją dostosować do potrzeb pacjenta. Inaczej też edukujemy w ramach Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków – dla nas edukacja od 43 lat istnienia jest priorytetem. Mamy ok. 350 oddziałów w Polsce. Chcemy dotrzeć do każdego najmniejszego zakątka kraju, zwłaszcza do osób wykluczonych cyfrowo. Często lekarze proponują swoim pacjentom z cukrzycą, aby uczestniczyli w spotkaniach organizowanych przez Polskie Stowarzyszenie Diabetyków. To samo pielęgniarki. Problemem pozostaje jednak wciąż niedostateczna dostępność poradni diabetologicznych.

Zgadza się. Jakie jest rozwiązanie?

Na bieżąco rozszerzamy sieć edukacyjną, przy naszych oddziałach i kołach tworzą się punkty edukacyjne dla pacjentów, w których porad udzielają pielęgniarki diabetologiczne lub edukatorzy. Niestety nie jesteśmy w stanie takich punktów utworzyć w całej Polsce, bo to wiąże się z kosztami. Dlatego np. wydajemy bezpłatny biuletyn, w którym zamieszczamy wszelkie materiały dotyczące nowości w cukrzycy. Wydajemy go co miesiąc w liczbie 5 tys. egzemplarzy, po czym rozsyłamy do naszych kół i oddziałów. Oprócz tego biuletyn znajduje się w wersji elektronicznej na naszej stronie www.diabetyk.org.pl w zakładce „Materiały do pobrania”. Organizujemy ponadto bezpłatne webinary – można w nich uczestniczyć na żywo albo obejrzeć później, w dowolnym momencie na YouTubie.

A jakich rozwiązań systemowych pani brakuje, żeby edukacja diabetologiczna była w Polsce jak najlepsza?

Przede wszystkim powinna być kompleksowa opieka nad pacjentem z cukrzycą począwszy od lekarzy pierwszego kontaktu. W przychodniach powinny znajdować się punkty konsultacyjne dla osób ze świeżo rozpoznaną cukrzycą, gdy nie ma jeszcze powikłań, a od szybkiej i efektywnej edukacji bardzo dużo zależy. Po części jest to realizowane w ramach opieki koordynowanej nad pacjentami diabetologicznymi, jednak nie wszystkie przychodnie tę formę opieki wprowadziły. Często POZ-y zmagają się także z brakiem personelu. Kto ma wówczas edukować? A pacjent powinien wiedzieć, na co musi zwrócić uwagę, żeby nie doszło do powikłań, które powodują koszty finansowe, rodzinne, społeczne.

Nie możemy zapominać o edukacji w placówkach oświatowych, która jest bardzo ważna, aby zapewnić dzieciom z cukrzycą właściwe prowadzenie choroby. Zapewnienie pielęgniarek w szkołach na co dzień, nie tylko dla dzieci z cukrzycą, ale i wszystkich dzieci przewlekle chorych, pozwoli rodzicom poczuć się bezpieczniej. Edukacja powinna być prowadzona przez wielospecjalistyczny zespół.

Edukacją diabetologiczną powinna być objęta cała rodzina, nie tylko pacjent?

Zdecydowanie cała rodzina. Na spotkania edukacyjne, które organizujemy, często przychodzą całe rodziny. Edukujemy wszystkich, szczególnie że z cukrzycą zmaga się nie tylko osoba chora. Często trzeba zmienić nawyki żywieniowe i żeby było to efektywne, żywić inaczej powinna się cała rodzina. Podobnie jeśli jako pacjenci chcemy korzystać z nowoczesnych technologii, to i rodzina powinna zostać przeszkolona. Tym bardziej, że z rodziną mieszkamy pod jednym dachem, często to krewni służą nam pierwszą pomocą. Nie wyobrażam sobie, żeby ktoś z najbliższej rodziny nie umiał w odpowiednim momencie obsłużyć urządzenia terapeutycznego, skoro od tego zależy życie.

Edukacja diabetologiczna powinna być też cały czas prowadzona i na bieżąco aktualizowana wśród personelu medycznego. Dlatego cieszę, że są przychodnie, gdzie lekarze korzystają z wszystkich spotkań edukacyjnych, które są dla nich prowadzone, ale to powinno być usystematyzowane. Bo za nowościami musimy wszyscy nadążać dla dobra pacjentów. Każda osoba chora powinna mieć prawo do kompleksowej i profesjonalnej edukacji. Edukację należy dostosować do poszczególnych osób, wieku – jest to kwestia indywidualna.

Rozmawiała: Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Za nowościami musimy nadążać dla dobra pacjentów pochodzi z serwisu Świat Lekarza.