Nie chodzi już tylko o leczenie, ale o świadome zarządzanie ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych – zanim pojawią się objawy. O idei „10 dla Serca”, roli stylu życia i odpowiedzialności za zdrowie Polaków rozmawiamy z prof. dr. hab. Piotrem Dobrowolskim i prof. dr. hab. Aleksandrem Prejbiszem, ekspertami z Centrum Prewencji i Epidemiologii Chorób Układu Krążenia Narodowego Instytutu Kardiologii, współtwórcami jednego z najważniejszych narzędzi profilaktycznych ostatnich lat

NAGRODA ZAUFANIA ZŁOTY OTIS 2026 ZA OPRACOWANIE I WPROWADZENIE PROGRAMU „10 DLA SERCA”

Choroby układu krążenia od lat pozostają w Polsce główną przyczyną zgonów. A jednak można odnieść wrażenie, że w debacie publicznej profilaktyka wciąż bywa traktowana jako temat drugoplanowy. Dlaczego tak trudno przebić się z tym przekazem?

Prof. Piotr Dobrowolski: Bo profilaktyka nie daje natychmiastowych efektów, które łatwo pokazać w statystykach jednego roku czy jednej kadencji. To inwestycja długofalowa. A system ochrony zdrowia – nie tylko w Polsce – przez lata był skoncentrowany na leczeniu ostrych zdarzeń, a nie na zapobieganiu. Tymczasem większość czynników ryzyka sercowo-naczyniowego narasta latami. Nadciśnienie, dyslipidemia, otyłość, insulinooporność – to nie są choroby, które pojawiają się z dnia na dzień. Jeśli nie zaczniemy działać odpowiednio wcześnie, płacimy za to w szóstej, siódmej dekadzie życia bardzo wysoką cenę.

Jak doszło do powstania projektu „10 dla Serca”? Skąd wziął się pomysł na tak kompleksowe narzędzie profilaktyczne?

Prof. Piotr Dobrowolski: Z bardzo prostego założenia, które towarzyszy mi od początku pracy zawodowej: lepiej zapobiegać niż leczyć. Przez lata zajmowałem się pacjentami z wadami wrodzonymi serca, potem z nadciśnieniem tętniczym, aż naturalnie doszedłem do problemu globalnego ryzyka sercowo-naczyniowego. I wtedy pojawia się pytanie zasadnicze: dlaczego, mając tak dużą wiedzę o czynnikach ryzyka, wciąż przegrywamy z chorobami układu krążenia? Odpowiedź brzmi: bo za mało angażujemy samych pacjentów. A przecież ogromna część ryzyka zależy od codziennych decyzji, stylu życia, nawyków. „10 dla Serca” powstała właśnie po to, by dać ludziom narzędzie, które w prosty sposób pokaże im, gdzie są i co mogą zmienić.

Prof. Aleksander Prejbisz: Punktem wyjścia była analiza danych. Dysponujemy w Polsce bardzo solidnym materiałem epidemiologicznym – badaniami WOBASZ I i II, które pozwalają śledzić losy tysięcy osób nawet przez 20 lat. To ogromna wartość. Z tych danych jasno wynika, że pewne czynniki ryzyka mają w naszej populacji szczególne znaczenie. Oczywiście klasyczne: nadciśnienie, cholesterol LDL, zaburzenia gospodarki węglowodanowej, palenie tytoniu. Ale także te, które przez lata były marginalizowane: stres, nadmierne spożycie alkoholu, zaburzenia snu. Chcieliśmy to wszystko zebrać w jednym, prostym narzędziu.

Dlaczego „dziesiątka”, a nie – jak w amerykańskich rekomendacjach – „ósemka”?

Prof. Aleksander Prejbisz: Polska nie jest Stanami Zjednoczonymi. W naszych analizach dwa czynniki wyraźnie wybijały się ponad to, co uwzględniają amerykańskie modele: alkohol i stres. Spożycie alkoholu jest w Polsce istotnym problemem społecznym i zdrowotnym, a przewlekły stres – rozumiany szeroko jako suma obciążeń psychospołecznych – ma wyraźny wpływ na ryzyko sercowo-naczyniowe. One realnie zwiększają ryzyko zgonu sercowo-naczyniowego w polskiej populacji. Uznałem, że jeśli mamy budować narzędzie wiarygodne naukowo, nie możemy tych elementów pominąć tylko dlatego, że są trudniejsze do zmierzenia albo mniej „medyczne” w tradycyjnym sensie.

W rozmowie często powraca podział na czynniki klasyczne i nieklasyczne. Jak to wygląda w praktyce?

Prof. Piotr Dobrowolski: W „10 dla Serca” celowo połączyliśmy oba te obszary. Z jednej strony mamy klasyczne czynniki ryzyka: nadciśnienie tętnicze, zaburzenia lipidowe, podwyższoną glikemię, palenie tytoniu, brak aktywności fizycznej. Z drugiej – czynniki, które przez lata były niedoceniane: stres, jakość i długość snu. Wiedza o tym, że wysoki cholesterol czy nadciśnienie są niekorzystne, jest dziś dość powszechna. Znacznie mniejsza jest natomiast świadomość, że chroniczny niedobór snu czy przewlekły stres mają równie silny związek z chorobami sercowo-naczyniowymi i metabolicznymi.

Prof. Aleksander Prejbisz: Przewlekły stres aktywuje układ współczulny, zwiększa ciśnienie tętnicze, wpływa na metabolizm glukozy i lipidów. Zaburzenia snu mają podobny efekt. To twarda patofizjologia, nie psychologiczny dodatek. Oczywiście musimy zachować hierarchię działań. Najpierw kontrolujemy to, co najbardziej bezpośrednio zagraża życiu. Ale bez zmiany stylu życia nawet najlepsza farmakoterapia będzie miała ograniczoną skuteczność.

W praktyce klinicznej często słyszymy: „Pacjent i tak nie stosuje się do zaleceń”. Czy „10 dla Serca” rzeczywiście może to zmienić?

Prof. Piotr Dobrowolski: Nie mamy złudzeń, że jedno narzędzie rozwiąże problem adherence. Ale może zmienić bardzo dużo. Po pierwsze – przesuwa odpowiedzialność na relację lekarz–pacjent. Pokazuje pacjentowi, że ma realny wpływ na swoje zdrowie. Po drugie – porządkuje myślenie. Aż siedem z dziesięć czynników jest w ogromnym stopniu modyfikowalnych bez recepty: aktywność fizyczna, dieta, masa ciała, sen, stres, palenie, alkohol. To daje poczucie sprawczości.

A jak „10 dla Serca” może pomóc lekarzom?

Prof. Aleksander Prejbisz: Dla lekarza to narzędzie porządkujące rozmowę oraz w dużej mierze pozwalające usprawnić pracę. Zachęcenie pacjenta do wypełnieni ankiety przyczyni się do edukacji o najczęstszych czynnikach ryzyka chorób serca. W realiach ambulatoryjnych mamy często kilkanaście minut na pacjenta. Nie da się w tym czasie omówić wszystkiego szczegółowo. „10 dla Serca” pozwala szybko zidentyfikować obszary krytyczne i oddzielić je od tych, które można poprawiać stopniowo. Co więcej, pacjent przychodzi już przygotowany – wie, dlaczego pytamy o sen czy stres, a nie tylko o ciśnienie i cholesterol.

W rozmowie często pada określenie „menedżer ryzyka sercowo-naczyniowego”. To celowa zmiana narracji?

Prof. Piotr Dobrowolski: Zdecydowanie. Lekarz przestaje być wyłącznie „specjalistą od chorób”, a pacjent biernym odbiorcą zaleceń. Wspólnie zarządzamy ryzykiem. Lekarz wnosi wiedzę i doświadczenie, pacjent – codzienne decyzje. Chcemy, aby obywatel jak najdłużej nie stawał się pacjentem. A najlepiej, żeby w ogóle nim nie został.

Program będzie rozwijany. Jakie zmiany planujecie w najbliższym czasie?

Prof. Aleksander Prejbisz: „10 dla Serca” będzie unowocześniana. Pracujemy nad funkcją, która pozwoli użytkownikom zobaczyć, jak ich wynik wypada na tle innych osób wypełniających ankietę. To silny bodziec motywacyjny. Czasem dopiero zobaczenie, że jesteśmy „poniżej średniej”, uruchamia chęć zmiany. Oczywiście wszystko musi być zrobione w sposób bezpieczny, anonimowy i etyczny.

Prof. Piotr Dobrowolski: Zależy nam, by ankieta była wypełniana cyklicznie, na przykład raz w roku. Wtedy pacjent widzi nie tylko punktowy wynik, ale także dynamikę zmian. To bardzo ważne z punktu widzenia motywacji.

Warto też podkreślić kontekst systemowy. Ten projekt nie powstał w próżni?

Prof. Piotr Dobrowolski: To kluczowe. „10 dla Serca” powstała w ramach Narodowego Programu Chorób Układu Krążenia i jest jednym z jego zadań. Owszem, byliśmy inicjatorami i „mózgami” tej koncepcji, ale od początku uczestniczyli w niej przedstawiciele Ministerstwa Zdrowia, Centrum e-Zdrowia oraz eksperci Narodowego Instytutu Kardiologii. To projekt systemowy, a nie prywatna inicjatywa kilku entuzjastów.

Czy dziś w Polsce rzeczywiście jest dobry klimat dla profilaktyki?

Prof. Aleksander Prejbisz: Jest bardzo dobry. W ubiegłym roku Senat ogłosił Rok Profilaktyki i Edukacji, w tym roku podobną decyzję podjął Sejm. Coraz częściej słyszymy, że profilaktyka jest traktowana jako inwestycja, a nie koszt.

Prof. Piotr Dobrowolski: Pozwolę sobie powiedzieć przekornie: profilaktyka to najtańszy sejf, jaki możemy zafundować państwu. Zdrowe społeczeństwo lepiej radzi sobie z kryzysami – co było doskonale widoczne w czasie pandemii COVID-19. Osoby z wielochorobowością i zaniedbanym stylem życia znacznie gorzej przechodziły ten okres. Jeśli w przyszłości wydarzy się coś niekorzystnego – epidemia, kryzys, wstrząs społeczny – to to, jak przez niego przejdziemy, zależy od naszej kondycji zdrowotnej. A ta kondycja zależy od profilaktyki. Od niczego więcej.

Czyli zdrowie jako element bezpieczeństwa państwa?

Prof. Piotr Dobrowolski: Dokładnie tak. Aktywność fizyczna, racjonalne żywienie, dbanie o sen, kontrola czynników ryzyka sercowo-naczyniowego – to fundament odporności społeczeństwa.

Prof. Aleksander Prejbisz: A zdrowe społeczeństwo to podstawa bezpieczeństwa.

Artykuł Profilaktyka to najtańszy sejf, jaki możemy zafundować państwu pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Oficjalne otwarcie hybrydowego bloku operacyjnego oraz zmodernizowanego Oddziału Diagnostyki Stanów Nagłych obyło się 15 maja w Narodowym Instytucie Kardiologii w Warszawie (Anin). Symbolicznego przecięcia wstęgi dokonała prof. Janina Stępińska, dyrektor NIKard.

Oddany do użytku blok operacyjny składa się z trzech sal zabiegowych – dwóch hybrydowych łączących w sobie funkcje klasycznej sali operacyjnej i pracowni angiografii oraz jednej chirurgicznej sali operacyjnej z ramieniem C. Hybrydowy blok operacyjny umożliwia kompleksowe leczenie pacjentów z chorobami serca i naczyń krwionośnych. Dzięki zastosowaniu zaawansowanego sprzętu medycznego oraz najnowszych technologii lekarze będą mogli przeprowadzać nawet najbardziej złożone zabiegi. Według wstępnych szacunków ich liczba może przekroczyć nawet 1 tys. rocznie. Do użytku oddano również zmodernizowany Oddział Diagnostyki Stanów Nagłych, do którego trafiają pacjenci z chorobami układu krążenia wymagający pilnej interwencji klinicznej oraz ukierunkowania na dalszy proces diagnostyczno-leczniczy.

Nowoczesne wyposażenie hybrydowego bloku operacyjnego pozwala na przeprowadzanie skomplikowanych zabiegów sercowo-naczyniowych w obrębie serca, tętnic wieńcowych i aorty, a także zabiegów i operacji łączących elementy chirurgii naczyniowej i interwencyjnej. W sytuacji nagłej umożliwia także przeprowadzenie operacji na otwartym sercu. – Sala operacyjna typu hybrydowego stanowi platformę współpracy kardiologów interwencyjnych, chirurgów naczyniowych, kardiochirurgów i anestezjologów, a więc zespołu specjalistów tworzących tzw. Heart Team. Zaprojektowana w ten sposób współpraca daje możliwość jednoczesnego leczenia pacjentów z chorobami serca i naczyń krwionośnych w optymalny i skuteczny sposób – podkreśliła prof. Janina Stępińska, dyrektor Narodowego Instytutu Kardiologii.

Hybrydowy blok operacyjny został wyposażony w nowoczesny system rentgenowski, który wspiera lekarzy m.in. w diagnostyce i leczeniu choroby wieńcowej, wad strukturalnych serca oraz chorób naczyń krwionośnych. System charakteryzuje się zaawansowanym torem obrazowania ze stałą jakością obrazu przy najniższej dostępnej dawce promieniowania. Dzięki możliwościom manewrowym statywu, aparat doskonale sprawdza się podczas zabiegów z dostępu promieniowego, obecnie rutynowo wykorzystywanego w pracowniach hemodynamiki. Co więcej, rozwiązania z zakresu inteligencji proceduralnej pozwalają na skrócenie czasu przygotowania do zabiegu poprzez optymalizację parametrów obrazowania, pozycji aparatu i sposobu prezentacji informacji potrzebnych operatorom, jak również jego sprawne przeprowadzenie. To z kolei przekłada się na poprawę organizacji pracy.

Druga sala hybrydowa została wyposażona w nowoczesny system obrazowania do małoinwazyjnych procedur medycznych, z montowanym do podłogi robotycznym ramieniem C. System ten umożliwia indywidualne planowanie zabiegu, wsparcie w trakcie jego wykonywania oraz natychmiastową ocenę efektów terapii – niezależnie od stanu pacjenta i stopnia złożoności zabiegu. Konstrukcja statywu umożliwia zmiany położenia środka obrotu ramienia, na którym zainstalowane są lampa rentgenowska i detektor obrazu. Pozwala to na obrazowanie 2D i 3D wysokiej jakości niezależnie od wysokości i pochylenia stołu. System został wyposażony w krystaliczny detektor i wydajną lampę rentgenowską zapewniające obraz doskonałej jakości przy ultraniskiej dawce promieniowania.

Hybrydowe sale operacyjne są jednym z najważniejszych miejsc w nowoczesnych ośrodkach kardiologicznych, takich jak Narodowy Instytut Kardiologii. Stanowią doskonały przykład wielospecjalistycznej opieki medycznej przynoszącej realne korzyści dla pacjentów z chorobami serca i naczyń krwionośnych.

Łączna kwota inwestycji wynosi 48 032 333,00 zł. Środki w wysokości 43 537 455,00 zł pochodzą z Ministerstwa Zdrowia w ramach Wieloletniego Planu Inwestycyjnego: „Budowa, przebudowa, modernizacja infrastruktury Narodowego Instytutu Kardiologii Stefana kardynała Wyszyńskiego – Państwowego Instytutu Badawczego w celu zwiększenie dostępności, jakości i kompleksowości wysokospecjalistycznych świadczeń zdrowotnych dla pacjentów z chorobami układu sercowo-naczyniowego”.

Artykuł Narodowy Instytut Kardiologii z ultranowoczesnym blokiem operacyjnym pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Narodowy Instytut Kardiologii (NIKard) otworzył Oddział Mechanicznego Wspomagania i Transplantacji Serca. Specjalistyczną opiekę kardiologiczną uzyskają tu pacjenci z ciężką postacią niewydolności serca. Opieką na tym oddziale może zostać objętych nawet 200 pacjentów rocznie.

Oddział Mechanicznego Wspomagania i Transplantacji Serca posiada dziewięć wysokospecjalistycznych stanowisk, na których możliwe jest prowadzenie terapii z wykorzystaniem respiratorów, leczenia nerkozastępczego oraz odpowiednio dobranej terapii dożylnej.

?Leczenie na tym oddziale dotyczy szczególnej grupy pacjentów będących w zaawansowanym stadium choroby, gdzie rutynowe postępowanie, związane choćby z tradycyjną farmakoterapią, jest niewystarczające? powiedział prof. Łukasz Szumowski, dyrektor Narodowego Instytutu Kardiologii. ?To pacjenci znajdujący się w stanie bezpośredniego zagrożenia życia, dla których transplantacja serca bądź wszczepienie układu wspomagającego jego pracę często pozostaje ostatnią deską ratunku.

Pacjenci będą pod stałym specjalistycznym nadzorem, z wykorzystaniem zarówno stacjonarnych systemów do monitorowania (kardiomonitorów), jak i przenośnych nadajników telemetrycznych.

Przeszczepienie serca w dalszym ciągu jest główną metodą leczenia ciężkiej niewydolności tego narządu. Nowe systemy mechanicznego wspomagania lewokomorowego (tzw. LVAD) zwiększyły możliwości leczenia ciężko chorych pacjentów. Dzięki tej nowoczesnej metodzie pacjenci zyskują szansę na powrót do aktywnego życia poza szpitalem.

LVAD to system długotrwałego wspomagania lewokomorowego stosowany u pacjentów z przewlekłą niewydolnością serca, który pozwala choremu doczekać do terminu operacji. Może być również stosowany jako terapia docelowa u pacjentów z przeciwwskazaniami do transplantacji.?Pompa wszczepiana jest do lewej komory serca, co umożliwia wspomaganie pracy narządu przez okres od kilku tygodni do nawet kilku lat ? wyjaśnia prof. Przemysław Leszek, kierownik Oddziału Mechanicznego Wspomagania i Transplantacji Serca.

Oddział Mechanicznego Wspomagania i Transplantacji Serca stanowi część nowopowstałego skrzydła Instytutu; wartość tej inwestycji wynosi ponad 66 mln zł. Sfinansowana została ze środków Unii Europejskiej, Ministerstwa Zdrowia oraz środków własnych Instytutu. W skład nowej części budynku ? oprócz Oddziału Mechanicznego Wspomagania i Transplantacji Serca ? wchodzi m.in. centralna sterylizatornia wraz ze stacją dekontaminacji medycznej. Nowoczesne Centrum Zaburzeń Rytmu Serca wraz z blokiem elektroterapii wyposażone jest m.in. w system nawigacji robotycznej Stereotaxis Genesis. Narodowy Instytut Kardiologii jest jednym z pierwszych szpitali na świecie oraz pierwszym ośrodkiem w Polsce, który stosuje technologię robotyczną podczas zabiegu ablacji podłoża arytmii serca.

? Cieszymy się, że możemy współpracować z Narodowym Instytutem Kardiologii, wdrażając pionierskie metody leczenia polskich pacjentów. Z przyjemnością będziemy wspierać dalsze starania Instytutu w zakresie poprawy opieki nad pacjentami oraz rozwoju technologii podczas codziennej pracy klinicznej ? mówił David Fischel, prezes amerykańskiej firmy Stereotaxis, który przyjechał do Polski na uroczystość otwarcia Oddziału Mechanicznego Wspomagania i Transplantacji Serca NIKard

(Źródło: NIKard)

Artykuł Nowy Oddział w Narodowym Instytucie Kardiologii pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

12 września 2022 otwarto Centrum Wspierania Badań Klinicznych (CWBK) w Narodowym Instytucie Kardiologii. Ten obiekt jest zakończeniem pracy rozpoczętej w latach 2017-2018 w senacie przez prof. Henryka Skarżyńskiego oraz marszałków Stanisława Karczewskiego i Tomasza Grodzkiego ? pisze Paweł Kruś.

Otwarcie Centrum Wspierania Badań Klinicznych w Narodowym Instytucie Kardiologii zamyka pro­ces umiędzynaradawiania polskiej nauki, zapo­czątkowany przez marszałka Stanisława Karczewskiego i prof. Henryka Skarżyńskiego. Bardzo ich wspierał prof. Tomasz Grodzki, wówczas senator. Widząc punkt, w ja­kim w owym czasie znajdowała się polska nauka, marzyli­śmy, by wpisała się w nurt światowy. Dokonania profeso­ra Henryka Skarżyńskiego w Światowym Centrum Słuchu w Kajetanach udowadniały, że jest to możliwe. Problem polegał na tym, że potencjał innych dziedzin polskich nauk medycznych też był ogromny, ale nie w wymiarze globalnym. Naukowe projek­ty grzęzły w biurkach uniwersyteckich, co demotywowało młodzież naukową i z cza­sem zaczęło wywoływać zwątpienie płat­ników.

Miałem zaszczyt uczestniczyć jako ko­mentator w konferencjach w Senacie, dlatego dziś przypominam o tych początkach ? reformy ministra Łukasza Szumowskie­go, dziś wchodzące w etapy finalne, nie pojawiły się znikąd.

O potrzebie stworzenia centrum kon­taktu polskich i światowych jednostek badawczych pisaliśmy w 2018 r. w ?Świecie Lekarza?. Już wówczas było jasne, że od zmian organizacyjnych w systemie polskich nauk medycz­nych uciec się nie da. W Senacie mówiono o tym jednym głosem. Symbolem tej jednomyślności było prowadzenie jednej połowy konferencji przez marszałka Stanisława Karczewskiego, przy współudziale senatora Waldemara Kra­ski (dziś wiceministra zdrowia), a drugiej przez marszałka Tomasza Grodzkiego. Pamiętam doskonale tamten czas: wszyscy widzieliśmy problem, ale nie mieliśmy pomysłu na jego realne rozwiązanie.

Koncepcję powołania Agencji Badań Medycznych stworzył i zrealizował minister Łukasz Szumowski. Gdyby nie jego konsekwencja, projekt ugrzązłby w błocie kryty­ków. Dziś ABM finansuje powstanie kilkunastu Centrów Wsparcia Badań Klinicznych i wprowadza je do organi­zacji ECRIN (European Clinical Research Infrastructure Network), koordynującej współpracę z programami za­granicznymi i odpowiedzialnej za pozyskiwanie budże­tów na ich realizację. Pierwsze programy realizowane w NIKard mają już budżet 50 milionów złotych. A to dopiero początek.

Ministerialną strategię prof. Łukasza Szumowskiego bardzo sprawnie wprowadził w czyn dr hab. Radosław Sierpiński. Trzeba docenić, że program umiędzynarodo­wienia polskiej nauki został uchwalony przez Sejm i zre­alizowany w zaledwie cztery lata. Nie przypuszczałem, że będę świadkiem tak istotnej reformy za mojego życia.

Powstanie CWBK działającego w struktu­rach NIKard ? oprócz zapewnienia usystematyzowanej infrastruktury, struktury organizacyjnej oraz systemów informa­tycznych ? wprowadziło przejrzyste zasady funkcjonowania w postaci standardowych procedur operacyjnych (SOP), które ujed­nolicają i regulują procesy prowadzenia badań klinicznych. Wszystkie te działania pomagają stworzyć atrakcyjne środowisko dla badaczy, którzy inicjują i realizują au­torskie prace naukowo-badawcze. ECRIN bierze na siebie wszystkie obowiązki biu­rokratyczne, uciążliwe nie tylko dla badaczy z Europy.

CWBK powstaną w każdym dużym mieście w Polsce. Wszystkie zostaną włączone do sieci międzynarodowych przez ECRIN. Zmieni się również sytuacja polskich pacjen­tów, którzy uzyskają dostęp do nowoczesnych terapii do­stępnych tylko w ramach badań klinicznych. Ten model szczególnie pomoże w leczeniu chorób rzadkich.

Nieczęsto piszę, że polska administracja zrobiła bardzo dużo dobrego, że zaszła radykalna zmiana, a w przypad­ku ABM i CWBK tak się stało. Mam z tego powodu ogrom­ny szacunek dla ministra Łukasza Szumowskiego, a także ze względu na podatek cukrowy i kilka innych elementów, które zdążył zmienić w ochronie zdrowia.

Artykuł Paweł Kruś: Finał krótkiej historii pochodzi z serwisu Świat Lekarza.