Naukowcy odkryli działające w mózgu komórki, które odpowiadają za zapamiętywanie obiektów z otoczenia. Odkrycie może mieć znaczenie m.in. dla zrozumienia choroby Alzheimera, epilepsji i innych zaburzeń.

eśli ktoś rozejrzy się po swoim domu, zobaczy wokół siebie znajome przedmioty – zdjęcia rodziny i przyjaciół na ścianie, znoszone buty przy drzwiach czy półkę ozdobioną pamiątkami z podróży.

Przedmioty takie utrwalają się w pamięci, kształtując to, kim człowiek jest, pomagają mu poruszać się po otoczeniu i funkcjonować w codziennym życiu – przypominają naukowcy z University of British Columbia (Kanada).

Zespół ten poinformował właśnie o odkryciu nowego typu komórek mózgu, które odgrywają główną rolę w zapamiętywaniu i późniejszym rozpoznawaniu różnych obiektów.

Nazwane komórkami owalnymi, to wysoce wyspecjalizowane neurony, które aktywują się za każdym razem, gdy napotykamy coś nowego i uruchamiają proces zapisywania tych obiektów w pamięci, umożliwiając ich rozpoznanie po miesiącach, a nawet latach.

Naukowcy odkryli unikalne właściwości tych komórek podczas analizy próbki mózgu myszy, gdy zauważyli niewielką grupę neuronów o wyraźnie charakterystycznej ekspresji genów.

„Ukrywały się one na widoku” – mówi odpowiedzialna za odkrycie Adrienne Kinman. „Dzięki dalszej analizie zauważyliśmy, że wyraźnie różnią się od innych neuronów zarówno na poziomie komórkowym i funkcjonalnym, jak i pod względem tworzonych połączeń nerwowych” – wyjaśnia.

Aby zrozumieć rolę, jaką odgrywają odkryte komórki, naukowcy zmodyfikowali je u myszy tak, aby świeciły, gdy są aktywne. Następnie obserwowali te komórki podczas interakcji myszy z otoczeniem.

Owalne komórki rozświetlały się, gdy myszy napotykały nieznany obiekt, ale gdy się do niego przyzwyczajały, komórki przestawały reagować.

Innymi słowy, gdy komórki wykonały swoje zadanie, myszy zapamiętały nowe obiekty.

„Niezwykłe jest to, jak intensywnie te komórki reagują na coś nowego. Rzadko można zaobserwować tak wyraźny związek między aktywnością komórek a zachowaniem. U myszy komórki te potrafią zapamiętać pojedyncze spotkanie z obiektem na całe miesiące, a to niezwykły poziom trwałej pamięci dla tych zwierząt” – tłumaczy Kinman.

Naukowcy badają teraz rolę, jaką komórki owalne odgrywają w różnych zaburzeniach mózgu. Wysunęli już hipotezę, że gdy ich praca ulega zaburzeniu – stają się zbytnio lub niewystarczająco aktywne – mogą przyczyniać się do występowania objawów takich schorzeń jak choroba Alzheimera i epilepsja.

„Zaburzenia pamięci rozpoznawczej są jednym z charakterystycznych objawów choroby Alzheimera – zapomina się, czym są klucze albo nie rozpoznaje się zdjęcia ukochanej osoby. A co, gdybyśmy mogli manipulować tymi komórkami, aby takim objawom zapobiec lub je odwrócić?” – podkreśla Kinman.

„W przypadku epilepsji zauważyliśmy, że komórki owalne są nadmiernie pobudliwe i mogą odgrywać rolę w inicjowaniu oraz rozprzestrzenianiu się napadów, co czyni je obiecującym celem dla nowych metod leczenia” – dodaje.

Według naukowców odkrycie stoi w sprzeczności z dekadami tradycyjnego myślenia, zgodnie z którym hipokamp zawiera tylko jeden typ komórek kontrolujących różne aspekty pamięci.

„Z perspektywy podstawowej neurobiologii, to naprawdę zmienia nasze rozumienie tego, jak działa pamięć. Oznacza to nawet, że w mózgu mogą istnieć inne, nieodkryte typy neuronów, z których każdy pełni wyspecjalizowaną rolę w nauce, pamięci i poznawaniu. Tworzy to świat możliwości, które całkowicie przekształcą nasze podejście do zdrowia mózgu i leczenia jego chorób” – mówi dr Mark Cembrowski, współautor badania opisanego w periodyku „Nature Communications” .

Marek Matacz (PAP)
mat/ agt/

Artykuł Odkryto komórki mózgu odpowiedzialne za zapamiętywanie obiektów pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Prelegentka: lek. Katarzyna Grabowska-Aleksandrowicz Katedra i Klinika Neurologii, Uniwersytet Medyczny w Lublinie

Starzejąca się populacja stanowi wyzwanie dla społeczeństw europejskich i nakłada na nie obowiązek szukania rozwiązań w zakresie zapewnienia jak najwyższego standardu opieki, komfortu i bezpieczeństwa osobom starszym. Wraz z wydłużającym się wiekiem, rośnie odsetek osób cierpiących na choroby neurozwyrodnieniowe, z czego najliczniejsza grupa pacjentów to chorzy na chorobę Alzheimera. We wczesnym stadium choroby otępiennej, kiedy u pacjentów dominują zaburzenia pamięci, mogą oni napotykać szereg trudności w codziennym funkcjonowaniu, co wiąże się również z ograniczeniem ich bezpieczeństwa.

Projekt RAMCIP prowadzony był w latach 2015-2018 w ramach grantu europejskiego pozyskanego z programu finansowania badań naukowych i innowacji w Unii Europejskiej Horyzont 2020. Projekt realizowany był przez międzynarodowe konsorcjum zrzeszające specjalistów z krajów Unii Europejskiej (Polska, Grecja, Włochy, Niemcy, Anglia, Hiszpania). Zespół Katedry i Kliniki Neurologii w Lublinie, jako główny partner medyczny, opracował scenariusze interakcji urządzenia RAMCIP z użytkownikiem ? osobą starszą z deficytami pamięci. W oparciu o opinie użytkownika, jego opiekuna oraz personelu medycznego doświadczonego w opiece nad pacjentem z demencją, wskazano również funkcje, w jakie został wyposażony robot. W Klinice w Lublinie zdefiniowano zakres interakcji HRI (Human-Robot Inter-action), uwzględniając aspekty psychologiczne, neurologiczne oraz etyczne. Końcowym etapem projektu było przeprowadzenie testów robota z użytkownikami, dla których urządzenie jest przeznaczone, oraz zebranie danych z tej interakcji. Wyniki testów zostały opublikowane w prestiżowych czasopismach branżowych, m.in. ?Frontiers in Neurology?. Obecnie trwa faza wdrożeniowa urządzenia, która pozwoli na wprowadzenie robota na rynek. Dalsze planowane testy mają również odbyć się w Katedrze i Klinice Neurologii w Lublinie.

Robot RAMCIP jest nowoczesnym urządzeniem robotycznym mającym na celu dyskretną i proaktywną asystę starszej osobie z zaburzeniami pamięci w czynnościach dnia codziennego. Urządzenie, dzięki wyposażeniu go w funkcje kognitywne, zamiast spełniać rolę ?posłusznego służącego? ma możliwość optymalizacji decyzji kiedy i w jaki sposób zareagować na zmieniającą się rzeczywistość wokół pacjenta. System oferuje pacjentowi między innymi trening poznawczy, nadzór i pomoc w czynnościach dnia codziennego, zachęca do kontaktu z bliskimi, a także monitoruje funkcje życiowe, ostrzega przed obcymi i zawiadamia członków rodziny o zdarzeniach niepożądanych takich jak upadki. Wszystko to ma na celu zwiększenie niezależności oraz podwyższenie jakości życia pacjenta we wczesnym stadium choroby Alzheimera.

Więcej informacji na temat projektu RAMCIP można znaleźć na stronie: http://www.ramcip-project.eu.

Potrzebujemy kompleksowej opieki nad osobami chorymi na alzheimera

Red. Agnieszka Pochrzęst-Motyczyńska, www.prawo.pl

RAMCIP, czyli robot, nad którym pracował międzynarodowy zespół lekarzy i techników, przeszedł już testy. Może być stosowany we wczesnym etapie u pacjentów z zaburzeniami pamięci, w tym z chorobą Alzheimera. Jednak robot ma być dyskretnym asystentem pomagającym osobie starszej z zaburzeniami pamięci w czynnościach dnia codziennego, ale to dodatek do systemu opieki nad osobami z zaburzeniami pamięci.

W Polsce nadal nie stworzono narzędzi dla skutecznego i efektywnego rozwiązywania problemów osób z chorobą Alzheimera oraz ich rodzin, jak wskazywała Najwyższa Izba Kontroli w raporcie na temat opieki nad chorymi na alzheimera w 2017 r. Niestety nadal nie tylko finansowe, ale także społeczne i psychologiczne koszty opieki ponoszone są przez rodziny. Nie mogą liczyć na kompleksowe wsparcie, gdy zachoruje ich bliski.

Tymczasem choroba zaczyna się niepostrzeżenie. Ktoś nie pamięta, gdzie położył klucze. Coraz gorzej radzi sobie z zakupami, bo nie pamięta, że trzeba wyłożyć towary na taśmę. Jednak wraz z rozwojem choroby chory staje się coraz mniej samodzielny, a w jej zaawansowanym stadium jest całkowicie zależny od wsparcia rodziny i opiekunów. Niestety nie mogą oni liczyć na pomoc państwa. Słyszymy o skoordynowanej opiece nad chorymi z chorobą nowotworową, po zawale czy z niewydolnością serca. Dlaczego nikt nie myśli nad tym, jak skoordynować opiekę nad osobami chorymi na alzheimera? Liczba chorych na alzheimera rośnie i będzie rosnąć coraz szybciej. Obecnie w Polsce może to już być nawet pół miliona osób. Do 2050 roku liczba ta ? według różnych szacunków ? wzrośnie nawet czterokrotnie, czyli będziemy mieć 2 mln osób potrzebujących pomocy przez całą dobę.

Należy podkreślić, że o ile w latach 2005-2010 coroczny wzrost liczby chorych utrzymywał się na poziomie nieprzekraczającym 2 proc., o tyle w latach 2010-2015 dynamika ta wynosiła już 3-4 proc. Raport Najwyższej Izby Kontroli dotyczący opieki nad osobami nie pozostawia złudzeń. W Polsce nie stworzono narzędzi dla skutecznego i efektywnego rozwiązywania problemów osób z chorobą Alzheimera oraz ich rodzin.

Ponieważ liczba chorych będzie wzrastać, musimy szukać rozwiązań w zakresie zapewnienia im jak najwyższego standardu opieki, komfortu i bezpieczeństwa. Robot może być rozwiązaniem, by pomóc osobom na wczesnym etapie choroby, ale pilnie potrzebujemy rozwiązań systemowych dotyczących osób z chorobą Alzheimera. Począwszy od opracowania i wdrożenia standardów dotyczących wczesnego wykrywania symptomów choroby Alzheimera, skończywszy na standardach postępowania leczniczego i opiekuńczego wobec osób chorych.

Z ustaleń NIK wynika, że zaledwie 3 proc. Polaków w wieku 60+ miało badaną pamięć przez lekarza rodzinnego z jego własnej inicjatywy. Co znaczy, że lekarze podstawowej opieki zdrowotnej generalnie nie oceniają stanu funkcji poznawczych pacjentów w wieku senioralnym. Niestety nadal, gdy coś niepokojącego widzi rodzina lub same starsze osoby są zaniepokojone swoimi brakami pamięci, u lekarza rodzinnego bywają zbywani stwierdzeniem, że ?starsi ludzie mogą zapominać, to normalne?.

Artykuł RAMCIP ? robot asystent dla pacjentów z zaburzeniami pamięci pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa z dr. n. med. Lubomirem Lembasem, specjalistą chirurgii plastycznej i ogólnej, członkiem Polskiego Towarzystwa Chirurgii Plastycznej, Rekonstrukcyjnej i Estetycznej oraz Europejskiego i Światowego Towarzystwa Chirurgii Plastycznej.

Postęp medycyny, a szczególnie chirurgii plastycznej, pozwala dziś już stosunkowo bezpiecznie poprawiać naturę, by uzyskiwać lepszy kształt, symetrię oraz jędrność biustu. Piersi po takiej chirurgicznej korekcie wciąż mogą wyglądać naturalnie. Operacje estetyczne piersi stanowią obecnie główny nurt pracy chirurgów plastycznych, którzy dysponują coraz nowszymi, bardziej bezpiecznymi i efektywnymi metodami.

Od kiedy kobiety mają możliwość chirurgicznej korekty wyglądu i wielkości piersi?

Nowoczesna era chirurgicznego powiększania piersi rozpoczęła się w roku 1962, kiedy to dwaj Amerykanie: Cronin i Gerow po raz pierwszy zastosowali implanty silikonowe. Płynny silikon znajdował się w tym implancie w otoczce zbudowanej z gumy silikonowej ? elastomerze. Miał on chronić ciało kobiety przed bezpośrednim kontaktem z płynnym silikonem. Implanty pierwszej generacji (stosowane w latach 1962-70) posiadały gruby, twardy i gładki elastomer z lepkim silikonem wewnątrz. Rzadko pękały, ale często zdarzał się przeciek żelu silikonowego i prawie zawsze piersi po pewnym czasie robiły się twarde.

Dlaczego piersi twardniały, gdy silikon przeciekał z implantów do organizmu?

Wokół wszczepionego w ciało kobiety implantu powstaje warstwa tkanki łącznej, która nazywa się torebką. Jest to reakcja na implant, który jest rozpoznawany przez organizm jako ciało obce. Torebka utrzymuje implant w pożądanym miejscu i izoluje go od okolicznych tkanek. Stwardnienie piersi jest spowodowane zachodzącym z biegiem czasu obkurczaniem tej torebki łącznotkankowej.

Jeśli silikon przeciekał, to w wyniku drażnienia tkanek torebka łącznotkankowa stawała się coraz grubsza i ?zaciskała się?, czyli właśnie obkurczała się wokół implantu. Zawsze objawia się to stwardnieniem piersi. Nieleczone stwardnienie torebki jest przyczyną zniekształcenia piersi, a nawet może spowodować dolegliwości bólowe. Częste występowanie tego powikłania przypisywano grubemu elastomerowi i gęstemu żelowi silikonowemu wewnątrz implantów.

Co to jest ?krwawienie implantów??

Przeciek silikonu przez otoczkę implantu nazywano wcześniej ?krwawieniem implantów?. Implanty pierwszej i drugiej generacji położone na pewien czas na gładkiej powierzchni, np. biurka, pozostawiały po sobie plamę płynnego silikonu. Przeciek (?krwawienie?) silikonu w ciele pacjentki powodował nasiloną reakcję wokół ciała obcego i opisane już obkurczanie się torebki łącznotkankowej.

W czym lepsze były implanty drugiej generacji?

Wprowadzono je w latach 1970-82. Te nowocześniejsze implanty miały cieńszy elastomer i rzadszy silikon wewnątrz. Jednak też nie rozwiązały dotychczasowych problemów przeciekania silikonu i obkurczania się torebki łącznotkankowej. W dodatku często pękały. Ocenia się, że po około 12 latach od wszczepienia, implanty drugiej generacji pękały u 50-95 proc. pacjentek.

Potem doczekaliśmy się trzeciej generacji implantów. Czy usunięto ich wcześniejsze niedoskonałości?

Trzecia generacja implantów stosowana jest od lat 80. do chwili obecnej. Implanty te są tak zbudowane, żeby zminimalizować powikłania występujące we wcześniejszych generacjach. Wzmocniono elastomer, który teraz stanowi lepszą barierę dla żelu silikonowego. W latach 90. wprowadzono tzw. zagęszczony żel silikonowy (cohesive gel), którym zastąpiono płynny silikon. Zagęszczony silikon ma konsystencję galaretki i nawet po przerwaniu ciągłości elastomeru nie wypłynie z wnętrza implantu. Innowacja ta zwiększyła bezpieczeństwo i rzeczywiście pęknięcie implantów z zagęszczonym silikonem przebiega obecnie bezobjawowo ? pacjentka nie ma żadnych dolegliwości. Pomimo to każde podejrzenie przerwania ciągłości otoczki stanowi wskazanie do wymiany implantów na nowe.

Pod koniec lat 80. wprowadzono teksturowaną powierzchnię elastomeru. Znajdują się na niej drobne pory, które pozwalają na lepsze przyleganie elastomeru do otaczających tkanek. Tkanka wrasta drobnymi wypustkami w pory i zapewnia integrację elastomeru z otaczającymi tkankami, co zmniejsza ryzyko przemieszczenia się implantów. Istnieją również dowody na to, że implanty teksturowane zmniejszają ryzyko obkurczania się torebki łącznotkankowej. Drugą charakterystyczną cechą nowoczesnych implantów anatomicznych jest mocno zagęszczony żel silikonowy, który ma zaprogramowaną pamięć kształtu ? oznacza to, że implant jest stabilny w formie (form stable gel, highly cohesive gel). Nawet po długotrwałym i mocnym ugniataniu czy zniekształcaniu takiego implantu powraca on do pierwotnego anatomicznego kształtu. Ma to duże znaczenie praktyczne, ponieważ w trakcie operacji implant wkładany jest przez małe nacięcie skóry i podlega on wtedy znacznemu zniekształceniu. Po znalezieniu się we właściwym miejscu, a mianowicie w wypreparowanej przez chirurga loży, implant powraca do swojego pierwotnego kształtu i dzięki temu nadaje piersi naturalny wygląd.

Jakie są zalety nowoczesnych implantów anatomicznych?

W 1997 roku wprowadzono cały system różnych implantów anatomicznych wraz z zasadami ich doboru dla konkretnej pacjentki. ?BioDIMENTIONAL Planning System? został stworzony przez Amerykanina, doktora Johna Tebbettsa w celu planowania i uzyskiwania przewidywalnych wyników operacji powiększania biustu. Podstawą tego systemu jest ocena anatomii konkretnej kobiety ? kandydatki do korekty piersi. Następnie należy ustalić oczekiwania i cele pacjentki. Na tej podstawie lekarz planuje, jakie czynności chirurgiczne są konieczne i jakiego implantu należy użyć. Prawie pół wieku doświadczeń z implantami silikonowymi doprowadziło nas do dzisiejszego poziomu wiedzy. Mamy obecnie dostępne implanty okrągłe i anatomiczne, o gładkiej i teksturowanej powierzchni. Otoczka implantów ma odporną strukturę i stanowi barierę chroniącą przed przeciekaniem silikonu. Wewnątrz implantów jest zagęszczony żel, co zwiększa bezpieczeństwo, nawet w razie pęknięcia elastomeru. Wiodące firmy dają dożywotnią gwarancję na swoje produkty. Rozwinęła się również wiedza na temat doboru implantów i techniki operacyjnej.

Jednak mimo to zdarzają się komplikacje.

Pozornie prosty zabieg powiększenia piersi przez założenie implantów jest w rzeczywistości trudną operacją ? pod względem planowania, wykonania i prowadzenia pooperacyjnego. Pacjentka musi przejść operację w znieczuleniu ogólnym. Należy pamiętać, że nadal jest to związane z ryzykiem powikłań. Wczesne powikłania po operacjach implantów piersi, takie jak krwiak, infekcja, błędne założenie wkładek zdarzają się rzadko (w sumie w około 2 proc. zabiegów). Dane te dotyczą jednak tylko operacji przeprowadzanych przez dobrze wykształconych i doświadczonych chirurgów plastyków.

Implanty z założenia mają przebywać w ciele pacjentki przez całe jej życie. Nie ma obecnie zaleceń, żeby wymieniać wkładki po dziesięciu latach od wszczepienia ? pod warunkiem, że nic niepokojącego się nie dzieje. Na podstawie dostępnych statystyk wiemy jednak, że po upływie 10 lat od pierwotnej operacji nawet 30 proc. kobiet musi przejść kolejny zabieg na piersiach. Głównymi wskazaniami do kolejnej operacji według częstotliwości występowania są: utrata pożądanego kształtu piersi, obkurczanie się torebki łącznotkankowej i pęknięcie otoczki implantu. Po każdej kolejnej operacji ryzyko wczesnych i późnych powikłań rośnie.

Podobno implanty zwiększają prawdopodobieństwo wystąpienia chorób autoimmunologicznych u ich posiadaczek. Czy to prawda?

W roku 1992 w USA instytucja dopuszczająca produkty medyczne na rynek amerykański (FDA) wprowadziła moratorium na implanty silikonowe (odroczenie terminu wykonywania świadczeń na określony czas ze względu na nadzwyczajne okoliczności). Zabroniono używania implantów silikonowych w celu estetycznego powiększania piersi. Można je było stosować wyłącznie w celach badawczych, w rekonstrukcji, w przypadku wad rozwojowych i jako zamiennik wcześniej założonych, pękniętych implantów. Bezpośrednią przyczyną wprowadzenia moratorium były nowe doniesienia o przypadkach chorób autoimmunologicznych u pacjentek z implantami. Wcześniej znany był już fakt przeciekania silikonu i częstego pękania implantów poprzednich generacji, ale brak było wiarygodnych danych statystycznych na temat związku z występowaniem chorób autoimmunologicznych. Moratorium zniesiono w 2005 roku i to wyłącznie dla dwóch producentów implantów silikonowych ? dla firmy Inamed (obecnie Allergan) i Mentor. Tylko te dwie firmy przeprowadziły prospektywne i kontrolowane badania kliniczne na temat bezpieczeństwa stosowania ich produktów. Obecnie wiadomo już, że implanty silikonowe nie powodują raka piersi i nie wywołują chorób autoimmunologicznych.

Czy implanty solne to lepsze rozwiązanie?

Implanty solne zostały wprowadzone na rynek w 1968 roku. Nadal są one dostępne w wielu kształtach i różnych teksturach, ale są rzadko stosowane. Mają wspólną cechę: silikonowa otoczka (elastomer) jest wypełniona solą fizjologiczną. Głównym powodem wprowadzenia implantów solnych była chęć zwiększenia bezpieczeństwa stosowania implantów w ogóle ? przez wyeliminowanie płynnego silikonu. Implanty solne zachowują się jednak inaczej niż silikonowe. Zdarzało się, że pacjentka poszła spać wieczorem, mając symetryczne, jędrne i ładne piersi, a rano okazywało się, że jedna pierś znikła. To efekt samoistnego opróżnienia się implantu z soli. Odsetek samoistnych opróżnień dochodzi do 76 proc. w ciągu 10 lat od ich założenia. Sól fizjologiczna nie jest groźna dla ciała człowieka, ale natychmiast się wchłania. Były też doniesienia o ?chlupiących dźwiękach? wydobywających się z piersi powiększonych implantami solnymi. Właściwie jedyną zaletą tych implantów jest fakt, że można je założyć z bardzo małego nacięcia skóry. Dzieje się tak dlatego, że najpierw zakłada się pustą otoczkę implantu, która jest napełniana solą fizjologiczną dopiero na stole operacyjnym. Niektórzy chirurdzy zakładali te implanty z nacięć skóry zlokalizowanych w pępku. Blizny są wtedy są mało widoczne, natomiast uzyskiwany kształt piersi po tych zabiegach pozostawiał wiele do życzenia. Natomiast założenie implantów silikonowych z cięć zlokalizowanych w bruździe podpiersiowej pozwala na powiększenie i równoczesne modelowanie piersi przy maksymalnym ograniczeniu ryzyka powikłań.

Odsetek zadowolonych kobiet po operacji powiększenia piersi sięga prawie 100 procent. Niemal wszystkie panie zapytane tuż po operacji, czy poddałyby się jej jeszcze raz, odpowiadały twierdząco. Rolą dobrze wykształconego chirurga plastyka jest informowanie potencjalnych pacjentek o korzyściach, jakie płyną z operacji, ale również o związanym z nią ryzyku. Należy uświadomić pacjentce, że implant ma przebywać w ciele kobiety przez całe życie, co wiąże się z możliwością wystąpienia późnych powikłań, które często wymagają kolejnych operacji.

Jak postępować, by czuć się bezpiecznie z implantami?

Raz w roku kobieta po takiej operacji powinna wykonać badanie USG piersi i zgłosić się na kontrolę do lekarza, który wykonywał zabieg założenia implantów. Takie postępowanie podwyższa poczucie bezpieczeństwa pacjentki, umożliwia wczesne wychwytywanie powikłań i buduje doświadczenie lekarza, co w ostateczności przekłada się na coraz lepsze wykonywanie zawodu chirurga plastyka i lepsze wyniki operacji.

Czy istnieją inne, nieoperacyjne metody powiększenia piersi?

Alternatywnym sposobem powiększenia i ujędrnienia piersi kobiecych jest obecnie zastosowanie kwasu hialuronowego. W 2007 roku został zarejestrowany w Unii Europejskiej preparat kwasu hialuronowego (Macrolane), który służy do objętościowego modelowania sylwetki, również do korekty piersi kobiecych. Zabieg polega na wstrzyknięciu preparatu Macrolane pomiędzy ścianę klatki piersiowej a gruczoł piersiowy. Nie wykonuje się cięcia chirurgicznego ? wystarczy tylko nakłucie skóry, więc nie pozostaje długa, linijna blizna. Zabieg powiększenia piersi preparatem kwasu hialuronowego może być wykonany w warunkach ambulatoryjnych, z zastosowaniem znieczulenia miejscowego (czasami dodatkowo potrzebne jest krótkotrwałe znieczulenie dożylne). Nie jest wymagana narkoza. Zabieg trwa około 30 minut, jest więc stosunkowo krótki. Po około dwóch godzinach od zabiegu można powrócić do swoich codziennych czynności, ale z wykluczeniem znacznych wysiłków fizycznych. Nieuniknionym następstwem zabiegu jest obrzęk, a czasami też zasinienie w okolicy ukłucia. Objawy te znikają samoistnie w ciągu kilku dni. Nie stwierdzono żadnych poważniejszych powikłań.

Jakie jeszcze zalety i wady ma zastosowanie kwasu hialuronowego?

Istotną cechą preparatu Macrolane jest jego zdolność do samoistnego biologicznego rozpadu i eliminacji z miejsca podania. Dzięki temu zabieg taki jest odwracalny, co oznacza, że po okresie około dwóch lat kwas hialuronowy ulega całkowitemu, samoistnemu wchłonięciu. W celu przedłużenia efektu zaleca się powtórzenie zabiegu po roku i po dwóch latach, z zastosowaniem tylko 50 proc. materiału zużytego w czasie pierwszego zabiegu. Wielką zaletą preparatu Macrolane jest także prostota, z jaką można go usunąć na zasadzie aspiracji kaniulą i strzykawką (w razie wystąpienia powikłań wymagających takiego postępowania).

Natomiast najważniejszą wadą są ograniczenia zastosowania tego preparatu. Kwasem hialuronowym nie można skorygować piersi opadniętych. Nie powinno się przeprowadzać tego zabiegu u pań, które wcześniej miały powikłania po korekcie kwasem hialuronowym zmarszczek twarzy. Dodatnie wywiady rodzinne w kierunku raka piersi stanowią względne przeciwwskazanie do zabiegu z zastosowaniem Macrolane. Część lekarzy uważa jednak, że jeżeli u takiej pacjentki badania obrazowe piersi są ujemne w kierunku zmian chorobowych, to zabieg może być wykonany. Idealnymi kandydatkami są panie z małymi piersiami, bez cech ich opadania (gdy kobieta stoi, widoczna jest bruzda podpiersiowa). Najlepsze efekty uzyskuje się u kobiet bardzo szczupłych.

Kolejna nieoperacyjna metoda to przeszczepianie własnej tkanki tłuszczowej.

Liposukcja służy do usuwania tkanki tłuszczowej z okolic, gdzie jest jej zbyt dużo, natomiast odessana tkanka może posłużyć do zwiększenia objętości w miejscach jej niedoboru. Przeszczepienie tłuszczu może posłużyć np. do powiększenia piersi. Pobierany w trakcie liposukcji tłuszcz to nadal żywe pojedyncze komórki i konglomeraty komórek tłuszczowych. Tkanka ta, podana w formie zastrzyków w piersi, uzyskuje odżywienie i unaczynienie w nowym miejscu i ma szansę na długotrwałe przeżycie i nadanie piersiom nowego kształtu. Z doświadczenia jednak wiemy, że większość z przeszczepionego tłuszczu nie przeżywa zabiegu ? komórki rozpadają się i ich fragmenty wchłaniane są z miejsca podania.

Ta metoda wydaje się najbardziej naturalnym sposobem powiększenia piersi. Czy ma jakieś wady?

Ma jedną wadę: w celu utrzymania długotrwałego wyniku należy zabieg powtarzać w odstępach 6-12 miesięcy w zależności od szybkości wchłaniania się tłuszczu. Po trzech zabiegach można liczyć na kilkuletni efekt korekty piersi. Ostatnio okazało się, że tkanka tłuszczowa jest bardzo bogata w komórki macierzyste. Są to komórki, które mają zdolność do dzielenia się i różnicowania w komórki tkanek, do których zostały podane. Przeniesienie tych komórek z jednego miejsca ciała człowieka w drugie miejsce stanowi jedną z podstaw uzyskania trwałego wyniku zabiegu.

Co doradziłby pan kobietom, które myślą o poprawieniu wyglądu swoich piersi?

Chirurgia estetyczna dysponuje obecnie trzema metodami powiększenia i korekty kształtu piersi kobiecych. Każdy rodzaj zabiegu ma swoją specyfikę i wymaga nieco innego podejścia, a każda z metod ma swoje zalety i wady. Ostateczny wybór metody powinien należeć do pacjentki. Rolą lekarza jest udzielanie rzetelnej informacji na temat zalet i potencjalnych zagrożeń związanych z zabiegiem. Lekarz wykonujący korektę piersi powinien być dobrze wykształcony i mieć własne doświadczenie w tego typu operacjach. Doradzam kobietom powierzanie swoich piersi dobrze wykształconym i doświadczonym chirurgom.

Rozmawiała Marta Maruszczak

Z badań przeprowadzonych w Unii Europejskiej i USA wynika, że 20-40 procent kobiet w wieku rozrodczym bierze pod uwagę zabieg poprawy wyglądu piersi. Tylko jeden procent z nich decyduje się na operację założenia implantów piersi. Powodem tego, że 99 procent rezygnuje, jest:
1. obawa przed narkozą,
2. niechęć do trwałej linijnej blizny,
3. długi pooperacyjny okres rekonwalescencji i wyłączenia z pracy (minimum 7 dni, a przez okres 3 tygodni należy cały czas nosić specjalny biustonosz i nie wolno podejmować dużych wysiłków fizycznych),
4. obawa przed nieodwracalnym efektem zabiegu,
5. koszt operacji (wymieniany dopiero na piątym miejscu).

Artykuł Wpółczesne metody zabiegowego powiększania piersi pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Zespół suchego oka (ZSO)
Dry Eye Disease (DED)/Dry Eye Syndrome (DES)
Dysfunkcja gruczołów Meiboma Meibomian Gland Dysfunction (MGD)  
Zespół dysfunkcyjnych łez
Dysfunctional Tear Syndrome (DTS)
Zaburzenia powierzchni oka
Ocular Surface Disease (OSD)

DEFINICJA i objawy ZSO

Zespół suchego oka jest schorzeniem wieloczynnikowym modyfikowanym środowiskowo, wykazującym wieloobjawowy charakter, który uniwersalnie łączy występowanie przewlekłego stanu zapalnego na powierzchni oka pojawiającego się w odpowiedzi na zaburzenie jej homeostazy. ZSO jest wieloczynnikową chorobą łez i powierzchni oka objawiającą się dyskomfortem, zaburzeniami widzenia i niestabilnością filmu łzowego oraz uszkodzeniem powierzchni oka. Towarzyszy jej zwiększona osmolarność filmu łzowego i zapalenie. Jest to przewlekła choroba o stopniowym początku i progresji charakteryzującej się utratą integralności homeostatycznej łzowej jednostki funkcjonalnej.

Zaburzenia powierzchni oka (OSD), czyli potocznie ?suche oko? to grupa schorzeń, objawiających się najczęściej jako uczucie ?piasku pod powiekami?, uczucie ciała obcego, uczucie suchości, pieczenie, zaczerwienienie oczu lub paradoksalne poniekąd, aczkolwiek bardzo częste, nadmierne łzawienie (tzw. ?płaczące suche oko?). Dodatkowo mogą występować zaburzenia widzenia, ból i światłowstręt. Nasilenie objawów jest różne w zależności od indywidualnej wrażliwości pacjenta.

Badania pokazują, że problem ten dotyka co najmniej 35% ogólnej populacji ludzkiej na świecie, a wśród osób noszących soczewki kontaktowe nawet 75%. Wg wyników pierwszych polskich badań epidemiologicznych (Epidemiological Studies of the Prevalence of Ocular Surface Disease (OSD) in Polish Population Based on the ODISSEY Algorithm; Ambroziak et al) zaprezentowanych na tegorocznym Światowym Kongresie Okulistycznym w Meksyku, w Polsce aż 63% populacji pacjentów zgłaszających się do lekarzy okulistów cierpi z powodu objawów suchego oka, które w sposób znaczący obniżają ich jakość życia. Ryzyko pojawienia się tego schorzenia wzrasta z wiekiem, jest wyższe u kobiet i często związane z czynnikami środowiskowymi (np. przebywaniem w klimatyzowanych pomieszczeniach).

Dysfunkcja gruczołów Meiboma

Dysfunkcja gruczołów Meiboma (MGD) jest jedną z najczęstszych przyczyn zaburzeń powierzchni oka. Wynika z przewlekłego zablokowania ujść gruczołów z towarzyszącymi zmianami ilościowymi lub/i jakościowymi ich wydzieliny odpowiedzialnej za odporność filmu łzowego na odparowywanie. Bardzo często współwystępuje zapalenie brzegów powiek, a obrazy kliniczne obu schorzeń są zbliżone i niekiedy nakładają się na siebie. Zwykle dolegliwości dotyczą obu oczu choć często schorzenie przez dłuższy czas przebiega subklinicznie, czyli nie dając objawów. W miarę progresji choroby zmiany stają się dostrzegalne na brzegu powieki, mówimy wówczas o tylnym zapaleniu brzegów powiek związanym z MGD.

Gruczoły Meiboma są zmodyfikowanymi holokrynowymi gruczołami łojowymi leżącymi w zespoleniu śluzowo-skórnym powiek. Nazywa się je także gruczołami tarczkowymi. Produkują lipidy polarne oraz mieszaninę tłuszczów niepolarnych, które podczas mrugania są rozprowadzane po powierzchni rogówki i tworzą najbardziej zewnętrzną warstwę filmu łzowego. Stanowi ona barierę przed zanieczyszczeniami pochodzącymi ze skóry okolicy oczu, utrzymuje strukturalną i refrakcyjną spójność powierzchni oka oraz opóźnia parowanie łez.

W przypadku zaburzenia jej produkcji pojawia się niestabilność filmu łzowego z następowym podrażnieniem rogówki, spojówek i powiek oraz możliwością wystąpienia zespołu suchego oka. W takich przypadkach komponenta wodna filmu łzowego często jest pierwotnie prawidłowa, ale nadmierne odparowywanie łez prowadzi do dezintegracji struktur prowadząc do zaburzeń widzenia i objawów dyskomfortu. Badania kliniczne wykazują, iż w 86% przypadków zaburzeń powierzchni oka występowanie objawów związane jest z nadmiernym parowaniem filmu łzowego.

Zespół suchego oka (ZSO)

ZSO jest odpowiedzialny za większość zaburzeń powierzchni oka; jest schorzeniem długoterminowym, którego częstość występowania wzrasta wraz z wiekiem.

Dwie podstawowe postaci ZSO to:
?    związana z nadmiernym odparowywaniem filmu łzowego (Evaporative DED; EDED)
?    związana z zaburzeniami/ niedostatkiem warstwy wodnej (Aqueous Deficient DED; ADDED)

Przyczyny upośledzonej produkcji filmu łzowego:
?    Wrodzone
?    Nabyte

Ostre ZSO (Acute DED)
?    limfocyty Th-1, Interferon gamma, IL-10, pamięć immunologiczna komórek T efektor pamięci CD 44, CD62, CD4 (autoimmunomodulacja)

Przewlekłe ZSO (chronic DED)
?    Th-17 (specyficzny promotor zaburzeń homeostazy na powierzchni oka)

ZSO związane z wiekiem (Age related DED)

Klasyfikacja ZSO

Suche oko spowodowane niedoborem łez
Niezwiązane z zespołem Sjögrena
?    Pierwotne i wtórne zaburzenia wydzielania łez
?    Niedrożności przewodów wyprowadzających gruczołów łzowych
?    Obniżenie czucia rogówki

Zespół Sjögrena

Suche oko spowodowane nadmiernym parowaniem filmu łzowego
?    Związane z zapaleniem brzegów powiek
?    Zaburzenia mrugania
?    Zaburzenia związane ze szparą powiekową i przyleganiem powiek

Zespół Sjögrena

(Sjögren?s syndrome-SS) jest przewlekłą chorobą zapalną z grupy układowych chorób tkanki łącznej o podłożu autoimmunologicznym, w jej przebiegu dochodzi do powstania nacieków z limfocytów w obrębie gruczołów wydzielania zewnętrznego (szczególnie gruczołów łzowych i ślinowych) i upośledzenia ich czynności, a także do zmian zapalnych w wielu układach i narządach (m.in. zapaleń stawów, nerek, trzustki, nerwów obwodowych i tarczycy).

Wyróżnia się 2 postacie zespołu Sjögrena: pierwotną oraz wtórną (zespół suchości nałożony na objawy choroby podstawowej), postać pierwotna stanowi 40% przypadków zachorowań.

Podstawowa diagnostyka ZSO

Diagnostyka ZSO ? główne zasady:
?    Należy rozpocząć od najmniej inwazyjnego badania
?    Stopniowo przechodzić do bardziej inwazyjnych
?    Badania wykonywane poza kolejnością mogą dawać mylące wyniki
?    Po badaniach indukujących łzawienie należy odczekać wystarczającą ilość czasu ? zwykle wystarczy 5 minut

Według DEWS w codziennej praktyce sekwencja stosowanych testów diagnostycznych powinna zawierać:
?    wywiad kliniczny (historię choroby),
?    kwestionariusz dotyczący występujących objawów,
?    czas przerwania filmu łzowego z fluoresceiną (FBUT),
?    ocenę barwienia powierzchni oka fluoresceiną z zastosowaniem filtra żółtego w oparciu o skalę stopniującą
?    test Schirmera I ze znieczuleniem lub bez znieczulenia i/lub test Schirmera II ze stymulacją jamy nosowej,
?    ocena morfologii brzegów powiek oraz gruczołów Meiboma, ocena wydzieliny (ekspresja) gruczołów Meiboma.

Pozostałe dostępne testy mogą być indywidualnie dołączone do schematu zależnie od dostępności, możliwości wykonania oraz celu badania. Powszechnie są stosowane kwestionariusze dotyczące objawów ZSO.

Tabela na podstawie International Dry Eye Workshop (DEWS). Ocul Surf 2007;5:108?52. 1. Korb i wsp. Optom Vis Sci 2005;82:594?601.

Spośród tych kwestionariuszy najczęściej stosuje się OSDI

Wskaźnik OSDI = suma wyników dla wszystkich udzielonych odpowiedzi x 25 podzielone przez liczba udzielonych odpowiedzi; (ocena w skali od 1 do 100; im wyższy wynik, tym większy stopień zaburzeń powierzchni oka.

OSDI wydaje się najbardziej uznanym wskaźnikiem stanu powierzchni oka, dobrze ocenianym w analizach porównawczych z NEI VFQ 25 czy kwestionariuszem McMonniesa lub Wersją Skróconą Form-12 Health Status Questionnaire oraz dobrze korelującym z uzyskanymi w nich wynikami i stosowaniem substytutów filmu łzowego.

Wynik powyżej 12 wskazuje na suche oko (czułość 60%, specyficzność 83%), jego wykonanie zajmuje jedynie minutę. Połączenie OSDI z testami klinicznymi (Schirmer I, barwienie zielenią lizaminy) i odczuwaniem ZSO przez pacjenta podnosi czułość do 80%, ale obniża tym samym nieznacznie specyficzność do 79%.

W badaniach klinicznych najczęściej stosowana w oparciu o OSDI kwalifikacja ZSO to:
0?12 ? wynik prawidłowy,
13?22 ? łagodny ZSO,
23?32 ? umiarkowany ZSO,
33?100 ? ciężki ZSO.

ODDISEY algorytm ? europejski konsensus dotyczący diagnostyki oraz leczenia KCS (keratoconjunctivitis sicca). W ciężkim suchym oku celem rozpoznania, jeśli brak korelacji w testach podstawowych, wykonujemy dodatkowo testy wybrane spośród poniższych 14 testów i stanów/rozpoznań klinicznych i biologicznych:
?    ocena CFS (barwienie rogówki fluoresceiną) zgodnie ze skalą Oxford
?    ocena osmolarności (hyperosmolarność >328 mOsm/l to kryterium ciężkiego suchego oka)
?    test Schirmera
?    cytologia impresyjna
?    ocenę obecności filamentów (cechy ?filamentary keratatis?)
?    barwienie spojówkowe
?    dysfunkcja gruczołów Meiboma (MGD) lub zapalenie brzegów powiek
?    blepharospasm
?    czas przerwania filmu łzowego (Tear Break-Up Time; TBUT)
?    aberrometria
?    mikroskopia konfokalna
?    markery stanu zapalnego: HLA-DR, MMP-9, cytokiny prozapalne inne charakterystyczne łańcuchy białkowe
?    pogorszenie widzenia
?    oporność na standardowe leczenie

BIOMARKERY

Wykorzystywane w diagnostyce oraz monitorowaniu DED ze szczególnym uwzględnieniem możliwości wykorzystania oceny ekspresji nabłonkowej HLA ?DR + (upregulacja związana z wzmożoną aktywnością immunologiczną komórek nabłonka) oraz cytokin filmu łzowego, wśród których na szczególną uwagę jako potencjalny najistotniejszy czynnik inicjujący proces zapalny na powierzchni spojówki i rogówki typowana jest sPLA2- Ila (sekrecyjna fosfolipaza A2 ? grupa II).

Inne badane klinicznie czynniki to między innymi cytokiny prozapalne takie jak: IL-17, IL-23, IL-1b.
?    MUC1 i MUC4 ? dobre markery, ale tylko choroby a nie leczenia!
?    Testy oparte na analizie cytokin filmu łzowego ? MILIPLEX MAP KIT!! ? polecane;
?    Suche oko to heterogenna immunologicznie grupa ? dobry test ocena MMP9

Substytuty łez

Najnowsze badania dotyczą głównie problemów związanych z zaburzeniami łez i udoskonaleniem charakterystyki substytutów łez.

Zwraca się szczególna? uwagę na parametry takie jak lubrykacja, siły tarcia i kąt zwilżalności. Kąt zwilżania cieczy postępującej po powierzchni ciała stałego jest inny niż kąt zwilżania cieczy cofającej się na tej powierzchni (zjawisko histerezy). Parametr ten opisuje zdolność zwilżania danego materiału i nie jest prostym wynikiem charakterystyki danego materiału, ale złożoną wypadkowa? współzależności powierzchni oraz zastosowanego substytutu łez.

Dynamika wodnej składowej łez (płyn o charakterze nienewtonowskim) jest elementem krytycznym dla prawidłowej zwilżalności powierzchni oka, o jej parametrach decyduje obecność stabilnej warstwy lipidowej.

Film łzowy (emulsja) pomiędzy mrugnięciami ma wysoką lepkość, przez co zapewnia stabilność i integralność, prawidłowe pokrycie powierzchni oka.
Podczas mrugnięć lepkość jest niska, a przerwanie filmu łzowego obniża tarcie między powiekami a powierzchnia? oka.

Substytucja warstwy wodnej filmu łzowego to za mało!!!

Podsumowanie:

Zaburzenia powierzchni oka są ogromnie ważkim i powszechnym problemem.

Ocena filmu łzowego w codziennej praktyce okulistycznej jest zagadnieniem niezmiernie istotnym, a nowe generacje rozwiązań? substytucji filmu łzowego rewolucjonizujące problematykę zaburzeń? powierzchni oka, jakie wprowadza rynek, rozpoczynają nowa? erę – wysokiej, długotrwałej i stabilnej tolerancji i komfortu.

Zapewnienie optymalnej interakcji pomiędzy filmem łzowym a substytutem łez jest elementem krytycznym osiągnięcia optymalnych, naturalnych warunków homeostazy łez i powierzchni oka.

Artykuł Co słychać na powierzchni oka? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Coraz częściej problemy z pamięcią mają osoby aktywne zawodowo, po 40.-45. roku życia. Przyczynia się do tego stres, nadmiar obowiązków, nieregularne posiłki, a także mała aktywność fizyczna.

Lekarze szacują, że łagodne zaburzenia poznawcze, problemy z pamięcią, dotykają kilku procent osób w wieku 48-59 lat, ale już kilkunastu procent powyżej 60. roku życia.

Artykuł Co lubi mózg? Czyli zapomniane problemy z pamięcią. pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Zaburzenia pamięci to problem, na którym bez ustanku skupia się współczesna medycyna. My rozmawiamy o nim z dr hab. n. med. Haliną Sienkiewicz-Jarosz, adiunktem I Kliniki Neurologicznej Instytutu Psychiatrii i Neurologii w Warszawie.

Jak wiele osób w Polsce ma zaburzenia pamięci?

W Polsce badania epidemiologiczne dotyczące otępienia są nieliczne. Szacuje się, że liczba osób z zaburzeniami pamięci wynosi 450-500 tysięcy, w tym 300-350 tysięcy łączy się z chorobą Alzheimera. Dane światowe są dość przerażające: w 2010 roku na całym świecie liczba osób z otępieniem wynosiła 35,6 mln. Biorąc pod uwagę starzenie się wielu społeczeństw, można przypuszczać, że w 2050 roku wzrośnie ona do 115 milionów. Wynika to z rosnącego z wiekiem ryzyka wystąpienia otępienia. Rozpowszechnienie zaburzeń pamięci wzrasta z wiekiem od około 1 proc. w 65. roku życia do około 30-40 proc. po 90. roku życia.

Od czego zależy to, że jedna osoba ma zaburzenia pamięci, a inna nie?

Składa się na to wiele czynników. Na niektóre z nich, jak wiek i predyspozycja genetyczna, nie mamy wpływu. Inne to czynniki środowiskowe. Z badań wynika, że osoby z wyższym wykształceniem, aktywne intelektualnie rzadziej mają zaburzenia pamięci. Osoby te mają dużą rezerwę mózgową i poznawczą, które sprawiają, że stopniowe pogarszanie się procesów poznawczych nie osiąga poziomu uznawanego za otępienie. Można powiedzieć, że osoby te kompensują do pewnego momentu toczący się proces patofizjologiczny. Z drugiej strony, kiedy te mechanizmy się wyczerpią może dojść do dość szybkiego pogorszenia?

Wykształcenie nie chroni więc przed zaburzeniami pamięci?

Przez długi czas chroni, choć można przypuszczać, że prawdopodobnie nie tylko wykształcenie, ale też ogólna aktywność intelektualna ? ktoś może skończyć tylko szkołę podstawową, ale dużo czytać, interesować się światem i wtedy jego rezerwa intelektualna będzie duża. Z drugiej strony, osoby lepiej wykształcone zwykle mają wyższy status społeczny, prowadzą zdrowszy tryb życia, etc.

Ważna jest też tzw. aktywność społeczna. Osoby, które są aktywne społecznie, spotykają się z innymi ludźmi, mają dużo zainteresowań, są grupą bardziej ?chronioną? przed zaburzeniami pamięci. Ważne jest też wsparcie ze strony innych. Z kolei wydaje się, że osoby introwertyczne, neurotyczne prawdopodobnie chorują częściej. Za czynnik ryzyka otępienia uznaje się też depresję.

Oczywiście nie możemy też zapominać o ogólnym stanie zdrowia. Uważa się, że ?co jest dobre dla serca, jest też dobre dla mózgu?. Na ogólny stan zdrowia wpływa styl życia: dieta, aktywność fizyczna ? w każdym wieku, ale warto ją rozpocząć przed 40-50. rokiem życia. Wiadomo, że wszystkie czynniki ryzyka chorób naczyniowych mózgu, czyli np. nadciśnienie, zaburzenia gospodarki lipidowej, cukrzyca przyspieszają tempo powstawania zmian patologicznych w mózgu i procesów degeneracyjnych. Należy też pamiętać o szkodliwym wpływie palenia papierosów i nadużywania alkoholu.

Wspomniała pani o diecie. Czy są jakieś składniki żywności, które szczególnie korzystnie wpływają na prawidłowe funkcjonowanie mózgu?

Jak dotąd udowodniono protekcyjny wpływ diety śródziemnomorskiej, czyli bogatej w ryby, wielonienasycone kwasy tłuszczowe, warzywa i produkty zbożowe z pełnego ziarna. Ryzyko otępienia zmniejsza też prawidłowe spożycie witamin, takich jak witamina B12, B6, kwas foliowy. Wiadomo też, że duże niedobory witaminy B12 mogą prowadzić do zaburzeń pamięci, dlatego badanie poziomu tej witaminy jest wykonywane rutynowo w diagnostyce otępienia. Dla mnie pocieszające są wzmianki o protekcyjnym wpływie kofeiny u kobiet oraz gorzkiej czekolady.

Czy oprócz witaminy B12 są jeszcze inne składniki, których może brakować, co w konsekwencji prowadzi do zaburzeń pamięci?

Jak wspomniałam, niedobory niektórych witamin zwiększają ryzyko otępienia. Nie potwierdzono jednak, że długotrwałe stosowanie jakichkolwiek witamin pomaga w zapobieganiu pojawieniu się zaburzeń pamięci.

Czasem nie pamiętamy o rzeczach, o których powinniśmy. Czy to już choroba?

To zależy. Powinniśmy przede wszystkim zastanowić się, jak żyjemy. Czasami trafiają do mnie młodzi pacjenci, nawet w wieku 20-30 lat, którzy skarżą się, że ich pamięć ?nie jest taka jak dawniej?. Po dłuższej rozmowie okazuje się, że zmienili pracę, tryb życia, więcej pracują, krócej śpią. Często mają mnóstwo spraw do załatwienia i nie koncentrują się na tym, co ktoś do nich mówi, a potem ?nie pamiętają?. Czasem zalecam takim osobom, żeby spróbowały być uważne, czyli żeby bardziej koncentrowały się na tym, co robią. Często u podłoża zaburzeń pamięci leży też depresja. W depresji gorzej sypiamy, wcześniej się wybudzamy, to już pierwszy czynnik źle wpływający na uczenie się i zapamiętywanie. Potem pojawiają się problemy z koncentracją uwagi. W depresji dochodzi do zaburzeń neuroprzekaźnictwa monoaminergicznego, które jest także zaangażowane w procesy poznawcze. Czasami depresja może przybrać nawet postać pseudodemencji. Na szczęście w takich przypadkach skuteczne leczenie depresji zmniejsza też zaburzenia pamięci.

Czy zaburzenia pamięci są typową cechą wieku starszego? Jesteśmy na nie skazani, czy to efekt zmian chorobowych?

Są pewne objawy, które mogą pojawiać się wraz z wiekiem. Mówi się o łagodnym zapominaniu związanym z wiekiem starszym, łagodnych zaburzeniach pamięci związanych z wiekiem. Osoba z takimi problemami radzi sobie w codziennym życiu, ale zwykle jest świadoma, że funkcjonuje gorzej niż dawniej. Zwykle polega to na wolniejszym wykonywaniu czynności, wolniejszym uczeniu się, czasami trudnościach w przypominaniu sobie nazwisk, gorszej przerzutności uwagi.
W otępieniu alzheimerowskim początek objawów jest podstępny, a choroba postępuje stopniowo. Często dzieje się tak, że głębokie zaburzenia pamięci upośledzają funkcjonowanie osoby chorej, a ona często nie zdaje sobie z tego sprawy. Dominującymi objawami najczęstszej przyczyny otępienia, czyli choroby Alzheimera, są zaburzenia pamięci świeżej, trudności w wykonywaniu codziennych czynności, choćby zapamiętanie sekwencji pewnych czynności. Pamięć epizodyczna jest bardzo upośledzona, chory nie pamięta, co przed chwilą mówił, robił, gubi swoje rzeczy. Zmiany w mózgu, które doprowadzają do zaburzeń pamięci, zaczynają się 10-20 lat przed wystąpieniem objawów.

Choroba Alzheimera zaczyna się więc wiele lat wcześniej niż kliniczne objawy otępienia. Dlatego próbuje się poszukiwać leków, czy też innych rodzajów interwencji, które opóźniłyby początek choroby lub jej zapobiegały. Takie badania są zwykle bardzo kosztowne, ponieważ muszą być prowadzone na dużych grupach przez odpowiednio długi czas. Biorąc pod uwagę fakt, że procesy patologiczne bardzo wyprzedzają objawy kliniczne, do takich badań powinno się kwalifikować osoby bez zaburzeń poznawczych. Opracowano nawet kryteria dla faz przedklinicznych choroby Alzheimera na potrzeby badań klinicznych. W fazie początkowej dochodzi do odkładania się beta-amyloidu. W kolejnej fazie mamy już zwyrodnienie aksonów, czyli pogłębienie procesów neurodegeneracji. W płynie mózgowo-rdzeniowym pojawia się podwyższony poziom białka tau, a w badaniu czynnościowym widać, że są rejony w mózgu, gdzie metabolizm jest gorszy. Dopiero w kolejnej fazie pojawiają się objawy kliniczne: pacjent zaczyna zapominać, gubi się w otoczeniu, ulegają pogorszeniu jego funkcje wzrokowo-przestrzenne.

Jakie objawy powinny zaniepokoić? Kiedy pacjent powinien zgłosić się do lekarza, jeśli ma zaburzenia pamięci?

Żeby pacjent sam zgłosił się do lekarza, musi być świadomy deficytów. Zwykle pacjenci zauważają pogorszenie pamięci świeżej, trudności w przypominaniu sobie nazwisk, numerów telefonów. Niepokojąca jest utrata zdolności wykonywania wyuczonych czynności, trudności w wykonywaniu dotychczasowych zadań ? robienia zakupów, liczenia pieniędzy.

U osób z chorobą Alzheimera zwykle problemy zauważa rodzina. Zaniepokoić powinny częste pytania o tę samą kwestię i natychmiastowe zapominanie, zadawanie pytań: ?Gdzie ja to odłożyłem? albo sugestie: ?Schowałeś mi to?; zobojętnienie, apatia, zaprzestanie aktywności, która do tej pory była charakterystyczna dla danej osoby (np. lubiła czytać, a teraz przestała, nie chce oglądać seriali, a wcześniej robiła to bardzo często, rozwiązywała krzyżówki, a teraz tego nie robi, ponieważ ma trudności z odgadywaniem haseł), kłopoty z wypełnianiem dokumentów, załatwianiem spraw urzędowych, co przedtem nie sprawiało problemu. Takie nieprawidłowości wymagają konsultacji lekarskiej i przynajmniej przesiewowego badania pamięci.

Na czym polegają takie badania przesiewowe?

Dwa podstawowe badanie przesiewowe to Krótka Skala Oceny Stanu Psychicznego oraz Test Rysowania Zegara. Pierwsza skala jest tak przygotowana, aby oceniać różne aspekty funkcji poznawczych: orientację w czasie i w miejscu, zapamiętywanie i odtwarzanie, uwagę, liczenie, nazywanie, wykonywanie poleceń słownych oraz funkcje wzrokowo-przestrzenne. Test Rysowania Zegara składa się z trzech prób: w pierwszej wpisuje się w narysowaną tarczę zegara liczby oznaczające godziny, w kolejnych dwóch pacjent musi narysować wskazówki zegara w pozycjach wskazujących zadaną godzinę. Test pozwala na ocenę funkcji wzrokowo-przestrzennych, planowania i myślenia abstrakcyjnego.

Czy są jakieś suplementy, które warto polecić osobom z zaburzeniami pamięci?

Jak na razie żaden z suplementów nie okazał się skuteczny w profilaktyce zaburzeń pamięci. Początkowo obiecujące wydawały się badania z ekstraktem z miłorzębu japońskiego, jednak duże badanie kliniczne przeprowadzone na chorych z łagodnymi zaburzeniami funkcji poznawczych nie potwierdziło skuteczności w zahamowaniu narastania zaburzeń pamięci czy zmniejszenia ryzyka choroby Alzheimera. Miłorząb był stosowany w zawrotach głowy, szumach usznych, zaburzeniach pamięci, ale były to badania u małych grupach chorych.

Jeszcze inną substancją, która wzbudziła zainteresowanie jest colostrynina (PRP, prolina). W badaniach przedklinicznych udowodniono, że preparat ten zmniejsza odkładanie się złogów beta-amyloidu, zmniejsza toksyczny wpływ beta-amyloidu na neurony i apoptozę. Jak na razie jednak nie ma dużych badań klinicznych, które potwierdziłyby jego skuteczność w chorobie Alz­heimera i innych postaciach otępienia.

Tak więc, aby zmniejszyć ryzyko zaburzeń pamięci w przyszłości, powinniśmy być aktywni intelektualnie, społecznie i fizycznie, jeść warzywa, owoce i ryby, zapobiegać niedoborom pokarmowym. A poza tym dbać o ogólny stan zdrowia.

Artykuł Zaburzenia pamięci. Czy można im zapobiec? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.