– Pandemia COVID-19 znacząco wpłynęła na życie: pod względem zdrowotnym i psychicznym – podkreśla dr Mateusz Grajek ze Śląskiego Uniwersytetu Medycznego. Długotrwały stres i niepewność, związane z tym okresem, doprowadziły u niektórych do rozwoju zespołu stresu popandemicznego, który może wywoływać poważne konsekwencje dla zdrowia psychicznego.

Stres popandemiczny to stan, który – podobnie jak inne formy stresu pourazowego – może prowadzić do długotrwałych problemów psychicznych – wynika z informacji prasowej przesłanej przez Śląski Uniwersytet Medyczny (SUM).

– Chociaż pojęcie to jest stosunkowo nowe i nie ma jeszcze oficjalnej definicji w klasyfikacjach chorób psychicznych, coraz więcej psychologów i psychiatrów dostrzega jego symptomy w populacji. W pewnym sensie jest to odmiana zespołu stresu pourazowego (PTSD), który jest powszechnie znany jako zaburzenie występujące po doświadczeniu traumatycznego wydarzenia – ocenił dr Mateusz Grajek z Wydziału Zdrowia Publicznego SUM w Bytomiu.

Psychiczne konsekwencje pandemii i ich wpływ na życie ludzi dr Grajek przeanalizował i opisał w książce wydanej przez Wydawnictwo SUM.

Według naukowca objawy zespołu stresu popandemicznego mogą się różnić w zależności od osoby, ale do najczęściej obserwowanych należą nadmierne napięcie i niepokój, który może utrzymywać się nawet po zniesieniu najostrzejszych restrykcji, powodując ciągły lęk o zdrowie swoje i bliskich. Problemy ze snem, takie jak trudności z zasypianiem lub częste przebudzanie się w nocy, również mogą być oznaką tego stanu.

– Obniżony nastrój i depresja, objawiające się utratą zainteresowania dotychczasowymi aktywnościami, poczuciem bezradności, smutkiem i brakiem energii, mogą rozwijać się w odpowiedzi na długotrwały stres – podkreślił dr Grajek. Izolacja społeczna – pomimo zakończenia restrykcji – może nadal prowadzić do unikania kontaktów towarzyskich z powodu obaw przed ponownym zakażeniem lub trudnościami w powrocie do wcześniejszych nawyków społecznych. Długotrwały stres może również negatywnie wpływać na zdolność do koncentracji i zapamiętywania informacji.

Naukowiec zaznaczył, że rozwój zespołu stresu popandemicznego może wynikać z wielu czynników. Przede wszystkim sama pandemia była sytuacją o wysokim poziomie stresu, która znacząco wpłynęła na codzienne życie. Niepewność co do przyszłości, lęk przed chorobą oraz izolacja społeczna mogły negatywnie oddziaływać na psychikę ludzi. Dodatkowo, media nieustannie dostarczające informacji o liczbie zachorowań i zgonów mogły potęgować lęki i poczucie zagrożenia, a problemy finansowe, związane z utratą pracy lub zmniejszeniem dochodów, także przyczyniły się do zwiększenia poziomu stresu.

Według dr Grajka zespół stresu popandemicznego, jak inne zaburzenie psychiczne, wymaga odpowiedniego podejścia i leczenia. Konsultacje z terapeutą mogą pomóc w zrozumieniu i przepracowaniu lęków oraz stresów, które pojawiły się w wyniku pandemii. Choć kontakty społeczne mogą wydawać się trudne, warto szukać wsparcia wśród rodziny i przyjaciół, ponieważ otoczenie wsparcia emocjonalnego jest istotne dla odzyskania równowagi psychicznej.

– Techniki relaksacyjne, takie jak ćwiczenia oddechowe, medytacja lub joga, mogą pomóc w redukcji napięcia i poprawie samopoczucia – twierdzi naukowiec. Regularne ćwiczenia fizyczne mają udowodniony wpływ na poprawę nastroju i redukcję stresu. Ważne jest również unikanie nadmiernej konsumpcji mediów, gdyż nadmierne śledzenie wiadomości może nasilać lęki. Ograniczenie czasu poświęcanego na informacje o pandemii może być pomocne.

Zespół stresu popandemicznego to nowy problem, który pojawił się jako konsekwencja globalnej pandemii COVID-19. Chociaż wiele osób wróciło już do normalności, niektórzy nadal borykają się z długotrwałymi skutkami psychicznymi tego trudnego okresu. Zrozumienie tego zjawiska oraz odpowiednie metody radzenia sobie z nim są kluczowe dla odbudowy zdrowia psychicznego po globalnym kryzysie. (PAP)

PAP Nauka w Polsce
Julia Szymańska
jms/ zan/

Artykuł Zespół stresu popandemicznego to nowe wyzwanie dla zdrowia psychicznego pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Kondycja wzroku dzieci i młodzieży jest coraz gorsza. Szczególnie dotyczy to narastania krótkowzroczności tzw. refrakcyjnej. Jeszcze kilkanaście lat temu krótkowzroczność rozpoznawaliśmy u dzieci w wieku ok. 10-12 lat, dziś ta wada zaczyna się pogłębiać u 7-8-latków. Krótkowzroczność wiąże się z innymi chorobami narządu wzroku, takimi jak zaćma czy jaskra, prowadzącymi nawet do ślepoty ? mówi prof. dr hab. n. med. Ewa Mrukwa-Kominek, kierownik Kliniki Okulistyki Śląskiego Uniwersytetu Medycznego.

Coraz więcej mówi się o pogarszającej się kondycji wzroku dzieci i młodzieży, obwiniając o to przede wszystkim obecny styl życia, stąd m.in. tzw. syndrom widzenia komputerowego. A do tego doszła jeszcze pandemia, która nasiliła te problemy. I chociaż dzieci wróciły do szkół, to pandemia zrobiła swoje?

Istotnie, kondycja wzroku dzieci i młodzieży jest coraz gorsza. Szczególnie dotyczy to narastania krótkowzroczności tzw. refrakcyjnej. Statystyki potwierdzają to jednoznacznie. Jeszcze kilkanaście lat temu krótkowzroczność rozpoznawaliśmy u dzieci w wieku ok. 10-12 lat, dziś ta wada zaczyna się pogłębiać u 7-8-latków. Tymczasem nie korygowana lub nie skorygowana w porę krótkowzroczność może stać się przyczyną słabej ostrości wzroku.

Poza tym krótkowzroczność, o czym okuliści doskonale wiedzą, ale rodzice nie zdają sobie z tego sprawy, wiąże się z innymi chorobami narządu wzroku, takimi jak zaćma czy jaskra, prowadzącymi nawet do ślepoty. Wciąż jeszcze wśród wielu rodziców pokutuje mit ? nierzadko się z tym spotykam ? że jeśli nie będzie się korygować krótkowzroczności u dziecka, to ona z wiekiem sama przejdzie, a okulary mogą tylko ją pogłębiać. To oczywiście nieprawda.

Statystyki potwierdzają również, że krótkowzroczność staje się niemalże epidemią XXI wieku. Tym bardziej należałoby ją leczyć już od momentu, kiedy zostanie u dziecka zdiagnozowana.

Faktycznie, krótkowidzów przybywa. W 2010 r., a więc nie tak dawno, krótkowzroczni stanowili ok. 48% społeczeństwa, a dziś jest już to ok. 55%. Przewiduje się, że w 2030 r. dojdziemy do ponad 65%. I nie można obwiniać za to jedynie pandemii, choć miała w tym niemały udział. U wszystkich doprowadziła do zmiany zachowań, a najbardziej stało się to widoczne właśnie u dzieci i młodzieży. Komputer, telewizja, smartfony zastąpiły spacer, a rodzicom nie starczało czasu ani ochoty, aby coś zmienić. Nic dziwnego, że nie zauważali, że dziecko zaczyna gorzej widzieć. Coraz więcej mamy małych pacjentów z dużą wadą refrakcji czy z dużym skurczem akomodacji, z nagle ujawnionym zezem.

Okuliści zwracają również uwagę na problem suchego oka, wcześniej występujący głównie u osób starszych.

Przed laty zespół suchego oka był u dzieci i młodzieży rzadkim przypadkiem, teraz obserwujemy ich coraz więcej. Kiedy wpatrujemy się w ekran, nie mrugamy, wówczas przednia powierzchnia oka wysycha, co powoduje pieczenie, podrażnienie, uczucie piasku pod powiekami, czasami zaczerwienienie spojówek, czyli pełnoobjawowy zespół suchego oka. To nie jest błaha dolegliwość. Może doprowadzić (zwłaszcza kiedy dziecko trze oczy) do poważnych powikłań, spowodowanych np. uszkodzeniem nabłonka rogówki, stanem zapalnym, a nawet owrzodzeniami rogówki.

Powiedziała Pani kiedyś, że gdy mamy uczucie suchego oka, wystarczy ziewnąć?

To oczywiście nie jest lek na suche oko, ale czasami pomaga. Podczas ziewania oczy naturalnie się mrużą i zostają nawilżone.

Jest jeszcze sprawa soczewek kontaktowych, które coraz chętniej są noszone przez młodzież. Podczas pracy przy komputerze i w zamkniętym pomieszczeniu raczej należy korzystać z okularów, a jeśli wolimy soczewki, to przy ich dłuższym noszeniu należy pamiętać o odpowiedniej higienie wzroku i stosowaniu kropli nawilżających.

Wróćmy do czynników niekorzystnie wpływających na stan wzroku dzieci i młodzieży. Długotrwałe wpatrywanie się w ekran smartfona czy komputera ?bez zmrużenia oka?, brak aktywności fizycznej to chyba nie wszystko?

Jeśli chodzi o urządzenia cyfrowe, przed którymi godzinami ślęczą dzieci, duże znaczenie ma rodzaj emitowanego przez nie światła ? to tzw. światło niebieskie, część widma światła pomiędzy promieniami UV a światłem widzialnym. Długotrwałe narażanie wzroku na ten rodzaj światła może prowadzić do uszkodzenia komórek siatkówki, zwyrodnienia plamki żółtej, zaćmy, jaskry.

Jak można zaradzić temu narastającemu obniżaniu się kondycji wzroku dzieci i młodzieży?

Należałoby zacząć od edukacji rodziców, którzy powinni mieć świadomość tych wszystkich zagrożeń. Przede wszystkim należy stworzyć dzieciom bezpieczne i zdrowe warunki do nauki oraz zadbać o ich aktywność fizyczną. Warto skorygować pozycję dziecka przy biurku, sprawdzić, czy dobrze widzi i czy ma czytelną czcionkę na klawiaturze. Rodzice muszą konsekwentnie egzekwować, aby dzieci spędzały przed komputerem tylko tyle czasu, ile jest to konieczne. Oczywiście warto też edukować dzieci, żeby wiedziały dlaczego ważne jest robienie przerw podczas nauki przy komputerze. Powinna obowiązywać zasada: 20/20/20, co oznacza, że po 20 minutach pracy przed komputerem powinno być 20 sekund odpoczynku, oderwania wzroku od monitora i patrzenia w dal na 20 stóp (czyli min. 6 metrów).

Polecam wszystkim pracującym przy komputerach kilka prostych ćwiczeń. 1. Wybrać sobie sześć przedmiotów, znajdujących się w różnych odległościach od oczu ? od najbliżej do najdalej położonych ? i patrzeć na nie w różnych kolejnościach. 2. Co kilkanaście minut patrzeć w lewo, na wprost, w prawo ? i na odwrót. 3. Co jakiś czas wykonać 15 energicznych mrugnięć, dla pobudzenia gruczołów łzowych do wydzielania łez i nawilżania gałki ocznej.

Czy dieta ma znaczenie w profilaktyce wzroku?

Oczywiście, należy też zadbać o odpowiednią dietę, bogatą w naturalne witaminy, zwłaszcza A i C, antyutleniacze i minerały. Do jadłospisu warto włączyć również orzechy czy pestki słonecznika z witaminą E.

Jeśli rodzice zauważą, że dziecko coraz bardziej przybliża głowę do ekranu, mruży oczy, często je pociera, skarży się na ?piasek? w oczach, to jak najszybciej należy umówić się do okulisty.

Rozmawiała: Bożena Stasiak

Artykuł Prof. dr hab. n. med. Ewa Mrukwa-Kominek: Niepokojący stan wzroku dzieci i młodzieży pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Sytuacja pediatrii jest coraz gorsza. To, że opieka pediatryczna jeszcze funkcjonuje, zawdzięczamy przede wszystkim ciężkiej pracy polskich pediatrów, niezwykle oddanych i empatycznych w relacjach z dziećmi i ich opiekunami prawnymi. Od lat borykamy się z niedostatkiem liczby pediatrów. Szczególnie dotyka to szpitali powiatowych, w których oddziały są zamykane z powodu braku kadry pediatrycznej ? mówi prof. dr hab. n. med. Jarosław Peregud-Pogorzelski, prezes Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego.

Rośnie liczba zakażeń i hospitalizacji wśród dzieci. Czy udaje się utrzymać bezpieczeństwo i leczenie w tej populacji?

Niestety sytuacja w przypadku dzieci i młodzieży nie jest najlepsza. Przyczynia się do tego wzrost liczby infekcji w tej grupie wiekowej. Wydaje się, że kontrolujemy sytuację. Obserwujemy jednak coraz częściej bardzo ciężko przebiegające infekcje wywołane przez COVID-19 u młodych pacjentów, którzy pomimo wysiłków personelu medycznego przegrywają walkę z chorobą. Niepokoją nas szczególnie ciężkie powikłania obserwowane w populacji wieku rozwojowego, bardzo często pozostawiające odległe następstwa, do zgonu włącznie, spowodowane np. przebyciem pocovidowego, wieloukładowego zespołu zapalnego ? PIMS.

Jak wygląda kwestia szczepień przeciw COVID-19 u dzieci ? czy również one będą wyzwaniem dla pediatrii na ten rok?

Niezrozumiały jest dla nas tak ogromny opór wobec szczepień przeciw COVID-19, o czym świadczy znikomy odsetek zaszczepionych dzieci i młodzieży. Dlatego w tym roku należy zintensyfikować działania, których celem powinno być uświadamianie rodzicom i opiekunom prawnym dzieci, jak ogromne korzyści wynikają z faktu ich zaszczepienia. Liczne badania jednoznacznie wykazały, że pacjenci zaszczepieni łagodniej przechodzą COVID-19 niż niezaszczepieni, dla których ryzyko występowania ciężkich powikłań i zgonu jest wielokrotnie wyższe. Tylko szczepienia mogą poprawić bardzo trudną sytuację panującą w ochronie zdrowia, która jest wynikiem ciągnącej się pandemii COVID-19.

Czy wyzwaniem dla pediatrii w 2022 r. będą również skutki wynikające z edukacji zdalnej, izolacji i niekończących się kwarantann wśród dzieci?

Pandemia istotnie przyczyniła się do pogorszenia stanu psychicznego dzieci i młodzieży, który i tak nie należał do najlepszych. Naukowcy z North Carolina State University w USA, przeprowadzając badanie ankietowe wśród ponad 600 nastolatków w wieku od 10 do 18 lat, wykazali, że u 52% nastolatków w czasie pandemii doszło do pogorszenia samopoczucia. Rzadziej o 41,6% angażowali się w takie aktywności jak sport (jazda na rowerze, spacery, bieganie czy jazda na deskorolce), a czas spędzony w kontakcie z przyrodą zmniejszył się o 39,7%. Redukcji o 28,6% uległ również czas spędzany z rodziną. Przebywanie przez wiele godzin dziennie w odosobnieniu, przed monitorem komputera podczas zajęć zdalnych to katastrofa dla równowagi emocjonalnej nastolatków. Z tego właśnie powodu obserwujemy coraz częściej niekonwencjonalne zachowania w tej grupie wiekowej i lawinowo narastającą liczbę dzieci dotkniętych depresją. Jest to ogromny problem, z którym będziemy musieli się zmierzyć nie tylko w 2022 r., ale również w następnych latach.

Leczenie jakich chorób będzie stanowiło w tym roku największe wyzwanie?

Celowo nie wymienię z nazwy żadnej choroby. Uważam, że w każdej specjalizacji szczegółowej są jednostki chorobowe, którymi dotknięci pacjenci czekają na nowe, celowane terapie, dające im szansę na wyleczenie lub prawidłowy rozwój oraz wydłużenie czasu przeżycia w lepszym komforcie. Mam nadzieję, że właśnie dla tej grupy dzieci zostaną w końcu zapewnione odpowiednie środki finansowe, które pozwolą na prowadzenie u tych pacjentów leczenia w ramach badań niekomercyjnych, na co od lat czeka środowisko pediatrów w naszym kraju.

Jak wygląda obecnie sytuacja polskiej pediatrii? Z jakimi problemami się ona boryka?

Sytuacja pediatrii jest coraz gorsza. To, że opieka pediatryczna jeszcze funkcjonuje, zawdzięczamy przede wszystkim ciężkiej pracy polskich pediatrów, niezwykle oddanych i empatycznych w relacjach z dziećmi i ich opiekunami prawnymi. Od lat borykamy się z niedostatkiem liczby pediatrów. Szczególnie dotyka to szpitali powiatowych, w których oddziały są zamykane z powodu braku kadry pediatrycznej. Ponadto są one niewystarczająco doposażone w aparaturę i sprzęt niezbędny do niesienia pomocy na odpowiednim poziomie.

Czy zła sytuacja związana jest również z nieodpowiednią wyceną świadczeń?

Od lat zwracamy się do Ministerstwa Zdrowia o zmianę wyceny procedur pediatrycznych. Pomimo obietnic niewiele w tym zakresie zrobiono. Jeżeli taki stan będzie nadal trwać, możemy się spodziewać dalszego zamykania oddziałów pediatrycznych w szpitalach powiatowych, które przy obecnej wycenie procedur pediatrycznych przynoszą tym placówkom znaczne straty finansowe i mają wpływ na pogorszenie ich statusu ekonomicznego.

W jaki sposób można by poprawić stan polskiej pediatrii i polskiej medycyny?

Wszyscy czekamy na prawdziwą reformę ochrony zdrowia, której stan, podobnie jak pediatrii, się pogarsza. Musimy pamiętać, że ochrona zdrowia to system naczyń połączonych, dlatego reforma musi dotykać różnych aspektów. Niestety proponowana obecnie przez Ministerstwo Zdrowia ustawa skupia się wyłącznie na kategoryzacji ekonomicznej szpitali, pomijając bardzo istotny problem, jakim jest ich kategoryzacja pod względem świadczonych usług medycznych z ich prawidłową wyceną odpowiadającą złożoności, skali trudności i innowacyjności przeprowadzonej przez szpital procedury medycznej. Nie mniej istotnym, trzecim ramieniem reformy powinno być zapewnienie odpowiedniego poziomu kształcenia kadry medycznej. Nie do przyjęcia są obecne propozycje, które zmniejszają rangę końcowego egzaminu lekarskiego (LEK, LDEK) oraz egzaminów specjalizacyjnych, poprzez zrezygnowanie z ich części praktycznej i teoretycznej. Ministerstwo niestety poddaje się presji wybranych grup, które nie powinny mieć decydującego wpływu na kształt i przebieg wspomnianych egzaminów, jeżeli chcemy kształcić kadrę na przyzwoitym poziomie. Ponadto powinniśmy dążyć do zwiększenia liczby studentów, szczególnie kierunku lekarskiego, pod warunkiem że będzie ich szkolić wystarczająca liczba nauczycieli akademickich, których już brakuje, ponieważ odchodzą z powodu zbytnich obciążeń i niskich zarobków. Dlatego należy zwiększyć wartość subwencji przeznaczanych na ten cel przez Ministerstwo Zdrowia.

Rozmawiała: Sonia Młodzianowska

Artykuł Prof. Jarosław Peregud-Pogorzelski: Czekamy na reformę ochrony zdrowia, która dostrzeże lekarzy zajmujących się leczeniem dzieci i młodzieży. pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Mało kto tak jak my podczas dramatu pandemii spotyka się z czymś, co ? jakby powiedział serialowy Ferdynand Kiepski: ?nie śniło się fizjologom?. Zacznijmy od pandemicznych teoretyków, zwanych antyszczepionkowcami. Doniesienia, że w szczepionkach są/były czipy Billa Gatesa, które umożliwią mu panowanie nad światem, należą już do przeszłości. Wbudowanie ?wirusa? szczepionki w DNA zaszczepionego powodujące po pięciu latach raka (jakiego?) też już nie jest newsem. Konsekrowane ręce nie przenoszą nie tylko koronawirusa, ale nawet żadnych wirusów ? to także nie jest już odkryciem.

Ale w ostatnim czasie pojawiło się novum: ekonomicznie doskonała walka z pandemią. Otóż według prawie już oficjalnej wersji pandemia COVID-19 jest po prostu zwykłą grypą. Do grypy wszyscy przywykli. Jest już znana i oswojona. No i po problemie.

Po problemie jest też okres jeszcze bardzo tajemniczych tzw. powikłań pocovidowych. W zależności od doniesień liczba tzw. pocovidowych powikłań rezydualnych to około 30% ozdrowieńców. Jako przewodniczący konsultantów medycznych przy Prezydencie Katowic zwróciłem się do Władz Miasta z sugestią stworzenia poradni pocovidowej. Wiceminister zdrowia, sekretarz stanu w Ministerstwie Zdrowia, odpisał wnioskodawcom, że taka poradnia nie jest potrzebna, ponieważ każdy poszkodowany przez COVID-19 obywatel, umownie nazwijmy go ozdrowieńcem, a może lepiej po lekarsku ?chorym?, ma pełny dostęp do szerokiej oferty poradni specjalistycznych, w tym ?poradni gruźlicy?, dostęp do licznych ogólnodostępnych badań ? począwszy od EKG, poprzez Holtera, TK, MRI itd. Czyli nie jest potrzebna dodatkowa lecznica selektywnie pomagająca tym, którym udało się przeżyć. Jestem pewny, że takie poradnie powstające już w krajach ?dzikiego Zachodu?, jak Niemcy czy Francja, spowodują w pewnym momencie w Polsce też u niektórych zmianę stanu świadomości i złotouści politycy powiedzą, że dla dobra narodu i polskiego ludu takie poradnie będą utworzone.

Zadziwiający jest też stan świadomości łóżkowej. Nie przypominam sobie, aby jednym z tematów wykładowych na moich studiach był przedmiot ?liczba łóżek a zdrowie?. Uczono mnie, że za zdrowie chorego odpowiada lekarz z zespołem, a samo łóżko nie jest ani środkiem diagnostycznym, ani terapeutycznym. Warto więc przyswoić sobie ten nowy stan świadomości lekarskiej, że jedną z dobrych form leczenia są łóżka szpitalne ? stałe lub tymczasowe, nawet jak wokół nich nie ma kadry. Kadry lekarskiej, pielęgniarskiej, fizjoterapeutycznej. Może czas oddać takie łóżka z chorymi w opiekę ekonomistom, socjologom i filozofom. Wystarczy może ich tylko trochę przyuczyć.

Prof. dr hab. n. med. Aleksander Sieroń

Artykuł Prof. dr hab. n. med. Aleksander Sieroń: Lekarska nierzeczywista rzeczywistość pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

System ochrony zdrowia w Polsce stoi przed ogromnymi wyzwaniami. W obliczu takich wyzwań chcemy być partnerem w budowaniu kapitału zdrowotnego polskiego społeczeństwa, już jesteśmy zaangażowani w ten proces. Przykładem może być bezpieczna i skuteczna farmakoterapia jako czynnik przenoszenia ciężaru opieki nad pacjentem z lecznictwa zamkniętego do opieki ambulatoryjnej lub podstawowej. W wielu jednostkach chorobowych skuteczna farmakoterapia zmniejsza ryzyko hospitalizacji. To nie tylko poprawia jakość życia pacjentów, ale także obniża koszty całego systemu opieki zdrowotnej ? mówi Michal Čuha, Dyrektor generalny Boehringer Ingelheim sp. z o.o. w Polsce.

Wielu lekarzy kojarzy firmę Boehringer Ingelheim przede  wszystkim  z  zaangażowania w leczenie chorób układu oddechowego. Od tego firma zaczęła swoją przygodę z farmacją. Obecnie Boehringer Ingelheim działa również w innych obszarach terapeutycznych. Gdzie znajduje się teraz centrum zainteresowania firmy?

Rzeczywiście Boehringer Ingelheim przez wiele lat był kojarzony głównie z lekami wziewnymi stosowanymi w chorobach płuc, ale nasze terapie obecnie obejmują wiele jednostek chorobowych z innych dziedzin. Skupiamy się w szczególności na obszarach o wysokich niezaspokojonych potrzebach zdrowotnych. To zarówno choroby rzadkie, takie jak idiopatyczne włóknienie płuc czy śródmiąższowa choroba płuc w przebiegu twardziny układowej, lecz również choroby przewlekłe, takie jak cukrzyca czy niewydolność serca. One także pozostają w centrum uwagi naszej firmy. Mimo że zdecydowana większość chorób dotykających duże populacje jest już dobrze leczona, wciąż istnieją schorzenia, w których wyniki zdrowotne pacjentów mogłyby być lepsze. I właśnie w takich obszarach oferujemy polskim pacjentom innowacyjne terapie. Doskonałym przykładem takiego działania są flozyny.

Czego jeszcze możemy nie wiedzieć o firmie Boehringer Ingelheim?

Może zacznę od samej nazwy ? to wcale nie jest oczywiste. Dlaczego Boehringer Ingelheim? To nie jest łatwa nazwa. Firma została założona ponad 135 lat temu i od tego momentu należy do rodziny Boehringer. Jej siedziba znajduje się zaś w Ingelheim w Niemczech ? stąd wziął się drugi człon nazwy. A dlaczego w ogóle potrzebne były dwa człony? Bo w pierwszym okresie swego istnienia firma podzieliła się pomiędzy dwóch panów Boehringer: jeden pozostał w Ingelheim, a drugi przeniósł się do Mannheim i przez lata funkcjonowały dwie odrębne firmy: Boehringer Ingelheim i Boehringer Mannheim. Dzięki temu, że firma pozostaje własnością rodzinną (nie jest notowana na giełdzie), ma długofalową perspektywę działania. Planując na przestrzeni pokoleń, zachowuje spójność aktywności, a w pracach badawczo-rozwojowych to duży komfort. Nie wszyscy wiedzą również, że dbamy o zdrowie zarówno ludzi, jak i zwierząt. Naszej pracy przyświeca idea One Health, czyli Jednego Zdrowia, dobrostanu ludzi i zwierząt.

Co jeszcze? Innowacje to krwiobieg naszej firmy ? innowacje terapeutyczne, innowacje w działaniu, w codziennym funkcjonowaniu każdego z 52 000 pracowników firmy. Wierzymy, że jedynie poprzez innowacje możemy tworzyć wartość: nowe opcje terapeutyczne dla pacjentów, które poprawiają jakość ich życia, pozwalając im na powrót do zdrowia, lepsze funkcjonowanie w życiu codziennym, a niekiedy dają po prostu czas, który można spędzić z bliskimi.

Wspomniał Pan ? innowacje. Jakie obszary badawczo-rozwojowe obecnie Państwo rozwijacie? Czy pandemia COVID-19 wpłynęła na prace badawcze prowadzone przez firmę?

Tak, w 2020 roku zwiększyliśmy nasze wydatki na działalność badawczo-rozwojową. Na badania wydaliśmy globalnie 3,7 mld euro. To 7% wzrost w porównaniu z rokiem 2019 i najwyższa roczna inwestycja w badania i rozwój w niemal 136-letniej historii firmy. Nasz plan badań i rozwoju obejmuje ok. 100 projektów klinicznych i przedklinicznych. Tylko w Polsce w zeszłym roku przeprowadziliśmy ok. 40 badań klinicznych, kolejne są w przygotowaniu. 60% naszych miejsc pracy w obszarze badań i rozwoju znajduje się w Europie. Obszary terapeutyczne, w których obecnie prowadzimy prace badawczo-rozwojowe, to choroby kardiometaboliczne, onkologia, choroby oddechowe, immunologia, choroby centralnego układu nerwowego oraz choroby siatkówki. Istotnym obszarem są dla nas choroby rzadkie.

Zagadnienie chorób rzadkich jest ostatnio dość często podnoszone w domenie publicznej. W tym roku uchwalono w Polsce Plan dla Chorób Rzadkich.

Na świecie na choroby rzadkie cierpi ok. 350 mln osób, w Europie ok. 30 mln, a w Polsce ? 2-3 mln. Cieszymy się, że Polska przyjęła Plan dla Chorób Rzadkich, który ma duży potencjał dla poprawy opieki nad pacjentami. Do tej pory zdiagnozowano 6-8 tys. chorób rzadkich, a szacuje się, że ich liczba może być większa. Ponadto jedynie w przypadku kilku procent z nich dostępne są skuteczne i bezpieczne terapie. Dlatego odkrywanie nowych leków w tym obszarze jest dla nas tak ważne. Z tego, co już udało nam się stworzyć, a tym samym poprawić jakość i ? w wielu przypadkach ? przedłużyć życie chorych, jesteśmy bardzo dumni. Przykładem działalności naszej firmy na rzecz pacjentów z chorobami rzadkimi są opracowywane leki na śródmiąższowe choroby płuc, określane jako ILDs, czyli Interstitial Lung Diseases. O niektórych wiemy, jakie mogą być ich przyczyny, w innych nie zostały one jeszcze wyjaśnione, jak np. w przypadku idiopatycznego włóknienia płuc.

Te schorzenia obejmują ponad 200 różnych jednostek.

Tak, śródmiąższowe choroby płuc to heterogenna grupa nieinfekcyjnych i nienowotworowych chorób płuc, charakteryzująca się występowaniem rozsianych zmian w obrazie radiologicznym klatki piersiowej, zaburzeniami wentylacji typu restrykcyjnego, zmniejszoną zdolnością dyfuzyjną płuc i upośledzeniem wymiany gazowej.

Także w tym zakresie oferujecie leczenie polskim pacjentom. Obecnie staracie się o zapewnienie dostępu do terapii chorym cierpiącym na SSc-ILD, czyli śródmiąższową chorobę płuc w przebiegu twardziny układowej.

Twardzina układowa, inaczej sklerodermia, to upośledzająca i potencjalnie śmiertelna choroba autoimmunologiczna. Powoduje bliznowacenie różnych narządów, w tym płuc, serca, przewodu pokarmowego, nerek, i może prowadzić do zagrażających życiu powikłań. Może też powodować śródmiąższową chorobę płuc. Kiedy twardzina zajmuje płuca, konsekwencje mogą być bardzo groźne. Powikłania płucne w przebiegu twardziny układowej niestety występują często i stanowią główną przyczynę zgonów. Nadciśnienie płucne i choroba śródmiąższowa płuc należą do najczęstszych i najbardziej istotnych manifestacji płucnych twardziny układowej.

Polskie społeczeństwo się starzeje, nasz system opieki zdrowotnej jest pod coraz większą presją, rośnie tzw. dług zdrowotny wynikający z pandemii. Wyzwania dla całego systemu będą coraz większe, będzie przybywać pacjentów z chorobami przewlekłymi. Wg raportu NIZP-PZH ?Rozpowszechnienie cukrzycy i koszty NFZ oraz pacjentów ? A.D. 2017? liczba osób leczonych na cukrzycę w Polsce w roku 2030 przekroczy 4 mln 200 tys osób. Jak w tej sytuacji widzicie swoją rolę?

Tak, system ochrony zdrowia w Polsce stoi przed ogromnymi wyzwaniami, ale nie jest to nic wyjątkowego. Wiele systemów opieki zdrowotnej na świecie, a szczególności w Europie, boryka się z podobnymi problemami. W obliczu takich wyzwań chcemy być partnerem w budowaniu kapitału zdrowotnego polskiego społeczeństwa, już jesteśmy zaangażowani w ten proces. Przykładem może być bezpieczna i skuteczna farmakoterapia jako czynnik przenoszenia ciężaru opieki nad pacjentem z lecznictwa zamkniętego do opieki ambulatoryjnej lub podstawowej. W wielu jednostkach chorobowych skuteczna farmakoterapia zmniejsza ryzyko hospitalizacji. To nie tylko poprawia jakość życia pacjentów, ale także obniża koszty całego systemu opieki zdrowotnej.

Na koniec chciałabym zapytać o Pana odczucia związane z pełnieniem stanowiska dyrektora generalnego w Polsce. Objął Pan tę funkcję dwa lata temu, tuż przed wybuchem pandemii. Co Pana zaskoczyło w tym czasie?

Rzeczywiście, to czas pełen wyzwań, ale również bardzo pozytywnych doświadczeń. Nasz zespół jest bardzo zaangażowany i pomimo trudności, nietypowych sytuacji podejmuje wiele wysiłków, aby zapewnić dostęp do naszych terapii pacjentom, którzy mogą odnieść największą korzyść terapeutyczną. Co mnie zaskoczyło? Na pewno otwartość Ministerstwa Zdrowia na dialog z interesariuszami, słuchanie różnych argumentów. Nie zawsze prowadzi to do wypracowania optymalnych rozwiązań, ale warto rozmawiać, bo to pierwszy krok do podejmowania wspólnych wysiłków w trosce o dobro pacjenta, a na tym najbardziej nam zależy.

Rozmawiała: Bożena Stasiak

Artykuł Michal Čuha: Wspólnie wzmacniamy kapitał zdrowotny Polaków pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Ośrodki diagnostyki i leczenia raka piersi powinny podlegać systemowi akredytacji. Należy utworzyć krajowy rejestr raka piersi, który będzie ogólnie dostępny i aktualizowany każdego roku. W  systemie opieki nad kobietami większą rolę powinny odgrywać pielęgniarki. Refundowanie nowych technologii powinno być szybsze, a personel medyczny mieć obowiązkowe, cykliczne szkolenia z komunikacji. Konieczna jest też zmiana systemu rozliczeń ? mówi prof. Tadeusz Pieńkowski, kierownik Kliniki Onkologii i Chorób Piersi CMKP, zastępca kierownika Oddziału Radioterapii i Onkologii CSK MSWiA, prezes Polskiego Towarzystwa do Badań nad Rakiem Piersi.

Jak wygląda leczenie raka piersi w Polsce? Od kilku lat współczynniki zachorowalności na raka piersi rosły; rosły też współczynniki zgonów, i to nas odróżniało od innych krajów Europy. A jak jest dziś?

Ten trend nadal się utrzymuje: nadal w Polsce nie tylko rosną współczynniki zapadalności na  raka piersi, ale także współczynniki umieralności. Natomiast w innych krajach Unii Europejskiej rosną współczynniki zapadalności, ale stale spadają współczynniki umieralności po rozpoznaniu raka piersi. Dzięki temu jest coraz więcej kobiet, które żyją po rozpoznaniu raka piersi. Świadczy to o dobrej jakości i wydolności systemu opieki zdrowotnej.

U Polek zbyt często rak piersi rozpoznawany jest w wysokim stopniu zaawansowania?

Jestem o lata świetlne od twierdzenia, że Polki są winne opóźnieniu w ustaleniu rozpoznania. Gdy rozmawia się z chorymi, to okazuje się, że ich diagnostyka trwała miesiącami, zamiast maksymalnie trzy-cztery tygodnie. Główny problem stanowi to, że nasz system ochrony zdrowia jest niewydolny. Przyczyny są złożone: za mała liczba lekarzy, brak dostępu do nowoczesnych technologii, sposób rozliczania przez NFZ: to wszystko powoduje, że  diagnostyka trwa tak strasznie długo. Czy Polki są temu winne? Nawet gdy chcą wykonać szybko niektóre badania, w wielu przypadkach nie jest to możliwe. Głównym problemem jest zła organizacja systemu ochrony zdrowia. Należałoby przede wszystkim odbudować system badań przesiewowych, który został zdewastowany i de facto nie funkcjonuje, i zapewnić diagnozowanie oraz leczenie raka piersi w wyspecjalizowanych klinikach (Breast Cancer Units).

W 2019 r. rozporządzeniem ministra zdrowia powołano ośrodki diagnostyki i leczenia raka piersi. Jak one dziś funkcjonują?

Moim zdaniem ten system jest źle skonstruowany. Powołano dwa rodzaje takich ośrodków, co jest ewenementem w skali światowej. Wprowadzono trudne do  spełnienia wymagania administracyjne, niewymieniane w międzynarodowych rekomendacjach. Wprowadzony sposób rozliczeń nie jest motywujący.

Takie ośrodki powinny podlegać systemowi akredytacji. Należy utworzyć krajowy rejestr raka piersi, który będzie ogólnie dostępny i aktualizowany każdego roku. W  systemie opieki nad kobietami większą rolę powinny odgrywać pielęgniarki. Należy w dużo większym stopniu zaangażować je w działania związane z promocją zdrowia, organizacją skriningu. System świadczeń socjalnych bardziej powinien umożliwiać łączenie pracy z takimi świadczeniami. Refundowanie nowych technologii powinno być szybsze, a personel medyczny mieć obowiązkowe, cykliczne szkolenia z komunikacji.

Konieczna jest też zmiana systemu rozliczeń ? NFZ powinien płacić nie za wykonanie poszczególnych procedur, ale za etapy diagnostyki i leczenia.

W jaki sposób w takim razie należy zorganizować funkcjonowanie ośrodków leczenia raka piersi (BCU)?

W Polsce dziś działa kilka ośrodków, które zostały akredytowane przez Międzynarodowe Towarzystwo Senologiczne (SIS ? Senologic International Society) i Polskie Towarzystwo Badań nad Rakiem Piersi. Działają one w Szczecinie, Kielcach, Krakowie, Warszawie, Opolu, Gdyni, Gdańsku, Wrocławiu, a kilka innych czeka na tę akredytację. Proces udzielania akredytacji uległ spowolnieniu z powodu pandemii. Celem działania ośrodków leczenia raka piersi jest zapewnienie wszystkim kobietom (i nielicznym mężczyznom) dostępu do leczenia zgodnego z aktualną wiedzą medyczną. W takich ośrodkach decyzje zapadają kolegialnie, podczas wielodyscyplinarnego konsylium, przy udziale chorych. Międzynarodowe akredytacje są wydawane na 5 lat, potem ośrodek musi ponownie starać się o akredytację. Ten system jest oparty na ocenach merytorycznych i niestety nie ma wiele wspólnego z ośrodkami leczenia raka piersi, które są finansowane dziś przez NFZ.

System ośrodków powołanych przez NFZ został zupełnie inaczej skonstruowany. Wprowadzono wiele różnych wymogów administracyjnych, które nie mają nic wspólnego z  wymogami merytorycznymi. Dlatego BCU w Polsce istnieją, ale głównie na papierze, nie działają tak, jak powinny.

Jak pandemia COVID-19 wpłynęła na funkcjonowanie opieki nad kobietami chorymi na raka piersi?

Ucierpiała zarówno diagnostyka, jaki     leczenie. Ośrodki badań przesiewowych zostały na pewien czas zamknięte. Jeśli chodzi o leczenie, to ministerstwo twierdzi, że  onkologia była ?otoczona płaszczem ochronnym?, jednak ten płaszcz był dziurawy. Część lekarzy zostało oddelegowanych na oddziały przeznaczone do leczenia chorych na COVID-19. Szczególnie wielu anestezjologów zostało tam przeniesionych, dlatego nastąpiło zmniejszenie liczby wykonywanych operacji. Utrudniony był dostęp pacjentów onkologicznych do wielu oddziałów, które zostały przeznaczone do leczenia chorych na COVID-19. Zmniejszyła się możliwość leczenia chirurgicznego, stanowiącego podstawę leczenia większości nowotworów. Należy pamiętać, że duża część takich operacji wykonywana jest poza ośrodkami onkologicznymi.

Na pewno pandemia odbiła się negatywnie na onkologii, w tym na leczeniu pacjentek z rakiem piersi. Prawdziwy bilans będziemy mogli ocenić dopiero za 2-3 lata. Pandemia to jednak sytuacja wyjątkowa, nikt nie wiedział, jak postępować. System opieki nad chorymi z chorobami przewlekłymi, jakimi są nowotwory, powinien funkcjonować stabilnie, niezależnie od pandemii. Kraje, które odniosły sukces w  zwalczaniu nowotworów, mają od lat niezmienne narodowe programy onkologiczne, a instytucja zarządzająca onkologią podlega albo parlamentowi, albo premierowi. Jest to bardzo ważne, ponieważ gdy np. mówi się o profilaktyce onkologicznej, to trzeba myśleć o polityce dotyczącej sprzedaży alkoholu, papierosów, promowaniu określonego stylu życia. Decyzje związane z polityką fiskalną czy edukacją nie leżą w  gestii ministra zdrowia. Ogromnym wyzwaniem jest dziś zapewnienie stabilności leczenia, żeby pacjenci mieli zaufanie do systemu ochrony zdrowia i łatwość dostępu do niego.

Rozmawiała: Katarzyna Pinkosz

Artykuł Prof. Tadeusz Pieńkowski: Ośrodki leczenia raka piersi pozostają głównie na papierze pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Utrzymanie dostępności leków niezależnie od okoliczności jest sprawą niezwykle istotną. Każdy pacjent powinien móc zawsze znaleźć swój lek w dowolnej aptece. W firmie Servier utrzymujemy produkcję farmaceutycznych substancji czynnych na terenie Unii Europejskiej, co zapewnia skrócenie łańcucha dostaw i jego bezpieczeństwo ? mówi Pascal Baraffe, dyrektor Zakładu Produkcyjnego Anpharm S.A.

Jakimi cechami powinna się odznaczać nowoczesna fabryka?

Przy produkcji wysokiej jakości produktów leczniczych zawsze ważną rolę odgrywały najnowocześniejsze pomieszczenia i urządzenia. Obecnie kluczowe dla tworzenia nowoczesnej fabryki i osiągnięcia sukcesu stają się cyfryzacja i analityka danych.

Aby utrzymać efektywność, musimy również stale dostosowywać naszą strukturę organizacyjną w celu uproszczenia procesów, a jednocześnie zapewnienia najwyższej jakości.

Ponadto, nowoczesna fabryka powinna być w stanie zaspokoić zapotrzebowanie pacjentów w każdej sytuacji ? nawet w tak trudnym okresie jak pandemia COVID-19.

Jakie działania podejmuje i jakie zamierza podejmować fabryka, aby zwiększać bezpieczeństwo lekowe?

Bezpieczeństwo i jakość to dwa najważniejsze zagadnienia dla producentów leków. W ostatnich dwóch latach znacząco usprawniliśmy system monitorowania produktów leczniczych na kolejnych etapach. Na każdym opakowaniu leku wyprodukowanym w naszym polskim zakładzie znajduje się niepowtarzalny identyfikator, który stanowi element dwuwymiarowego kodu kreskowego. Technologia kodów 2D umożliwia zapisanie dużej ilości danych na małej powierzchni. Skanując kod w aptece, można sprawdzić, jaki lek znajduje się w opakowaniu, a także numer serii i datę ważności. Na poziomie fabryki kod 2D pozwala precyzyjnie ustalić, którego dnia i o której godzinie dany produkt został zapakowany. W razie jakichkolwiek problemów dysponujemy pełną informacją o tym, co działo się z produktem.

W jaki sposób bezpieczeństwo lekowe może przekładać się na gospodarkę kraju?

Utrzymanie dostępności leków niezależnie od okoliczności jest sprawą niezwykle istotną. Każdy pacjent powinien móc zawsze znaleźć swój lek w dowolnej aptece. W firmie Servier utrzymujemy produkcję farmaceutycznych substancji czynnych na terenie Unii Europejskiej, co zapewnia skrócenie łańcucha dostaw i jego bezpieczeństwo. W czasie wywołanego przez COVID-19 kryzysu nie odczuwaliśmy żadnych braków API. Wszystkie silne państwa powinny mieć rozwiniętą produkcję krajową w celu zagwarantowania bezpieczeństwa obywatelom.

Dlaczego tak ważne jest inwestowanie w nowe technologie? Czy fabrykę stać dziś na taką nowoczesność?

Nowe technologie odgrywają ważną rolę w usprawnianiu działalności zakładu. Na przykład w procesie pakowania wprowadziliśmy narzędzie informatyczne, które automatycznie monitoruje wylot linii i wykrywa wszelkie przestoje w produkcji. Pozwala to mierzyć wydajność każdej linii oraz analizować pierwotne przyczyny przestojów. Dzięki temu narzędziu nasi technicy mogą się skupić na sprawach podstawowych i planować okresowe prace konserwacyjne w taki sposób, żeby maksymalizować wydajność produkcji.

Innym przykładem jest wprowadzenie ? oprócz kontroli przez człowieka ? prostego narzędzia cyfrowego, które za pomocą zdjęć dokumentuje, że po czyszczeniu nie pozostały żadne pozostałości produktu.

Jak radziła sobie fabryka podczas pandemii COVID-19?

Szybko zareagowaliśmy na wybuch pandemii, wprowadzając środki ochronne dla pracowników: maseczki, rękawiczki i wodno-alkoholowy żel do dezynfekcji. Ze względu na  niedobory  żelu  zorganizowaliśmy jego wewnętrzną produkcję.

Zwiększyliśmy częstotliwość czyszczenia  pomieszczeń  produkcyjnych, magazynowych i biurowych, aby uniknąć zakażenia poprzez kontakt.

W czasie pandemii regularnie, raz na  tydzień,  przekazywaliśmy  pracownikom informacje dotyczące zagrożeń oraz działań, które podejmujemy w celu ich ograniczenia.

Zachęcaliśmy wszystkich pracowników działów pomocniczych do pracy z domu, wprowadziliśmy wideokonferencje oraz zmniejszyliśmy liczbę osób przebywających w jednym pomieszczeniu.

Dzięki właściwej reakcji udało się nam utrzymać niską absencję i uniknąć zamknięcia zakładu choćby na jeden dzień. Podjęte przez firmę działania pozwoliły ograniczyć niedobory na rynku.

Nie odczuwaliśmy też żadnych braków substancji czynnych, gdyż ich produkcja jest w 100% ulokowana na terenie Unii Europejskiej.

Rozmawiała: Bożena Stasiak

Artykuł Bezpieczeństwo lekowe Polski w czasie pandemii pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Leki antyhistaminowe to bezpieczna i powszechnie stosowana grupa w leczeniu alergii. Lepiej ich używać długotrwale, niż sięgać po leki skrajnie objawowe, typu alfa mimetyki, które mają tylko obkurczyć śluzówkę nosa i zlikwidować na chwilę uciążliwy objaw ? mówi prof. Andrzej Fal, alergolog, specjalista chorób wewnętrznych, kierownik Kliniki Alergologii, Chorób Płuc i Chorób Wewnętrznych CSK MSWiA w Warszawie.

Trzecia fala COVID-19 mija, wydaje się, że możemy latem odetchnąć z ulgą. Czy jednak wszyscy? Jest grupa osób, która latem nie ma szans odetchnąć: to alergicy. Czy to prawda? I czy faktem jest, że coraz więcej osób ma alergię?

Alergie to grupa chorób przewlekłych, w której liczba chorych najszybciej rośnie w ostatnich 40 latach. W niektórych społeczeństwach już nawet 45-50 proc. osób jest uczulonych na pewne alergeny. Wynika to z wielu przyczyn. Epidemia alergii rozpoczęła się wtedy, kiedy zaczęliśmy mieć wokół siebie ?czysto?. Gdy np. w Londynie pojawiły się higieniczne ujęcia wody pitnej, zmniejszyła się liczba chorób zakaźnych, jednak był to początek rozwoju epidemii alergii. Gdybyśmy prześledzili historię ostatnich 100 lat, moglibyśmy się przekonać, jaki wpływ miała higienizacja życia na skokowy rozwój alergii.

Obecnie mamy cztery podstawowe grupy alergenów: wziewne zewnątrzdomowe, wewnątrzdomowe, pokarmowe oraz inne, w tym leki.

Dlaczego tak źle reagujemy na te czynniki, skoro z większością z nich stykamy się właściwie od pierwszych dni życia? Dlaczego w pewnym momencie zaczynają nam ?przeszkadzać??

Jedną z przyczyn jest to, że w dzieciństwie przestaliśmy mieć kontakt z patogenami, które wywoływały częste infekcje. Wyobraźmy sobie dziecko wychowujące się na wsi, a drugie ? w tzw. sterylnym apartamentowcu. Pierwsze przechodzi szereg infekcji na co dzień, nawet niezauważalnie, ma kontakt z naturalnymi patogenami. Drugie takiego kontaktu nie ma. U dziecka ?chowanego naturalnie? profil TH1 cytokin i wszystko, co rozwija się od limfocytów TH1 jest naturalnie pobudzane. W drugim przypadku ? nie. Jednym z istotnych elementów rozwoju alergii jest wypełnienie próżni poprzez profil limfocytów TH2.

Niezależnie od tego, w jakim kraju były wykonane badania, widać, że alergie są częstsze wśród dzieci mieszkających w mieście niż na wsi. Choć warto zwrócić uwagę, że w mniej zamożnych dzielnicach miast, gdzie nie ma sterylności otoczenia, ilość alergii jest też dość wysoka, jednak często powodują je inne alergeny, np. karaluchy. Swoistym promotorem alergizacji i rozwoju chorób alergicznych jest też zanieczyszczenie powietrza, większe oczywiście w miastach.

W ciągu ostatniego roku, z powodu epidemii COVID-19, jeszcze bardziej staraliśmy się zachować higienę. Czy może to mieć wpływ na wzrost liczby alergików i spowodować, że objawy będą jeszcze bardziej nasilone?

Nie. Paradoksalnie, alergicy okazali się niejako beneficjentami pandemii. Przez cały ubiegły sezon, od wczesnej wiosny do jesieni, gdy alergicy najczęściej się źle czują, nosiliśmy maseczki. Służą one jako filtr nie tylko dla wirusów i bakterii, ale również dla pyłków. Alergicy w ubiegłym roku czuli się zdecydowanie lepiej niż przeciętnie. Są już natomiast pierwsze sygnały o większej nadwrażliwości na alergeny wewnątrzdomowe, ze względu na okresy lockdownu, gdy przebywaliśmy więcej w domu. W tym czasie również wiele osób (szczególnie żyjących samotnie) kupiło zwierzę domowe, a to też zwiększyło ekspozycję alergenową.

Alergicy mniej cierpieli, dzięki maseczkom. Czy jednak powinniśmy się spodziewać dalszego wzrostu liczby alergików właśnie przez to, że używaliśmy tak wielu środków dezynfekcyjnych?

Nie sądzę. W rozwoju chorób jeden sezon to za mało, aby był widoczny wpływ na naturalną historię choroby czy stopień alergizacji. Poza tym to, co rozumiemy przez higienę w kontekście zwalczania chorób zakaźnych, czyli dezynfekcja rąk, noszenie maseczki, nie do końca z punktu widzenia alergików jest tą higieną, która sprzyja rozwojowi jego schorzenia. Ponadto w maseczce może się znajdować trochę alergenów, np. kurzu domowego czy grzybów pleśniowych. Dlatego tak ważne jest, żeby używane przez nas maseczki były właściwie przechowywane i niezbyt długo eksploatowane.

Mówiąc o objawach alergii, najczęściej myślimy o katarze, kichaniu, zapaleniu spojówek. Rzeczywiście są to najczęstsze objawy alergii?

Tak, najczęstszymi objawami alergii są objawy nosowe (świąd nosa, wodnisty wyciek z nosa, kichanie), objawy oczne (świąd oka, zaczerwienienie spojówek, łzawienie), objawy skórne (świąd, pokrzywka, inny charakter wysypki). Rzadziej występują objawy dotyczące dolnej części układu oddechowego (kaszel, duszność, świsty oddechowe) oraz układu pokarmowego (odgłosy jelitowe związane z nadmierną perystaltyką, biegunki).

Katar, zapalenie spojówek, objawy skórne ? to podstawowe i najczęstsze objawy alergii. To dlatego, że nasz pierwszy kontakt z alergenami następuje właśnie przez nos, oczy i skórę?

Tak, to miejsca naturalnej granicy, bariery naszego organizmu, eksponowane na kontakt z alergenami. Dlatego najwięcej jest objawów dotyczących śluzówki nosa oraz spojówki oka.

Okres wiosenny i letni jest ciężki dla alergików. Czy to prawda, że osoby, które mają alergię, mogą gorzej np. zdać egzamin maturalny, mniej efektywnie w tym okresie pracować ? z powodu nasilenia objawów?

Niestety, tak. Osobom, które nie mają objawów alergii, zatkanie nosa, katar, świąd spojówek mogą wydać się nie takie ciężkie, natomiast w rzeczywistości są to objawy bardzo mocno wpływające na jakość życia i snu. Jeżeli alergik nie leczy się prawidłowo, to jest niedospany, ma problem z koncentracją, zapamiętywaniem, uczeniem się. W pracy również może być znacznie mniej efektywny. Uważa się, że alergia powoduje wysokie koszty pośrednie ? czyli wynikające z tego, że osoba z alergią gorzej się uczy, pracuje. Koszty pośrednie w przypadku alergicznego nieżytu nosa są nawet wyższe niż bezpośrednie, ponieważ alergik musi stosować leki, chodzić do lekarza itd.

Jak w takim razie skutecznie leczyć alergię?

Zawsze pierwszym zaleceniem alergologa jest unikanie alergenu, jednak w wielu przypadkach jest to niemożliwe ? gdy jest to alergen powszechnie występujący, np. pyłki w okresie pylenia lub gdy ktoś jest uczulony na wiele różnych alergenów. W takim przypadku konieczne jest leczenie. Leczenie alergii jest w większości przypadków objawowe. W pierwszym rzucie mamy przede wszystkim leki blokujące działanie histaminy ? blokery receptora histaminowego typu H1. Wszystkie obecnie używane preparaty zawierają substancje z drugiej generacji antagonistów H1. Blokery histaminowe pierwszej generacji nadal są w użyciu, ale w zupełnie innych wskazaniach.

Ponadto, w leczeniu alergii (krótkoterminowo i w okresach szczególnie ciężkich zaostrzeń objawów) są używane glikokortykosteroidy. Nie są to zupełnie obojętne leki i nie powinny być stosowane przewlekle. Warto zwrócić uwagę, że w alergiach mamy wiele preparatów o działaniu miejscowym i to one, ze względu na ich skuteczność i bezpieczeństwo, powinny być stosowane. Użycie glikokortykosteroidów systemowych powinno być absolutnie zarezerwowane do leczenia najcięższych postaci. Objawy alergii zazwyczaj występują w określonym układzie czy narządzie, np. w oku, w dolnych lub górnych piętrach układu oddechowego. W przypadku alergii ocznej stosujemy najczęściej leki w postaci kropli; w przypadku objawów nosowych ? w postaci żeli, aerozoli. Chciałbym natomiast przestrzec, ponieważ w aerozolach i żelach znajdują się również leki alfa-mimetyczne, które obkurczają naczynia krwionośne w śluzówce, nie przeciwdziałając alergii, likwidując jedynie krótkoterminowo objaw. Natomiast przy długotrwałym stosowaniu lub nawet krótkim stosowaniu w zbyt wysokich dawkach mogą to być leki bardzo szkodliwe, niszczące śluzówkę i paradoksalnie po wielu latach mogą potęgować objawy, które były powodem ich zastosowania. W kroplach czy aerozolach najczęściej znajdują się miejscowo działające leki przeciwhistaminowe, czasami z niewielką domieszką glikokortykosteroidu czy też substancji obkurczającej naczynia błony śluzowej. Są to preparaty dosyć proste i skuteczne, ale to leczenie objawowe. Nie znosi przyczyny reakcji alergicznej.

Wspomniał Pan o lekach antyhistaminowych jako podstawie leczenia alergii. Czym leki antyhistaminowe drugiej generacji różnią się od tych pierwszej generacji? Czy one są bezpieczne? Czy nie mają skutków ubocznych, takich jak np. senność?

Leki antyhistaminowe drugiej generacji są bezpieczne. Leki pierwszej generacji przechodziły przez barierę krew?płyn mózgowo-rdzeniowy, dlatego działały również w centralnym układzie nerwowym, w mózgu. Tam, działając na receptory histaminy, powodowały m.in. wzmożenie senności, rozkojarzenie, szereg innych objawów niepożądanych. Natomiast leki drugiej generacji nie przenikają przez tę barierę. Są więc one pozbawione efektów niepożądanych dotyczących centralnego układu nerwowego.

Jeśli natomiast chodzi o ocenę bezpieczeństwa, to zawsze, gdy porównujemy bezpieczeństwo leków antyhistaminowych, powinniśmy brać pod uwagę działanie centralne (co do zasady jednak lek drugiej generacji powinien być pozbawiony działania centralnego) i bezpieczeństwo kardiologiczne. Jeśli stosujemy te leki dłużej, w większych dawkach, to mogą doprowadzać do niebezpiecznych zmian w zapisie EKG, a w konsekwencji do niebezpiecznych zaburzeń w rytmie serca. Ponadto, w wielu przypadkach stosujemy więcej niż podstawową dawkę leku. Większość międzynarodowych dokumentów o leczeniu alergii mówi, że jeśli np. leki antyhistaminowe nie działają w podstawowej zarejestrowanej dawce, to należy je stosować w dawce nawet czterokrotnie wyższej. W związku z tym musimy mieć pewność, że lek, który zastosujemy u pacjenta w dawce czterokrotnie wyższej, jest równie bezpieczny jak w pojedynczej.

Które leki przeciwhistaminowe są w takim razie bezpieczne i można je stosować przez długi czas?

W zasadzie leki antyhistaminowe drugiej generacji są bezpieczne, aczkolwiek są między nimi pewne różnice. Mamy wśród nich szczególnie bezpieczne, które mogą być stosowane nawet w bardzo wysokich dawkach. Mimo to nie wpływają na parametry rytmu serca i inne parametry, które służyłyby nam do oceny bezpieczeństwa grupy. Na rynku mamy obecnie dostępnych wiele substancji i jeszcze więcej preparatów o działaniu blokującym receptor histaminowy H1. Jak już wspominaliśmy właściwy wybór musi opierać się na ocenie kilku parametrów. Oczywiście: skuteczność i szybkość, np. bilastyna działa już po nieco ponad godzinie od podania. Po drugie: bezpieczeństwo. Tu powinno oceniać się kilka czynników: substancja nie może przekraczać bariery krew-mózg (CUN), to już właściwie standard, immanentna cecha antyhistaminików drugiej generacji, ale i wśród nich istnieją pewne różnice i za najbezpieczniejsze uważa się: bilastynę, dezloratadynę, rupatadynę. Kolejna ważna cecha to brak wpływu na QTc w elektrokardiogramie, czyli bezpieczeństwo kardiologiczne. Ponownie ? wszystkie leki drugiej generacji są bezpieczne. Ale, np. bilastyna nawet w dawce dwudziestokrotnie wyższej od dawki podstawowej jest uznana za bezpieczną. I wreszcie ? metabolizm. Znacząca część leków i różnych substancji przyjmowanych z pożywieniem jest metabolizowana w wątrobie w układzie cytochromu P450 (najczęściej przez izoenzym CYP3A4). Jest to powodem szeregu interakcji lekowych, nasilających lub osłabiających działanie kliniczne leku. Z tego powodu najlepiej podawać leki niewymagające tej ścieżki metabolicznej. Do tej grupy należą wszystkie substancje będące już metabolitami (m.in. desloratydyna czy feksofenadyna) oraz innowacyjne leki niepodlegające metabolizmowi, np. bilastyna.

Rynek leków przeciwhistaminowych jest szeroki, jak wspomniałem na początku, dlatego w każdym przypadku lekarz powinien starannie rozważyć dobór preparatu, bo najczęściej jest to lek przy którym pacjent pozostaje na wiele lat.

Czy ma znaczenie pora przyjmowania leku przeciwhistaminowego? Powinien być przyjmowany rano, czy raczej wieczorem?

W większości przypadków zaleca się stosowanie tych leków rano. W przypadku leków antyhistaminowych (rozpuszczalnych w wodzie) nie ma większego znaczenia, czy jest to przed jedzeniem, czy po jedzeniu. Mimo że czas działania większości preparatów to 24 godziny, to wiele osób, szczególnie w okresie szczytu sezonu, musi jednak używać preparatu dwukrotnie w ciągu doby, najczęściej ok. 7.00 i 17.00. Istnieje duża elastyczność, jeśli chodzi o potrzeby pacjenta. Gdy ma on objawy w środku nocy, bo np. jest uczulony na pierze, a nie chce zmienić poduszki, to trzeba tak dostosować porę podania leku, aby szczyt jego stężenia przypadł w środku nocy ? czyli należałoby podać lek po południu.

Wielu alergików przyjmuje leki antyhistaminowe latami. Czy to bezpieczne? Kiedy należałoby pomyśleć o odczulaniu, a kiedy wystarczy leczenie miejscowe?

Gdy mówiłem o bezpieczeństwie, to miałem na myśli długoterminowość. Właśnie dlatego musimy zwracać baczną uwagę na parametry bezpieczeństwa, ponieważ najczęściej nie są to leki stosowane doraźnie. W wielu przypadkach pacjenci stosują je przez cały sezon pylenia, a w przypadku alergenów całorocznych nawet cały rok. Jeżeli taka konieczność istnieje i pacjent ma istotne objawy alergii, które bardzo komplikują mu życie, to wtedy powinniśmy przejść do jedynej przyczynowej metody leczenia alergii (poza unikaniem alergenów), czyli do swoistej immunoterapii (odczulania).

Wszystkie te uwagi nie zmieniają faktu, że leki antyhistaminowe to bezpieczna i powszechnie stosowana grupa. Lepiej ich używać długotrwale, niż sięgać po leki skrajnie objawowe, typu alfa mimetyki, które mają tylko obkurczyć śluzówkę nosa i zlikwidować na chwilę uciążliwy objaw.

Wspomniał Pan, że alergicy w tym roku mniej cierpieli, m.in. z powodu noszenia maseczek. A jeśli zachorowali ? jak przechodzili COVID-19?

Były przeprowadzane na ten temat badania, oparte na analizie hospitalizacji. Okazało się, że alergia nie ma wpływu na przebieg COVID -19: ani negatywnego, ani pozytywnego. Natomiast dość dużym zdziwieniem był fakt, że pacjenci chorzy na astmę, którzy początkowo byli uważani za grupę ryzyka ciężkiego przebiegu COVID-19, przechodzą chorobę relatywnie łagodnie. Było wśród nich mniej osób, które przeszły ją ciężko lub bardzo ciężko. W dużej mierze jest to spowodowane używaniem przez nich przewlekle glikokortykosteroidów wziewnych. Przewlekła steroidoterapia okazała się takim leczeniem, które powodowało łagodniejszy przebieg COVID- 19. Nie ma natomiast dowodu, że jeśli zdrowej osobie w leczeniu COVID-19 poda się glikokortykosteroid wziewny dopiero po stwierdzeniu zachorowania, wpłynie to na przebieg choroby. Trwają badania weryfikujące tę część naszej wiedzy; na razie pojedyncze publikacje pokazują, że wymagałoby to stosowania istotnie wyższych dawek wziewnych glikokortykosteroidów.

Alergii nie należy się więc w szczególny sposób obawiać, to choroba naszych czasów. Trzeba ją po prostu skutecznie leczyć?

Alergia jest chorobą bardzo ciężką, jeśli popatrzymy na jej wpływ na jakość życia: bardzo ją pogarsza. Natomiast zgony w alergii zdarzają się bardzo rzadko, dotyczy to głównie ciężkich reakcji anafilaktycznych. Zdarzają się one w alergii pokarmowej, na jad owadów błonkoskrzydłych (m.in. os i pszczół), w alergiach na leki. Wielu pacjentów z alergiami pokarmowymi ma tak silne reakcje, że nawet śladowe ilości np. selera czy orzechów mogą odpowiadać za bardzo silną, niebezpieczną dla życia reakcję. Nie ma natomiast wątpliwości, że alergię trzeba leczyć systematycznie i przewlekle, gdyż ? jak już powiedziałem ? bardzo pogarsza ona jakość życia.

Rozmawiała Katarzyna Pinkosz

Artykuł Prof. Andrzej Fal: Leki antyhistaminowe podstawą leczenia alergii pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Lockdown spowodował, że więcej czasu spędzaliśmy w domach, w izolacji, przed monitorami, ze smartfonami, których z pewnością wiele osób godzinami nie wypuszczało z rąk.  Wielogodzinne  wpatrywanie się w ekran, narażanie wzroku na   szkodliwe oddziaływanie emitowanego przez nie światła, do tego przebywanie w suchych, rzadko wietrzonych   pomieszczeniach, ograniczenie do minimum aktywności fizycznej ? to prosta droga do zespołu suchego oka  ? mówi prof. Grażyna Malukiewicz, kierownik Katedry i Kliniki Chorób Oczu Collegium Medicum w Bydgoszczy.

Zespół suchego oka to nie jest schorzenie specyficzne dla koronawirusa, a jednak pandemia znacząco wpłynęła na wzrost tego problemu, który ? jak wynika z ocen okulistów ? wciąż narasta.

Istotnie, z zespołem suchego oka mamy do czynienia od dawna, to nie jest schorzenie, które dała nam pandemia. Ale prawdą jest, że znacznie nasiliła ten problem. Zacznijmy jednak może od tego, że zespół suchego oka, który nierzadko jest postrzegany jako uciążliwa dolegliwość, to choroba, która może nieść ze sobą całkiem poważne skutki. To wieloczynnościowa choroba powierzchni oka, z charakterystycznymi objawami ocznymi, wynikającymi z zaburzeń filmu łzowego.

Przyczyn, które mogą do tych zaburzeń prowadzić, jest bardzo dużo. Od tych środowiskowych, modyfikowalnych, takich, na które możemy mieć wpływ, po wewnątrzustrojowe czy stosowane niektóre leki. Tak więc, jeśli chodzi o przyczyny środowiskowe, zewnętrzne, do rozwoju tego schorzenia może przyczyniać się zanieczyszczone powietrze, którym oddychamy i które nas otacza, niska wilgotność powietrza, spędzanie zbyt dużo czasu przed monitorem komputera, telewizorem, częste korzystanie ze smartfonów i innych urządzeń mobilnych. Z innych czynników, które można określić jako okulistyczne, należałoby wymienić dysfunkcję powiekowych gruczołów Meiboma, noszenie soczewek kontaktowych, operacje refrakcyjne, alergiczne zapalenie spojówek. Nie bez znaczenia są też czynniki ogólne, niektóre choroby, takie jak cukrzyca, zakażenia wirusowe, pewne schorzenia tarczycy, niedobór niektórych   kwasów   tłuszczowych,   androgenów,   trądzik różowaty. Wreszcie ? wiek i płeć, a także rasa.

Z przyczyn, które Pani wymieniła, a przypuszczam, że jest ich jeszcze więcej, można wyciągnąć wniosek, że na zespół suchego oka praktycznie jesteśmy prawie wszyscy, nawet nie tyle narażeni, co wręcz skazani.

Niestety tak. To powszechny problem, a staje się coraz powszechniejszy.   Według   badań   epidemiologicznych może dotykać ponad 80 proc. populacji. Do tego ? po pierwsze, dane mogą być niedoszacowane, a po drugie, w wyniku pandemii z pewnością będzie to wyższy odsetek. Lockdown spowodował, że więcej czasu spędzaliśmy w domach, w izolacji, przed monitorami, ze smartfonami, których z pewnością wiele osób godzinami nie wypuszczało   z   rąk.   Takie   wielogodzinne   wpatrywanie   się   w ekran,   narażanie   wzroku   na   szkodliwe   oddziaływanie emitowanego przez nie światła, do tego przebywanie w suchych,   rzadko   wietrzonych   pomieszczeniach, ograniczenie do minimum aktywności fizycznej ? to prosta droga do zespołu suchego oka. Kiedyś ten zespół występował głównie u osób starszych, obecnie coraz więcej dzieci i młodzieży ma jego objawy. Właśnie, to świadczy o ogromnym wpływie czynników typowych dla zmieniającego się stylu życia. Kiedyś dzieci i młodzież więcej czasu spędzały na świeżym powietrzu, były bardziej aktywne fizycznie, nie mieliśmy tych wszystkich nowoczesnych urządzeń cyfrowych, a nawet telewizor nie kusił tak jak dziś. Już nie mówiąc o komputerach.

Jakie objawy świadczą, że już wystąpił problem zespołu suchego oka?

Są bardzo charakterystyczne i na tyle dokuczliwe, że nie da się ich nie zauważyć. To łzawienie, uczucie suchości(stąd nazwa zespół suchego oka), uczucie piasku pod powiekami, pieczenie, zamazywanie obrazu. Te objawy oczywiście powodują dyskomfort, sprzyjają częstemu dotykaniu oczu i ich okolic, tarciu, a to z kolei powoduje zakażenia, bo otwiera wrota infekcjom. Dużą rolę w podatności na zakażenia w obrębie narządu wzroku odgrywa enzym będący receptorem konwertującym angiotensynę 2 ? ACE2 i białko TMPRSS 2, mające duże powinowactwo do koronawirusa. Zaś dodatkowo czynnikiem sprzyjającym inwazji SARS-CoV-2 jest dynamika filmu łzowego, prowadząca od zainfekowanej powierzchni oka poprzez drogi łzowe do układu oddechowego i pokarmowego.

To pokazuje, że zespół suchego oka, kojarzony z dość błahą dolegliwością, wcale nie jest taki błahy i może prowadzić do poważnych, nawet ogólnoustrojowych schorzeń?

Jak najbardziej. Szczególnie ma to znaczenie właśnie teraz, podczas pandemii. O tym, że wirus SARS-CoV-2 może wnikać przez drogi łzowe i powodować uszkodzenia w układzie oddechowym, świadczy przykład chińskiego eksperta do walki z koronawirusem, który już na początku   pandemii   uległ   zakażeniu.   Stosował   maseczkę ochronną na nos i usta, ale nie zabezpieczał oczu. Pierwsze   symptomy   infekcji   były   dokładnie   takie   jak   przy zespole suchego oka i poprzedziły dalsze objawy, już ze strony układu oddechowego.

Jak chronić się przed zespołem suchego oka, czy ? i na ile ? ta ochrona powinna być większa niż ta, którą stosowaliśmy przed pandemią?

Na pewno powinniśmy przykładać do niej większą wagę. W zasadzie obowiązują te same zalecenia, które stosuje się przy profilaktyce suchego oka, czyli bardziej ograniczone kontakty z urządzeniami cyfrowymi, a jeśli już musimy   dłużej   posiedzieć   przed   monitorem   czy   komputerem, to przynajmniej co godzinę powinniśmy robić przerwy i wykonać kilka ćwiczeń oczu, nie zapominając o mruganiu, unikać dotykania powiek, nie trzeć ich. Warto stosować   odpowiednie   nawilżające   krople   do   oczu, przeznaczone właśnie z myślą o tych, którzy długo pracują oczami. Krople można stosować również przy soczewkach kontaktowych.

Okuliści zalecają, aby podczas pandemii zrezygnować z soczewek na rzecz tradycyjnych okularów. Ale one, niezależnie od pandemii, też mogą być przyczyną suchego oka?

Tak, jest takie zalecenie, w celach prewencyjnych. Natomiast jeśli chodzi w ogóle o soczewki, to przy właściwym ich użytkowaniu i profilaktycznym stosowaniu kropli są dla oka bezpieczne. Istotne jest też, ale to już zalecenie dla okulistów, aby pacjentów, którzy się do nich zgłaszają, informowali   o   możliwości   przeniesienia   zakażenia   koronawirusem przez oczy i by nie dotykali oczu, nosa, ust.

Przez długie lata leczenie zespołu suchego oka polegało na stosowaniu kropli. Dziś to już nie jedyna metoda? A skoro w pandemii jesteśmy bardziej narażeni na to schorzenie, zapewne większy wachlarz metod terapeutycznych jest bardziej wskazany?

Oczywiście. Dziś podchodzimy do terapii bardziej kompleksowo. To nie tylko krople, ale i higiena brzegów powiek. Nie bez powodu, gdyż problemy związane ze stanem   brzegów   powiek   mają   ścisły   związek   z   suchym okiem. Trąc oczy, dotykamy powiek, co może spowodować ich stan zapalny. Na brzegach powiek znajdują się ujścia gruczołów Meiboma, które wydzielają lipidy, tworząc cienką zewnętrzną powłokę filmu łzowego, chroniącą przed nadmiernym parowaniem łez. Jeśli powłoka ta zostanie uszkodzona, gruczoły zaczopowane, dochodzi do podrażnień, nadkażeń bakteryjnych i zwiększonego ryzyka   zespołu   suchego   oka.   Dlatego,   poza   kroplami, warto   stosować   profilaktykę   i  higienę   brzegu   powiek, stosując dostępne środki.

O tej porze roku oczy dokuczają szczególnie alergikom. Tak więc z jednej strony pandemia, z drugiej ? alergiczne zapalenia spojówek i jeszcze suche oko. Jak w tym kontekście zachować zdrowe oczy?

To nie jest trudne, wystarczy przestrzegać ogólnie przyjętych zasad higieny oczu i stosować profilaktykę, a w przypadku, gdy dostępne środki nie pomagają, udać się do okulisty.

Rozmawiała Bożena Stasiak

Artykuł Prof. Grażyna Malukiewicz: Suche oko w pandemii pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Zakażenie SARS-CoV-2 może dawać objawy dotyczące narządu wzroku. Najczęstszym jest zapalenie spojówek w trakcie infekcji oraz zespół suchego oka. Bardziej specyficznymi objawami są grudki w obrębie spojówki. W zdecydowanej większości przypadków zmiany były odwracalne, same ustępowały. W bardzo rzadkich sytuacjach dochodziło do zapalenia błony naczyniowej  ? mówi prof. dr hab. n. med. Jacek P. Szaflik, kierownik Katedry i Kliniki Okulistyki Wydziału Lekarskiego WUM, dyrektor Samodzielnego Publicznego Klinicznego Szpitala Okulistycznego w Warszawie i prezes Polskiego Towarzystwa Okulistycznego.

Jak na polską okulistykę wpłynęła pandemia COVID-19?

Po pierwszym trudnym okresie, kiedy zaprzestaliśmy wykonywania planowych zabiegów, bardzo szybko wypracowaliśmy właściwe procedury, żeby bezpiecznie móc leczyć pacjentów, minimalizując ryzyko zakażenia. Warto podkreślić, że Polskie Towarzystwo Okulistyczne było jednym z pierwszych towarzystw naukowych (obok Amerykańskiej Akademii Okulistycznej), które już na początku pandemii przedstawiło wytyczne dla lekarzy okulistów, jak bezpiecznie postępować z pacjentem okulistycznym. Razem z prof. Andrzejem Horbanem, konsultantem krajowym w dziedzinie chorób zakaźnych, opracowaliśmy również wytyczne dla osób noszących soczewki kontaktowe, aby mogły nadal z nich korzystać, zgodnie z zasadami bezpieczeństwa.

Przez cały czas dokładaliśmy starań, by normalnie mogły odbywać się operacje, w sposób bezpieczny dla pacjentów.

Co dziś wiemy o tym, jaki wpływ ma wirus SARS-CoV-2 na wzrok?

Zakażenie SARS-CoV-2 może dawać objawy dotyczące narządu wzroku. Najczęstszym jest zapalenie spojówek w trakcie infekcji oraz zespół suchego oka ? zdarzało się to stosunkowo często. Bardziej specyficznymi objawami są grudki w obrębie spojówki. W zdecydowanej większości przypadków zmiany były odwracalne, same ustępowały. W bardzo rzadkich sytuacjach dochodziło do zapalenia błony naczyniowej. Planujemy przeprowadzenie badania oceniającego stan narządu wzroku u pacjentów w trakcie infekcji COVID-19, a następnie kilka miesięcy później. Mając jego wyniki, będziemy mogli więcej powiedzieć, jaki był wpływ wirusa na narząd wzroku.

Warto podkreślić, że dosyć częstym problemem w okresie pandemii była zwiększona częstość występowania zespołu suchego oka. Było to wywołane dwoma czynnikami: po pierwsze większą liczbą godzin, które spędzamy przy komputerach, pracując zdalnie, a po drugie ? noszeniem maseczek. Maski powodują, że powietrze jest wydychane w kierunku powierzchni oczu. Szczególnie zauważały to wszystkie osoby noszące okulary, które stale zaparowywały.

Wirus SARS-CoV-2 nie powodował jednak uszkodzenia wzroku?

Nie, na szczęście zmysł wzroku, który dostarcza nam 80-90 proc. bodźców ze świata zewnętrznego, jest w bardzo niewielkim stopniu dotknięty przez SARS-CoV-2. Musimy jednak pamiętać o możliwości zakażenia koronawirusem poprzez powierzchnię oka. Dlatego wciąż bardzo aktualne są zalecenia, by unikać dotykania oczu rękami, zwłaszcza po kontaktach z innymi osobami.

Okulary są pewnego rodzaju barierą chroniącą przed zakażeniem koronawirusem?

To prawda, okulary mogą w pewien sposób chronić przed wirusami zawartymi w aerozolu wydychanym przez zakażoną osobę. Niestety, jak wspominałem, noszenie równocześnie maski i okularów stanowi pewien problem z powodu ich zaparowywania, a także powstawania zespołu suchego oka. Pewnym rozwiązaniem dla osób, które noszą okulary, jest szczelne zaklejanie maseczki na nosie plastrem ? wtedy wydychane powietrze nie jest kierowane w stronę oczu.

Skoro tak częstym problemem jest zespół suchego oka, to w jaki sposób dbać o oczy, by uniknąć tego schorzenia?

Na pewno trzeba starać się robić częste przerwy w pracy przy komputerze, mrugać oczami, częściej stosować krople nawilżające oczy. Ważny jest też wybór maseczki i odpowiednie jej dopasowanie, żeby mniej powietrza przedostawało się w okolice oka. Na zespół suchego oka i podrażnienia oczu były szczególnie narażone osoby, które spędzały wiele godzin w kombinezonach, maskach, przyłbicach: przede wszystkim personel medyczny. Rogówka jest nieukrwiona, nie otrzymuje więc tlenu ? tak jak inne części organizmu ? poprzez natlenowaną krew, tylko jest on pobierany z atmosfery. Jeśli długi czas przebywamy w kombinezonie, goglach, przyłbicy, maseczce, to może dojść do zaburzeń w metabolizmie, związanych z brakiem dostępu powietrza. Szczególnie osoby pracujące wiele godzin w maskach, kombinezonach, przyłbicach narażają także narząd wzroku na dyskomfort.

Wiele osób w trakcie pandemii odwlekało wizytę u okulisty, uważając, że można z tym poczekać, że lepiej nie narażać się na kontakt z koronawirusem w placówkach ochrony zdrowia. Część pacjentów przekładała planowe wizyty, uważając, że można poczekać. Czy faktycznie można operacje odłożyć na później?

Odwlekanie wizyt i zabiegów okulistycznych to bardzo niepokojące zjawisko, na które zwróciliśmy uwagę już w trakcie pierwszej fali COVID-19. Biorę udział w pracach zespołu niezależnych ekspertów ?Continue curatio?. Zachęcamy pacjentów, aby korzystali z porad i leczenia, nie odkładali diagnostyki i terapii, gdyż może to mieć bardzo poważne skutki zdrowotne.

Obawa pacjentów była zrozumiała w pierwszym okresie pandemii. Obecnie jednak w placówkach ochrony zdrowia warunki są bardzo wyśrubowane, jeśli chodzi o reżim sanitarny. Stosowane są wszelkie środki zabezpieczające, takie jak maseczki, rękawiczki, środki dezynfekcyjne. W szpitalach i placówkach ochrony zdrowia przestrzega się zaleceń ? personel medyczny chodzi w maskach, podobnie pacjenci. Są odpowiednio wentylowane pomieszczenia, powietrze jest dezynfekowane poprzez system lamp UV. Podczas badania stosowane są maski, środki do dezynfekcji, rękawiczki. Nawet w okresie rozluźnienia restrykcji placówki ochrony zdrowia są miejscami, gdzie cały czas przestrzegano zaleceń, dlatego było mniejsze ryzyko zachorowań. Badanie okulistyczne wymaga bliskości pacjenta z lekarzem, dlatego mamy również osłony, korzystamy z masek. Wszyscy pracownicy w szpitalu, którym kieruję, mieli wykonywane regularne testy w kierunku koronawirusa, a obecnie niemal wszyscy są już zaszczepieni. Pacjenci przyjmowani do szpitala, do operacji planowych, są rutynowo badani w kierunku koronawirusa. Staramy się zrobić wszystko, by środowisko szpitala uczynić jak najbezpieczniejszym dla pacjentów.

Odkładanie diagnostyki i leczenia może spowodować bardzo niekorzystne skutki, często nieodwracalne. Niektóre z chorób oczu są odwracalne, np. zaćma: po operacji można z powrotem dobrze widzieć, a nawet lepiej ? dzięki zastosowaniu nowoczesnego leczenia i nowoczesnych soczewek. Są natomiast choroby, które niszczą narząd wzroku nieodwracalnie ? tak jest np. w przypadku jaskry. Pogorszenia widzenia czy utraty wzroku nie da się już cofnąć. Dlatego apelowaliśmy do pacjentów o to, żeby nie odwlekali ? jeśli to nie jest konieczne ? wizyt u okulisty, badań, a także planowych zabiegów. Wydaje się, że procedury w ochronie zdrowia są przestrzegane w dużo większym stopniu niż gdziekolwiek indziej, a większym ryzykiem dla chorego jest zaniedbanie leczenia niż przyjście na badanie czy zabieg.

Obecnie zabiegi okulistyczne odbywają się już normalnie, tak samo jak przed pandemią?

W zasadzie tak, stosując środki zabezpieczające, możemy wykonywać wszystkie zabiegi. W naszym szpitalu realizujemy wszystkie rodzaje zabiegów, jak przed pandemią. Natomiast jeśli chodzi o liczbę wykonywanych świadczeń, to jest ona wciąż nieco niższa, ze względu na wdrożone procedury minimalizujące ryzyko transmisji koronawirusa. Jednak np. w przypadku przeszczepień rogówki, jeśli tylko mamy materiał do przeszczepienia, realizujemy wszystkie zaplanowane operacje. Niestety nadal obserwujemy, że część pacjentów wciąż rezygnuje z wykonywania operacji. Martwimy się, co będzie, gdy zakończy się pandemia. Mogą być bardzo długie kolejki do okulisty, do wykonania operacji. Paradoksalnie, obecnie jest bardzo dobry czas na poddanie się leczeniu okulistycznemu.

Rozmawiała Katarzyna Pinkosz

Artykuł Prof. Jacek P. Szaflik: Odkładanie diagnostyki i leczenia może spowodować nieodwracalne skutki pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Pandemia COVID-19 wskazała słabe strony ochrony zdrowia, w tym bezpieczeństwo pracy lekarzy. Dlatego nowy Program UE dla zdrowia na lata 2021-2027 to w głównej mierze wsparcie finansowe dla inicjatyw mających na celu poprawę opieki zdrowotnej w trakcie potencjalnych kryzysów, ale także pozwalających na skuteczne reagowanie w sytuacjach zagrożenia zdrowia publicznego.

Konkursy ogłaszane w ramach Programu UE dla zdrowia mają być poświęcone m.in. przygotowaniu pracowników ochrony zdrowia do pracy na terenie całej UE, tworzeniu rezerw wykwalifikowanej kadry medycznej oraz ekspertów mogących podlegać mobilizacji w celu zapobiegania kryzysom zdrowotnym w całej UE i właściwej reakcji na zagrożenia epidemiczne. Wśród celów Programu UE dla zdrowia są m.in. wzmocnienie systemów opieki zdrowotnej poprzez inwestycje w zdrowie publiczne, chociażby przez działania na rzecz promocji zdrowia, w tym dobrostanu psychofizycznego i profilaktyki chorób, np. niezakaźnych, w szczególności nowotworowych i rzadkich, oraz poprawę dostępu do opieki zdrowotnej.

FISZKA PROJEKTOWA

Wiele miejsca Program UE dla zdrowia przeznacza na projekty związane z obciążeniami zdrowotnymi wynikającymi z degradacji i zanieczyszczenia środowiska, w szczególności powietrza, wody i gleby, ale również ? zmian demograficznych (w tym starzenie się społeczeństwa).

Pierwsze konkursy w ramach Programu powinny zostać ogłoszone w najbliższych tygodniach. Czas do rozpoczęcia wstępnych naborów można wykorzystać na skontaktowanie się z potencjalnymi zainteresowanymi ? jednostkami ochrony zdrowia z innych krajów UE, ale także lekarzami, najlepiej ze szpitali klinicznych, uniwersyteckich lub stowarzyszeń i izb lekarskich.

Jeszcze przed ogłoszeniem tematyki pierwszych konkursów warto przygotować fiszkę projektową ? informacje o interesującym nas zagadnieniu, preferowanej formie współpracy (lider lub partner konsorcjum), a także o ofercie związanej z wykonywaniem określonych działań projektowych (np. możliwość realizacji akcji profilaktycznych lub przeprowadzania badań przesiewowych).

WNIOSKI DO KONKURSÓW W RAMACH PROGRAMU MOGĄ BYĆ SKŁADANE WYŁĄCZNIE PRZEZ MIĘDZYNARODOWE KONSORCJA PROJEKTOWE ZŁOŻONE Z INSTYTUCJI LUB ORGANIZACJI Z MINIMUM TRZECH KRAJÓW UE ? LICZBA KONSORCJANTÓW MOŻE RÓŻNIĆ SIĘ W ZALEŻNOŚCI OD TEMATYKI NABORU.

UDZIAŁ W PROJEKCIE I ZADANIA

Wnioski do konkursów w ramach Programu mogą być składane wyłącznie przez międzynarodowe konsorcja projektowe złożone z instytucji lub organizacji z minimum trzech krajów UE ? liczba konsorcjantów może różnić się w zależności od tematyki naboru.

Przed podjęciem decyzji o udziale w przygotowywaniu wniosku w konsorcjum międzynarodowym i ewentualnej późniejszej realizacji przedsięwzięcia warto poinformować przełożonych o rozważaniu uczestnictwa w danym projekcie.

Zdarza się, że w projektach UE uczestniczą lekarze niereprezentujący konkretnej instytucji naukowo-badawczej czy szpitala uniwersyteckiego lub klinicznego, a medycy wykonują wówczas zadania projektowe jako podwykonawcy. Pełnoprawnymi partnerami w konsorcjach, które mogą składać wnioski i realizować projekty, są przedstawiciele konkretnych instytucji czy placówek medycznych, z tzw. umocowaniem do pracy w danym przedsięwzięciu międzynarodowym.

Udział w projekcie międzynarodowym w ramach konkursów UE jest związany z koniecznością wykonywania określonych zadań, zgodnie z ustaleniami konsorcjum, ale także wymaga obecności na różnego rodzaju szkoleniach czy warsztatach ? w czasie pandemii są to konferencje i spotkania online. Praca w ramach projektu nie powinna pozostawać w sprzeczności z wykonywaniem obowiązków służbowych ? warto poprosić przełożonego np. o oddelegowanie do zadań projektowych w części czasu pracy, np. dydaktycznej (w przypadku lekarza pracującego w szpitalu uniwersyteckim czy klinice).

WSPARCIE FINANSOWE

Komisja Europejska na sfinansowanie projektów w ramach Programu UE dla zdrowia na lata 2021-2027 planuje przeznaczyć 9,4 mld euro. Na pozyskanie wsparcia finansowego mogą liczyć działania obejmujące m.in. szkolenia i programy wymiany personelu medycznego oraz pracowników opieki zdrowotnej, współpracę i partnerstwa transgranicznie, w tym w regionach transgranicznych, czy inwestycje w innowacyjne projekty związane z inicjatywami o wysokiej wartości dodanej ? czyli mogące być traktowane jako dobre praktyki do stosowania we wszystkich krajach UE ? oraz w tzw. krytyczną infrastrukturę zdrowotną.

W ramach Programu UE dla zdrowia planowana jest ścisła współpraca z Programem w zakresie badań naukowych i innowacji ?Horyzont Europa?, który obejmuje również klaster ?Zdrowie?. Program ?Horyzont Europa? zapewni wsparcie finansowe badań naukowych i innowacji w zakresie m.in. dbałości o zdrowie przez całe życie, a także środowiskowych i społecznych uwarunkowań zdrowia. Na pozyskanie finansowania mogą liczyć również projekty z zakresu m.in. chorób niezakaźnych i rzadkich, systemów opieki zdrowotnej czy nowoczesnych technologii i rozwiązań cyfrowych w ochronie zdrowia. Istotne znaczenie wśród projektów poświęconych konkretnym obszarom ochrony zdrowia ma tematyka chorób nowotworowych, która stanowi jeden z głównych priorytetów Komisji Europejskiej w zakresie polityki zdrowotnej.

Konkursy, zarówno w ramach Programu UE dla zdrowia, jak i Horyzont Europa, będą ogłaszane na stronach Funding&Tenders Portal (https://ec.europa.eu/info/funding-tenders/opportunities/portal/screen/home).

Magdalena Pokrzycka-Walczak

Artykuł Nowy Program UE dla zdrowia ? nowe możliwości dla kadry medycznej pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Pokonanie wirusa SARS-CoV2 i zakończenie pandemii COVID-19 ? to najważniejsze, globalne wyzwanie z jakim od ponad roku mierzy się cały światowy system opieki zdrowotnej. Kolejne mutacje, czy powikłania, z którymi zmagają się ozdrowieńcy to problemy dzisiejszej medycyny. Jednocześnie lekarze cały czas starają się nieść pomoc także innym pacjentom i dbać o to, by mieli oni dostęp do niezbędnych terapii. By lepiej zrozumieć wirusa i pomóc chorym potrzeba sprawdzonej i profesjonalnej wiedzy. Już niebawem kilka tysięcy ekspertów z całego świata będzie uczestniczyć w kolejnej Międzynarodowej Konferencji Adamed. Wydarzenie pt. ?Kolejny rok pandemii i nowe wyzwania w służbie zdrowia? odbędzie się ponownie w formie online w dniach 22-23 kwietnia 2021.

Dotychczas to wiedza oparta na najnowszych badaniach naukowych, współpraca z ekspertami oraz innowacje były jedynymi sprawdzonymi sposobami walki z koronawirusem. Odpowiadając na kluczowe wyzwania współczesnej medycyny, Adamed już po raz drugi zaprasza lekarzy z dziewięciu krajów z Europy i Azji na Międzynarodową Konferencję Adamedu. Wydarzenie będzie poświęcone nowościom w temacie walki z COVID-19 oraz obserwacjom jak pandemia zmienia codzienną praktykę kliniczną i jakie wyzwania stawia przed lekarzami. Wykłady będą transmitowane online wraz z tłumaczeniem na język polski, angielski, rosyjski i hiszpański.

Głównym prowadzącym II Międzynarodowej Konferencji Adamed będzie prof. Andrzej M. Fal – Kierownik Kliniki Alergologii, Chorób Płuc i Chorób Wewnętrznych w szpitalu MSWiA w Warszawie i prezes zarządu Polskiego Towarzystwa Zdrowia Publicznego. Jego zdaniem organizacja tego typu wydarzenia jest ogromnym wsparciem dla lekarzy: W pierwszej edycji konferencji uczestniczyło ponad 10 tysięcy lekarzy. Przez dwa dni dyskutowaliśmy praktycznie o wszystkim co może być dla nas użyteczne w leczeniu naszych pacjentów i zatrzymaniu COVID-19. Od tamtego czasu minęło kilka miesięcy, pandemia co prawda wciąż jest groźna, ale zaczęliśmy się szczepić i zyskiwać pewne punkty w walce z koronawirusem. By zyskać ich jeszcze więcej spotkajmy się podczas II Międzynarodowej Konferencji Adamed.

W agendzie konferencji znalazły się prelekcje 18 ekspertów z 9krajów dotyczące m.in. takich tematów jak rola psychiatrów w czasach pandemii, powikłania po przejściu COVID-19 i rehabilitacja pacjentów oraz wpływ tej choroby na zdrowie reprodukcyjne. Nie zabraknie też najnowszych informacji dot. szczepień.

Więcej informacji o wydarzeniu na stronie: https://adamedunited.com/

Artykuł O globalnych wyzwaniach związanych z pandemią COVID-19 na II Międzynarodowej Konferencji Adamedu pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Pandemia odcisnęła piętno na całej populacji, co widać w poziomie stresu, zaburzeń nastroju, zmęczeniu, co przekłada się także na relacje w związkach i życie intymne ? mówi prof. Zbigniew Izdebski, seksuolog z Uniwersytetu Warszawskiego i Zielonogórskiego.

Od 1997 roku prowadzi Pan badania nad seksualnością naszych rodaków, prezentując wyniki w kolejnych raportach. Niedawno ukazał się najnowszy ? raport Zbigniewa Izdebskiego i Polpharmy na temat: ?Zdrowie, relacje w związkach i życie seksualne Polaków w czasie pandemii COVID-19?. Patrząc na statystyki, odnoszę wrażenie, że chyba nie jest tak źle, jak można by się spodziewać. Zaintrygowało mnie np., że 22 proc. ankietowanych zadeklarowało polepszenie swojej relacji uczuciowej w pandemii. Faktycznie nie jest źle?

Powiem może nieco enigmatycznie: i tak, i nie. Na te wszystkie wnioski należy patrzeć całościowo, bez oderwania od kontekstu, ale jednocześnie zwracając uwagę, z jaką grupą wiekową mamy do czynienia. Pandemia odcisnęła piętno na całej populacji, co widać w poziomie stresu, zaburzeń nastroju, zmęczeniu, ale różnie to wygląda w różnych grupach wiekowych, co przekłada się także na relacje w związkach i życie intymne. My, Polacy, i bez pandemii żyjemy w świecie dużego zmęczenia i stresu, a pandemia wielu z nas uświadamia to do bólu.

Owszem, 22 proc. ankietowanych przyznało, że ich związek się wzmocnił, ale 8 proc. zaobserwowało pogorszenie wzajemnych relacji, a 6 proc. zaczęło poważnie myśleć o rozwodzie, chociaż wcześnie takich myśli w ogóle do siebie nie dopuszczało.

31 proc. badanych doświadczyło załamania, kryzysu psychicznego, co oczywiście przekłada się na relacje w związku. Najbardziej dotyczy to osób młodszych, w wieku 18-29 lat. To w tej grupie występuje najwięcej stanów przygnębienia, załamania.

A jak ktoś jest przygnębiony, źle się czuje, to i seksu mu się nie chce.

Otóż to. Bo samopoczucie psychiczne i kondycja fizyczna, także to, jak oceniamy nasz związek, w znacznym stopniu wpływa na nasze poczucie szczęścia. Czując się szczęśliwymi, nabieramy ochoty na wiele rozmaitych aktywności, w tym seks.

Lockdown spowodował, że np. w grupie zwykle bardzo aktywnej seksualnie, w wieku 30-49 lat, ocena swojego życia intymnego, w porównaniu z rokiem 2017, spadła o 12 punktów procentowych ? z poziomu 71 do 59 proc. Ale np. u osób powyżej 60. roku życia ocena zadowolenia z życia seksualnego wzrosła o 12 punktów procentowych.

Zapewne zmieniły się też niektóre zwyczaje, chociażby z tego powodu, że pozostając w domach, poddani różnym obostrzeniom, rzadziej mieliśmy sposobność poznania kogoś w realu czy np. uprawiania seksu na łonie natury.

Istotnie, częściej i chętniej zaczęliśmy korzystać z portali randkowych ? w grupie 18-29 lat 28 proc. osób deklaruje, że zwiększyła się ich częstość korzystania z portali/aplikacji randkowych. Częściej oglądaliśmy w internecie materiały erotyczne i pornograficzne. A jeśli chodzi o miejsce współżycia, to w lockdownie najczęściej, w ok. 94 proc., robiliśmy to w domu, a 90 proc. we własnej sypialni. Co ciekawe, ale w tej sytuacji oczywiste, w miejscu pracy uprawiało seks 1 proc. ankietowanych, podczas gdy w poprzednim moim raporcie przyznawało się do tego 15 proc. ankietowanych.

Z tego najnowszego raportu wynika, że ok. 50 proc. uczestników badania doświadczyło łóżkowych problemów, w przypadku mężczyzn ? głównie zaburzeń erekcji.

Trudności w odbyciu stosunku dotyczą także kobiet; one zwracały uwagę przede wszystkim na zmęczenie, stres, obawę, że ich ciało nie jest atrakcyjne. Zarówno kobietom, jak i mężczyznom przeszkadzał brak intymności, spowodowany obecnością w domu innych osób. Obserwujemy także odłożenie planów prokreacyjnych. Im młodsi badani, tym częściej te plany odkładali. Taką decyzję podejmowało ok. 14 proc. ankietowanych. Jestem pewien, że gdybym teraz przeprowadzał badania, to ten procent byłby dużo wyższy, za sprawą tzw. ustawy antyaborcyjnej.

W jakim stopniu pandemia miała wpływ na pojawienie się u mężczyzn zaburzeń erekcji czy pogłębienie już istniejących?

Od razu zwrócę uwagę na to, że jest pewna grupa mężczyzn, u której ryzyko wystąpienia zaburzeń erekcji czy też ich nasilenie w czasie pandemii było minimalne albo zerowe, a nawet byli tacy, dla których pandemia okazała się pod tym względem korzystna. To mężczyźni, którzy mieli zaburzenia erekcji o charakterze psychogennym, np. na skutek stresu, zmęczenia wywołanego pracą stacjonarną. Kiedy z konieczności przeszli na tryb pracy online, przestali się stresować i uzmysłowili sobie, jak praca przyczyniła się do ich niepowodzeń w łóżku.

Jednak w większości istotnie pojawiały się trudności w odbyciu stosunku, a w przypadku mężczyzn były to problemy z erekcją. I o ile jeszcze przed lockdownem mężczyźni jakoś sobie z tym radzili, ratując się farmakologicznie dostępnymi także bez recepty specyfikami, to teraz już niekoniecznie. Mam pacjentów, którzy przyznają, że kiedyś, nawet mimo oporów natury psychologicznej, chodzili do apteki, żeby je nabyć. Teraz tego nie robią. Jeden z pacjentów powiedział mi: ?Jakoś głupio mi było kupować te leki, żeby nie wyjść na jakiegoś prymitywa. Bo tu takie zagrożenie pandemiczne, a ja ze swoim wzwodem??.

Wciąż spora jest grupa mężczyzn, którzy radzą sobie, nabywając przez internet rozmaite specyfiki, ale to ryzykowne. Zaburzenia erekcji mogą mieć różne przyczyny i dopiero po ich ustaleniu można wdrożyć odpowiednią terapię. Oczywiście nie mówię o sporadycznych tego typu problemach, które mogą, w różnych sytuacjach życiowych, przytrafić się każdemu mężczyźnie.

Przełomem w leczeniu zaburzeń erekcji było pojawienie się słynnej niebieskiej tabletki.

Ta tabletka dała mężczyznom z zaburzeniami wzwodu niesamowity komfort w łóżku. Od tego czasu pojawiło się na rynku wiele preparatów o podobnym mechanizmie działania, chociaż występują też między nimi różnice, głównie w czasie działania. Wachlarz tych leków ? bo trzeba wyraźnie podkreślić, że preparaty na zaburzenia erekcji to leki, a nie suplementy diety czy afrodyzjaki ? jest na tyle szeroki, że każdy może znaleźć ten najodpowiedniejszy dla siebie. Część z nich można już nabyć bez recepty.

Ich czas działania jest chyba najbardziej istotny? I to zapewne szczególnie w trakcie pandemii, gdy trudno zaplanować, kiedy będziemy się kochać?

To prawda. Niektóre tabletki działają krócej, inne dłużej od momentu zażycia. W sytuacjach, kiedy nie możemy sobie zaplanować, o jakiej porze będziemy uprawiać seks, najbardziej wskazane są te dłużej działające, dające mężczyźnie większy komfort, co mniej będzie go stresować. Bo co z tego, że zażyje tabletkę działającą kilka godzin, jeśli w tym czasie coś się wydarzy i do stosunku nie dojdzie? Oczywiście pojawi się stres, który jeszcze bardziej pogłębi problem.

Dla grupy mężczyzn, którzy są bardziej nastawieni na spontaniczny seks, korzystniej jest stosować np. tadalafil, jeden z leków z grupy inhibitorów fosfodiesterazy typu 5, który działa do 36 godzin od momentu zażycia. Ten preparat można przyjmować okazjonalnie albo, w mniejszych dawkach, co dzień. Działa nie tylko na erekcję, ale ogólnie wzmacniająco na układ płciowy, reguluje poranne wzwody. Krótko mówiąc, wzmacniając erekcję, wzmacnia męskie ego, co dla wielu mężczyzn jest bardzo ważne. Bo, jak spojrzy na swojego sprawnego penisa, od razu lepiej się czuje.

Rozmawiała Bożena Stasiak

Artykuł Prof. Zbigniew Izdebski: Seks w czasach pandemii pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Wielu z nas zachorowało, wielu z nas przeszło przez infekcję, nie zauważając u siebie żadnych oznak choroby. Niestety, wielu zachorowało ciężko, zbyt wielu odeszło. To nie koniec. Przed nami kolejne opisane powyżej możliwości covidowej choroby. Podczas covidowego cyklonu dramatycznie wychodzi bezmyślność i zaniedbania. Jakie są to zaniedbania? Po której stronie? Przyjrzyjmy się temu bliżej w pandemicznej covidowej grozie. Może dzięki temu w przyszłości uda się uniknąć wielu ludzkich dramatów. Może przy następnej – nie daj Bóg – pandemii, będziemy mądrzejsi.

Ale, po kolei.

Znaczącą stroną zwiększającą koszmar COVID są ludzie. Wręcz chciałoby się powiedzieć – społeczeństwo. To zdrowe, jeszcze zdrowe, i niestety coraz bardziej liczna już chorująca jego część. Otóż świadomość społeczna, bez względu na wykształcenie, status społeczny czy zamożność, ale i narodowość, jest delikatnie mówiąc mizerna, a czasem wręcz świadomie durna. Podam przykład. Wśród moich znajomych są znakomicie sytuowani stomatolodzy. Z dumą informują wszystkich, którzy chcą słuchać, że przeszli wprawdzie dość ciężko objawy dokładnie pasujące do infekcji covidowej, ale nie badali się na wszelki wypadek, bo trzeba było przyjąć pacjentów. Po potwierdzeniu zakażenia musieliby zamknąć gabinety, no i stracić kasę. Choroba jeszcze zostawiła u nich trochę skutków, ale co tam… Takich jak oni możemy znaleźć wokół nas. Jak ich nazwać? Odważnymi głupcami? Używając starego, socjalistycznego nazewnictwa ? szkodnikami społecznymi? Czy zdają sobie sprawę, że mają krew na rękach? Dzięki takim ?odważnym? pandemia rozwija się znakomicie.

Dramatycznie przeżywamy izolację. Ale co tam… Wpaść na chwilę do przyjaciół, do rodziny to przecież nic takiego. Być wprawdzie chorym, ale z głupim uśmiechem podkreślając, że przecież nie śmiertelnie, więc można zjeść wspólną kolację, wypić drinka, pośmiać się z tych, co siedzą w domu. Żaden problem. Dotąd wydawało się, że COVID-19 jest domeną starszych osób. Ale brytyjski wariant wirusa, w połączeniu z ?odważnymi młodymi gniewnymi?, spowodował, że średni wiek zachorowania błyskawicznie się obniża. Ba, coraz więcej jest informacji o chorujących dzieciach. Coraz więcej jest też informacji o ponownych zachorowaniach, także u tych, którzy się zaszczepili. No bo szczepionka nie daje 100% odporności.

Prawdziwa groza zaczyna się w momencie, gdy choroba wymusza pójście do szpitala. Na oddział covidowy. Objawy choroby, w jej tak zwanym naturalnym przebiegu, są dramatyczne. Być może część z Czytelników ma kłopoty z wyobrażeniem sobie duszności pacjenta z COVID-19. Proponuję bezpieczny eksperyment, do zrobienia w warunkach domowych. Proszę wziąć papierową, sklepową torebkę i po przyłożeniu do ust przez kilka minut oddychać przez nią. Gdy zacznie brakować tchu, proszę jeszcze pooddychać 5 minut, a wtedy zrozumie się istotę tej choroby. Tak oddychają i tak duszą się pacjenci. Pomocą dla chorego jest podanie mu tlenu, a poprzez różne sposoby jego podawania duszność może zniknąć albo się zmniejszyć. Oddech chorego się poprawia. Niestety, sam tlen czasem nie wystarcza. Trzeba przekazać oddychanie maszynie i powierzyć się ludziom w kombinezonach, czyli zastosować respirator. Gdy respirator nie wystarcza, ostatnim prawie ratunkiem zostaje ECMO, czyli pozaustrojowe utlenowanie krwi. Gdy jednak płuca przestają istnieć, czyli chory nie ma czym oddychać, to super szczęśliwiec może trafić do szpitala, gdzie może mieć szansę na przeszczep. Jeśli jednak żadna z medycznych metod pomocy nie skutkuje, to pozostaje puste miejsce przy stole, pamięć rodziny i przyjaciół.

Groza w pandemii to także uświadomienie sobie, jak ogromne mamy braki ludzi w białych fartuchach, czyli personelu lekarskiego, pielęgniarskiego i ratowników medycznych. Wychodzą zaniedbania w kształceniu lekarzy, bo mamy ich praktycznie najmniej w Europie na głowę mieszkańca! Skutkują głupkowate powiedzenia, że lekarz i tak sobie dorobi, dlatego nie ma co mu płacić w państwowej służbie zdrowia zbyt dużo. Wychodzą w praktyce piękne poselskie słowa skierowane do emigrujących lekarzy ? A niech jadą!? oraz rozwiązanie problemu przez innego orła polskiej polityki: ?Trzeba wziąć ich (lekarzy) w kamasze?. Skutki zaniedbań w tym zakresie są dramatyczne. Ciekawe, czy w przyszłości powiedzenie ?Polak i przed szkodą, i po szkodzie głupi? będzie odnosić się polskiej rzeczywistości pocovidowej. Oby nie!

Prof. dr hab. med. Aleksander Sieroń dr h.c. multi

Artykuł Profesor Sieroń o medycynie i nie tylko: COVID ? W OKU CYKLONU pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Jeszcze przed pandemią młodzi pracownicy służby zdrowia doświadczali dużego stresu i natłoku obowiązków. Ostatnie miesiące tylko wyostrzyły ten stan i uwidoczniły szereg deficytów, związanych m.in. z niedoborem kadr medycznych i brakiem nowoczesnych narzędzi w opiece nad pacjentami. Ten ostatni czynnik młodzi medycy wymieniają jako jeden z najważniejszych, wpływających na ich poziom satysfakcji z pracy. Ponad 3/4 uważa też, że wdrożenie nowych technologii w ochronie zdrowia pozwoliłoby im lepiej radzić sobie z natłokiem pracy i obowiązków, a zdaniem 60 proc. umożliwiłoby też zmniejszenie poziomu zawodowego stresu ? wynika z raportu Future Health Index 2020.

Mówi: prof. dr hab. n. med. Ryszard Gellert, kierownik Kliniki Nefrologii i Chorób Wewnętrznych, Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego
dr Małgorzata Gałązka-Sobotka, dyrektor Instytutu Zarządzania w Ochronie Zdrowia, Uczelnia Łazarskiego
Michał Kępowicz, dyrektor ds. relacji strategicznych, Philips Healthcare 

? Motywacja do pracy wśród personelu medycznego jest kiepska, bo zagrożenia w tym zawodzie są duże, a rozwiązań, które by usprawniały pracę, nie widać. Musimy na nie poczekać i trzeba by je wdrożyć jak najszybciej, a wtedy być może zainteresowanie pracą w sektorze medycznym wzrośnie ?ocenia w rozmowie z agencją Newseria Biznes prof. dr hab. n. med. Ryszard Gellert, kierownik Kliniki Nefrologii i Chorób Wewnętrznych, Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego.

Badanie Future Health Index 2020, przeprowadzone na zlecenie firmy Philips w czasie pandemii wśród młodych przedstawicieli zawodów medycznych w Chinach, USA, Niemczech, Francji i Singapurze, pokazało, że pandemia nie musi wpłynąć na spadek motywacji do pracy w zawodach medycznych. 38 proc. respondentów odpowiedziało, że po doświadczeniach związanych z COVID-19 są bardziej chętni, żeby kontynuować rozwój w ramach tej ścieżki kariery. Przykładowo w USA przed pandemią 46 proc. młodych rozważało porzucenie swojej profesji, teraz deklaruje to tylko 21 proc. Jedynie w Singapurze odsetek ten wzrósł w ostatnim czasie.

Karierze medycznej młodych osób towarzyszą jednak różne problemy. Jak wynika z wcześniejszej edycji badania, wykonanego w przededniu kryzysu pandemicznego, młode pokolenie pracowników opieki zdrowotnej już wówczas sygnalizowało rozbieżności między wyobrażeniami a rzeczywistym przebiegiem swojej kariery zawodowej. Zdaniem 41 proc. realia pracy w zawodzie są zgodne z ich oczekiwaniami, z kolei 58 proc. nie zgadza się z takim stwierdzeniem lub nie ma na ten temat zdania.

? Personel medyczny młodego pokolenia w Polsce zmaga się z brakami dotyczącymi umiejętności pozaklinicznych i ? w niektórych obszarach ? także z rozbieżnościami pomiędzy oczekiwaniami co do kariery a rzeczywistością. Są to problemy, które warto zaadresować w pierwszej kolejności. W tym względzie można jeszcze dużo zrobić, żeby dać młodym przedstawicielom zawodów medycznych więcej satysfakcji, więcej poczucia, że rzeczywistość odpowiada ich potrzebom  ? mówi Michał Kępowicz, dyrektor ds. relacji strategicznych w Philips Healthcare.

To zwiększyłoby także skłonność młodych osób do polecania innym kariery w medycynie. W Polsce taką gotowość deklaruje 43 proc. młodych medyków, podczas gdy w Europie odsetek ten sięga 67 proc. To szczególnie istotne w kontekście deficytu kadr medycznych.

? Lekarza czy pielęgniarkę kształci się bardzo długo, a my potrzebujemy na teraz nowych kadr nie aż tak wyspecjalizowanych: sekretarek medycznych, koderów, administratorów, zarządzających, asystentów lekarza, asystentów pielęgniarki. Potrzebujemy nowych zawodów, które można wykształcić szybko. Dzięki temu w krótkim czasie możemy doprowadzić do znakomitej poprawy warunków pracy, wpuszczając do systemu więcej dobrze przygotowanych ludzi, którzy odciążą zawody lekarza i pielęgniarki ? wskazuje prof. Ryszard Gellert.

Jak podkreśla, jedną z oczywistych bolączek zawodów medycznych są również niskie zarobki i bardzo długi proces kształcenia, przez co dopiero po kilkunastu latach od momentu podjęcia studiów wchodzą oni na pełnoprawny rynek pracy.

? Młodzi ludzie, którzy rozpoczynają pracę w zawodach medycznych, mają parę lat opóźnienia w starcie w dorosłe życie. Dopiero po sześciu latach studiów zaczynają pracę, potem rok stażu za bardzo małe pieniądze, czyli w najlepszym wypadku dopiero po siedmiu latach od matury zaczynają karierę zawodową. Dla porównania inżynier zaczyna już po czterech latach. Ci młodzi medycy chcieliby się urządzić, założyć rodzinę, ale nie mają na to pieniędzy. Lekarz, który skończy staż, musi jeszcze przez kolejnych sześć lat zdobywać doświadczenie zawodowe, żeby uzyskać specjalizację, bo dopiero wtedy Narodowy Fundusz Zdrowia za niego zapłaci. Dopiero wtedy zaczyna w miarę dobrze zarabiać ? mówi ekspert.

Raport Future Health Index pokazuje, że dla młodych osób ważna jest kultura organizacyjna w miejscu pracy. Zadeklarowało tak 94 proc. badanych, czyli o 4 pkt proc. więcej niż w pozostałych badanych krajach. Drugim istotnym czynnikiem jest dostęp do technologii medycznych i nowoczesnych narzędzi.

? Pandemia wyostrzyła większość problemów systemu opieki zdrowotnej. Przede wszystkim te dotyczące deficytów nowoczesnych narzędzi, które pozwoliłyby w sposób szybki, sprawny i efektywny dla procesu klinicznego opiekować się pacjentem wtedy, kiedy relacja pacjent ? lekarz nie może być stacjonarna. Pewnym dobrodziejstwem pandemii było szybkie upowszechnienie teleporad. Zachwyciliśmy się tym, że w końcu, po wielu latach szklanego sufitu dla tej formy udzielania świadczeń, otworzyła się dla nich przestrzeń i to bardzo szeroka. Ale po kilku miesiącach korzystania z tej formy już wiemy, jakie ograniczenia, wady i słabości ma to rozwiązanie ? mówi dr Małgorzata Gałązka-Sobotka, dyrektor Instytutu Zarządzania w Ochronie Zdrowia na Uczelni Łazarskiego.

To również udowodniło badanie przeprowadzone już w czasie pandemii w pięciu wybranych krajach ? 61 proc. młodych respondentów wskazało, że telemedycyna najbardziej usprawniła ich pracę w tym trudnym okresie. 53 proc. wymieniło sztuczną inteligencję.

Jak pokazuje przeprowadzona przed pandemią edycja badania Future Health Index 2020, wykorzystanie cyfrowych narzędzi (np. sztucznej inteligencji do wsparcia diagnostyki, cyfrowych danych czy rozwiązań telemedycznych i telemetrycznych) w opiece nad pacjentem może mieć istotne przełożenie na poziom satysfakcji z pracy wśród medyków. 72 proc. z nich uważało, że nowe technologie są istotne dla ich pracy, a zdaniem 60 proc. pozwoliłyby one zmniejszyć poziom zawodowego stresu. Ponad 3/4 młodych uważa też, że dzięki nim lepiej radziliby sobie z natłokiem pracy i obowiązków.

Co trzeci przedstawiciel młodego pokolenia personelu medycznego w Polsce wskazuje, że jedną z najważniejszych innowacji medycznych, która przyczyniłaby się do poprawy ich zadowolenia z pracy, jest możliwość wymiany cyfrowych danych medycznych. W tej chwili jest to mocno utrudnione. Ponad połowa (57 proc.) młodych medyków uważa, że nie dysponuje wystarczającą ilością cyfrowych danych medycznych pacjentów, które stanowią podstawę do decyzji o wyborze ścieżki leczenia. Większość (59 proc.) deklaruje też chęć odbycia szkoleń dotyczących nowych technologii, które mogłyby pomóc im w pełni wykorzystać zgromadzone informacje.

? Młodzi medycy z wielką ochotą chcą otrzymywać, zarządzać i analizować dane medyczne. Czują się do tego przygotowani, ale jeszcze nie w takim stopniu jak ich koledzy z innych krajów, dlatego potrzebują dodatkowej wiedzy na ten temat. Co ciekawe, młodzi medycy widzą dużą potrzebę zwiększenia interoperacyjności systemów. Chodzi o to, żeby elektroniczne dane medyczne płynnie przepływały pomiędzy placówkami medycznymi, żeby informacja szła za pacjentem, a nawet przed nim. To pozwoliłoby zbudować wokół niego pewien ekosystem danych dostępnych dla lekarzy i placówek medycznych, w których pacjent się leczy ? mówi Michał Kępowicz z Philips.

? Młodzi medycy wiedzą, że współczesna medycyna i opieka nad pacjentem może dzisiaj być wsparta nowoczesnymi narzędziami, które ? np. oparte na sztucznej inteligencji ? pomagają chociażby w stawianiu finalnej diagnozy ? dodaje dr Małgorzata Gałązka-Sobotka.

Młodzi medycy wskazują, że by lepiej czerpać z korzyści wynikających z możliwości analizy danych pacjentów, przydałyby im się nie tylko szkolenia, ale i personel pomocniczy, np. w zakresie wprowadzania takich danych do systemów. Zdaniem 67 proc. utworzenie takiego dodatkowego personelu pozwoliłoby im efektywniej pracować i skuteczniej korzystać z cyfrowych narzędzi.

Artykuł Pandemia wyostrzyła problem braków kadrowych w służbie zdrowia. Ponad 3/4 młodych przedstawicieli zawodów medycznych wskazuje technologie jako panaceum pochodzi z serwisu Świat Lekarza.