W ramach Narodowego Programu Chorób Układu Krążenia zaproponowano skupienie inwestycji w pięciu głównych obszarach: w kadry, w edukację, profilaktykę i styl życia, w pacjenta, w naukę i innowacje oraz w system opieki kardiologicznej ? mówi minister zdrowia Adam Niedzielski.

Choroby układu krążenia są najczęstszą przyczyną zgonów w Polsce i najczęstszą przyczyną przedwczesnych zgonów. Czy dlatego powstał niedawno opublikowany projekt Narodowego Programu Chorób Układu Krążenia na lata 2022-2032?

Polska od dwóch dekad jest zaliczana przez Eu­ropejskie Towarzystwo Kardiologiczne do krajów o wysokim ryzyku sercowo-naczyniowym. Głów­ne, powszechne czynniki ryzyka chorób układu krążenia (ChUK) to: nadciśnienie tętnicze, pale­nie tytoniu, zaburzenia lipidowe, otyłość i cukrzy­ca. Behawioralne czynniki ryzyka odpowiadają za 47% zgonów w Polsce oraz za utratę 35,8% lat przeżytych w zdrowiu (43% przez mężczyzn i 27,1% przez kobiety). Polacy najczęściej umiera­ją z powodu chorób układu krążenia ? odpowia­dają one za prawie 40% zgonów i są w dalszym ciągu najczęstszą ich przyczyną, przed nowotwo­rami.

Narodowy Program Chorób Układu Krążenia na lata 2022-2032 stanowi zatem odpowiedź na obserwowane w Polsce problemy zdrowotne.

Jakie są jego główne cele?

Jednym z celów jest obniżenie zachorowalności i umieralności z powodu chorób układu krążenia, w tym w grupie mężczyzn w wieku 25-64 lata, oraz zbliżenie wskaźników stanu zdrowia w Pol­sce do średnich w UE.

Celem Programu jest też zmniejszenie róż­nic regionalnych w zachorowalności i umieralno­ści z powodu chorób układu krążenia związanych z dostępnością do świadczeń zdrowotnych oraz zredukowanie poziomu klasycznych czynników ryzyka.

Bardzo istotna jest też poprawa organizacji ba­dań naukowych w kardiologii i dziedzinach po­krewnych oraz zwiększenie potencjału badań na­ukowych i projektów innowacyjnych w zakresie m.in. identyfikacji populacji najbardziej narażo­nych na ryzyko zachorowania oraz głównych przy­czyn rozwoju schorzeń układu krążenia, a także wypracowania rozwiązań diagnostyczno-terapeu­tycznych.

Kto jest inicjatorem tego wieloletniego programu? Kto zajmie się jego koordynacją i jakie będą jego zadania?

Z uwagi na kompleksowość projektowanych roz­wiązań w obszarze kardiologii, zdecydowaliśmy o nadaniu Programowi rangi wieloletniej strategii. Programy wieloletnie ustanawia Rada Ministrów i realizują one strategie przyjęte przez rząd. Ak­tualnie trwają prace legislacyjne nad projektem uchwały wdrażającej Program.

Program przygotował prof. Tomasz Hryniewiec­ki, mój pełnomocnik do spraw Narodowego Pro­gramu Chorób Układu Krążenia na lata 2022-2032 we współpracy z Narodowym Instytutem Kardio­logii Stefana kardynała Wyszyńskiego ? Państwo­wym Instytutem Badawczym. To właśnie Instytut będzie współrealizował i monitorował Narodowy Program Chorób Układu Krążenia. Pełnomocni­kowi do spraw Narodowego Programu Chorób Układu Krążenia na lata 2022-2032 powierzyłem ocenę prowadzonych działań z zakresu chorób układu krążenia w Polsce, koordynację przygo­towania i wdrożenia Programu, monitorowanie efektów jego realizacji, koordynację przygotowania rocznych har­monogramów realizacji Programu uwzględniających podział środków finansowych pomiędzy poszczególne ob­szary i działania Programu oraz koordynację sprawozdaw­czości.

W ramach Programu zaproponowano skupienie inwe­stycji w pięciu głównych obszarach: w kadry, w edukację, profilaktykę i styl życia, w pacjenta, w naukę i innowacje oraz w system opieki kardiologicznej.

Na czym mają polegać inwestycje w kadry?

Naszym celem jest zwiększenie liczby lekarzy specjalistów w dziedzinie kardiologii i lekarzy specjalności pokrewnych, a także poprawa skuteczności, jakości i atrakcyjności pro­gramów kształcenia przeddyplomowego i podyplomowe­go lekarzy i pielęgniarek.

A co się kryje pod nazwą ?inwestycje w system opieki kardiologicznej??

Chodzi o wypracowanie jednolitych standardów opieki kardiologicznej na rzecz pacjentów w trakcie i po zakoń­czeniu leczenia. Obecnie większość chorób układu krąże­nia wykrywana jest w zaawansowanych stadiach, a brak koordynacji i pomiaru jakości udzielanych świadczeń skut­kują opóźnieniem procesu diagnostyczno-terapeutyczne­go, ryzykiem nieprawidłowego kwalifikowania chorego do określonej metody leczenia i w konsekwencji niezadawa­lającymi wynikami leczenia. Konieczne jest zatem wypra­cowanie szybkiej ścieżki wprowadzania terapii kardiolo­gicznych.

Główne problemy w opiece nad pacjentami spowodo­wane są fragmentacją opieki medycznej i zagubieniem pa­cjenta w systemie, a także brakiem nadzoru i możliwości mierzenia jakości udzielanych świadczeń.

Odpowiedzią na wymienione problemy będą m.in. Cen­tra Doskonałości Kardiologicznej (CDK). Będą one współ­pracować z lekarzami POZ i specjalistami pracującymi w ramach ambulatoryjnej opieki specjalistycznej na pozio­mie powiatu i całego województwa. Będą pełnić rolę wy­specjalizowanych i zintegrowanych ośrodków zapewnia­jących nowoczesną koordynowaną diagnostykę i leczenie chorób sercowo-naczyniowych.

Czy program uwzględnia również dostęp polskich pacjentów do nowoczesnych terapii?

Tak. Zaplanowaliśmy m.in.: zwiększenie dostępności te­rapii kardiologicznych refundowanych na terenie UE, naj­nowszych metod terapeutycznych przez rozszerzenie wy­kazu leków refundowanych w terapiach kardiologicznych i innych związanych z chorobami układu krążenia oraz wdrażanie innowacyjnych usług, technologii i procedur medycznych.

Na inwestycje w kadry czy profilaktykę niezbędne są środki finansowe. O jakich kwotach mówimy?

Na realizację Programu w 2022 r. zaplanowaliśmy 24 mln zł. W latach 2023-2032 nakłady z budżetu państwa mogą sięgnąć 270 mln zł rocznie. Z uchwały wdrażającej Pro­gram, która zostanie przyjęta przez Radę Ministrów, będą wynikały kwoty na poszczególne inwestycje.

Jakie korzyści odniesie pacjent dzięki wdrożeniu Narodowego Programu Chorób Układu Krążenia? Czy są już plany, jak będzie się zmieniał system opieki kardiologicznej?

Niestety obserwujemy niewielkie zainteresowanie pro­gramami profilaktycznymi. To przekłada się na niską wy­krywalność schorzeń układu krążenia we wczesnych sta­diach rozwojowych, a tym samym na mniejsze szanse wyleczenia oraz na zwiększające się koszty opieki zdro­wotnej i społecznej.

Jak już wspomniałem, jeden z obszarów Programu to inwestycje w pacjenta. Planujemy wprowadzić nowe me­tody badań przesiewowych, w szczególności w kierunku wczesnego wykrywania tętniaków aorty brzusznej, pier­siowej czy piersiowo-brzusznej, oraz genetycznie uwarun­kowanych chorób serca, aby poprawić stan diagnozowa­nia w zakresie m.in. hipercholesterolemii rodzinnej.

Ponadto wzmocnimy opiekę nad pacjentami z wysokim i bardzo wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym, popra­wimy wyniki leczenia zaburzeń lipidowych, zwłaszcza pa­cjentów z cukrzycą i nadciśnieniem tętniczym.

Program przewiduje działania edukacyjne i promocyj­ne oraz wdrożenie kompleksowej i koordynowanej opieki kardiologicznej w Polsce, poprawę dostępności do reha­bilitacji kardiologicznej oraz opieki paliatywnej, a także po­prawę jakości życia pacjentów w trakcie i po zakończeniu leczenia kardiologicznego.

Założeniem Programu jest zapewnienie obywatelom równego i adekwatnego do potrzeb zdrowotnych dostę­pu do wysokiej jakości świadczeń zdrowotnych.

Program jest zaplanowany na 10 lat. Czy ewaluacja efektów projektu będzie wykonywana co roku, czy po pełnym okresie jego trwania?

W perspektywie 10-letniej będziemy obserwowali po­szczególne wskaźniki, czyli: przedwcześnie utracone lata życia na skutek chorób układu krążenia (PYLL), przeciętne trwanie życia w zdrowiu (HLY), dostępność specjalistów w dziedzinie chorób układu krążenia w centrach dosko­nałości kardiologicznej (CDK) w poszczególnych w woje­wództwach i regionach, a także wskaźniki związane z czyn­nikami ryzyka chorób układu krążenia.

Pełnomocnik będzie przedstawiał co roku sprawozda­nia i harmonogramy oraz analizy, oceny, wnioski z realiza­cji zadań określonych w Programie.

Rozmawiała: Anna Rogala

Artykuł Minister zdrowia Adam Niedzielski: Narodowy Program Chorób Układu Krążenia poprawi jakość życia pacjentów kardiologicznych pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Celami strategicznymi moich działań jako ministra zdrowia w ramach zwalczania chorób układu krążenia pozostaje zmniejszenie zapadalności i przedwczesnej umieralności z powodu chorób układu sercowo-naczyniowego. Cel ten musi być podejmowany wielowątkowo, zaczynając od profilaktyki pierwotnej ? mówi minister zdrowia Adam Niedzielski.

Jakie są cele Krajowej Sieci Kardiologicznej (KSK) i Narodowego Programu Chorób Układu Krążenia?

Celami strategicznymi moich działań jako ministra zdrowia w ramach zwalczania chorób układu krążenia pozostaje zmniejszenie zapadalności i przedwczesnej umieralności z powodu chorób układu sercowo-naczyniowego, w tym zawałów serca, niewydolności serca i udarów mózgu.

Niewątpliwie, patrząc na problem z wielu perspektyw, cel ten musi być podejmowany wielowątkowo, zaczynając od profilaktyki pierwotnej. Tu prawidłowe, racjonalne odżywianie i podejmowanie aktywności fizycznej należą do istotnych elementów zapobiegania występowaniu tak chorób układu krążenia, jak i otyłości, będącej kolejnym czynnikiem ryzyka ich wystąpienia. Mając na uwadze fakt, że monitorowanie czynników ryzyka chorób już od wczesnych lat życia jest kluczową strategią umożliwiającą planowanie działań profilaktycznych, działania profilaktyczne i edukacyjne w tym zakresie były realizowane w ramach Narodowego Programu Zdrowia na lata 2016-2020, zaplanowane są także do realizacji w ramach NPZ na lata 2021-2025.

Odnosząc się do aspektów terapeutycznych, które także muszą realizować cel strategiczny działań w tym obszarze, chcę zwrócić uwagę na fakt, że w ostatnim czasie zostały już sfinalizowane prace nad projektem programu pilotażowego opieki nad pacjentem w ramach sieci kardiologicznej, który stanowi realizację tych założeń strategicznych. Celem pilotażu jest ocena organizacji, jakości i efektów opieki kardiologicznej w ramach sieci kardiologicznej. W trakcie tego projektu testowana i oceniana będzie także zasadność oraz skuteczność funkcjonowania modelu opartego na sieci ośrodków kardiologicznych, w tym podział kompetencji pomiędzy ustalone poziomy referencyjne działających w ramach umów z NFZ podmiotów prowadzących diagnostykę i leczenie kardiologiczne. Obecnie realizowany jest też program polityki zdrowotnej ?Program Profilaktyki i Leczenia Chorób Układu Sercowo-Naczyniowego POLKARD na lata 2017-2021?.

Pamiętajmy też, że zdiagnozowane choroby układu krążenia powinny być pod stałą kontrolą specjalisty kardiologa, który ustala plan leczenia i wspiera pacjentów w okresie rehabilitacji. Taka rehabilitacja ? integralna część strategii polityki państwa w tym obszarze ? może być efektywna jedynie przy pełnej współpracy lekarza z pacjentem. Przypominam, że rehabilitacja kardiologiczna jest kompleksowym, zaplanowanym na cały okres życia chorego działaniem zmniejszającym zaburzenia chorobowe, poprawiającym sprawność fizyczną, stan psychiczny i sytuację społeczną oraz jakość życia osoby z chorobą układu krążenia i równocześnie zmniejszającym ryzyko dalszego niekorzystnego przebiegu choroby. Rehabilitacja kardiologiczna to także ścisłe połączenie usprawniania z zapobieganiem (prewencja wtórna), polegające na usuwaniu czynników zwiększających ryzyko występowania chorób układu krążenia i kształtowaniu prozdrowotnego stylu życia. Zatem tu obowiązki ma nie tylko lekarz, ale i pacjent.

Jakie korzyści dla pacjentów niesie powstanie Krajowej Sieci Kardiologicznej?

Korzyści dla pacjentów to koordynowana opieka kardiologiczna osób z rozpoznaniem nadciśnienia tętniczego opornego i wtórnego lub niewydolności serca czy nadkomorowego i komorowego zaburzenia rytmu i przewodzenia oraz wad zastawek serca.

Inna korzyść to odpowiedni pomiar jakości udzielanych świadczeń oraz lepsze wykorzystanie możliwości ośrodków kardiologicznych, opartych na potencjale sprzętowym i doświadczonych zasobach kadrowych, które obecnie nie udzielają świadczeń w pełnym zakresie możliwości.

Pacjent objęty pilotażem będzie miał zapewnione rozpoczęcie procesu diagnostycznego w ciągu 30 dni od zgłoszenia.

Wszystkie te korzyści poprawią proces diagnostyczno-terapeutyczny, obniżą ryzyko nieprawidłowego kwalifikowania chorego do określonej metody leczenia, a co za tym idzie ? poprawią wyniki leczenia.

W maju br. rozpoczął się pilotaż sieci kardiologicznej na Mazowszu. Z jakich etapów się składa, jak długo będzie trwał, do kogo jest kierowany, na czym polega i na co będzie mógł liczyć pacjent po zakwalifikowaniu do pilotażu?

Pierwszy etap, który trwa 4 miesiące od dnia wejścia w życie rozporządzenia, obejmuje przygotowanie przez regionalny ośrodek koordynujący i zatwierdzenie wytycznych postępowania procesu diagnostycznego oraz leczniczego w ciągu miesiąca od wejścia w życie rozporządzenia. Następnie będzie miało miejsce podpisanie umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w zakresie programu pilotażowego przez ośrodki wchodzące w skład sieci kardiologicznej z Funduszem. Kolejny etap to realizacja programu pilotażowego, który trwa 18 miesięcy od zakończenia etapu organizacji. Następnie etap ewaluacji programu pilotażowego, który trwa kolejne 3 miesiące.

Istotą pilotażu jest koordynacja leczenia pacjentów ze wskazaniami określonymi w rozporządzeniu. Pacjent będzie mógł być zakwalifikowany do programu pilotażowego na każdym poziomie referencyjności. Będzie miał zapewnione rozpoczęcie procesu diagnostycznego w terminie do 30 dni od dnia zgłoszenia.

Rekomendujemy określony czas realizacji wybranych zdarzeń medycznych w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej w ramach sieci kardiologicznej. I tak wykonanie badań biochemicznych i obrazowych, takich jak EKG, RTG klatki piersiowej ? nie powinno odbyć się później niż 14 dni od pierwszej wizyty w POZ. Pierwsza wizyta powinna mieć miejsce do 30 dni od skierowania i zgłoszenia przez lekarza POZ. Diagnostykę należy wykonać do 30 dni od pierwszej wizyty, a kwalifikacja pacjenta do pilotażu powinna odbyć się do 45 dni od pierwszej wizyty. Oceny stanu klinicznego pacjenta wraz z podjęciem decyzji o dalszej ścieżce postępowania diagnostycznego i leczenia w ramach sieci należy dokonać do 45 dni od pierwszej wizyty.

Jak wyglądają zasady kwalifikacji pacjenta do pilotażu, a także jakie są kryteria kwalifikacji podmiotów POZ do pilotażu?

Program pilotażowy jest kierowany do pacjentów z województwa mazowieckiego, którzy ukończyli 18. rok życia oraz spełniają łącznie kryteria kwalifikacji. Będą musieli posiadać zdiagnozowane rozpoznanie wstępne: nadciśnienia tętniczego opornego i wtórnego, niewydolności serca, nadkomorowego i komorowego zaburzenia rytmu i przewodzenia lub wad serca zastawkowych.

Dodatkowo konieczne będzie wyrażenie zgody na udział w tym programie po zapoznaniu się z jego warunkami. Niezbędne jest też wyrażenie zgody na przekazywanie danych między ośrodkami realizującymi program pilotażowy.

Dlaczego pilotaż sieci kardiologicznej został wprowadzony tylko w jednym województwie? I czy według Pana jest to województwo reprezentatywne?

Za wyborem województwa mazowieckiego przemawiało usytuowanie w nim Narodowego Instytutu Kardiologii, mającego status Państwowego Instytutu Badawczego. Jego zadaniem ? na wstępnym etapie pilotażu ? będzie zaproponowanie i przetestowanie rozwiązań, które będą podstawą do wprowadzenia zasad współpracy pomiędzy ośrodkami na różnych poziomach referencyjnych.

Z jakich źródeł finansowany jest projekt? Czy są to te same pieniądze, które już zostały zaplanowane na kardiologię?

Na realizację świadczeń w ramach programów pilotażowych są przeznaczone dodatkowe środki, niezależne od już zawartych umów.

Po jakim czasie pilotaż zostanie rozszerzony?

Po pierwszych sprawozdaniach okresowych zostaną sprawdzone wypracowane rozwiązania i skuteczność wiążących umów, wtedy też zostanie podjęta decyzja o ewentualnym rozszerzeniu zakresu terytorialnego.

Czy w programie KSK wdrożony zostanie również program KONS?

W ramach KSK jako jedno z rozpoznań przewidziano niewydolność krążenia. Przy opracowaniu wytycznych jako jedno ze źródeł zostanie wykorzystany projekt KONS.

Została powołana również Rada do spraw Kardiologii. Jakie są jej zadania?

Do zadań Rady należą udział w opracowaniu projektu Narodowego Programu Chorób Układu Krążenia oraz monitorowanie jego realizacji, przedstawianie propozycji zmian w zakresie świadczeń objętych programem pilotażowym opieki nad pacjentem w ramach sieci kardiologicznej. Rada może też występować do ministra zdrowia z wnioskiem w sprawach dotyczących tworzenia, zmian i uzupełniania świadczeń opieki zdrowotnej, związanych z profilaktyką, diagnostyką i leczeniem chorób układu krążenia.

Kolejne zadanie to opracowywanie i przedstawianie propozycji działań w zakresie podniesienia skuteczności i upowszechnienia profilaktycznych badań przesiewowych w obszarze zwalczania chorób układu krążenia, poprawy koordynacji i efektywności opieki kardiologicznej oraz monitorowania funkcjonowania opieki kardiologicznej i jej skuteczności.

Rada opracowuje także, we współpracy ze stowarzyszeniami będącymi towarzystwami naukowymi o zasięgu krajowym, standardy postępowania medycznego w zakresie chorób układu krążenia i ich upowszechniania.

Czy oprócz zmian w opiece nad pacjentem w planach jest również refundacja nowych, skutecznych terapii lekowych potrzebnych w kardiologii?

Aktualnie trwają postępowania o objęcie refundacją i ustalenie urzędowej ceny zbytu dla nowych wskazań terapeutycznych w zakresie kardiologii. W ocenie formalno-prawnej są produkty lecznicze: Trepulmix (treprostynil) w ramach programu lekowego we wskazaniu przewlekłego zakrzepowo-zatorowego nadciśnienie płucnego (CEPTH) oraz Mizetam (ezetymib + atorwastatyna) w ramach dostępności aptecznej w leczeniu hipercholesterolemii.

Zawieszone na wniosek podmiotu odpowiedzialnego od 2019 r. z pozytywnymi rekomendacjami Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji w ramach dostępności aptecznej są produkty: Xarelto (rywaroksaban) w leczeniu choroby wieńcowej oraz Valarox (walsartan + rosuwastatyna) wskazany do stosowania w nadciśnieniu tętniczym i hipercholesterolemii.

W oczekiwaniu na podjęcie decyzji przez ministra jest produkt leczniczy Forxiga (dapagliflozyna) we wskazaniu niewydolności serca, który otrzymał negatywną rekomendację Prezesa AOTMiT i oczekuje na wydanie decyzji. Dodatkowo decyzja negatywna w II instancji jest przygotowywana do wydania dla leku Entresto (sakubutryl/walsartan) dla ?dorosłych pacjentów z przewlekłą niewydolnością serca?.

Resort zdrowia podejmuje wszelkie możliwe działania mające na celu zwiększenie pacjentom dostępu do skutecznej i bezpiecznej farmakoterapii w ramach środków publicznych. Realizując politykę zdrowotną państwa, kierujemy się zasadami medycyny opartej na dowodach naukowych (EBM) oraz oceny technologii medycznych (HTA), co zapewnia przejrzystość i racjonalność podejmowanych decyzji o alokacji środków publicznych. Należy zaznaczyć, że środki finansowe przeznaczone na refundację są ograniczone, zatem istotne jest racjonalne wprowadzanie na wykazy kolejnych produktów leczniczych.

Jakie będą następne elementy odbudowy zdrowia Polaków?

W konsultacjach publicznych znajduje się obecnie projekt ustawy o jakości w ochronie zdrowia. Dzięki niej pieniądze wprowadzane do systemu ochrony zdrowia mają trafiać przede wszystkim do placówek, które gwarantują odpowiednią jakość świadczonych usług.

Od 1 lipca ruszył program ?Profilaktyka 40 PLUS?, który ma pomóc wykryć choroby na wczesnym etapie i uniknąć długotrwałego leczenia. Zakłada realizację badań diagnostycznych w formie pakietów przeznaczonych oddzielnie dla kobiet i mężczyzn oraz pakietu wspólnego. Każdy Polak powyżej 40. roku życia może bezpłatnie wykonać pakiet badań diagnostycznych.

W celu zwiększenia dostępności do lekarzy specjalistów zostały zniesione limity przyjęć do ambulatoryjnej opieki specjalistycznej. To jedna z podstawowych barier w dostępie do specjalistów. Od 1 lipca NFZ płaci za każdego chorego, który pojawi się w gabinecie lekarza specjalisty.

Rozmawiała Sonia Młodzianowska

Artykuł Minister zdrowia Adam Niedzielski: Sieć kardiologiczna i Narodowy Program Chorób Układu Krążenia pochodzi z serwisu Świat Lekarza.