Programy lekowe okazały się świetnym rozwiązaniem na czas pandemii. Zastrzyki były podawane pacjentom przez cały czas, nie było żadnych przerw. Dzięki temu nasi pacjenci nie przypłacili pandemii utratą widzenia. W odróżnieniu od wielu krajów Europy, nawet wysoko rozwiniętych, sytuacja w Polsce wygląda pod tym względem bardzo dobrze  ? mówi prof. Robert Rejdak, kierownik Katedry i Kliniki Okulistyki Ogólnej i Dziecięcej Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego nr 1 w Lublinie.

Z niedawno opublikowanego w ?Journal of Clinical Medicine? raportu podsumowującego wpływ pandemii na efektywność leczenia AMD wynika, że kierowana przez Pana klinika jest jednym z europejskich liderów w tej dziedzinie, a program realizowany w Polsce można uznać za wzorcowy. Wbrew temu, co często mówi się o polskim systemie ochrony zdrowia. Jak udało się realizować procedury okulistyczne w okresie pandemii?

W okresie pandemii bardzo dobrze był realizowany program lekowy leczenia AMD; wyniki naszej kliniki są porównywalne z wynikami najlepszych europejskich ośrodków, np. w Zurichu czy Madrycie. Pokazały one, że sytuacja pacjentów w Polsce jest bardzo dobra ? dzięki programom lekowym, które okazały się świetnym rozwiązaniem również na czas pandemii. Zastrzyki były podawane pacjentom przez cały czas, według schematu, nie było żadnych przerw. Dzięki temu nasi pacjenci nie przypłacili pandemii utratą widzenia. W odróżnieniu od wielu krajów Europy, nawet wysoko rozwiniętych, sytuacja w Polsce wygląda pod tym względem bardzo dobrze.

Obecnie wchodzi nowy program leczenia DME: jego ramy organizacyjne są podobne jak w przypadku AMD, dlatego mam nadzieję, że sukces tego programu będzie podobny.

Pandemia pokazała, że kierunek zmian w okulistyce, który był wprowadzany w ostatnich latach, jest bardzo dobry. To nie tylko program lekowy AMD, ale też np. przestawienie dużej liczby operacji okulistycznych na procedury jednodniowe ? myślę tu o zabiegach zaćmy.

A jakie widzi Pan kierunki dalszych zmian w okulistyce?

Zmiany, które już się dokonały, składają się na wizerunek polskiej okulistyki, odpowiadający standardom europejskim i światowym. Dalsze zmiany powinny iść w kierunku centralizacji; trudne zabiegi, takie jak witrektomia, operacje jaskry czy leczenie zmian pourazowych w oku, należy wykonywać w ośrodkach o wyższej referencyjności, mających duże doświadczenie. Z kolei operacje jednodniowe czy programy lekowe mogą być bardzo sprawnie realizowane również w ośrodkach mniejszych, rejonowych.

Rozwiązań wymagają kwestie dotyczące przeszczepień rogówek, gdyż pacjenci wciąż muszą czekać 2-3 lata na taki zabieg, przez co choroba postępuje, a Polsce wciąż zbyt mało wykonuje się przeszczepień warstwowych rogówki ? głównie są to zabiegi drążące.

Kierowana przez Pana klinika stara się też o to, żeby być ośrodkiem referencyjnym w leczeniu chorób rzadkich w okulistyce.

Tak, obecnie jesteśmy jedyną kliniką w Polsce funkcjonującą w europejskiej sieci ośrodków referencyjnych w chorobach rzadkich oczu. W sieci znajduje się już ponad 30 ośrodków z całej Europy. Współpracujemy, konsultując wyniki pacjentów ? w myśl zasady, że podróżuje nie pacjent, tylko wyniki jego badań. Staramy się rozwijać w zakresie terapii genowych oraz diagnostyki chorób ukierunkowanych genetycznie. Na razie badania genetyczne możemy wykonywać jedynie na zasadzie projektów naukowych, jednak mamy nadzieję, że będą one także finansowane ze środków publicznych. Czekamy też na możliwość zastosowania terapii genowych.

Rozmawiała: Katarzyna Pinkosz

Artykuł Prof. Robert Rejdak: Program lekowy okazał się sukcesem polskiej okulistyki pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Wyniki badania klinicznego trzeciej fazy leku będącego kombinacją dwóch przeciwciał monoklonalnych zaskoczyły nawet naukowców. W porównaniu z placebo lek redukował ryzyko objawowego przebiegu choroby o mniej więcej 83% i był w 100% skuteczny w zapobieganiu hospitalizacjom i zgonom z powodu COVID-19. Profilaktyka preekspozycyjna to szansa dla osób, które nie odpowiedziały na szczepienie oraz z chorobami współistniejącymi, stanowiącymi wysokie ryzyko ciężkiego przebiegu COVID-19.

Zakażenie koronawirusem jest szczególnie niebezpieczne dla osób z obniżoną odpornością, zwłaszcza dla cierpiących na nowotwory, w tym nowotwory układu krwiotwórczego, dla pacjentów będących w trakcie chemio- czy radioterapii, dla chorych na przewlekłe schorzenia nerek i dializowanych.

W tych grupach infekcja COVID-19 może być szczególnie groźna. Problemem jest ponadto brak wystarczającej odpowiedzi na szczepienie (albo nawet w ogóle brak takiej odpowiedzi). Układ odpornościowy osób z tymi chorobami nie jest w stanie ani obronić się przed zakażeniem, ani wytworzyć przeciwciał. Jedną z opcji zwiększających szanse takich pacjentów byłaby ochrona populacyjna ? i tu wracamy do punktu wyjścia. Dopóki nie osiągniemy odpowiedniego odsetka zaszczepionych, nie uzyskamy odporności populacyjnej.

Niedawno pojawiło się rozwiązanie dla pacjentów z grup największego ryzyka: profilaktyka preekspozycyjna, inaczej określana jako przedekspozycyjna z wykorzystaniem leku opracowanego przez firmę AstraZeneca, zawierającego dwa długodziałające przeciwciała monoklonalne: tiksagewimab i cilgawimab, pochodzące z limfocytów B pozyskanych od pacjentów powracających do zdrowia po zakażeniu wirusem SARS-CoV-2. Nie jest to szczepionka, ale właśnie gotowe przeciwciała, podawane w iniekcji raz na sezon. Badanie kliniczne III fazy (PROVENT) wykazało, że taka strategia terapeutyczna redukuje ryzyko objawowego przebiegu COVID-19 i jest skuteczna w zapobieganiu hospitalizacjom i zgonom z powodu tej choroby.

Celem każdego szczepienia jest pobudzenie układu odpornościowego do wytwarzania przeciwciał, które będą zwalczały wirusy i bakterie podczas kontaktu z nimi. Jednak nie każdy organizm zareaguje na szczepionkę w wystarczający sposób, a wtedy poziom przeciwciał jest zbyt niski, by chronić przed zakażeniem. Profilaktyka preekspozycyjna polega na podaniu takim pacjentom przeciwciał monoklonalnych, które w kontakcie z wirusem od razu są gotowe do walki. Ich skuteczność utrzymuje się przez co najmniej sześć miesięcy po podaniu.

Badanie kliniczne PROVENT było prowadzone równocześnie w wielu ośrodkach na świecie, m.in. w USA, Wielkiej Brytanii, Belgii, Francji oraz Hiszpanii. Brało w nim udział ponad 5 tysięcy osób ze zwiększonym ryzykiem niewystarczającej odpowiedzi na szczepienie lub wysokim ryzykiem ciężkiego przebiegu COVID-19, m.in. z powodu chorób współistniejących (ta grupa stanowiła ponad 75% uczestników badania). Wyniki okazały się tak korzystne, że pozytywnie zaskoczyły samych naukowców. Wykazano, że w porównaniu z placebo lek redukuje ryzyko objawowego przebiegu choroby o mniej więcej 83% i jest w 100% skuteczny w zapobieganiu hospitalizacjom i zgonom z powodu COVID-19. ? Te pozytywne wyniki wskazują, że lek ten, dawkowany wygodnie, domięśniowo, może odegrać istotną rolę w zwalczaniu tej niszczycielskiej pandemii ? powiedział po zapoznaniu się z wynikami badań prof. Hugh Montgomery z Intensive Care Medicine z University College w Londynie. ? Te przekonujące wyniki udowadniają, że taka kombinacja przeciwciał może dać pacjentowi długotrwałą ochronę, której pilnie potrzebuje. Co ważne, 6-miesięczna ochrona została utrzymana, mimo gwałtownego wzrostu wariantu Delta wśród uczestników będących w grupie wysokiego ryzyka, którzy mogą nie zareagować odpowiednio na dostępne szczepionki. Natomiast Mene Pangalos, wiceprezes do spraw badań i rozwoju Astra Zeneca, podkreślił, że ?te nowe wyniki badań doskonale uzupełniają liczbę dowodów potwierdzających potencjał tego przeciwciała monoklonalnego w przeciwdziałaniu COVID-19?.

Bożena Stasiak

Anna Kupiecka, prezes Fundacji Onkocafe:

Jako  Fundacja  cały  czas  towarzyszymy chorym na nowotwory i ich rodzinom, wraz z nimi przeżywamy ich dramaty, do których jakże często dochodzi. Walczymy o każdą terapię, która mogłaby im pomóc. Apelujemy, by się szczepili, ale też widzimy, że nie każdy organizm potrafi wytworzyć odpowiednią ilość przeciwciał, by nie dać się wirusowi. Jeśli pojawił się lek, który podany jako profilaktyka preekspozycyjna może zabezpieczyć przed tym śmiercionośnym wirusem, to będziemy o niego zabiegać. Powinien być wprowadzony  jako  terapia  jak  najszybciej, w trybie przyspieszonym. Będziemy gorąco apelować w tej sprawie do ministra zdrowia.

Minister Zdrowia Maciej Miłkowski:

Przyglądamy się sprawie ? gdy będą zarejestrowane leki w tym wskazaniu, wówczas AOTMiT podejmie odpowiednie decyzje.
Na razie takich przeglądów AOTMiT nie wykonała. Badania trwają.

Prof. Iwona Hus, przewodnicząca Polskiego Towarzystwa Hematologii i Transfuzjologii, kierownik Oddziału Chorób Układu Chłonnego w Instytucie Hematologii i Transfuzjologii w Warszawie:

Były badania, które potwierdziły, że chorzy na nowotwory układu chłonnego i krwiotwórczego słabiej odpowiadają na szczepienia przeciwko COVID-19.

Szczególnie dotyczy to chorych na przewlekłą białaczkę limfocytową i szpiczaka plazmocytowego. Z przeprowadzonych badań wynika, że ta odpowiedź może wynosić średnio ok. 60%. Przyczyną tak słabych odpowiedzi jest i sama choroba, która powoduje, że w organizmie tych chorych brakuje komórek odpornościowych, ale także leczenie, dodatkowo tę odporność ograniczające. Ponadto w tej grupie chorych jest krótszy czas ochrony przed ponownym zakażeniem. Mimo to oczywiście zachęcamy do szczepień, mając nadzieję, że przynajmniej u części pacjentów może zwiększy się odpowiedź układu odpornościowego. Pojawienie się możliwości w postaci profilaktyki preekspozycyjnej, jaką są wspomniane przeciwciała monoklonalne, z pewnością poprawiłoby szansę na pokonanie wirusa SARS-CoV-2 w grupie chorych na nowotwory układu krwiotwórczego i chłonnego.

Prof. Ryszard Gellert, kierownik Kliniki Nefrologii i Chorób Wewnętrznych CMKP w Warszawie:

Nerki należą do tych narządów, które zwłaszcza są narażone na atak wirusa SARS-CoV-2, gdyż struktura nerek ułatwia jego wnikanie do naczyń krwionośnych.

Dlatego chorzy z przewlekłą chorobą nerek, dializowani, po wszelkich uszkodzeniach nerek powinni być szczególnie chronieni. Wiele osób z chorobą przewlekłą nerek nawet nie wie o swojej chorobie, a dowiadują się dopiero, gdy trafiają na dializy. Problem jest ogromny. Oceniamy, że ok. 4 mln chorych może z tego powodu przedwcześnie umrzeć. Dlatego jak najbardziej popieram profilaktykę preekspozycyjną, oczywiście tak samo szczepienia dla tych wszystkich, którzy szczepić się mogą i powinni. Każdy lek, każda terapia, która będzie zmniejszała ryzyko zachorowania na COVID-19 i przyczyni się do redukcji hospitalizacji i zgonów, szczególnie u pacjentów z grup wysokiego ryzyka, powinna być jak najszybciej wdrażana.

Artykuł Profilaktyka preekspozycyjna w czasie pandemii zmniejszy ryzyko zachorowania i zgonu pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Pandemia COVID-19 pokazała, że Europa nie jest bezpieczna pod względem dostępności do leków. Konieczne jest zapewnienie ciągłości terapii w chorobach przewlekłych takich jak cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze, choroba wieńcowa czy depresja.
Jak więc zadbać o bezpieczeństwo lekowe w naszym kraju i wysoką jakość produktów leczniczych? ? rozmowa z Joanną Drewlą, Dyrektor Generalną Servier Polska Sp. z o.o.

Pandemia COVID-19 ujawniła zagrożenia w zakresie bezpieczeństwa lekowego Polski i całej Unii Europejskiej. Czy można dziś powiedzieć, że istnieją kraje bezpieczne pod tym względem?

Problemy z zabezpieczeniem państw UE w leki, zwłaszcza te powszechnie stosowane w chorobach cywilizacyjnych i chorobach przewlekłych, pojawiły się w całej UE i miały związek ze wstrzymaniem dostaw substancji czynnych (API), substancji pomocniczych, półproduktów i produktów gotowych z Azji. Wcześniej pojawiły się też powszechnie znane problemy z jakością walsartanów. Te doświadczenia zapoczątkowały działania na rzecz uniezależnienia całej UE od azjatyckich dostawców, których efektem jest dokument KE ? Europejska Strategia Farmaceutyczna ? i środki, które UE przeznacza w ramach europejskiego planu odbudowy na reaktywację podstawowej produkcji farmaceutycznej na swoim terenie. Uznano, że bezpieczeństwo lekowe, na które składa się niezakłócony dostęp do produktów leczniczych i odpowiadająca normom europejskim jakość, są niewystarczające i wymagają istotnego wzmocnienia. Takie podejście pokazuje, że istnieje ogromna potrzeba działań na rzecz poprawy bezpieczeństwa lekowego w UE, a więc i w Polsce. Chodzi tu o wiele elementów, które składają się na właściwie rozumiane zabezpieczenie społeczeństw krajów UE w leki.

Nasza firma od początku swojej działalności realizowała strategię produkcyjną leków opartą na własnych zakładach produkcyjnych, dzięki czemu mamy kontrolę nad każdym etapem produkcji ? od API, na gotowym produkcie kończąc. Niemal wszystkie nasze leki dostępne dla polskich pacjentów są produkowane w warszawskiej fabryce, bazując w 98% na API, które pochodzą z Unii Europejskiej. Pozostałe 2% stanowią Japonia i USA, czyli kraje wysoko regulowane. To przekłada się na jakość naszych produktów leczniczych, ale też ciągłą dostępność dla pacjentów ? nawet w tak trudnym czasie jak pandemia.

Jak należy rozumieć bezpieczeństwo lekowe, co się na nie składa?

Po pierwsze: nieprzerwany dostęp do wiarygodnych źródeł surowców, produktów pośrednich, substancji pomocniczych, API i produktów gotowych. Po drugie: jakość wytwarzania wszystkich wymienionych wyżej produktów gwarantowana przez stały nadzór kompetentnych organów i gwarancja, że spełniają one surowe kryteria jakości, które obowiązują wytwórców w całej UE. Po trzecie: działające bez zakłóceń łańcuchy dostaw i na końcu finansowanie, czyli stabilny system refundacyjny, który umożliwia stosowanie bezwzględnie obowiązujących w krajach członkowskich UE norm jakości w produkcji farmaceutycznej. Są one restrykcyjne i surowo weryfikowane przez instytucje nadzoru oraz kontroli, co nie zawsze ma miejsce w przypadku leków wytwarzanych w Azji. To bardzo ważne, bo prawo nakłada na wytwórców ogromne i kosztowne zobowiązania. Ich celem jest zapewnienie najwyższej jakości, a co za tym idzie ? bezpieczeństwa chorych. Normy jakości stale są rozwijane, a ich wdrażanie i stosowanie generuje konkretne koszty, które trzeba ponieść. Kompetentne organy w UE stale monitorują stosowanie tych norm, co zapewnia najwyższy poziom bezpieczeństwa lekowego.

Jakie należy podjąć działania, aby zapewnić bezpieczeństwo lekowe w Polsce?

Wpisanie się w europejski projekt reaktywacji pełnego zakresu produkcji farmaceutycznej wydaje się jedyną drogą. Polska wykonała gigantyczną pracę w okresie poprzedzającym akcesję do Unii Europejskiej i po akcesji. Te wszystkie działania uratowały silny polski przemysł farmaceutyczny i pozwoliły na harmonizację ponad 8 tys. produktów leczniczych. Ten innowacyjny, nowoczesny i spełniający europejskie kryteria jakości przemysł ma potencjał, aby uczestniczyć w niewątpliwie przełomowym procesie, który w ramach Europejskiej Strategii Farmaceutycznej rozpoczął się w UE. W Polsce po stronie przemysłu są wiedza i wieloletnie doświadczenie, które wraz z narodowymi organami, przy wsparciu państwa, stanowią silną podstawę do realnego włączenia się w proces reaktywacji produkcji farmaceutycznej w UE, co na dziś wydaje się głównym kierunkiem zapewnienia długoterminowego bezpieczeństwa lekowego kraju i regionu. Tym bardziej cieszy nas, że to właśnie w Polsce będziemy lokowali kolejne, nowe inwestycje w krajową produkcję leków. W najbliższych pięciu latach na inwestycje w nasz warszawski zakład produkcyjny Anpharm przeznaczymy blisko 220 mln zł. Pozwoli to między innymi na transfer nowoczesnych technologii, a także zwiększenie zdolności produkcyjnych. Dzięki tym inwestycjom mamy szansę stać się globalną fabryką z zasięgiem eksportu do nawet 80 krajów na świecie, przy jednoczesnym zabezpieczeniu dostaw naszych leków dla polskich pacjentów.

Artykuł Bezpieczeństwo lekowe Polski w czasie pandemii pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Portugalczycy wszędzie biegają w maseczkach, w Niemczech sprawdzają paszporty covidowe, a w Polsce jest inaczej. My epidemii nie mamy lub odstraszamy ją swoim zachowaniem.

Pandemia  w  Europie  trwa i trzyma się dzielnie. Portugalczycy wszędzie biegają w maseczkach, a jeśli nie mają ? kupują kolejną za 150 euro i dalej biegają zabezpieczeni. Wyszczepili 100 proc. osób powyżej 70. roku życia. Imponujące! W Niemczech sprawdzają paszporty covidowe i każą dzieciom wykonywać testy z supermarketu. Na lotniskach reżim sanitarny, maski, dystans, wpuszczanie grupami na pokład, środki do dezynfekcji, komunikaty, certyfikaty covidowe przy odprawie.

W Polsce jest inaczej. My epidemii nie mamy lub odstraszamy ją swoim zachowaniem. Kurorty wakacyjne ? tam o nadchodzącej 4. fali chce się zapomnieć. To widać na każdym kroku. Można zrozumieć? Chyba nie.

Ale dużo bardziej wymowne jest inne wydarzenie ? Forum Ekonomiczne w Karpaczu. Największe wydarzenie gospodarcze w naszym kraju i w regionie, zwane Polskim Davos. Na stronach internetowych deklaratywne obostrzenia ? jak na lotniskach. Przy odbiorze materiałów sprawdzają certyfikat i… tu następuje koniec pandemii, dalej wirusowi wstęp wzbroniony. Nie ma go na zatłoczonych salach podczas paneli, nie ma na korytarzach hotelowych i w kolejce do recepcji. Próżno go szukać na posiłkach, podczas spotkań w małych grupach, na zakrapianych kolacjach w Karpaczu, w taksówkach.

Jest i pawilon, w którym odbywają się sesje i panele związane ze zdrowiem. Pierwsze spotkanie szanownych VIP-ów odpowiedzialnych za zdrowie i? gorący apel prowadzącego o włożenie maseczek. Uczestnicy zakrywają usta i nos. Ten trend nie przetrwa? O zabezpieczeniach nie zapomnieli organizatorzy, policja, ochrona, żołnierze, mam wrażenie, że również zagraniczni goście. A polscy uczestnicy? Dla nich wirus definitywnie odszedł. 90-95 proc. uczestników bez maseczek!

I wracamy do definicji normy. Wbiegam na szybki lunch między panelami, w których występuję. I słyszę: ?Cześć, Marcin! Chyba tylko ty jesteś w tej maseczce?. I poczułem się jak ten, który w normie już się nie mieści. Nie wiem tylko, czy słusznie. Wszystkim uczestnikom, i innym, życzę zdrowia po okresie wylęgania wirusa!

PS

Dla tych, którzy uważają tekst za złośliwy, chciałbym uzupełnić, że po powrocie miałem wyraźne objawy infekcji górnych dróg oddechowych (czyli na Forum można się czymś zakazić). Zrobiłem test antygenowy. Ujemny. Uff. Gość spoza normy dobrze się zabezpieczył 🙂

PROF. MARCIN CZECH, SPECJALISTA W ZAKRESIE EPIDEMIOLOGII ORAZ W DZIEDZINIE ZDROWIA PUBLICZNEGO, TWÓRCA DOKUMENTU POLITYKA LEKOWA PAŃSTWA, WICEMINISTER ZDROWIA W LATACH 2017-19

Artykuł Prof. Marcin Czech: Normę definiuje większość, czyli jak znalazłem się po drugiej stronie pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Nadciśnienie tętnicze (NT) zawsze było bardzo istotnym problemem, a w trakcie pandemii stało się jeszcze istotniejsze. Badania wskazują, że istnieje relatywnie niski odsetek osób dobrze kontrolujących ciśnienie tętnicze, natomiast brak kontroli ciśnienia u pacjentów z NT to czynnik ryzyka ciężkiego przebiegu COVID-19. Diagnostyka i leczenie NT w czasie pandemii stało się dużym wyzwaniem i w wielu przypadkach niekorzystnie wpłynęło na sytuację pacjentów ? mamy chorych, którzy ze względu na mniejszą ilość wizyt i efekt postpandemiczny zaniechali terapii  ? mówi prof. dr hab. n. med. Krzysztof Narkiewicz, kierownik Katedry i Kliniki Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego.

Czy obecnie nadciśnienie tętnicze zaliczyłby Pan Profesor do istotnych i pilnych wyzwań zdrowotnych?

Myślę, że nadciśnienie tętnicze (NT) zawsze było bardzo istotnym problemem, a w trakcie pandemii stało się jeszcze istotniejsze. NT to schorzenie rozpowszechnione ? ma je już co trzeci Polak, a u osób powyżej 50. roku życia nawet co drugi. Przy czym badania wskazują, że nawet 40 proc. chorych może nie wiedzieć o tym, że choruje, a także że istnieje relatywnie niski odsetek osób dobrze kontrolujących ciśnienie tętnicze. NT stanowi czynnik ryzyka chorób sercowo-naczyniowych i jest główną przyczyną zgonów w Polsce i na świecie. To znaczący czynnik ryzyka dla chorób takich jak niewydolność serca, choroba wieńcowa, a także ? udar mózgu. Ponadto brak kontroli ciśnienia u pacjentów z NT to także czynnik ryzyka ciężkiego przebiegu COVID-19.

Jak pandemia wpłynęła na diagnostykę i leczenie nadciśnienia tętniczego?

Trudno jednoznacznie to określić, gdyż zarówno w Polsce, jak i na świecie dopiero pojawiają się pierwsze badania na ten temat. Wiemy jednak na pewno, że utrudniony kontakt z ochroną zdrowia podczas pandemii sprawił, że diagnostyka i leczenie wielu, różnych schorzeń, w tym NT, stało się dużym wyzwaniem i w wielu przypadkach niekorzystnie wpłynęło na sytuację pacjentów. W związku z pandemią mamy chorych, którzy ze względu na mniejszą ilość wizyt i efekt postpandemiczny zaniechali terapii, z drugiej jednak strony jest też grupa pacjentów, którzy z obawy przed zwiększonym ryzykiem zachorowania na COVID-19, a także jego powikłań występujących częściej u pacjentów z chorobami współistniejącymi, byli bardziej zmotywowani i kontynuowali leczenie. Trzeba jednak podkreślić, że tzw. efekt postpandemiczny związany m.in. ze zmniejszeniem aktywności fizycznej, zwiększeniem masy ciała, a do tego u niektórych występowaniem zaburzeń somatycznych (stany lękowe, depresja) w konsekwencji powodowało wzrost ciśnienia tętniczego i tym samym konieczność leczenia. Warto również podkreślić, że lepszą sytuację mieli chorzy z już rozpoznanym nadciśnieniem tętniczym niż pacjenci przed diagnozą.

Czyli w tej sytuacji już obserwujemy falę pacjentów z niekontrolowanym ciśnieniem tętniczym?

Z własnej praktyki mogę powiedzieć, że widzę zwiększoną ilość chorych na NT. Są to przede wszystkim pacjenci, którzy jeszcze przed pandemią mieli rozpoznane nadciśnienie tętnicze, ale z jakichś względów zaprzestali terapii, a także ci, których dotyczy tzw. efekt postpandemiczny, który spowodował u nich wzrost ciśnienia tętniczego. Odrębną grupę stanowią chorzy, którzy przebyli COVID-19 i doszło u nich do dekompensacji układu krążenia. Z tego względu niezwykle ważne jest, by obecnie dążyć do zajęcia się tymi chorymi oraz uzyskania szybkiej kontroli ciśnienia tętniczego. Musimy pomóc tym pacjentom jak najszybciej.

Jak zatem skutecznie leczyć chorych z NT? Jakie są dla nich zalecenia dotyczące stylu życia?

Te zalecenia od lat się nie zmieniają. Po pierwsze chorzy powinni wdrożyć regularną aktywność fizyczną. Wysiłek powinien być dość intensywny, trwać minimum 30 minut i być wykonywany 5-7 razy w tygodniu. Ponadto rekomenduje się wykonywanie 10 tysięcy kroków dziennie. Oczywiście zalecenia te należy każdorazowo dopasować do pacjenta i jeśli ktoś wykonuje dziennie np. 500 kroków, to jego celem może być początkowo 2000 kroków dziennie, z kolei jeśli chory regularnie spaceruje, należy zachęcić go do bardziej intensywnego treningu. Warto przy tym korzystać z dostępnych narzędzi, takich jak chociażby krokomierz w telefonie komórkowym. Oprócz tego należy monitorować masę ciała i dbać, by nie pojawiła się nadwaga, a także zadbać o racjonalne odżywianie ze zmniejszoną ilością soli. Zdaję sobie sprawę, że chociaż o tych zaleceniach niefarmakologicznych w leczeniu NT mówimy od dawna, to dla wielu są trudne do wdrożenia. Dodatkowo  warto  pamiętać,  by nie nadużywać spożywania alkoholu, rzucić palenie papierosów,  w  tym  e-papierosów i różnych zastępczych form palenia, które są równie szkodliwe. U osób, które cierpią na zaburzenia somatyczne (lęki, depresję), warto wdrożyć równolegle leczenie psychiatryczne lub zlecić psychoterapię oraz stosowanie metod relaksacyjnych.

A co z farmakoterapią?

Aktualnie stosujemy prosty algorytm zgodnie z wytycznymi Europejskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego i Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego z 2018 r. oraz wytycznymi Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego z 2019 r. Zgodnie z nimi dużo lepiej jest łączyć substancje i stosować jeden lek w maksymalnej dawce niż preparat w monoterapii. Co więcej, zaleca się, by łączyć te leki w małych dawkach już od momentu rozpoczęcia terapii i zdecydowanie lepiej stosować preparaty złożone, czyli unikać podawania różnych leków w wielu tabletkach. Właściwie jedynym odstępstwem, kiedy stosujemy jeden lek w monoterapii ma miejsce u pacjentów w podeszłym wieku z zespołem kruchości bądź u chorych z nadciśnieniem tętniczym pierwszego stopnia (145 mmHg). Powyżej 150 mmHg zdecydowanie lepsze jest połączenie dwóch leków w średnich dawkach, gdyż istnieje dużo większa szansa na to, że uzyska się poprawę kontroli ciśnienia tętniczego oraz jego normalizację. Dodatkowo, jeżeli okaże się, że wyjściowy lek złożony daje pewną poprawę, ale nie uzyskujemy celów kontroli, można zwiększyć dawki preparatów w leku złożonym. A jeśli i to nie przyniesie oczekiwanych efektów, zaleca się przejść do preparatu trójskładnikowego. Jest to o tyle ważne, że z perspektywy chorego nic się nie zmienia, bo nadal otrzymuje tylko jedną tabletkę, co jest dla niego psychologicznie komfortowe i motywujące.

Jakie są zalety rozpoczynania leczenia lekiem złożonym?

Ma on wiele zalet zarówno dla lekarza, jak i pacjenta. Po zastosowaniu leku złożonego lekarz może mieć pewność, że są to molekuły bardzo dobrze dobrane względem siebie. W przypadku, gdybyśmy zdecydowali się na podanie dwóch różnych tabletek, istniałoby potencjalne ryzyko interakcji. Kolejna zaleta to fakt, że lekarz wie, że ten sposób leczenia będzie lepiej akceptowany przez chorego i dzięki temu jest mniejsze ryzyko braku współpracy.

Trzecią zaletą jest to, że po zastosowaniu leku złożonego, przy kolejnej wizycie chory na 95 proc. będzie miał niższe wartości ciśnienia tętniczego (gdy nie będą obniżone, oznaczać to może najpewniej, że nie stosuje leków). Z kolei korzyścią zastosowania leków złożonych dla pacjenta jest przede wszystkim to, że już na drugiej wizycie widzi efekty terapii, co znacznie motywuje go do dobrej kontroli ciśnienia tętniczego. Dla wielu chorych dużą zaletą jest też to, że mogą stosować tylko jedną tabletkę zamiast kilku. Ponadto stosowanie średnich dawek preparatu daje mniej działań niepożądanych niż jeden preparat w dawce maksymalnej.

Jakie są aktualne cele leczenia?

Cele leczenia zmieniły się i przed rokiem 2018 specjaliści obniżali ciśnienie tętnicze poniżej 140/90 mmHg. Nie było jednak jasno sprecyzowane, do jakich konkretnie wartości należy dążyć. Teraz zalecenia mówią o tym, by na początku u każdego chorego obniżyć ciśnienie do 140 mmHg. Kolejnym celem terapeutycznym po osiągnięciu140 mmHg jest obniżenie go do 130 mmHg, a u osób do 65. r.ż. zalecenia mówią, że jeśli terapia jest dobrze tolerowana, warto starać się osiągnąć wynik 120 mmHg. Ponadto w zaleceniach jest informacja, że po wdrożeniu algorytmu leczenia zgodnego z wytycznymi docelowe wartości ciśnienia tętniczego należy uzyskać w ciągu 3 miesięcy.

Co jeszcze poza zdrowym stylem życia i nowoczesną farmakoterapią jest ważne w osiąganiu celów?

Istotna jest edukacja pacjenta i pokazanie mu, na czym polega jego choroba, a także jak trzeba funkcjonować, aby uzyskać wyznaczone cele terapeutyczne. Istotne jest także motywowanie chorych, bo wpływa ono korzystnie na uzyskanie sukcesu, a także zachęca do kontynuowania leczenia.

Rozmawiała Sonia Młodzianowska

Artykuł Prof. dr hab. n. med. Krzysztof Narkiewicz: Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego w czasie pandemii pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Nie tylko sama nauka zdalna rodzi ogromne zagrożenia dla wzroku dzieci, ale również inne ograniczenia wynikające z pandemii. Zamiast wyjść na spacer i na dwór, już po odbyciu zdalnych lekcji, dzieci nadal pozostają przy komputerach, smartfonach czy oglądają telewizję. A zmęczeni rodzice zazwyczaj nie mają już siły, czasu ani cierpliwości, żeby to zmienić. I nie zawsze w porę zauważą, że ze wzrokiem dziecka dzieje się coś niepokojącego, a ono samo długo nie zdaje sobie sprawy z tego, że zaczyna gorzej widzieć ? mówi prof. dr hab. n. med. Ewa Mrukwa-Kominek, kierownik Kliniki Okulistyki Śląskiego Uniwersytetu Medycznego.

Kiedy kilka miesięcy temu rozmawiałyśmy o chorobach cywilizacyjnych wzroku, sporo uwagi poświęciła Pani tzw. syndromowi widzenia komputerowego. Dziś jest to już dużo większy problem, dotyczący przede wszystkim dzieci skazanych na nauczanie zdalne.

Niestety, ten problem narasta. Pandemia wymusiła na nas wszystkich zmianę zachowań, co skutkuje i zapewne jeszcze długo będzie skutkowało niekorzystnymi objawami, widocznymi nie tylko w narządzie wzroku. Praca zdalna, zdalne nauczanie, ograniczenie aktywności fizycznej ? to wszystko spowodowało, że godzinami ślęczymy przed komputerami i innymi mobilnymi urządzeniami elektronicznymi. Skupiamy wzrok na powierzchniach położonych blisko, często godzinami nie odrywając wzroku, żeby choć na moment popatrzeć w dal. A to bardzo niedobrze dla naszego wzroku. Chińscy naukowcy w ubiegłym roku przebadali wzrok ponad 120 tys. dzieci w wieku 6 -13 lat. Wyniki są porażające. W ciągu roku ponad trzy razy częściej rozpoznawano u tych pacjentów krótkowzroczność, w porównaniu z poprzednimi latami. Chińscy naukowcy określają tę krótkowzroczność jako ?krótkowzroczność kwarantannową?, co jednoznacznie świadczy o wadze problemu. Jest to tym bardziej niepokojące, że im wcześniej zostanie rozpoznana krótkowzroczność u dziecka, tym większe ryzyko, że ta wada będzie się u niego z wiekiem pogłębiała. Jest nawet takie okulistyczne powiedzenie, że kto raz został krótkowidzem, nigdy nie przestanie nim być. Kiedyś krótkowzroczność rozpoznawaliśmy najczęściej u dzieci w wieku 12-13 lat. Pandemia spowodowała, że teraz ma to miejsce o wiele wcześniej, że ostrość wzroku obniża się we wcześniejszych latach. I zresztą nie chodzi tylko o krótkowidztwo. Pokazują to także badania skandynawskie i wiele innych. Badania te wykazały również, że krótkowzroczność nasila się w ciemnej porze roku, podczas gdy w porze jasnej ulega stagnacji.

Nie sposób nie wspomnieć w tym miejscu o soczewkach kontaktowych, tak chętnie noszonych przez dorosłych, ale również przez starsze dzieci. Pamiętajmy, że przy zdalnej pracy i długim przebywaniu przed ekranem komputera i w zamkniętym pomieszczeniu raczej należy korzystać z okularów. Soczewki nasilają suchość i nie będą komfortowe. A jeżeli już musimy je stosować, to pamiętajmy o szczególnej higienie w pandemii.

O syndromie widzenia komputerowego i o wiążącym się z tym cyfrowym zmęczeniu wzroku, określanym jako choroba ery smartfonów, amerykańscy okuliści z American Academy of Ophthalmology mówili już na początku lat 90. ubiegłego wieku. Ale chyba nawet i oni nie przewidywali, że będziemy mieli tak szybko postępujące zagrożenie wzroku dzieci, jakie teraz mamy.

No bo któż mógł wówczas przewidzieć pandemię i związane z nią konsekwencje! Trzeba jeszcze zwrócić uwagę, że nie tylko sama nauka zdalna rodzi ogromne zagrożenia dla wzroku dzieci, ale w ogóle ograniczenia wynikające z pandemii. Zamiast wyjść na spacer i na dwór, już po odbyciu zdalnych lekcji, dzieci nadal pozostają przy komputerach, smartfonach czy oglądają telewizję. A zmęczeni rodzice zazwyczaj nie mają już siły, czasu ani cierpliwości, żeby to zmienić. I nie zawsze w porę zauważą, że ze wzrokiem dziecka dzieje się coś niepokojącego, a ono samo długo nie zdaje sobie sprawy z tego, że zaczyna gorzej widzieć. Niedawno przyprowadziła do mnie mama 8-letnią córkę, z dużą wadą refrakcji, która się bardzo szybko zaczęła pogłębiać, kolejne dziecko z dużym skurczem akomodacji, z nagle ujawnionym zezem. I takich przypadków mamy teraz więcej. Problemem jest także zespół suchego oka. Przed pandemią u dzieci to były bardzo rzadkie przypadki, teraz obserwujemy ich coraz więcej.

Dziecko, wpatrując się w ekran, zapomina mrugać i przednia powierzchnia oka wysycha. Mamy początek objawów towarzyszących zespołowi suchego oka. Pojawiają się dolegliwości takie jak pieczenie, podrażnienie, uczucie piasku pod powiekami, czasami zaczerwienienie spojówek. W konsekwencji dziecko trze oczy, co z kolei może doprowadzić do poważnych powikłań, spowodowanych np. uszkodzeniem nabłonka rogówki, stanem zapalnym, a nawet owrzodzeniami rogówki.

Czasami wystarczyłoby porządnie… ziewnąć. Podczas ziewania oczy naturalnie się mrużą i zostają mocno nawilżone. Oczywiście to nie jest panaceum, ale czasami może pomóc.

Wiadomo, że XXI wiek to funkcjonowanie wśród ekranów, które niestety fatalnie obciążają nasz wzrok. Innym czynnikiem przyczyniającym się do uszkodzenia wzroku jest pewien rodzaj światła, emitowanego przez urządzenia cyfrowe ? to tzw. światło niebieskie, część widma światła pomiędzy promieniami UV a światłem widzialnym. Długotrwałe narażanie wzroku na ten rodzaj światła może prowadzić do uszkodzenia komórek siatkówki, zwyrodnienia plamki żółtej, zaćmy, jaskry. Nie wiemy, czy tego typu zaburzeń nie będziemy obserwowali również wśród dzieci. Dlatego rodzice powinni ograniczyć czas, przez jaki dzieciom, zwłaszcza najmłodszym, wolno korzystać z mediów cyfrowych.

Pamiętajmy, że ekspozycja na niebieskie światło, emitowane przez różne urządzenia, może również prowadzić do podrażnienia, zaczerwienienia i zmęczenia oczu, powodując nie tylko nasilenie zaburzeń akomodacji, ale też objawów suchego oka. Jeśli nie mamy możliwości ograniczenia kontaktu z ekranami, warto pomyśleć o stosowaniu w urządzeniach filtrów zmniejszających poziom światła niebieskiego bądź o okularach ze specjalnymi powłokami ochronnymi. Jednak u dzieci jest to trudne, dlatego ograniczenie czasu ekspozycji wydaje się najwłaściwsze.

Przed nami jeszcze wiele niewiadomych związanych z pandemią. Nie wiadomo, czy nauka zdalna nie zagości na dłużej w naszym systemie edukacji, a już trudno sobie wyobrazić sytuację, żeby dzieci odzwyczaiły się od powszechnie dziś dostępnych urządzeń cyfrowych. Co można zrobić, żeby przynajmniej ograniczyć te wszystkie zagrożenia, a tym samym zahamować postępujące wady i schorzenia wzroku u dzieci?

Można wiele zrobić, zaczynając od rzeczy najprostszych. Przede wszystkim rodzice, opiekunowie dzieci powinni stworzyć im bezpieczne i zdrowe warunki nauki. Odpowiedniej wysokości biurko, wygodne krzesło, zdrowe światło, najlepiej naturalne. Należy sprawdzić, jak dziecko przy biurku siedzi, czy dobrze widzi, czy ma czytelną czcionkę na klawiaturze. Przestrzegać i konsekwentnie egzekwować, aby dzieci spędzały przed komputerem podczas e-nauki tylko tyle czasu, ile trzeba. To może być trudne, ale warto spróbować. Edukować dzieci, jak ważne jest robienie przerw podczas takiej nauki. Powinna obowiązywać zasada: 20/20/20, co oznacza, że po 20 minutach pracy przed komputerem powinno być 20 sekund odpoczynku i 20 sekund oderwania wzroku od monitora i patrzenia w dal.

Wskazane są takie ćwiczenia: wybrać sobie sześć przedmiotów znajdujących się w różnych odległościach od oczu, od najbliżej do najdalej położonych, i patrzeć na nie w różnych kolejnościach. Inne: co kilkanaście minut patrzeć w lewo, na wprost, w prawo i na odwrót. Jeszcze inne: co jakiś czas wykonać 15 energicznych mrugnięć, dla pobudzenia gruczołów łzowych do wydzielania łez i nawilżania gałki ocznej. Bardzo duże znaczenie dla kondycji wzroku mają wszystkie ćwiczenia, w których patrzymy w dal. Przypomnę, że nasi przodkowie mieli dobry wzrok, bo życie zmuszało ich do patrzenia w dal ? np. podczas polowania. I nasz narząd wzroku był zaprogramowany właśnie do takiego widzenia.

Bardzo ważna jest też dieta bogata w naturalne witaminy, antyutleniacze i minerały mające znaczenie w profilaktyce wzroku. Pamiętajmy o owocach, warzywach takich jak marchewka i dynia zawierających witaminę A, pietruszka i cytrusy, bogate w witaminę C, czy orzechach, pestkach słonecznika z witaminą E ? to dla dzieci szczególnie ważne. A jeśli zauważymy, że dziecko coraz bardziej przybliża głowę do ekranu, mruży oczy, często je pociera, skarży się na ?piasek? w oczach, to nie bagatelizujmy tych objawów, tylko od razu umówmy je na wizytę u okulisty.

Rozmawiała Bożena Stasiak

Artykuł Prof. Ewa Mrukwa-Kominek: Zagrożenia wzroku dzieci w dobie zdalnego nauczania pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Postanowiłem skorzystać z przywileju ozdrowieńca  (opierając  się  na  naturalnie  naprodukowanych przeciwciałach anty-COVID-19, bo zaszczepić mi się w grupie 0 jeszcze nie udało, a talenty aktorskie mam marne) i wyrwać się na ukochane nurki. Przeanalizowałem przepisy, oceniłem sytuację epidemiologiczną, systemy zabezpieczeń, ryzyka zdrowotne, ograniczenia w poruszaniu się oraz wyzwania po powrocie. Po czym wraz z 16-letnim synem wskoczyłem do samolotu, a po tygodniu znalazłem się z powrotem na lotnisku Okęcie, powracając transportem zorganizowanym. A tu ? zgodnie z przepisami ? kwarantanna! Liczyłem się z taką sytuacją (w końcu można zachorować 2 razy, choć jest to mało prawdopodobne). Odprawa przedłuża się, powracający z zagranicy obywatele tłumnie negocjowali ze Strażą Graniczną fakt oraz warunki poddania się kwarantannie, która (akurat w tamtym tygodniu, ale nie wcześniej) nakładana była dość masowo, w restrykcyjnym podejściu. Najbardziej zainteresowały mnie rozmowy powracających rodzin lotem po raz drugi w tym samym stanie prawnym. Za pierwszym razem Straż nie kierowała ich na kwarantannę, tym razem tak. Dla pełnego obrazu dodam, że przepisy nie zmieniły się. Negocjacje, interpretacja zapisów prawa, nakreślanie wyjątkowej sytuacji swojej i rodziny, która akurat miała odzwierciedlenie w przepisach, kierowanie się do wyższej instancji, wszystko to przedłużało odprawę. W końcu podszedłem do okienka, podałem paszport i pokazałem swoje (jednoznaczne) badania przeciwciał anty-COVID-19 w klasie IgG bezsprzecznie dowodzące przebytej infekcji, dodałem, że jestem lekarzem epidemiologiem i chętnie wytłumaczę kwestie medyczne. Sympatyczna Pani strażnik spojrzała na mnie błagalnie: ?Niech Pan przyjmie kwarantannę i potem sobie wyjaśni, bo szef kazał wszystkich obejmować, a niech Pan zobaczy, co tu się dzieje. Potem musimy wyjaśniać i raportować odmowy oraz ich przyczyny, a my nie czujemy się kompetentni, a ludzie ? niech Pan zobaczy??. Pani miała rację ? zwolnienie z kwarantanny uzyskali najbardziej konsekwentni, uparci i niezłomni turyści (z pewnymi wyjątkami tych, którzy ewidentnie przeciągnęli strunę). Ja się zlitowałem i kwarantannę przyjąłem, czując pod skórą, że moja żyłka detektywistyczna pozwoli mi lepiej zbadać, jak działa system (którego wciąż czuję się cząstką).

Następnego dnia od rana zająłem się działaniami zmierzającymi do ustalenia, czy i jaka kwarantanna, w oparciu o przeczytane dokładnie przepisy prawa, mnie obejmuje jako ozdrowieńca i pracownika ochrony zdrowia walczącego z COVID-em. I tu zaczęło się: zadzwoniłem do 4 pracowników sanepidu (w 3 stacjach). Jakież było moje zdumienie, kiedy w pierwszym usłyszałem, że powinienem odbyć 10-dniową kwarantannę, z której mógłbym być wyłączony jedynie wtedy, kiedy podróż byłaby służbowa (wirus jak wiadomo rozróżnia te rodzaje podróży); w drugim powiedziano mi, że mogę wrócić do pracy po 7 dniach i teście (PCR, bo co do antygenowego nie mają pewności); w trzecim, że mogę wrócić już po 4 dniach, a od drugiego pracownika jednej ze stacji, że od razu po negatywnym teście (różna interpretacja w tej samej stacji!). Zgłupiałem!

Swoje telefoniczne kroki skierowałem do Głównej Inspekcji Sanitarnej (w końcu to władza sanepidów). A tam usłyszałem, że wszyscy się mylą, bo nie obowiązuje mnie żadna kwarantanna! Przychyliłem się z radością do ostatniej interpretacji, co nie przeszkodziło systemowi (bezduszne nagranie) skierować mnie następnego dnia? na kwarantannę (z grożeniem policją i nakazem używania dobrze znanej z wcześniejszej izolacji i kwarantanny aplikacji). Czyli zacząłem żyć w dwóch równoległych rzeczywistościach kwarantannowych. Byłem na kwarantannie (system) i jednocześnie nie byłem na kwarantannie (oficjalna decyzja). Jeszcze pół dnia i zharmonizowałem równoległe rzeczywistości, wracając do pracy.

Do mojego 16-letniego syna nikt się nie zwrócił, tzn. podobnie jak ja był na kwarantannie wskazaniem strażnika granicznego i nie był, bo nie zwróciły się do niego powołane do tego służby, co potwierdzał brak jego nazwiska w systemie. Zdrowy, na wszelki wypadek pozostał w domu. Kwarantanna. Kwarantanna?

Prof. Marcin Czech, specjalista w zakresie epidemiologii oraz w dziedzinie zdrowia publicznego, twórca dokumentu Polityka Lekowa Państwa, wiceminister zdrowia w latach 2017-19.

Artykuł Prof. Marcin Czech: Kwarantanna, kwarantanna? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Wielu z nas zachorowało, wielu z nas przeszło przez infekcję, nie zauważając u siebie żadnych oznak choroby. Niestety, wielu zachorowało ciężko, zbyt wielu odeszło. To nie koniec. Przed nami kolejne opisane powyżej możliwości covidowej choroby. Podczas covidowego cyklonu dramatycznie wychodzi bezmyślność i zaniedbania. Jakie są to zaniedbania? Po której stronie? Przyjrzyjmy się temu bliżej w pandemicznej covidowej grozie. Może dzięki temu w przyszłości uda się uniknąć wielu ludzkich dramatów. Może przy następnej – nie daj Bóg – pandemii, będziemy mądrzejsi.

Ale, po kolei.

Znaczącą stroną zwiększającą koszmar COVID są ludzie. Wręcz chciałoby się powiedzieć – społeczeństwo. To zdrowe, jeszcze zdrowe, i niestety coraz bardziej liczna już chorująca jego część. Otóż świadomość społeczna, bez względu na wykształcenie, status społeczny czy zamożność, ale i narodowość, jest delikatnie mówiąc mizerna, a czasem wręcz świadomie durna. Podam przykład. Wśród moich znajomych są znakomicie sytuowani stomatolodzy. Z dumą informują wszystkich, którzy chcą słuchać, że przeszli wprawdzie dość ciężko objawy dokładnie pasujące do infekcji covidowej, ale nie badali się na wszelki wypadek, bo trzeba było przyjąć pacjentów. Po potwierdzeniu zakażenia musieliby zamknąć gabinety, no i stracić kasę. Choroba jeszcze zostawiła u nich trochę skutków, ale co tam… Takich jak oni możemy znaleźć wokół nas. Jak ich nazwać? Odważnymi głupcami? Używając starego, socjalistycznego nazewnictwa ? szkodnikami społecznymi? Czy zdają sobie sprawę, że mają krew na rękach? Dzięki takim ?odważnym? pandemia rozwija się znakomicie.

Dramatycznie przeżywamy izolację. Ale co tam… Wpaść na chwilę do przyjaciół, do rodziny to przecież nic takiego. Być wprawdzie chorym, ale z głupim uśmiechem podkreślając, że przecież nie śmiertelnie, więc można zjeść wspólną kolację, wypić drinka, pośmiać się z tych, co siedzą w domu. Żaden problem. Dotąd wydawało się, że COVID-19 jest domeną starszych osób. Ale brytyjski wariant wirusa, w połączeniu z ?odważnymi młodymi gniewnymi?, spowodował, że średni wiek zachorowania błyskawicznie się obniża. Ba, coraz więcej jest informacji o chorujących dzieciach. Coraz więcej jest też informacji o ponownych zachorowaniach, także u tych, którzy się zaszczepili. No bo szczepionka nie daje 100% odporności.

Prawdziwa groza zaczyna się w momencie, gdy choroba wymusza pójście do szpitala. Na oddział covidowy. Objawy choroby, w jej tak zwanym naturalnym przebiegu, są dramatyczne. Być może część z Czytelników ma kłopoty z wyobrażeniem sobie duszności pacjenta z COVID-19. Proponuję bezpieczny eksperyment, do zrobienia w warunkach domowych. Proszę wziąć papierową, sklepową torebkę i po przyłożeniu do ust przez kilka minut oddychać przez nią. Gdy zacznie brakować tchu, proszę jeszcze pooddychać 5 minut, a wtedy zrozumie się istotę tej choroby. Tak oddychają i tak duszą się pacjenci. Pomocą dla chorego jest podanie mu tlenu, a poprzez różne sposoby jego podawania duszność może zniknąć albo się zmniejszyć. Oddech chorego się poprawia. Niestety, sam tlen czasem nie wystarcza. Trzeba przekazać oddychanie maszynie i powierzyć się ludziom w kombinezonach, czyli zastosować respirator. Gdy respirator nie wystarcza, ostatnim prawie ratunkiem zostaje ECMO, czyli pozaustrojowe utlenowanie krwi. Gdy jednak płuca przestają istnieć, czyli chory nie ma czym oddychać, to super szczęśliwiec może trafić do szpitala, gdzie może mieć szansę na przeszczep. Jeśli jednak żadna z medycznych metod pomocy nie skutkuje, to pozostaje puste miejsce przy stole, pamięć rodziny i przyjaciół.

Groza w pandemii to także uświadomienie sobie, jak ogromne mamy braki ludzi w białych fartuchach, czyli personelu lekarskiego, pielęgniarskiego i ratowników medycznych. Wychodzą zaniedbania w kształceniu lekarzy, bo mamy ich praktycznie najmniej w Europie na głowę mieszkańca! Skutkują głupkowate powiedzenia, że lekarz i tak sobie dorobi, dlatego nie ma co mu płacić w państwowej służbie zdrowia zbyt dużo. Wychodzą w praktyce piękne poselskie słowa skierowane do emigrujących lekarzy ? A niech jadą!? oraz rozwiązanie problemu przez innego orła polskiej polityki: ?Trzeba wziąć ich (lekarzy) w kamasze?. Skutki zaniedbań w tym zakresie są dramatyczne. Ciekawe, czy w przyszłości powiedzenie ?Polak i przed szkodą, i po szkodzie głupi? będzie odnosić się polskiej rzeczywistości pocovidowej. Oby nie!

Prof. dr hab. med. Aleksander Sieroń dr h.c. multi

Artykuł Profesor Sieroń o medycynie i nie tylko: COVID ? W OKU CYKLONU pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Można z dużym prawdopodobieństwem przyjąć, że dziś najczęściej używane słowa to: pandemia, koronawirus, COVID-19 i szczepionka. Dotyczy to praktycznie nas wszystkich. Tych, którzy uważają się za maluczkich, za średnich, za wielkich i za VIP-ów. Biednych i bogatych. Relatywnie młodych, w średnim wieku i starszych. Generalnie można w sumie nas podzielić na tych, którzy jeszcze nie chorowali, chorują i będą chorować.

Ci, którzy nie chorowali, boją się choroby. Inni, do tej pory niechorujący, nie wierzą w koronawirusa i nie boją się ?wydumanej? przez media zarazy. Jeszcze inni są zaszczepieni, czyli według obecnej wiedzy medycznej dość bezpieczni (w przedziale ufności 80-95%). Natomiast do tych, co nie tylko wierzą, ale i wiedzą oraz oglądają skutki choroby, należą ludzie w białych fartuchach, w tym lekarze, pielęgniarki i ratownicy. Do innej grupy, nazwijmy ją delikatnie okołocovidowej, zaliczyć należy polityków, biznesmenów, proroków oraz nawiedzonych i gadające telewizyjno-radiowe głowy. To chyba jedyna grupa, dla której COVID może, acz nie musi, być korzyścią.

Proponuję przyjrzenie się zachowaniu nas przed zachorowaniem, w trakcie choroby i po jej przebyciu. Dzisiaj zacznę więc od pierwszego, jeszcze ?zdrowego? etapu. W nim podzielę się moimi obserwacjami tych, którzy nie zachorowali. Są przed COVIDem. W tej grupie są ci, którzy mają nadzieję, a nawet pewność, że COVID-19 ich nie dotknie! Mają pewność, bo zachowują wszystkie zalecane środki ostrożności: dezynfekują ręce, zakładają maseczki, zachowują odległość, kupują w aptece cudowne środki na wzmocnienie odporności. Reagują spokojem na informacje o chorujących znajomych, krewnych i na dane ze statystyki. I słusznie, bo w tej grupie szansa na infekcję nie jest wysoka. Ale niestety, jest. Jeśli mimo wszystko zachorują, to próbują znaleźć przyczynę, a nawet winnych.

Inni luźno podchodzą do stosowania się do sugerowanych przez media środków zapobiegawczych. Dlatego częściej chorują, a jeśli objawy nie są dramatyczne, to przypuszczają, że to może jest to grypa albo proste przeziębienie. Mimo choroby są dalej aktywni, zarażają innych, a ich samopoczucie pogarsza się dopiero, gdy trafiają do szpitala, a w nim chorują, czasem ciężko. Jako naprawdę często ciężko chorzy walczą pod tlenem o lepszy oddech i jako taką wydolność. Niestety dla części z nich, w szpitalu lub w domu, kończy się przygoda życia.

Inną grupą są tzw. wyczekujący. Opowiadają każdemu, kto chce słuchać, że budząc się rano, zastanawiają się, czy to już dziś. Uważnie analizują swój stan zdrowia, często dzwonią, jeśli jest to możliwe do lekarzy. Dzwonią do członków rodziny, zwłaszcza jak ktoś w rodzinie jest lekarzem. Kontaktują się też z tymi, co przeszli chorobę, wypytując ich o objawy przed rozpoczęciem choroby. Ponieważ w ostatnim czasie pojawiły się informacje, że w niektórych przypadkach zaszczepienie nie chroni przed chorobą, czujność prozdrowotna ?wyczekujących?, w tym zaszczepionych, znacząco rośnie. Podczas pisania tego felietonu pojawiła się zła informacja, że do krajów, które odrzuciły szczepienia szczepionką Astra Zeneca, dołączyli nasi sąsiedzi, Niemcy. Ta informacja jeszcze dodatkowo spowodowała wzbudzenie już autentycznego strachu. Aczkolwiek ten strach jest częściowo uspokojony możliwością poprawy odporności po szczepieniu szczepionką firmy ? i tu można dodać nazwę firmy produkującej dobre szczepionki.

Trudno się dziwić, że czasem strach jest odsuwany głupotą, fanfaronadą czy mentalnymi próbami wyparcia obaw z naszego logicznego myślenia. Jak w dobrej, w tym także pisanej przez życie powieści jest początek, środek i koniec. Tak się dzieje i działo w pandemiach, które obiegają co jakiś czas Ziemię. Nawet, jak jej mieszkańcy wysyłają sondy na Marsa i planują kolonizację Kosmosu. Ale jak w każdej, tak i w tej powieści grozy, jest czas przed chorobą, w trakcie i ewentualnie dla niektórych po.

W tej części tryptyku covidowego starałem się przybliżyć jego początek. W kolejnych dwóch w planie będzie odpowiednio środek i koniec. Oby dla czytających i piszącego z happy endem.

Prof. dr hab. med. Aleksander Sieroń dr h.c. multi

Artykuł Profesor Sieroń o medycynie i nie tylko: COVID ? PRZED BURZĄ pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Pandemia nauczyła nas, że nie jesteśmy w stanie zapanować nad wszystkimi przeciwnościami losu. Ale pokazała nam też, że zdrowie to wartość naprawdę bezcenna i że warto o nie dbać. Jak to robić? Skuteczną metodą walki z wirusami, w tym z koronawirusem, są preparaty na bazie naturalnych substancji, między innymi ekstraktów czystka kreteńskiego, szałwii lekarskiej i jeżówki purpurowej (echinacei). Preparaty takie jak, np. spraye do nosa i gardła Virostop, nie tylko wspierają błonę śluzową nosa, regenerując ją i nawilżając, ale również tworzą aktywną warstwę ochronną, która pomaga eliminować osiadające w niej drobnoustroje chorobotwórcze.

Okres zimowo-wiosenny jak zwykle przebiega pod znakiem chorób. W tym sezonie do typowych problemów, jakimi są przeziębienia, grypa czy infekcje układu oddechowego, doszedł groźny COVID-19. Robimy wszystko, aby nie zachorować, ale czasem zapominamy o najprostszych sposobach, np. o wspomaganiu naturalnych funkcji obronnych naszego organizmu. 

Nos ? pierwsza obrona przed wirusami

?Natura wyposażyła nas w wiele mechanizmów chroniących przed drobnoustrojami chorobotwórczymi. Pierwszym narządem naszego organizmu, który styka się z bakteriami i wirusami jest nos, przez który oddychamy. To on jest głównym filtrem dla drobnoustrojów ? wyjaśnia Agnieszka Dmowska-Koroblewska, laryngolog i otorynolaryngolog. ? W obrębie jam nosa produkowany jest śluz, który stanowi barierę ochronną organizmu. Ten śluz zawiera glikoproteiny, które wychwytują drobnoustroje, ale i zanieczyszczenia, np. cząsteczki smogu znajdujące się we wdychanym powietrzu. W śluzie znajdują się też immunoglobuliny, które pełnią bardzo ważną funkcję odpornościową, zwłaszcza chodzi tu o immunoglobuliny klasy IgA.

Skoro nasz organizm dysponuje takim potężnym narzędziem, dlaczego w taki razie chorujemy? To proste: mechanizmy obronne znajdujące się w nosie czy gardle, nie zawsze działają prawidłowo. A wówczas nie są w stanie wychwycić wszystkich groźnych patogenów. Wystarczy, że powietrze w domu jest wysuszone z powodu ogrzewania, aby błona śluzowa zaczęła produkować mniej śluzu. Problemem są też stany zapalne nosa i zatok, nieprawidłowa budowa nosa, np. krzywa przegroda czy alergie, które podrażniają jamę nosową. To dla wirusów i bakterii sprzyjające okazje, aby nas zaatakować.

Jak wspierać mechanizmy obronne?

W okresie zimowo-wiosennym, a obecnie (ze względu na pandemię) przez cały rok powinniśmy wspierać nasze mechanizmy obronne znajdujący się w nosie i gardle.

– Przede wszystkim powinniśmy zapewnić nosowi drenaż i wentylację. Warto też nawilżać błonę śluzową jam nosa preparatami lub zwiększać wilgotność powietrza, które dociera do nosa? mówi Agnieszka Dmowska-Koroblewska. ? Stara metoda, czyli wieszanie mokrych ręczników na kaloryferach jest naprawdę skuteczna, dobre efekty dają też nawilżacze powietrza. Pamiętajmy też, że konieczne jest wietrzenie pomieszczeń, w których przebywamy.

Natura w walce z wirusami

Wspieranie błony śluzowej nosa do prawidłowej pracy może nie wystarczyć. Dlatego warto pomagać jej w walce z patogenami, które się do niej dostają za pośrednictwem substancji przeciwwirusowych.

Obserwacje prowadzone między innymi na Węgrzech pokazały, że skuteczną metodą walki z wirusami, w tym z koronawirusem, są preparaty na bazie naturalnych substancji, między innymi ekstraktów czystka kreteńskiego, szałwii lekarskiej i jeżówki purpurowej (echinacei). Preparaty te, np. spraye do nosa i gardła Virostop, nie tylko wspierają błonę śluzową nosa, regenerując ją i nawilżając, ale również tworzą aktywną warstwę ochronną, która pomaga eliminować osiadające w niej drobnoustroje chorobotwórcze.

– Substancje naturalne, pochodzenia roślinnego, są stosowane w medycynie od tysięcy lat. W dzisiejszych czasach staramy się jednak potwierdzać teorie dotyczące ich właściwości leczniczych badaniami medycznymi ? mówi Robert Księżopolski, doradca żywieniowy, specjalizujący się w fitoterapii. – W przypadku czystka kreteńskiego takie właśnie badania potwierdziły, że zawiera on całą gamę substancji, które doskonale wspierają leczenie infekcji wirusowych. Inne substancje aktywne zawarte w jeżówce purpurowej czy szałwii lekarskiej również mają udowodnioną skuteczność i właściwości przeciwwirusowe, przeciwzapalne, odkażające, a także zmniejszające przepuszczalność naczyń włosowatych, a więc łagodzące obrzęki błony śluzowej.

Preparat z czystkiem kreteńskim w walce z infekcjami bakteryjnymi i wirusowymi

Zdaniem naukowców, czystek kreteński zawiera wysokie stężenia polifenoli, które mają m.in.  działanie przeciwwirusowe i antyoksydacyjne. Działanie przeciwinfekcyjne roślina ta zawdzięcza również frakcjom olejkowym: w tym bardzo aktywnym biologicznie związkom – terpenom, diterpenom, które są związkami o szerszym działaniu m.in. przeciwgrzybiczym, a także flawonoidom, taninom i saponinom.

– Jeśli chodzi o działanie przeciwwirusowe różnych grup substancji pochodzenia roślinnego to znane są badania wskazujące na działanie bezpośrednie wyciągów czystka kreteńskiego i jeżówki purpurowej m.in. na wirusy grypy, a także wirusy, o których jest obecnie głośno, a więc koronawirusy? dodaje Robert Księżopolski. – Badania nad czystkiem odbywały się w różnych krajach i rejonach, gdzie jego stosowanie jest dobrze ugruntowane w medycynie tradycyjnej (np. w Grecji, Turcji, Hiszpanii, Portugalii), a także krajach, w których znajdują się naturalne rezerwuary coronavirusów (np. w Arabii Saudyjskiej), gdzie wybuchła epidemia MERS w 2012 roku. Ekstrakty z czystka kreteńskiego i szałwiolistnego, które są bogate
w polifenole, w tym m.in. we flawonoidy, działają również przeciwwirusowo w mechanizmie pośrednim – działania antyoksydacyjnego.

W badaniach preparatów do nosa i gardła Virostop na bazie czystka kreteńskiego, echinacei i szałwii przeprowadzonych przez dr Istvana Jankovicsa z Węgier ujawniono, że ekstrakty te hamują namnażanie komórek wirusowych w warunkach in vitro. Wskazano również, że po aplikacji w górnych drogach oddechowych powstaje aktywna warstwa ochronna, która ogranicza możliwość penetracji błony śluzowej przez drobnoustroje, w tym wirusy. Działanie sprayów zmniejsza więc ryzyko zakażenia grypą, infekcjami górnych dróg oddechowych, COVID-19 czy zwykłym przeziębieniem. Jednocześnie podnosi odporność, która jest kluczowym elementem w walce z każdą chorobą.

Przypisy 1. Biagi et al. PlantaMed 2019; 85 (18): 1535-1536 2. Droebneri in. Antiviral Res. Październik 2007; 76 (1): 1-10 3. Kalus i in. Antiviral Res. 2009 grudzień; 84 (3): 267-71. 4.H Bouamama i in. Therapie 1999; 54 (6): 731-3 5. Rebensburg i in. Nature 02 lutego 2016, 20394

Holding Herb-Pharma

Grupa Herb-Pharma rozpoczęła swoją działalność w latach 90. Szwajcarska spółka Herb-pharma AG jest inwestorem i posiadaczem licencji oraz receptur na leki, suplementy diety, kosmetyki i produkty zdrowotne. Do spółek zależnych Herb-pharma AG należą m.in.: Herb Pharma Sp. z o.o w Polsce, Herb-Pharma Corporation s.r.o na Słowacji, Herb-Pharma Corporation s.r.o. w Czechach.

Holding posiada własny zakład produkcyjny oraz dział rozwoju, w którym na co dzień pracuje zespół naukowców, biologów, lekarzy i farmaceutów.

Artykuł GARDŁO, NOS ? PIERWSZA OBRONA PRZED WIRUSAMI pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Pacjenci trafiają dziś do nas w zdecydowanie gorszych stanach. Mniej jest chorych, których możemy leczyć w sposób radykalny, kiedy jest szansa na wyleczenie. Rzadziej też możemy pomóc, stosując nowoczesne metody leczenia ? mówi prof. Rafał Stec, kierownik Kliniki Onkologii WUM.

Już widać, jaki epidemia COVID-19 ma wpływ na pacjentów chorych onkologicznie?

Ogromny. Pacjenci trafiają dziś do nas w zdecydowanie gorszych stanach. Wielu z nich ma bardzo zaawansowany nowotwór, często nie kwalifikują się już do intensywnego leczenia. Mniej jest chorych, których możemy leczyć w sposób radykalny, kiedy jest szansa na wyleczenie. Rzadziej też możemypomóc, stosując nowoczesne metody leczenia. Dziś zbieramy żniwo wiosennej fali COVID. Po tym, co dzieje się obecnie, można się obawiać, że w przyszłym roku sytuacja będzie jeszcze trudniejsza.

Wiosenny lockdown spowodował, że wiele osób nie zgłaszało się na badania, opóźniało się przez to rozpoczęcie leczenia. Jak jest dziś?

Wiosną pacjenci obawiali się przychodzić do szpitala, dziś może mniej się tego obawiają, jednak ogromnym problemem jest brak dostępu do diagnostyki. Wielu pacjentów wciąż ma ogromny problem z dostaniem się do lekarza pierwszego kontaktu. Funkcjonują głównie teleporady. U części pacjentów być może spełniają one swoją funkcję, jednak nie wówczas, gdy pacjent ma niepokojące objawy mogące sugerować nowotwór. Teleporada nie jest równoznaczna ze badaniem pacjenta. 

Często zdarza się, że pacjent jest przywożony do szpitala z powodu pogorszenia stanu zdrowia i przyjęty do kliniki internistycznej. Dopiero wtedy okazuje się, że przyczyną jest choroba nowotworowa, jednak już bardzo zaawansowana, rozsiany proces, nawet z przerzutami do ośrodkowego układu nerwowego. Ci pacjenci często nie kwalifikują się do intensywnego leczenia onkologicznegoz powodu zaawansowania choroby i stanu ogólnego. Pozostaje im tylko leczeniepaliatywne.

Wcześniej nie był u nich nawet wykryty nowotwór?

Często niestety nie. Dopiero gdy są przywiezieni do szpitala, okazuje się, że przyczyną ich stanu jest rozsiana choroba nowotworowa. Praktycznie już tylko w bardzo niewielkim stopniu możemy im pomóc.

Również pacjenci, którzy zgłaszają się bezpośrednio do Kliniki Onkologii, mają bardziej zaawansowany proces nowotworowy. Pytam ich, jak dużo czasu minęło od wystąpienia pierwszych objawów do postawienia diagnozy: często jest to powyżej pół roku. Przed epidemią najczęściej było to kilka tygodni.

Kolejna rzecz: po to, żeby móc zaproponować pacjentowi odpowiednie leczenie, musi być dobrze zdiagnozowany przed podjęciem podczas konsylium decyzji, jakie optymalne leczenie można zaproponować:operacyjne, radioterapię, chemioterapię, immunoterapię. Potrzebne jest badanie histopatologiczne, jednak do jego wykonania niezbędne jest pobranie materiału histopatologicznego, m.in poprzez badanie endoskopowe. Nie można jednak jej wykonać, bo część oddziałów, które wykonywały endoskopie, została zamieniona na oddziały covidowe.?Ukryte zgony? w ostatnich miesiącach to zgony pacjentów, którzyumierają z przyczyn onkologicznych, kardiologicznych, neurologicznych. Teraz zbieramy żniwo wiosennego lockdownu. W przyszłym roku będziemy zbierali żniwo tego, co dzieje się obecnie, czylisytuacji, kiedy pacjenci nie mogą dostać się do lekarza i mieć wykonanej diagnostyki.

Na wiosnę apelowaliśmy do pacjentów, by przychodzili do lekarza, jeśli coś ich niepokoi. O co apelować dziś?

Zdecydowanie o to samo. A po drugie: żeby lekarze zakładali karty DILO. Karta DILO otwiera drzwi diagnostyki, ponieważ są tam reżimy czasowe – wykonania diagnostyki i podjęcia decyzji. Lepiej, żeby lekarz wypisał niepotrzebnie kilka kart DILO niż o jedną za mało, bo dzięki temu możemy uratować czyjeś życie.

Rozmawiała: Katarzyna Pinkosz

Artykuł Prof. Rafał Stec: Zbieramy żniwo wiosennej fali COVID-19 pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

I Międzynarodowa Konferencja Adamed pokazała, że oprócz potężnych sił przeznaczanych na walkę z COVID-19 musimy przygotowywać siły na walkę z zagrożeniami będącymi konsekwencją tej pandemii, czyli szykować się na czasy popandemiczne. Nie można zapominać o innych chorobach, które są wokół nas i w nas, bo one się nie zmieniły ? mówi prof. dr n. med. Andrzej Fal, kierownik Kliniki Alergologii, Chorób Płuc i Chorób Wewnętrznych CSK MSWiA w Warszawie, prezes zarządu Polskiego Towarzystwa Zdrowia Publicznego.

?Światowa medycyna w codziennej praktyce? to hasło I Międzynarodowej Konferencji Adamed dla lekarzy, zorganizowanej na początku grudnia. Konferencja odbywała się oczywiście online. Biorąc pod uwagę liczbę krajów w niej uczestniczących, z dwóch kontynentów ? Europy i Azji ? oraz kilka tysięcy uczestników, z pięciu stref czasowych, kiedy jednocześnie miały miejsce symultanicznie tłumaczenia w czterech językach ? polskim, angielskim, hiszpańskim, rosyjskim ? nie było łatwym logistycznie przedsięwzięciem. Udało się? Warto było? Pan, jako prowadzący, może to najlepiej ocenić. Chociaż to pytanie raczej retoryczne, bo obserwując, jak konferencja przebiega, widać, że wszystko toczy się niezwykle wartko.

Udało się i warto było, z całą pewnością. Konferencja była zaplanowana na dwa dni, tyleż trwała i w tym czasie odnotowaliśmy ponad 6,5 tysiąca logowań! To świadczy o ogromnym zainteresowaniu wydarzeniem, o tym, że było potrzebne. Inicjatywa Adamedu to był niewątpliwie strzał w dziesiątkę, szczególnie że odbywała się w trakcie pandemii. I to ona zdominowała, czemu trudno się dziwić, tematykę. Właśnie dlatego uzupełnieniem tytułu konferencji było ?COVID-19 ? aktualny stan wiedzy i implikacje kliniczne w praktyce lekarskiej?. Wzięli w niej udział lekarze różnych specjalności, farmaceuci, którzy dzielili się swoimi doświadczeniami, zadawali mnóstwo pytań.

A jakie pytania w ciągu tych dwóch dni pojawiały się najczęściej?

One wynikały z samej tematyki prezentacji. Pierwszy dzień był poświęcony m.in. wpływowi epidemii wirusa SARS-CoV-2 na zdrowie psychiczne, czynnikom zwiększającym ryzyko sercowo-naczyniowe, podejściu do cukrzycy, temu, jak koronawirus i kwarantanna zmieniły rynek farmaceutyczny. W drugim dniu poruszano np. znaczenie snu w budowaniu odporności w dobie pandemii COVID-19, kwestię opieki kardiologicznej w tym okresie i wyzwań terapeutycznych u pacjentów z chorobami płuc.

Sporo wykładów, w związku z tym także pytań, dotyczyło wpływu wymuszonej izolacji społecznej podczas pandemii na psychikę, strachu przed zagrożeniami wynikającymi z pandemii, sytuacji personelu medycznego, dostępu do świadczeń medycznych.

Tematów było sporo, pytań jeszcze więcej. Co, zdaniem Pana Profesora, było najbardziej istotne, co można uznać za najważniejsze przesłania tej konferencji?

Przede wszystkim dyskusja uświadomiła ? i to zapewne wszystkim uczestnikom, że oprócz potężnych sił przeznaczanych na walkę z COVID-19 musimy przygotowywać siły na walkę z zagrożeniami będącymi konsekwencją tej pandemii, czyli szykować się na czasy popandemiczne. Nie zapominać o innych chorobach, które są wokół nas i w nas, bo one się nie zmieniły. Mówię tu o tych wszystkich chorobach niezakaźnych, cywilizacyjnych, stanowiących wciąż ogromny problem dla ludzkości.

Konferencja pokazała również, że mimo różnych stref ? czasowych, klimatycznych, wszędzie występują podobne problemy zdrowotne. I że te problemy w dalszym ciągu zgodnie z polami Lalonde?a są w 50 proc. wywołane przez czynniki behawioralne. Cywilizacyjne choroby przewlekłe, będące w większości rezultatem niewłaściwego stylu życia, mogą występować i przebiegają niezależnie od miejsca, w którym mieszkamy.

Wreszcie, podkreślając istotę i znaczenie tej konferencji, nie sposób nie zwrócić uwagi na jej wielowymiarowość, co w dobie pandemii ma szczególny wydźwięk. Owszem, bardzo często odbywają się online panele, webinary, ale one w większości dotyczą głównie określonego, pojedynczego problemu, określonej jednostki chorobowej, pokazanej na tle danego kraju. A tu mieliśmy okazję podzielenia się bieżącymi doświadczeniami z ekspertami od Hiszpanii po Kazachstan. I to było niezwykłe.

O tym, że pandemia nie powinna zamykać nam oczu na inne zagrożenia, mówił Pan w swoim inauguracyjnym wystąpieniu ? ?Czy pandemia stanowi zagrożenie dla naszego świata?. Bo koronawirus to przecież nie jedyny wróg, a spuszczając z oczu te inne, możemy zgotować sobie niezłe piekło, prawda?

Ogromnym problemem są też inne choroby ? nieinfekcyjne choroby przewlekłe (ang. non-communicable diseases, NCD), astma, przewlekła obturacyjna choroba płuc, schorzenia układu krążenia i wiele innych. Dla porównania ? na COVID-19 już zmarło ponad 1,6 mln osób, a na choroby przewlekłe w tym samym czasie ? 33 mln! To dowodzi, że owszem, ze względu na swą wysoką dynamikę i pewną nieuchronność choroby infekcyjne, szczególnie w fazie pandemii, są poważnym zagrożeniem dla ludzkości, ale choroby przewlekłe, niezakaźne, nadal pozostają zabójcą powodującym na całym świecie przedwczesne zgony. Zabójcą numer jeden pozostaje od lat niedokrwienna choroba serca, na którą w ostatnim roku zmarło 10-krotnie więcej ludzi niż z powodu COVID-19.

Podczas konferencji zwracano również uwagę na ograniczenia w dostępności do świadczeń zdrowotnych podczas pandemii.

I to właśnie będzie zwiększało ryzyko skutków popandemicznych. Już pod koniec kwietnia Polskie Towarzystwo Zdrowia Publicznego opublikowało apel, w którym wyrażaliśmy zaniepokojenie skutkami ubocznymi pandemii, ale część ekspertów wówczas pukała się w głowę, co też my wymyślamy. Teraz już chyba się nie pukają. A te skutki już są widoczne. W raporcie o stanie opieki w 122 krajach, opublikowanym przez WHO, widać, że np. dostępność do świadczeń rehabilitacyjnych spadła o mniej więcej 60 proc., do świadczeń w zakresie astmy i POChP ? o 50 proc., o 30 proc. spadła dostępność do świadczeń w zakresie kardiologii interwencyjnej. Można powiedzieć, że wpadliśmy w pewną spiralę i tak, jak COVID-19 pozostanie z nami, tak tym bardziej, pozostaną z nami wszystkie choroby przewlekłe. Dlatego tak ważne jest stworzenie pacjentom poczucia bezpieczeństwa, a do tego konieczna jest koncepcja całości, dobrze przemyślana i opracowana strategia walki i z COVID-19, i z chorobami przewlekłymi. A tego w wielu krajach zabrakło, o czym świadczyły wypowiedzi ekspertów zagranicznych. Ale to oczywiście żadna pociecha.

Czy tego typu konferencje, gdzie nie mówi się o lekach, terapiach, ale po prostu o problemach, są potrzebne?

Jak najbardziej. Taka wymiana doświadczeń zapewnia szersze spojrzenie na problemy trapiące społeczeństwa różnych krajów. To dużo, dużo więcej niż przedstawienie jednego leku, jednej choroby czy jednej terapii. To pokazuje, że medycyna musi wrócić do zajęcia się człowiekiem, a nie jedną jednostką chorobową czy jednym objawem.

Rozmawiała Bożena Stasiak

Artykuł Prof. Andrzej Fal: Medycyna musi zająć się człowiekiem, a nie wyłącznie jedną jednostką chorobową pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

U niektórych pacjentów opóźnienie diagnozy i leczenia o kilka tygodni niewiele zmieni, ale jeśli jest to opóźnienie o kilka miesięcy, to już może być tragiczne w skutkach ? mówi prof. Paweł Krawczyk, kierownik Pracowni Immunologii i Genetyki Katedry Pneumonologii, Onkologii i Alergologii Uniwersytetu Medycznego w Lublinie.

Już od dłuższego czasu lekarze alarmują, że pandemia, powodując trudniejszy dostęp do diagnostyki i terapii wielu chorób, doprowadzi do znacznego wzrostu zachorowań zgonów ? nie na skutek COVID-19, ale właśnie na te inne choroby. Takie obawy wyrażają szczególnie onkolodzy i kardiolodzy. Czy Pan, jako ekspert od raka płuca, również je podziela? A problem może być ogromny, bo rak płuca zajmuje pierwsze niechlubne miejsce w zapadalności na nowotwory wśród mężczyzn i trzecie miejsce u kobiet, a pierwsze miejsce pod względem zgonów u obu płci.

Jak najbardziej podzielam te obawy, zresztą już niejednokrotnie wypowiadałem się na ten temat. Sytuacja już dziś jest dramatyczna. A weźmy pod uwagę, że rak płuca jest najczęściej diagnozowanym nowotworem złośliwym w Polsce, stanowi 20 proc. wszystkich wykrywanych chorób onkologicznych. Poziom dostępności chorych zarówno do diagnostyki, jak i do leczenia we wszystkich ośrodkach został znacznie ograniczony, a w większości z nich spadł wręcz dramatycznie. I to od samego początku ścieżki diagnostycznej, od bronchoskopii oraz pobrania materiału do badań patomorfologicznych. A to rzutuje na dostępność do diagnostyki genetycznej.

I oczywiście nie chodzi tylko o to, że pacjenci się nie zgłaszają, bo się boją zakażenia koronawirusem.

To tylko jedna z przyczyn. Ośrodki zajmujące się chorobami płuc diagnozują różne nieprawidłowości w obrębie układu oddechowego, np. zapalenia płuc, tak więc ich personel i pacjenci są narażeni w większym stopniu na zetknięcie się z koronawirusem. Dlatego też ogranicza się przyjęcia i konsultacje tylko do najpilniejszych przypadków.

Postawienie właściwej diagnozy w odpowiednim czasie to podstawa terapii w każdej chorobie. Ale są takie choroby, takie nowotwory, w których czas liczy się szczególnie. Jak w raku płuca.

W raku płuca, a także w kilku innych rodzajach nowotworów, sporo się działo w ostatnich latach. Pojawiły się terapie, które znacznie wydłużają czas do progresji, przedłużają życie. I niektóre z nich są już dostępne w Polsce. Dlatego tak istotne jest, żeby chory jak najwcześniej został właściwie zdiagnozowany i jak najwcześniej można było podjąć leczenie. Ta wczesna diagnostyka jest niezbędna. Tymczasem w trakcie pandemii nastąpił ogromny spadek wykonywania badań czynników predykcyjnych, otrzymujemy o ok. 30 proc. materiału mniej niż przed pandemią. Byłoby o wiele lepiej, gdyby już na skierowaniach do patomorfologii było zaznaczone, że w przypadku zdiagnozowania raka płuca należy postąpić w wyznaczony sposób. To zdecydowanie przyspieszyłoby procedury i dzięki temu pacjent mógłby liczyć na szybsze wdrożenie leczenia.

Powiedział Pan niedawno, że problemy w diagnostyce i kwalifikacji do leczenia w raku płuca ? ale zapewne w nowotworach innego rodzaju również ? wynikają m.in. z tego, że pewne ośrodki, które nie mają programów lekowych dla jakichś grup pacjentów ? w tym przypadku chodziło o chorych niedrobnokomórkowym rakiem płuca, z rearanżacją genu ALK ? w ogóle nie zlecają badań genetycznych. A to było jeszcze przed pandemią. To co może być teraz?

Ma Pani rację. To oznacza olbrzymie opóźnienie w diagnostyce i często chory z rearanżacją ALK jest leczony za pomocą chemioterapii, nawet nie wiedząc, że może być poddany innej terapii. A właśnie ta grupa chorych powinna być leczona już od pierwszej linii nowoczesnymi lekami, nie chemią.

Rak płuca długo rozwija się bezobjawowo i kiedy już zostanie zdiagnozowany, to w stadium zaawansowanym. Jeszcze kilka lat temu chorzy z tak późno rozpoznanym nowotworem mieli przed sobą około pół roku życia. Dziś, dzięki leczeniu spersonalizowanemu, immunoterapiom, terapiom molekularnym, mają szansę na kilka lat więcej. Malo tego, ten dłuższy czas przeżycia oznacza życie w o wiele większym komforcieniż w przypadku chemioterapii. To życie bez zaburzeń odporności, gorączek neutropenicznych, niedokrwistości. A co w przypadku, gdy rozpoznanie jest dodatkowo opóźnione pandemią?

To tę szansę tracą. Trzeba jeszcze dodać, że bardzo często są to chorzy w złym stanie zdrowia, spowodowanym nie tylko nowotworem, ale też innymi chorobami współistniejącymi, bo najczęściej rak płuca pojawia się w starszym wieku, kiedy tych chorób jest znacznie więcej. Zwłoka spowodowana późną diagnozą pogorszy rokowania także w odniesieniu do tych innych chorób, co w rezultacie wpłynie na cały proces terapii. U niektórych pacjentów opóźnienie diagnozy i leczenia o kilka tygodni niewiele zmieni, ale jeśli jest to opóźnienie o kilka miesięcy, to już może być tragiczne w skutkach.

O niektóre terapie z uporem walczyły organizacje pacjenckie, przykładem mogą być inhibitory kinaz tyrozynowych ALK i RET, do leczenia pierwszego rzutu w niedrobnokomórkowym raku płuca. Kiedy również w Polsce uzyskały refundację, eksperci uznali to za ogromy postęp, szczególnie gdy dostępne stały się inhibitory najnowszej generacji. Globalne badanie ALEX pokazały, że w porównaniu z klasyczną chemioterapią i dotychczas stosowanymi lekami, a także w porównaniu z innym inhibitorem kinazy tyrozynowej, ten najnowszej generacji jest o wiele skuteczniejszy, przede wszystkim dlatego, że o wiele lepiej penetruje do obszaru mózgu.

Te leki okazały się niezwykle skuteczne w leczeniu niedrobnokomórkowego raka płuca z rearanżacją genu ALK czy ROS1. Zwłaszcza inhibitory ALK nowej generacji efektywnie pokonują barierę krew?mózg, dając tym samym szanse na dłuższe przeżycie chorym z przerzutami do ośrodkowego układu nerwowego. Wydłużają czas do progresji i czas całkowitego przeżycia. Wykazują skuteczność u chorych z już obecnymi przerzutami do ośrodkowego układu nerwowego, a w przypadku gdy jeszcze się nie pojawiły, aż 4-krotnie redukują ryzyko powstawania tych przerzutów w stosunku do inhibitora starszej generacji.

Jeśli więc wziąć pod uwagę, że jest to grupa pacjentów, która ma o wiele większe ryzyko przerzutów niż inni chorzy z niedrobnokomórkowym rakiem płuca, opóźnienie terapii to dla nich dramat.

A widzimy bardzo niepokojące statystyki dotyczące diagnostyki genetycznej, prowadzonej u chorych na raka płuca w czasie epidemii COVID-19. Diagnostyka rearanżacji genu ALK w miesiącach kwiecień ? maj spadła o ponad 30 proc. w porównaniu z okresem styczeń ? luty. Oznacza to, że są w Polsce chorzy, którzy nie otrzymali właściwego leczenia.

Przed pandemią na raka płuca każdego dnia umierało w Polsce ok. 60 chorych. Wśród nich także ci, którzy zostali zbyt późno i nieprawidłowo zdiagnozowani, którym, na skutek braku dostępu do nowoczesnej diagnostyki, wdrożono nieprawidłowe leczenie.

Możemy się spodziewać, że za pół roku będzie ich dużo więcej. Spowodują to: brak dostępu do oddziałów torakochirurgicznych i możliwości leczenia operacyjnego oraz wzrost stopnia zaawansowania choroby w momencie diagnozy z powodu utrudnień w dostępie do pulmonologów i onkologów.

Rozmawiała Bożena Stasiak

Artykuł Prof. Paweł Krawczyk: Pandemia dramatycznie pogorszy sytuację chorych na raka płuca pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Seniorom nie zalecałbym siedzenia w domu, tylko wyjście na spacer, do parku, lasu. Druga sprawa: naszą odporność niszczy samotność, brak kontaktów, depresja. Dziś istotne jest zarówno unikanie zakażenia, jak dobra odporność – mówi prof. Piotr Kuna, kierownik II Katedry Chorób Wewnętrznych i Kliniki Chorób Wewnętrznych, Astmy i Alergii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi.

Czy to prawda, że chorobę o podobnym przebiegu jak COVID-19, zna Pan z podręcznika na studiach? To nie jest nowa choroba?

To wirusowe śródmiąższowe zapalenie płuc, bardzo ciężka choroba, bardzo trudna do leczenia, jednak znana od dawna. W COVID-19 jest dodatkowo komponent naczyniowy; to on powoduje, że u części osób choroba tak gwałtownie się postępuje i może prowadzić do zgonu. Są to jednak głównie osoby z nieprawidłowo leczonymi innymi schorzeniami, jak nadciśnienie, cukrzyca, choroby serca, POChP. Jeśli te osoby są dobrze leczone, to ryzyko ciężkiego przebiegu i zgonu nie jest o wiele wyższe niż u osób zdrowych. Ciężkie powikłania dotyczą głównie osób, które mają nieprawidłowo leczone choroby podstawowe lub tych, które przerywają leczenie, a także osób otyłych, palących papierosy czy stosujących inne używki, jak chociażby dopalacze.  Wiele osób hospitalizowanych z powodu COVID-19 ma przerywane leczenie chorób przewlekłych oraz koszmarny lęk i stres, które obniżają odporność i mogą również być czynnikiem prowadzącym do śmiertelnych powikłań: trzeba na to zwracać uwagę.

Niedawno rozmawiałem z kolegą kardiologiem, którego 95-letnia pacjentka trafiła do szpitala z powodu utraty przytomności, nikt nie chciał jej leczyć, ponieważ miała dodatni test w kierunku koronawirusa. Radził się, czy wszczepić jej rozrusznik serca, bo przyczyną choroby były zaburzenia rytmu serca. Doradziłem, że absolutnie tak. Zoperowano ją, żyje bo na szczęście nie wysłano jej do szpitala tzw. COVID-owego, tylko do rodziny do własnego domu. A własny dom i opieka bliskich to najlepsze miejsce do leczenia każdej choroby. Czy jednak wszystkie rodziny zaakceptują w domu osobę po operacji z dodatnim wynikiem SARS-CoV-2?  Nie, codziennie w prasie czytam artykuły, jak rodziny się skarżą, że szpital nie zajął się kimś bliskim z COVID, bo za lekko choruje. Te osoby nie mają świadomości tego, że w ten sposób mogą swoich krewnych narazić na śmierć. Większość pacjentów z łagodnym i umiarkowanym przebiegiem COVID-19może być leczona w domu, tylko powinna być zorganizowana odpowiednia pomoc w domu. Trzeba zupełnie zmienić podejście do leczenia chorych z COVID. Przede wszystkim opieka domowa, wyposażenie każdego zakażonego w pulsoksymetr do samodzielnej oceny wysycenia krwi tlenem, a jeżeli stan chorego pogarsza się i konieczna jest intensywna tlenoterapia i wentylacja wspomagana, to wtedy szpital. Lekarze z Chin i Włoch już w marcu zwracali uwagę, że zbyt wczesne leczenie szpitalne i podłączenie do respiratora czyni więcej szkody niż pożytku i zwiększa śmiertelność a nie obniża.

Starsze osoby są dziś proszone o pozostawanie w domu. Faktycznie powinny starać się unikać wychodzenia z domu?

Chory na COVID-19 człowiek wydycha w ciągu godziny ok. 50 mln cząstek wirusa, normalnie oddychając. Nie mamy gwarancji, że wirus przez wentylację w bloku nie zarazi osób w innych mieszkaniach. To samo jest w pracy, w szpitalu i wszędzie tam, gdzie jest wentylacja lub klimatyzacja. Seniorom nie zalecałbym siedzenia w domu, tylko wyjście na spacer, do parku, lasu, a jeśli siedzenie w domu, to przy otwartym oknie. Do tej pory nie ma dowodu, żeby spacerując na świeżym powietrzu, można się było zarazić tym wirusem.  Zarażamy się głównie w małych pomieszczeniach. Druga sprawa: naszą odporność niszczy samotność, brak kontaktów. A dziś istotne jest zarówno unikanie zakażenia, jak dobra odporność. Dlatego zalecałbym wychodzenie na spacer i codzienny ruch.  Żaden lek nie zastąpi ruchu i aktywności fizycznej.

W wielu krajach są wprowadzane pewne formy lockdownu. Pan, Panie Profesorze, przekonuje, że lockdown nie jest korzystny.

W medycynie obowiązuje taka cudowna zasada, którą przypisuje się Hipokratesowi ?Primum non nocere? czyli po pierwsze nie szkodzić. Lockdown w krótkiej perspektywie oczywiście obniży liczbę zakażeń wirusem i da wytchnienie szpitalom, jednak po jakimś czasie epidemia i tak znów wybuchnie, i to nie wiadomo z jaką siłą. Popatrzmy na Belgię i Holandię: w Belgii był totalny lockdown, w Holandii – tylko zalecenia. Dziś w Belgii jest 2,5 razy więcej zgonów na milion mieszkańców niż w Holandii. Podobnie inni sąsiedzi: Francja i Szwajcaria; we Francji lockdown, stan wojenny, gigantyczna liczba zachorowań. W Szwajcarii lockdownu nie ma, przy dodatnim wyniku idzie się na kwarantannę, po 10 dniach wraca się do pracy, bez żadnych badań. Liczba zachorowań w Szwajcarii w przeliczeniu na milion mieszkańców jest podobna do Francji, ale liczba zgonów jest prawie dwa razy mniejsza, i to w kraju gdzie długość życia jest jedną z najdłuższych na świecie. Dlatego, że wzrost śmiertelności przy epidemii COVID-19 wynika nie tylko z zakażenia, ale również jest spowodowany stresem, lękiem, samotnością, zamknięciem, brakiem opieki nad chorymi na inne choroby, nie COVID-19. Proszę spojrzeć, jak krytykowano Szwecję za to, co robi i pokazywano, jak tam jest źle. Dziś jest tam mniej chorych niż w Polsce.  Widać, że w tych krajach, w których postanowiono nie robić lockdownu w walce z COVID, sytuacja dziś jest podobna lub nawet lepsza. Być może jest to przypadek, ale trzeba przyznać, że powinien on dać do myślenia. A wniosek jest prosty: w dłuższej perspektywie lockdown więcej szkodzi niż pomaga.

Skupiliśmy się na tym, by za wszelką cenę nie dopuścić do zarażenia większej grupy osób. Jeśli jednak koronawirusem zaraził się prezydent Trump, prezydent Duda, to jakie szanse na uchronienia się ma zwykła osoba? Wygląda na to, że wszyscy wcześniej czy później się zarazimy, dlatego trzeba budować odporność i przygotować się na atak koronawirusa, by go odeprzeć, a nie wpędzać się w samotność, izolację, brak ruchu, lęk i depresję. Oczywiście ważnym elementem zapobiegania COVID jest świadome chronienie siebie i najbliższych, czyli noszenie masek medycznych, okularów, utrzymywanie dystansu od innych osób, jak najczęstsze mycie i odkażanie rąk. Ale nie panika i strach prowadzące totalnej izolacji i wielu nieracjonalnych działań.  Cała nadzieja w szybkim wprowadzeniu skutecznej szczepionki.

Podkreślam to w każdej rozmowie z pacjentem, że nasze zdrowie i przejście cało przez epidemię SARS-CoV-2 zależy w prawie 80 proc. od nas samych, a tylko w kilkunastu procentach od lockdownu i rządu.

Pojawiają się doniesienia, że wiele osób ma późne powikłania po COVID, że zmiany w płucach, sercu utrzymują się. Czy to prawda?

Epidemia trwa stosunkowo krótko, nie mamy dobrych statystyk dotyczących odległych powikłań i zgonów. To, co widzimy teraz, to tylko chwilowe obserwacje, nie powinno się na ich podstawie wyciągać ostatecznych wniosków. Mówi się o udarach, zawałach serca czy powikłaniach naczyniowych, jednak takie same powikłania są po grypie czy zapaleniach płuc na tle wirusowym i bakteryjnym. Zmiany włókniste w płucach po przechorowaniu ostrej fazy COVID-19 są widoczne, jednak po pewnym czasie wycofują się. Na razie mamy badania, które pokazują wyniki obserwacji po 4 miesiącach: u ponad 95 proc. pacjentów zmiany znikają.  Podobnie zmiany w mięśniu sercowym czy w naczyniach.  Badania obrazowe wskazują, że faktycznie są obecne, ale też znikają po pewnym czasie. Pacjenci długo skarżą się na osłabienie, jednak każda ciężka choroba osłabia i przez wiele miesięcy może odbijać się na wydolności organizmu.

Powikłania mogą być bardzo groźne u osób z chorobami przewlekłymi. O to walczę: wszyscy skoncentrowaliśmy się na COVID, a zapomnieliśmy o milionach osób z chorobami przewlekłymi: o 9 mln chorych na nadciśnienie, 3 mln z cukrzycą, 2 mln z POChP, 2 mln z niewydolnością krążenia. Jeśli o nich nie zadbamy i nie będziemy dobrze leczyć, to prawdziwą epidemię zgonów będziemy mieli już za chwilę. Zaniedbane choroby zaostrzą się na skutek lockdownu, braku dostępu do lekarza.  Ludzie nie będą umierać z powodu COVID, tylko nagle przyjdzie fala zgonów zaniedbanych chorych z nowotworami chorobami serca i innymi chorobami przewlekłymi. Część z nich nawet może mieć dodatni wynik badania na obecność wirusa, ale to nie wirus będzie ich zabijał. Rozumiem moich kolegów i koleżanki, że teraz najważniejszym problemem jest COVID, więc wszystkie siły muszą być skoncentrowane na walkę z tą zarazą.  Tak trzeba, zastanawiam się jednak, jakim kosztem to robimy, czy naprawdę nie mamy rezerw, żeby zadbać o wszystkich chorych?

Często pojawiają się głosy krytyki w stosunku do tego, co Pan mówi.

Na wszystko, co mówię, mam dowody naukowe, tak naprawdę analizuję i cytuję prace naukowe publikowane w najlepszych czasopismach medycznych świata. Lekarz powinien opierać swoją wiedzę na dowodach naukowych, a nie na przypuszczeniach i emocjach. Jeśli ktoś ma inne dane, niech je przedstawi. Ja podaję źródła i podkreślam, że trzeba za wszelką cenę chronić się przed COVID-19, ale też brać pod uwagę skutki, jakie niesie zaniedbanie leczenia innych chorób, dbać o wszystkich innych chorych, ?Primum non nocere?

Od czego zależy, u kogo przebieg zakażenia będzie ciężki?

Od leczenia chorób współistniejących, naszej odporności i predyspozycji immunologicznej. Osoby z grupą krwi A mają znacznie większą podatność na koronawirusa. Z kolei osoby z grupą krwi 0 – bardzo małą. Mamy nie tylko odporność humoralną w postaci przeciwciał odpornościowych, ale też tzw. odporność komórkową, a także odporność nieswoistą – wrodzoną, składającą się z wielu elementów. To, w jaki sposób przechorujemy zakażenie, zależy od naszego organizmu, dlatego dbajmy o niego.

Wszyscy powinniśmy się chronić, jeśli jednak zarazimy się, to pozostaje nam własna odporność. Trzeba solidnie leczyć choroby współistniejące, budować odporność przez regularne ćwiczenia fizyczne. Warto przyjmować witaminę D, włączyć do diety naturalne probiotyki, czyli kiszone warzywa budujące zdrowy mikrobiom i wspomagające odporność. Zalecam też zaszczepienie się przeciw grypie, jeśli szczepionka będzie dostępna. Zachorowanie na grypę i na COVID-19 dla wielu osób może skończyć się zgonem. Osoby z grup ryzyka powinny zaszczepić się też przeciw pneumokokom.

Mimo wszystko jestem umiarkowanym optymistą: jeśli w tym tempie będziemy się zakażać, to do końca marca 2021 osiągniemy odporność zbiorową, a od kwietnia powinniśmy mieć naturalny spadek zachorowań. Tylko czy nasz system ochrony zdrowia jest przygotowany, by ten okres przetrwać?  Łóżek szpitalnych w Polsce jest ok. 200 tysięcy: to bardzo dużo, ale nie mamy pielęgniarek i lekarzy do ich obsługi. Za to optymistycznym akcentem jest fakt przeznaczenia ogromnych środków finansowych na badania naukowe nad lekami przeciwwirusowymi i nową generacją szczepionek, które w zamyśle miały służyć w walce z rakiem, a okazały się skuteczne w walce z wirusem. Moim zdaniem pozwoli to na prawdziwy przełom w leczeniu wielu chorób wirusowych w ciągu kilku najbliższych lat. Pochodną tego może być odkrycie szczepionki leczącej nowotwory, a także spowalniającej procesy starzenia się. Po wielkiej tragedii zawsze przychodzi coś dobrego.

Rozmawiała Katarzyna Pinkosz

Artykuł Prof. Piotr Kuna: Trzeba budować odporność, a nie wpędzać się w samotność, izolację i depresję pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Wiedzieliśmy o wpływie osi jelito-mikrobiota-płuca w POChP, a przecież w najcięższe przypadki COVID-19 to właśnie ciężkie, śródmiąższowe zapalenie płuc. Zaburzenie składu mikrobioty jelitowej oznacza zwiększenie zapalenia, a to wpływa na ciężkość przebiegu COVID-19  ? mówi prof. dr hab. Grażyna Rydzewska, kierownik Kliniki Gastroenterologii z Pododdziałem Leczenia NZJ, CSK MSWiA w Warszawie, prezes Polskiego Towarzystwa Gastroenterologicznego.

W tym roku cały świat medyczny został zdominowany przez epidemię COVID-19. Czy jeśli chodzi o gastroenterologię, to wydarzyło się w tym okresie coś przełomowego?

Prowadzimy badania dotyczące nieswoistych chorób zapalnych jelit. Można powiedzieć, że zaczynamy się uczyć, patrząc na Azję. Częstość występowania nieswoistych chorób zapalnych jelit w Europie i Stanach jest bardzo wysoka; do niedawna w Azji tego problemu niemal nie było. Obecnie jednak również tam choroby zapalne jelit stają się coraz częstsze. Zastanawialiśmy się, dlaczego tak się stało; braliśmy pod uwagę różne czynniki, jak dieta, higiena, migracje. Okazało się, że najważniejsza jest dieta.

Statystyki dotyczące częstości występowania nieswoistych chorób zapalnych w Indiach i Chinach pokazują, że zachorowania bardzo wzrastają w regionach mocno zurbanizowanych, których mieszkańcy szybko się westernalizują, zmieniając też dietę. Powiem wprost: jest bardzo duża różnica między hamburgerem a tradycyjną dietą azjatycką. Nie chodzi o samą zawartość białka, tłuszczów, węglowodanów, ale także o sztuczne dodatki, takie jak konserwanty, barwniki; czyli to wszystko, co było jeszcze do niedawna uważane za bezpieczne i umieszczane na etykiecie. Problemem jest żywność wysoko przetworzona, będąca źródłem nawet połowy energii spożywanej przez mieszkańców Stanów Zjednoczonych czy Kanady. Gdybyśmy w Polsce przeanalizowali nasz codzienny jadłospis, to pewnie okazałoby się, że zbliżamy się do statystyk amerykańskich.

Zawsze podkreślaliśmy, że dobra jest dieta śródziemnomorska, oparta na produktach naturalnych, niezawierających sztucznych dodatków. Warto ograniczać wszelkie dodatki smakowe, zapachowe: zwróćmy uwagę na jogurty, płatki śniadaniowe, ale też kolorowe żelki, które jedzą dzieci. Dodatki smakowe występują nie tylko w żywności. Są obecne także np. w niektórych pastach do zębów. Okazuje się, że dzieci, które myją zęby kolorową, smakową pastą do zębów ? i częściowo ją zjadają ? spożywają kilka razy więcej dwutlenku tytanu.

Efektem jest zmiana składu mikrobiomu jelitowego, spadek aktywności bakterii produkujących krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, które ochraniają jelito. Dochodzi do zwiększonego nacieku komórek zapalnych ? a to jest już krok do zapalenia jelit.

Od dawna mówiło się o niekorzystnym wpływie antybiotyków na florę bakteryjną jelit…

Tak, to prawda, jednak nie można zapominać, że niekorzystnie wpływają też inne leki, powszechnie używane, jak środki przeciwbólowe, inhibitory pompy protonowej. One również zaburzają równowagę w naszej mikrobiocie jelitowej.

Jeszcze do niedawna wydawało się nam, że dieta nie ma aż takiego znaczenia w inicjowaniu procesu autoimmunologicznego. Okazuje się jednak, że ma ona kolosalne znaczenie. Modyfikacje dietetyczne mogą poprawić poziom krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, m.in. kwasu masłowego, poprawić integrację naszej mikrobioty jelitowej, a przez to zmniejszyć stan zapalny, czyli zmniejszyć potencjalnie częstość wystąpienia nieswoistych chorób zapalnych jelit, zmniejszyć reakcje alergiczne, wpłynąć na takie choroby jak otyłość czy cukrzyca. Wiele można zrobić, odpowiednio się odżywiając. Powierzchnia naszego jelita jest równa powierzchni boiska do tenisa: to nasz największy narząd immunologiczny. Możemy mieć na niego wpływ, odpowiednio zmieniając dietę.

Dzieciństwo to czas wyrobienia dobrych nawyków żywieniowych.  Prewencją  chorób zapalnych jelit jest dobra dieta  już  od  dzieciństwa i  ostrożne  stosowanie  antybiotyków. Wiemy już dziś również,  że  dieta  powinna  być częścią procesu leczniczego w chorobie Leśniowskiego-Crohna. Sposób odżywiania powinien być urozmaicony, trzeba unikać sztucznych dodatków, nie ma za to sensu stosowanie diet bezglutenowych czy bezmlecznych.

Czy nasza flora jelitowa może mieć wpływ na przebieg COVID-19?

Tak, ponieważ w przewodzie pokarmowym, zwłaszcza w jelitach, znajduje się sporo receptorów dla angiotensyny 2, czyli ACE-2, z którymi wiąże się wirus SARS-CoV-2. Są już wstępne dane pokazujące związek pomiędzy ciężkością przebiegu COVID-19 a składem mikrobioty jelitowej.  Zaburzenie mikrobioty jelitowej, niedobór takich szczepów bakterii jak Lactobacillus czy Bifidobacterium pogarsza przebieg infekcji COVID-19. Bakterie probiotyczne konkurują z SARS-CoV-2 w wiązaniu się receptorem ACE-2. Dlatego zmniejszenie liczby Lactobacillus i Bifidobacterium oznacza łatwiejszy dostęp koronawirusa do receptorów zlokalizowanych na komórkach układu pokarmowego. Zaburzenie składu mikrobioty jelitowej oznacza zwiększenie zapalenia, a to wpływa na ciężkość przebiegu COVID-19.

Wiedzieliśmy już wcześniej o wpływie osi jelito-mikrobiota-płuca w POChP. A przecież w najcięższe przypadki  COVID-19  to  właśnie  ciężkie,  śródmiąższowe zapalenie płuc. Zwrócenie uwagi na stabilizację mikrobioty ma ogromne znaczenie. Ddbajmy o eubiozę w pandemii. Najnowsze badania naukowe mówią: dbajmy o jelita, o prawidłowy skład mikrobioty, o prebiotyki, czyli np. o błonnik, który zwiększa produkcję krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych. Zmniejsza to reakcję zapalną, a przez to również zmniejsza powikłania płucne.

Hospitalizując pacjentów z COVID-19, zwróciliśmy uwagę też na to, że u ok. 20 proc. z nich rozwinęła się infekcja Clostridium difficile. Prawdopodobnie przyczyną było stosowanie u nich zbyt dużej ilości antybiotyków. Otrzymywali oni już wcześniej nie tylko azytromycynę, ale także inne antybiotyki, często na wyrost.

W naszej klinice prowadzimy również bardzo interesujące badanie dotyczące COVID-19 i nieswoistych chorób zapalnych jelit. Badacze włoscy kilka miesięcy temu opublikowali pracę potwierdzającą, że pacjenci z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit rzadziej chorują na COVID-19. Powiązali ten fakt z przyjmowaniem mesalazyny. W naszej grupie badanych kilkuset pacjentów z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit nikt nie chorował na COVID-19, ale występowały u tych pacjentów wysokie poziomy przeciwciał. Próbujemy wyjaśnić patomechanizm tego zjawiska.

W okresie epidemii COVID-19 wizytę u lekarza często zastępuje teleporada. Jak sprawdza się ona w gastroenterologii?

Teleporada jest dobrym rozwiązaniem, jednak tylko dla pacjentów, których dobrze znamy, gdy trzeba np. przedłużyć receptę. Nie jest dobrym rozwiązaniem dla pierwszorazowych pacjentów, podobnie jak dla pacjentów z zaostrzeniami choroby.

Warto przypomnieć, że już w kwietniu jako Polskie Towarzystwo  Gastroenterologiczne  opublikowaliśmy wytyczne, które były zasadami postępowania dla gastroenterologów w stosunku do pacjentów z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit, z chorobami wątroby, a także stanowisko w sprawie badań endoskopowych. Zalecaliśmy odroczenie badań o niskim priorytecie, gdy przełożenie badania jest możliwe. Zalecamy jednak nadal przyjmowanie pacjentów z wysokim ryzykiem choroby nowotworowej lub z zaostrzeniem choroby zapalnej jelit.

Artykuł Prof. Grażyna Rydzewska: Dbajmy o skład mikrobioty jelitowej w czasach pandemii COVID-19 pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Każdy pacjent z objawową niepowikłaną chorobą uchyłkową oraz po przebytym zapaleniu uchyłków wymaga systematycznego, długotrwałego leczenia. Poza suplementacją błonnika (arabinogalaktanu z laktoferyną), chorzy wymagają szybkiej i długotrwałej modulacji mikrobioty jelitowej przy użyciu cyklicznej terapii rifaksyminą ? mówi dr n. med. Anna Pietrzak z Katedry i Kliniki Gastroenterologii, Hepatologii i Onkologii Klinicznej CMKP oraz z Kliniki Gastroenterologii Onkologicznej PIB-NIO.

Czy uchyłki to choroba?

Uchyłki jelita grubego to niewielkie, workowate uwypuklenia błony śluzowej i podśluzowej na zewnątrz światła jelita, zlokalizowane głównie w esicy w jelicie grubym. Częstość występowania uchyłków rośnie z wiekiem: ma je ok. 14 proc. przed 40 r.ż.; a po 80 r.ż. nawet 80 proc. populacji, co czyni uchyłkowatość najczęstszą patologią w przewodzie pokarmowym. Przyczyna powstawania nie jest do końca poznana, znane są czynniki genetyczne i środowiskowe (dieta, zawartość błonnika, leki). Kluczową przyczyną powstawania objawów są zaburzenia mikrobioty jelitowej, czyli dysbioza.

Do niedawna nie dysponowaliśmy precyzyjną klasyfikacją choroby. Aktualnie sama obecność uchyłków, bez występowania objawów, nazywa się uchyłkowatością. Jeśli pojawiają się objawy, wówczas rozpoznajemy objawową niepowikłaną chorobę uchyłkową. Dolegliwości ostre, bardziej nasilone, z towarzyszącymi ogólnymi objawami zapalenia, z nieprawidłowościami w badaniach dodatkowych (w tym obrazowych) świadczą o zapaleniu uchyłków i jego ewentualnych powikłaniach. A zatem należy uznać, że uchyłki nie są fizjologią. Są patologią, a więc chorobą, z tym że nie zawsze objawową.

W Polsce ok. miliona pacjentów ma objawową niepowikłaną chorobę uchyłkową. Liczba osób z zapaleniem uchyłków wymagających hospitalizacji (przy chorobowości 543,6/100 tys.) przekracza 214 tys. Co roku przybywa (zapadalność 116,7/100 tys.) prawie 47 tys. nowych chorych z zapaleniem, a z powodu ciężkiego zapalenia jest hospitalizowanych rocznie ponad 18 tys. pacjentów. A zatem choroba uchyłkowa jest najczęstszą przyczyną gastroenterologiczną hospitalizacji w Polsce. Z powodu powikłań (krwotok, perforacja, zapalenie otrzewnej, posocznica, zatorowość płucna i inne) co roku umiera 1 proc. pacjentów leczonych z powodu tej choroby, czyli tysiące osób.

Kiedy rozpoznaje się chorobę uchyłkową?

Co do zasady, do rozpoznania konieczne jest uwidocznienie uchyłków w badaniu radiologicznym lub endoskopowym i współistnienie dolegliwości. Obecnie uznaje się, że do objawów choroby należy ból brzucha zlokalizowany przede wszystkim w lewym dolnym kwadrancie, ale nierzadko obejmujący całe podbrzusze i/lub lewe podżebrze. Jest to najprawdopodobniej związane z nieodłącznie towarzyszącym chorobie wzdęciem i pułapką powietrzną w fizjologicznych zagięciach okrężnicy. Ból jest zazwyczaj długotrwały, często nawraca. Kolejnymi objawami są zaparcie i/lub biegunka, które mogą pojawiać się okresowo lub stanowić stały wzorzec. Najczęściej mamy do czynienia z konstelacją objawów, czyli bólem brzucha i zmiennym rytmem wypróżnień. Badania skandynawskie wykazały, że u osób po 60 r. ż. ból w lewym dolnym kwadrancie i biegunka występują dziesięciokrotnie częściej w chorobie uchyłkowej niż w jakiejkolwiek innej chorobie.

Co to znaczy, że choroba uchyłkowa jest przewlekła?

Jeśli raz dojdzie do powstania uchyłków, to pozostają one w jelicie do końca życia, a objawy mogą ujawnić się w dowolnym, najczęściej nieprzewidzianym momencie. Co gorsza, aż w 42 proc. pierwszą manifestacją choroby jest jej powikłanie w postaci zapalenia wymagającego pilnej interwencji. Nawet po odcinkowej resekcji okrężnicy nie możemy mieć pewności, że nie dojdzie do nawrotu uchyłków w pozostawionym jelicie. Jak każda objawowa postać choroby przewlekłej, choroba uchyłkowa przebiega z okresami zaostrzeń (najczęściej wiosną i jesienią) i remisji. Jak każda objawowa choroba, wymaga ona przewlekłego systematycznego leczenia podtrzymującego remisję.

Czy każdy pacjent z chorobą uchyłkową wymaga leczenia?

W bezobjawowej uchyłkowatości nie proponuje się farmakoterapii, a jedynie modyfikacje dietetyczne i suplementację błonnika rozpuszczalnego w diecie. Musi to być błonnik tzw. rozpuszczalny, obecny w świeżych warzywach, owocach, ziołach (babka płesznik, ispagule) bądź w gotowych preparatach. Spośród gotowych preparatów jest istotny szczególnie jeden, gdyż po pierwsze, ma unikatowy skład, a po drugie ? jako z jedynym w Polsce przeprowadzono badania w chorobie schyłkowej. Wykazały one istotną statystycznie poprawę jakości życia i wypróżnień względem terapii standardowej.  Preparat zawiera prebiotyczny  arabinogalaktan (zwiększa liczbę endogennych dobrych bakterii, zwiększa produkcję endogenne kwasu masłowego, octowego i propionowego). Zawarta w preparacie laktoferyna działa immunomodulująco, przeciwdrobnoustrojowo i przeciwzapalnie. Należy podkreślić, że obecnie nie zaleca się stosowanych wcześniej otrąb czy ziaren, gdyż zawierają one przede wszystkim błonnik nierozpuszczalny mogący prowadzić do impakcji stolca.

Każdy pacjent z objawową niepowikłaną chorobą uchyłkową oraz po przebytym zapaleniu uchyłków wymaga systematycznego, długotrwałego leczenia. Poza wspomnianą już suplementacją błonnika (arabinogalaktanu z laktoferyną), chorzy wymagają szybkiej i długotrwałej modulacji mikrobioty jelitowej przy użyciu cyklicznej terapii rifaksyminą. To jedyny eubiotyk, który spełnia wszystkie cele leczenia choroby uchyłkowej. Ma szerokie spektrum działania (bakterie Gram-dodatnie i Gram-ujemne, tlenowe i beztlenowe), działa miejscowo, bo nie wchłania się z przewodu pokarmowego. Skuteczność rifaksyminy, zarówno w leczeniu objawów, jak i zapobieganiu nawrotom wykazano w prospektywnych badaniach i metaanalizach. Jej stosowanie przynosiło także poprawę jakości życia. Większość badań dotyczyła cyklicznej terapii rifaksyminą, 400 mg 2x/d przez 7 dni co miesiąc, przez 12-24 miesięcy, i tak należy ją podawać. W ubiegłym roku opublikowano wyniki analizy długoterminowej, w której wykazano, że ośmioletnie stosowanie leku przynosi rokrocznie zmniejszenie objawów i ryzyka nawrotów, a najlepsze wyniki dotyczące zmniejszenia ryzyka nawrotów i konieczności interwencji chirurgicznej osiągnięto w 3. i 4. roku stosowania rifaksyminy-?.

Koniecznie trzeba zaznaczyć, że nie stosuje się w ON-ChU (objawowej niepowikłanej chorobie uchyłkowej) antybiotyków ogólnoustrojowych, nie wykazano także skuteczności probiotyków. Udowodniono, że mesalazyna nie jest skuteczna w tym schorzeniu, i od marca 2020 r. lek nie jest refundowany w tym wskazaniu.

Czy rzeczywiście pandemia COVID-19 wpływa na postępowanie w tej grupie pacjentów?

Z powodu pandemii i utrudnionego dostępu do lekarza doszło do spadku zgłaszalności do izb przyjęć pacjentów z objawami ?brzusznymi? o ok. 27-32 proc. oraz do wzrostu konieczności hospitalizacji o 8 proc. Co niepokojące, o 84 proc. spadła zgłaszalność pacjentów z chorobą uchyłkową w poradniach. To oznacza, że obecnie w czasie pandemii nie możemy pozwolić sobie na wystąpienie zaostrzenia choroby uchyłkowej, z uwagi na utrudnienia w dostępie do lekarza i hospitalizacji, co może narazić pacjenta na fatalne konsekwencje choroby. Dlatego pacjenci z ONChU (objawową niepowikłaną chorobą uchyłkową) w dobie pandemii wymagają przewlekłej cyklicznej terapii rifaksyminą-?, uzupełnioną o codzienne stosowanie arabinogalaktanu z laktoferyną. Należy oczywiście podkreślić, że objawowe postaci choroby uchyłkowej występują u osób starszych, z chorobami współistniejącymi, często leczonych kilkoma lekami, w tym immunomodulującymi, co czyni tę grupę szczególnie podatną na cięższy przebieg i wystąpienie powikłań choroby. Tym bardziej należy uświadamiać pacjentom w czasie pandemii, że leczenia nie powinno się odstawiać oraz jak ważne jest stosowanie się do wszelkich zaleceń lekarskich.

BIBLIOGRAFIA:

1. Pietrzak A. at all Polski konsensus interdyscyplinarny dotyczący diagnostyki i leczenia choroby uchyłkowej okrężnicy (2015). Polski Przegląd Chirurgiczny 2015; 87: 364-394.
   
2. Anteby R et all The Impact of the Coronavirus Disease 2019 Outbreak on the Attendance of Patients with Surgical Complaints at a Tertiary Hospital Emergency Department. J Laparoendosc Adv Surg Tech A. 2020 Sep;30(9):1001-1007.

Artykuł Dr Anna Pietrzak: Przewlekła choroba uchyłkowa w dobie COVID-19 pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Zespół jelita nadwrażliwego (IBS) uważa się obecnie za manifestację zaburzeń komunikacji osi jelitowo-mózgowej. Stres wyzwala objawy IBS, a sytuacja w czasie pandemii jest czynnikiem stresogennym. Oznacza to, że w czasie pandemii można się spodziewać większej niż zazwyczaj liczby pacjentów z objawami IBS ? mówi dr n. med. Anna Pietrzak z Katedry i Kliniki Gastroenterologii, Hepatologii i Onkologii Klinicznej CMKP oraz Kliniki Gastroenterologii Onkologicznej PIB-NIO.

Czy na tle zachorowań na COVID-19, zespół jelita nadwrażliwego (ang. IBS) nie wydaje się być banalnym schorzeniem?

Mamy obecnie coraz większą liczbę zakażeń koronawirusem oraz braki kadrowe odbijające się na wszystkich branżach, w tym na ochronie zdrowia. Pojawia się coraz więcej pacjentów chorujących na COVID-19, a z drugiej strony lawinowo przybywa tych, którzy mają inne choroby ostre czy przewlekłe, nie mogą doczekać się konsultacji i ich stan się pogarsza. Czy w tym kontekście zespół jelita nadwrażliwego (ang. irritable bowel syndrome, IBS) ? tak jak pani pyta ? wydaje się być rzeczywiście banalnym schorzeniem?

IBS to niesłusznie bagatelizowana, poważna z punktu widzenia pacjenta i trudna do leczenia choroba, dotykająca znacznego odsetka społeczeństwa. Występuje u ok. 10-20 proc. populacji, w Polsce u kilku milionów osób. Należy do tzw. zaburzeń interakcji osi jelito-mózg, jest nieuleczalną chorobą przewlekłą. Rozpoznanie IBS opiera się o Kryteria Rzymskie IV (2016 r.). Objawy to: nawracające bóle brzucha (trwające minimum 6 miesięcy, a przez ostatnie 3 miesiące przynajmniej przez jeden dzień w tygodniu), którym towarzyszą przynajmniej dwie spośród trzech zależności (związek z wypróżnieniem, związek ze zmianą częstości wypróżnień, związek ze zmianą wyglądu stolca).

IBS to konstelacja: bólu i zmiennego rytmu wypróżnień, któremu towarzyszy często wzdęcie. Przed upływem 6 miesięcy przy takich objawach można rozważać m.in. SIBO (zespół rozrostu bakterii w jelicie cienkim, ang. small intestinal bacterial overgrowth). W toku diagnostyki należy wykonać morfologię, a u pacjentów z postaciami tzw. niezaparciowymi oznaczyć CRP i kalprotektynę (w stolcu). Pacjenci po 50 r.ż., osoby z rakiem jelita grubego w rodzinie, po przebytej niedawno antybiotykoterapii, pobycie w rejonach, gdzie występują choroby zakaźne, chorzy chudnący, gorączkujący, z krwawieniem z przewodu pokarmowego bądź z nieprawidłowościami w badaniach laboratoryjnych, powinni być bezwzględnie badani, i to często w trybie przyspieszonym.

Czy lęk i stres związany z obecną sytuacją epidemiczną mogą wyzwalać, nasilać objawy IBS?

Najważniejszą rolę odgrywają tu zaburzenia mikrobioty jelitowej. IBS uważa się obecnie za manifestację zaburzeń komunikacji osi jelitowo-mózgowej, co wpływa na czynność wydzielniczą, kurczliwość i zdolność odczuwania przewodu pokarmowego. Istnieje wiele potencjalnych czynników ryzyka rozwoju i zaostrzeń choroby, np. nadreaktywność na bodźce stresowe, czynniki psychospołeczne, współistniejące zaburzenia psychiczne, sposób odżywiania się, genetyczne podłoże choroby. Stres wyzwala objawy IBS, co udowodniono w wielu badaniach. Sytuacja w czasie pandemii jest czynnikiem stresogennym. W badaniu prowadzonym jesienią 2020 r. u 2036 młodych osób wykazano, że u 80 proc. z nich doszło do pogorszenia zdrowia psychicznego, z czego u 41 proc. pogorszenie to było znacznie gorsze niż w marcu. 87 proc. pacjentów czuło się źle w przymusowej izolacji związanej z pandemią. Co gorsza, 31-40 proc. pacjentów miało ograniczony dostęp do opieki psychiatrycznej, mimo ewidentnej potrzeby, lub w ogóle nie miało takiego dostępu. To oznacza, że w czasie pandemii można się spodziewać większej niż zazwyczaj liczby pacjentów z objawami IBS.

Czy w czasie pandemii zmieniło się spektrum choroby?

Obecnie obserwuje się dwie grupy pacjentów. U pierwszej objawy wyciszyły się lub wręcz ustąpiły ? być może zostało to spowodowane zmienioną dietą na domową, odpowiednią dla IBS, oraz pracą zdalną ograniczającą stres komunikacyjny. Ale jest też druga, chyba większa i bardziej różnorodna grupa pacjentów, u których doszło do istotnego zaostrzenia stanu zdrowia. W tej grupie wydaje się, że czynników nasilających może być więcej:

a) stres najczęściej manifestujący się bólem brzucha,
b) niekorzystne modyfikacje dietetyczne (?podjadanie? słodyczy i produktów łatwo fermentujących) prowadzą do uciążliwego wzdęcia (w mechanizmie rozrostu bakterii w jelicie cienkim, SIBO), które stające się głównym objawem ?pandemicznego IBS?,
c) zmniejszona aktywność fizyczna, prowadząca do rozwoju zaparcia,
d) stosowane suplementy, leki (PPI, antybiotyki ogólnoustrojowe) drobnoustroje prowadzące do rozwoju poinfekcyjnego IBS, a wcześniej manifestujące się zespołem rozrostu bakteryjnego (SIBO).

Jak pacjenci z IBS powinni postępować, by pozostać bezpieczni w trakcie pandemii?

Jak dotychczas nie wykazano, aby pacjenci z IBS mieli zwiększone ryzyko zachorowania na COVID-19 i nie ma konieczności nadmiernej izolacji. Należy jednak podkreślić, że objawami COVID-19 mogą być objawy brzuszne, jak ból, biegunka, nudności i wymioty. Występują u ok 40 proc. pacjentów. Zazwyczaj wyprzedzają (nawet o klika dni) objawy z innych układów i narządów. Dlatego szczególnie osoby, które miały kontakt z osobą zakażoną, powinny uważnie się obserwować, aby w miarę szybko odróżnić zaostrzenie IBS od zakażenia COVID-19.

Jak zatem postępować z pacjentem z IBS w dobie pandemii?

Głównym celem terapii w czasach COVID-19 jest jak najszybsze złagodzenie dolegliwości u pacjenta. Można to osiągnąć, stosując w pierwszej linii leczenia eubiotyk, rifaksyminę-?. Wiemy, że dysbioza, zaburzenia mikrobioty jelitowej, prowadzi do rozwoju minimalnego przewlekłego zapalenia i aktywacji układu immunologicznego. To powoduje zwiększenie przepuszczalności bariery jelitowej i indukcję zaburzeń funkcji neuromotorycznych. Z tego względu leczenie celowane na mikrobiotę jest zalecane w najnowszych przeglądach i metaanalizach. Dlatego lekiem pierwszego rzutu powinna być rifaksymina-?: jedyny eubiotyk, modulator mikrobioty, przywracający jej fizjologiczną różnorodność i skład w różnych mechanizmach. Rifaksymina-?, lek o udowodnionej skuteczności w leczeniu IBS, jest również znana ze swoich bezpośrednich i pośrednich mechanizmów przeciwzapalnych, na które składają się hamowanie czynników transkrypcyjnych i cytokin prozapalnych przez receptor pregnanu X, a także zmniejszenie zjadliwości adhezji i translokacji bakterii. Dlatego też, lecząc pacjentów z IBS, szczególnie w tych trudnych czasach, należy rozważyć jak najszybsze zastosowanie rifaksyminy-?, w dawce 1600 mg (4×2 tabl. po 200 mg), przez 14 dni w powtarzanych co 4 tygodnie cyklach. U pacjentów, u których spodziewamy się, że przyczyną zaostrzenia jest SIBO, także wdrażamy rifaksyminę-?, bez konieczności wcześniejszego testowania.

Samoleczenie stanowi ważny element życia z IBS. Poczucie bezpieczeństwa można zwiększyć, umożliwiając pacjentom korzystanie z teleporad. Należy zalecać odpowiednią dietę, z ograniczeniem produktów wzdymających, łatwo fermentujących i zalecać codzienną suplementację błonnika rozpuszczalnego w każdej postaci IBS. Błonnik nierozpuszczalny, paradoksalnie, nasila zaparcie, prowadząc do impakcji stolca, wzdęcia i bólu brzucha. Gotowy preprarat błonnika rozpuszczalnego, jakim jest prebiotyczny arabinogalaktan z laktoferyną, wspomaga i reguluje mikrobiotę, normalizuje jakość stolca i częstość wypróżnień, a poprzez endogenne krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe odżywia komórki nabłonka jelitowego. W czasach pandemii, przy ograniczonym dostępie do systemu opieki zdrowotnej, warto pamiętać również o olejku z mięty pieprzowej, który można przyjmować stale.

Kluczowy dla poczucia bezpieczeństwa jest także odpowiedni zapas leków na czas pandemii. Podsumowując, IBS w dobie pandemii powinien być leczony zgodnie ze standardami, ale w sposób zdecydowany. Leczenie powinno się rozpoczynać od rifaksyminy-?, aby uzyskać jak najszybszą redukcję objawów. Trzeba pamiętać, że IBS to choroba przewlekła, zatem wymaga przewlekłej terapii kompleksowej, opartej o modyfikację stylu życia, preparaty ziołowe, błonnik rozpuszczalny z laktoferyną oraz wspomnianą wcześniej rifaksyminę-?.

BIBLIOGRAFIA:

1. Pietrzak A et all. Guidelines on the management of irritable bowel syndrome: In memory of Professor Witold Bartnik. Prz Gastroenterol. 2018;13(4):259-288.
2. Ford AC et all; ACG Task Force on Management of Irritable Bowel Syndrome. American College of Gastroenterology Monograph on Management of Irritable Bowel Syndrome. Am J Gastroenterol. 2018 Jun;113(Suppl 2):1-18.
3. Barbara G et al M. Rome Foundation Working Team Report on Post-Infection Irritable Bowel Syndrome. Gastroenterology. 2019 Jan;156(1):46-58.e7.
4. https://youngminds.org.uk/about-us/media-centre/press-releases/ mental-health-much-worse-for-many-young-people-with-mental-heal-th-needs-new-report/

Artykuł Dr Anna Pietrzak: Zespół jelita nadwrażliwego w dobie pandemii pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Łzawienie, uczucie suchości, pieczenie czy zamazywanie obrazu to typowe objawy zespołu suchego oka, które powodują dyskomfort i w konsekwencji sprzyjają częstemu tarciu i dotykaniu okolicy oczu. Problem suchego oka stał się bardziej poważny, kiedy okazało się, że istnieje możliwość ocznych manifestacji zakażenia SARS-CoV-2 przez narząd wzroku ? mówi prof. Grażyna Malukiewicz, kierownik Katedry i Kliniki Chorób Oczu Collegium Medicum w Bydgoszczy.

Zespół suchego oka, określany również coraz częściej jako ?oko cyfrowe?, ?zespół oka komputerowego? czy ?oko ery smartfonów?, to schorzenie, które dość powszechnie występowało również przed pandemią COVID-19. Czy jednak pandemia miała wpływ na częstsze występowanie tego zespołu, czy można powiedzieć, że stał się on teraz większym problemem?

Aby odpowiedzieć na to pytanie, zacznę od przypomnienia, czym jest zespół suchego oka (ZSO). To wieloczynnikowa choroba powierzchni oka, z charakterystycznymi objawami ocznymi, które wynikają z zaburzeń filmu łzowego.

Istnieje wiele czynników ryzyka zespołu suchego oka. Należą do nich np. te, które można określić jako okulistyczne ? dysfunkcja powiekowych gruczołów Meiboma, noszenie soczewek kontaktowych, skrzydlik, operacje refrakcyjne, alergiczne zapalenie spojówek. To także czynniki ogólne ? wiek, rasa, choroby tkanki łącznej, zespół Sjoegrena, niedobór androgenów, przeszczepienie krwiotwórczych komórek macierzystych, cukrzyca, trądzik różowaty, zakażenia wirusowe, niektóre schorzenia tarczycy, zaburzenia psychiczne, niedobór pewnych kwasów tłuszczowych. To również czynniki związane ze stosowaniem niektórych leków, m.in. przeciwhistaminowych, przeciwdepresyjnych, przeciwlękowych, moczopędnych czy tych podawanych w terapii substytucyjnej estrogenami.

Wreszcie ? czynniki środowiskowe, a wśród nich zanieczyszczenie powietrza, niska wilgotność powietrza i spędzanie zbyt wiele czasu przed komputerem czy zbyt długie korzystanie ze smartfonów. I tu właśnie dochodzimy do powiązania suchego oka z pandemią. Spowodowała ona, że zaczęliśmy więcej czasu spędzać w domach, siedząc przed monitorami urządzeń cyfrowych. Można więc powiedzieć, że pandemia nasiliła ten problem.

Częstość występowania zespołu suchego oka szacuje się na 5-34 proc. Jeśli jednak chodzi o polską populację, to według badań epidemiologicznych problem ten może dotykać nawet 63 proc. Zapewne teraz te liczby będą wyższe.

Tak, tego możemy się teraz spodziewać. Trzeba też podkreślić, że problem stał się bardziej poważny, kiedy okazało się, że istnieje możliwość ocznych manifestacji zakażenia i przenoszenia zakażenia SARS-CoV-2 przez narząd wzroku. Zespół suchego oka może być zarówno jedynym objawem, jak i czynnikiem sprzyjającym zakażeniu koronawirusem. Objawy oczne mogą wiec występować jako początkowe i także stanowić jedyne cechy tej infekcji.

Jakie mogą być konsekwencje zespołu suchego oka?

Łzawienie, uczucie suchości, pieczenie czy zamazywanie obrazu to typowe objawy zespołu suchego oka, które powodują dyskomfort i w konsekwencji sprzyjają częstemu tarciu i dotykaniu okolicy oczu, a tym samym stanowią wrota infekcji.

Dużą rolę w podatności na zakażenia w obrębie narządu wzroku odgrywa enzym będący receptorem konwertującym angiotensynę 2 ? ACE2 i białko TMPRSS2, posiadające duże powinowactwo do koronawirusa. Zaś dodatkowo czynnikiem sprzyjającym inwazji SARS-CoV-2 jest dynamika filmu łzowego, prowadząca od zainfekowanej powierzchni oka poprzez drogi łzowe do układu oddechowego i pokarmowego.

Możliwość ocznych manifestacji zakażenia i przenoszenia zakażenia przez oczy budzi obawy np. podczas codziennej pracy w gabinecie okulistycznym. Jeden z pierwszych przypadków na świecie dotyczył chińskiego eksperta do walki z koronawirusem, który stosował maseczkę ochronną n95, jednak nie ochraniał oczu. Uległ zakażeniu, a pierwsze symptomy infekcji przypominały objawy suchego oka i poprzedziły wystąpienie objawów ze strony układu oddechowego.

Czy po pandemii wrócimy do nawyków sprzed niej i będziemy mniej czasu spędzać przed komputerami, telewizorami i innymi urządzeniami cyfrowymi?

To trudno przewidzieć. Wydaje mi się, że nabierzemy nowych, niekoniecznie zdrowych nawyków, które będą się wiązały z tym, że jednak więcej czasu będziemy spędzać przed monitorami komputerów, gdyż pandemia w pewnym sensie ukierunkuje nas w stronę życia online, w stronę pracy zdalnej, zakupów online, większego uzależnienia od komputera, internetu i nowoczesnej technologii.

Co możemy zrobić, żeby uniknąć niezdrowych konsekwencji?

Jeśli chodzi o odniesienie do pandemii, to rekomenduje się, aby każdego pacjenta z ostrymi objawami z powierzchni oka traktować jako potencjalnie zakażonego koronawirusem. Zaleca się ponadto, aby informować pacjentów o możliwości przeniesienia zakażenia przez powierzchnię oka oraz pouczyć, by unikali dotykania okolic oczu, ust i nosa. Zachęca się do rezygnacji z soczewek kontaktowych na rzecz okularów, w celach prewencji na czas pandemii. Okulistom z kolei zaleca się używanie odpowiedniego jednorazowego sprzętu, odkażanie powierzchni chusteczkami zawierającymi 70-90 proc. etanolu lub 0,1 proc. podchlorynu sodu.

Obecnie w leczeniu zespołu suchego oka wskazuje się na skuteczność terapii kompleksowej ? krople plus higiena brzegów powiek. Na czym ona konkretnie polega?

Celem leczenia zespołu suchego oka jest zawsze wyeliminowanie dokuczliwych objawów, a tym samym poprawa jakości życia. Najczęstszą metodą i pierwszym rzutem w terapii jest stosowanie kropli do oczu z kwasem hialuronowym. Jeśli preparaty tzw. sztucznych łez nie są wystarczające, możemy zastosować środki mukolityczne ? acetylocysteinę. W bardziej zaawansowanych przypadkach jedyną metodą jest zahamowanie stanu zapalnego oraz zmniejszenie hiperosmolarności filmu łzowego. W tym celu stosujemy leki o działaniu przeciwzapalnym i immunomodulującym, jak glikokortykosteroidy, które zmniejszają objawy i zapobiegają uszkodzeniom nabłonka rogówki, i cyklosporyna A oraz substancje o działaniu osmoprotekcyjnym, jak trehaloza, L-karnityna, betaina, glicerol erytriol.

Najczęstszą przyczyną ZSO związanego z nadmiernym parowaniem łez są problemy brzegów powiek, w tym dysfunkcja gruczołów Meiboma (MGD). Gruczoły Meiboma, zwane też gruczołami tarczkowymi czy powiekowymi, wydzielają lipidy, tworząc cienką zewnętrzną powłokę filmu łzowego, która chroni przed jego nadmiernym parowaniem. Nieleczone MGD skutkuje niestabilnością filmu łzowego, jego nadmiernym parowaniem, co prowadzi do wzrostu osmolarności łez, a w konsekwencji do objawów zespołu suchego oka. Ujścia ich kanalików końcowych wyprowadzających wydzielinę gruczołów Meiboma znajdują się na brzegach powiek. Problem dysfunkcji gruczołów Meiboma najczęściej związany jest związany z zaczopowaniem ujść, do którego dochodzi wskutek nadmiernej proliferacji flory bakteryjnej i aktywności lipaz. Powodują one powstawanie wolnych kwasów tłuszczowych, które podwyższają temperaturowy próg topnienia meibum, co wpływa na wzrost jego gęstości i zalegania w kanalikach. Pierwszym etapem postępowania w tym przypadku jest stosowanie ciepłych kompresów, mechaniczny masaż i higiena brzegów powiek. Delikatne przecieranie brzegów powiek usuwa podrażniające toksyny bakteryjne, zmniejsza stopień kolonizacji bakteryjnej powiek, pozytywnie wpływa na mieszki rzęsowe i stymuluje uwalnianie odpowiedniej jakości lipidów z gruczołów Meiboma, a u pacjentów przynosi zmniejszenie odczuwanych dolegliwości. Bez tego kroku osiągnięcie dobrych efektów terapeutycznych w leczeniu ZSO nie jest możliwe.

Na rynku znajduje się wiele produktów i kosmetyków, które w warunkach domowych ułatwią pacjentom postępowanie, np. ogrzewające powieki maski lub specjalne okulary, płyny, żele bądź gotowe chusteczki przeznaczone do higieny powiek. Warto zwrócić jednak uwagę na te produkty, które są wyrobami medycznymi. Wśród nich mamy też sterylne chusteczki nasączone dobrze tolerowanym płynem oczyszczającym bez konserwantów, ale z substancjami o dodatkowym działaniu np. przeciwbakteryjnym i łagodzącym podrażnienia. Jeśli problem brzegów powiek jest związany z nużycą, warto polecać do higieny powiek wyrób medyczny przeznaczony do stosowania podczas infekcji nużeńcem, który zawiera terpinen-4-ol, oczyszczony składnik z olejku drzewa herbacianego.

Rozmawiała Bożena Stasiak

Artykuł Prof. Grażyna Malukiewicz: Zespół suchego oka w czasie pandemii pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Ten rok zdominowała pandemia COVID-19, jednak mimo to staraliśmy się pracować w miarę normalnie, nie zapominając o pacjentach okulistycznych ? mówi prof. dr hab. med. Jacek P. Szaflik, kierownik Katedry i Kliniki Okulistyki Wydziału Lekarskiego WUM, dyrektor Samodzielnego Publicznego Klinicznego Szpitala Okulistycznego w Warszawie i prezes Polskiego Towarzystwa Okulistycznego.

Panie Profesorze, co nowego, ważnego wydarzyło się w polskiej okulistyce od ostatniego zjazdu Polskiego Zjazdu Okulistycznego w ubiegłym roku?

Ten rok zdominowała pandemia COVID-19, jednak mimo to staraliśmy się pracować w miarę normalnie, nie zapominając o pacjentach okulistycznych. Jeśli chodzi o nowości, jakie udało nam się wdrożyć, to warto wspomnieć o nowych implantach Preserflo, które zaczęliśmy wszczepiać u pacjentów z jaskrą. To operacje przede wszystkim dla pacjentów z jaskrą otwartego kąta, jednak prowadzimy również badania nad zastosowaniem tych implantów w innych przypadkach jaskry, takich jak jaskra z zespołem pseudoeksfoliacji. Operację można wykonać samodzielnie lub w połączeniu z operacją zaćmy. Implant jest wykonany niezwykle biokompatybilnego materiału, który od ponad 20 lat jest z powodzeniem stosowany do pokrywania stentów stosowanych w zabiegach kardiologicznych. Wszczepia się go inną techniką: od zewnątrz, jest wprowadzany przez mały, milimetrowy tunel śródtwardówkowy. Nie musimy wykonywać czynności wewnątrz gałki ocznej, dlatego jest to operacja bezpieczniejsza. Operacje są dość kosztowne i na razie nierefundowane, wykonuję je w tej chwili komercyjnie u pacjentów w Centrum Mikrochirurgii Oka, a ponadto pewną liczbę implantów udało mi się pozyskać dla pacjentów szpitala. W ciągu tego roku weszły także do użytku nowe zaawansowane modele soczewek wewnątrzgałkowych stosowane podczas operacji zaćmy.

W tym roku cały świat medyczny został wywrócony przez pandemię COVID-19. Jaki ma ona wpływ pandemia na polską okulistykę?

Warto podkreślić aktywną rolę Polskiego Towarzystwa Okulistycznego. Było ono jednym z pierwszych towarzystw naukowych (obok Amerykańskiej Akademii Okulistycznej), które już na początku pandemii przedstawiło wytyczne dla lekarzy-okulistów, jak bezpiecznie postępować z pacjentem okulistycznym.  Polskie Towarzystwo Okulistyczne ?razem z prof. Andrzejem Horbanem, konsultantem krajowym w dziedzinie chorób zakaźnych? opracowało również wytyczne dla osób noszących soczewki kontaktowe, aby zgodnie z zasadami bezpieczeństwa nadal z nich korzystali. Ograniczanie korzystania z soczewek całej populacji ich użytkowników wydaje się niewskazane, ponieważ droga zakażenia koronawirusem SARS-CoV-2 poprzez soczewki jest raczej kazuistyczna.

Po pewnym zahamowaniu, spowodowanym lockdownem, dziś zabiegi okulistyczne odbywają się normalnie?

Podkreślamy, że bardzo ważne jest wykonywanie zabiegów planowych. W naszym szpitalu realizujemy wszystkie rodzaje zabiegów, jak przed pandemią, jeśli natomiast chodzi o liczbę wykonywanych świadczeń, to jest ona wciąż nieco niższa, ze względu na  wdrożone procedury minimalizujące ryzyko transmisji koronawirusa. Szacuję, że obecnie wykonujemy ok. 80 proc. wcześniej wykonywanych świadczeń. Jednak np. w przypadku przeszczepów rogówki, jeśli tylko mamy materiał do przeszczepienia, realizujemy ponad 100 proc. kontraktu.

Bardzo ważną sprawą dla nas jest świadomość pacjentów. Biorę udział w pracach zespołu niezależnych ekspertów ?Continuecuratio?. Zachęcamy pacjentów, aby korzystali z porad i leczenia, nie odkładali diagnostyki i terapii, gdyż może to mieć bardzo poważne skutki zdrowotne. Dotyczy to zarówno kardiologii, onkologii, jak okulistyki, ponieważ z powodu odwlekania w czasie diagnostyki i leczenia można stracić wzrok.

Można powiedzieć, że dziś okulistyka funkcjonuje normalnie. Oczywiście, nie wiemy, jak będzie to wyglądało podczas ?drugiej fali?, jednak obecnie nie ma doniesień, by pacjenci zarażali się w szpitalach. W szpitalach i placówkach ochrony zdrowia przestrzega się zaleceń ? personel medyczny chodzi w maskach, podobnie pacjenci. Są odpowiednio wentylowane pomieszczenia, powietrze jest dezynfekowane poprzez system lamp UV. Podczas badania stosowane są maski, środki do dezynfekcji, rękawiczki. Nawet w okresie rozluźnienia restrykcji placówki ochrony zdrowia były miejscami, gdzie cały czas przestrzegano zaleceń, dlatego było mniejsze ryzyko zachorowań. Badanie okulistyczne wymaga bliskości pacjenta z lekarzem, dlatego mamy również osłony, korzystamy z masek. Okresowo wszyscy pracownicy naszego szpitala badają się w kierunku zakażenie koronawirusem, aby nie narażać siebie i pacjentów.

Czyli pomimo sytuacji, że droga oczna jest możliwą drogą zakażenia, to okulistyka jest bezpieczna?

Nie można powiedzieć, że zakażenie jest niemożliwe, jednak nie ma doniesień, aby dochodziło  do zakażeń wśród pacjentów szpitali okulistycznych. Wśród personelu mogą zdarzać się zakażenia, najczęściej są one przyniesione z zewnątrz. W samych szpitalach, jeśli przestrzegane są zalecenia, to wydaje się, że pacjenci są bezpieczniejsi niż w wielu innych życiowych sytuacjach, np. podczas wizyty w sklepie, u fryzjera czy kosmetyczki.

Jak wspominałem, wykonujemy obecnie wszystkie operacje, które wykonywaliśmy przed pandemią, w tym operacje zaćmy, najbardziej pożądane ze względu na kolejkę oczekujących. Niestety, ta kolejka urosła i już wiemy, że liczba pacjentów, którzy będą operacji zaćmy potrzebować po pandemii, będzie zdecydowanie większa. Chciałbym bardzo mocno zaapelować, aby wszystkie osoby, które czy to chorują przewlekle na choroby oczu, czy podejrzewają u siebie problemy ze wzrokiem, zdecydowały się na korzystanie z porad okulistycznych. Choroby oczu nie poczekają na koniec pandemii, one są cały czas tak samo groźne i wymagają leczenia

Od początku pandemii na szeroką skalę wprowadzono teleporady. Jak sprawdzają się one w okulistyce?

Mamy świadomość, że teleporady w okulistce mogą sprawdzać się tylko w przypadku konieczności przedłużenia recepty na leki, najczęściej w przypadku jaskry. Trzeba jednak pamiętać, że u pacjenta może być konieczna zmiana leczenia. Konieczne może być też wykonanie np. badania ciśnienia wewnątrzgałkowego, pola widzenia, aby sprawdzić czy leki są skuteczne. Najważniejsze jednak, aby pacjenci nie przerywali leczenia. Zawsze mogą zadzwonić, dostać receptę, jednak potem potrzebna jest kontrola. Oczywiście nie wiemy, co przyniesie nam druga fala epidemii. Wydaje się jednak, że procedury w ochronie zdrowia są przestrzegane w dużo większym stopniu niż gdziekolwiek indziej, a większym ryzykiem dla pacjenta jest zaniedbanie leczenia niż przyjście na badanie. Widzimy w statystykach. Nie mamy statystyk dotyczących utraty wzroku, są jednak statystyki zgonów z powodów innych niż COVID-19, i wiemy, że zaniedbanie terapii jest niekorzystne w nowotworach, kardiologii. To samo ma miejsce w okulistyce, tylko nie odnotowuje się, że ktoś stracił wzrok lub widzi gorzej, dlatego nie jest to widoczne statystycznie.

Czy tematykę zjazdu PTO zdominuje pandemia?

Podjęliśmy decyzję, że w tym roku zjazd PTO odbędzie się online. Oczywiście, wszyscy woleliby bezpośrednio wymieniać doświadczenia, jednak jest to formuła, do której z konieczności się przyzwyczajamy. Oczywiście, o pandemii cały czas mówimy, jednak nie jest to temat wiodący całego zjazdu. Wiodącymi tematami będą okulistyka dziecięca i strabologia, neurookulistyka i elektrofizjologia kliniczna, chirurgia zaćmy i chirurgia refrakcyjna. Podczas zjazdu odbędą się m.in. sesja PIKO ? sesja badań podstawowych i klinicznych, sesje plenarne z udziałem wybitnych specjalistów polskich i zagranicznych, sesja plakatowa, sesja młodego okulisty, kursy edukacyjne. Zajmujemy się m.in. kształceniem lekarzy, aby wspierać badania mamy sesje poświęconą naukom podstawowym w okulistyce. Możemy zauważyć, że ze względów epidemicznych mniej jest badań klinicznych lub są one prowadzone w mniejszym wymiarze, natomiast jeśli chodzi o nauki podstawowe w okulistyce, to nadal bardzo dobrze się one rozwijają.

Bardzo ciekawym tematem są choroby powierzchni oka w przebiegu chorób reumatologicznych i hematologicznych. Stworzyliśmy jako PTO na ten temat dokument, we współpracy z Polskim Towarzystwem Reumatologicznym i Polskim Towarzystwem Hematologów, zawierający wytyczne i konsensus ekspertów. Wspólnie z Polskim Towarzystwem Pediatrycznym opracowaliśmy rekomendacje dotyczące badań przesiewowych u dzieci.  Pracujemy w tej chwili nad aktualizacją wytycznych dotyczących terapii jaskry. Z obiecujących projektów dotyczących tej choroby rozwijany jest program e-jaskra. Okres pandemii i lockdownu nie był najlepszym czasem do prowadzenia badań przesiewowych, niemniej jednak program jest rozwijany od strony elektronicznej, ulepszamy m.in. system sztucznej inteligencji.

Artykuł Prof. Jacek Szaflik: Okulistyka w czasach pandemii pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Celem portalu expert.adamed.com jest wspieranie pracowników służb medycznych, którzy są na pierwszej linii frontu walki z pandemią koronawirusa, tworzenie i popularyzowanie informacji opartych na wiedzy ekspertów – mówi dr hab. n. med. Filip M. Szymański, prezes Polskiego Towarzystwa Chorób Cywilizacyjnych, przewodniczący Sekcji Farmakoterapii Sercowo-Naczyniowej PTK.

Powstała specjalna strona expert.adamed.com, na której można znaleźć zalecenia dotyczące leczenia pacjentów m.in. kardiologicznych w dobie COVID-19. Do kogo ten portal jest adresowany i czym różni się od innych?

To portal, na którym lekarz praktyk znajdzie szereg bardzo interesujących zaleceń dotyczących postępowania i leczenia w dobie COVID-19, m.in.: schemat postępowania z pacjentem podejrzewanym o COVID-19 w szpitalach niejednoimiennych, podpowiedzi ekspertów, jak leczyć pacjentów z chorobami serca i naczyń, z chorobami płuc, chorobami nerek, cukrzycą, depresją, alergią. Ta strona na pewno będzie bardzo pomocna w codziennej praktyce lekarza.

Celem portalu jest wspieranie pracowników służb medycznych, którzy są na pierwszej linii frontu walki z pandemią koronawirusa, tworzenie i popularyzowanie informacji opartych na wiedzy ekspertów. Na stronie znajdują się materiały opracowane m.in. przez Radę Naukową programu Adamed Expert Fundacja, w skład której wchodzą wybitni eksperci polskiego świata nauki, medycyny oraz nauk pokrewnych.

Jakie praktyczne informacje znajdą lekarze na tym portalu?

Na stronie znajdują się m.in. informacje dotyczące postępowania z pacjentami podejrzanymi o COVID-19, pacjentami chorymi na COVID-19, jak również z pacjentami mającymi choroby przewlekłe. Jest więc m.in. schemat postępowania z pacjentem z podejrzeniem COVID-19 w szpitalach niejednoimiennych, proponowana farmakoterapia, schematy leczenia chorych na COVID-19. Są również zalecane schematy postępowania z pacjentem kardiologicznym, z pacjentem po zawale serca, a także wskazówki dotyczące optymalizacji leczenia pięciu najczęstszych chorób kardiologicznych. Ważne wskazówki mogą przeczytać lekarze ginekolodzy ? jak postępować z pacjentką w ciąży podejrzewaną o zakażenie koronawirusem. Bez względu na specjalizację wszyscy lekarze mogą skorzystać ze wskazówek dotyczących zdrowia psychicznego ? jak diagnozować pacjentów w kryzysie psychicznym, ale również jak lekarze powinni dbać o swoje własne zdrowie w tym trudnym okresie. Materiały zostały przygotowane przez Radę Naukową programu Adamed Expert Fundacja: prof. Andrzeja Cieszanowskiego, dr. hab. n. med. Tomasza Dzieciątkowskiego, prof. Krzysztofa J. Filipiaka, prof. Piotra Gałeckiego, prof. Ryszarda Gellerta, prof. Piotra Kunę, prof. Adama Nogalskiego, prof. Jarosława Sławka, prof. Jacka P. Szaflika, dr. hab. n. med. Filipa Szymańskiego, prof. Krzysztofa Tomasiewicza, prof. Mirosława Wielgosia, prof. Adama Witkowskiego, prof. Jarosława Woronia, prof. Dorotę Zozulińską-Ziółkiewicz.

W sekcji wideo można obejrzeć i wysłuchać wielu ciekawych dyskusji z udziałem znakomitych ekspertów praktyków na tematy dotyczące zarówno samej epidemii COVID-19, jak i leczenia chorób współistniejących w okresie epidemii COVID-19, a także telemedycyny czy opieki długoterminowej. Ta strona to znakomite źródło wiedzy eksperckiej ? dla wszystkich lekarzy, niezależnie od specjalizacji. W obecnym czasie, gdy ze wszystkich stron dociera do nas bardzo dużo niesprawdzonych informacji, warto szukać rzetelnych źródeł i z nich korzystać.

Rozmawiała Katarzyna Pinkosz

Artykuł Dr hab. Filip M. Szymański: Szukajmy dobrych źródeł wiedzy pochodzi z serwisu Świat Lekarza.