Rozmowa z prof. Iriną Kowalską, laureatką Nagrody Zaufania Złoty OTIS 2026 za doskonalenie leczenia chorych na cukrzycę i rozwijanie polskiej diabetologii

• Które elementy leczenia cukrzycy wymagają dziś największej indywidualizacji?
• Profil pacjenta diabetologicznego w Polsce się zmienia. Jakie tendencje są dziś najbardziej widoczne?
• Powikłania cukrzycy wciąż pozostają dużym problemem. Co najbardziej przyspiesza ich rozwój?
• W którym momencie leczenie przestaje być „standardowe” i wymaga zmiany strategii?

Zapraszamy do obejrzenia rozmowy.

Prof. Irina Kowalska nie tylko nadąża za przełomami – współtworzy je i skutecznie wdraża w praktyce klinicznej. Podczas swojej kadencji w fotelu prezesa Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego rozwinęła działania na rzecz nowoczesnych standardów leczenia, szerszego dostępu do innowacyjnych terapii i integracji środowiska diabetologicznego. Dzięki zaangażowaniu pani profesor nowe technologie i leki stają się realną szansą na lepsze życie pacjentów, a cele terapii wykraczają daleko poza kontrolę glikemii.

Artykuł Jak zmienia się leczenie cukrzycy? Prof. Irina Kowalska pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Analogi GLP-1 i GIP/GLP-1 zrewolucjonizowały leczenie cukrzycy i otyłości, ale ich działanie i znaczenie wykracza daleko poza redukcję masy ciała. Coraz więcej badań pokazuje, że mogą zmniejszać ryzyko zawałów serca, udarów mózgu i niewydolności nerek. – To leki, które powinny być stosowane znacznie wcześniej, jeszcze przed pojawieniem się pełnoobjawowej cukrzycy – mówi prof. Leszek Czupryniak, diabetolog

Ozempic jest stosowany w leczeniu cukrzycy typu 2, a Wegovy – w leczeniu otyłości. Wiemy jednak, że semaglutyd wykazuje również korzyści w prewencji powikłań sercowo-naczyniowych i przewlekłej choroby nerek, a także w zmniejszaniu ryzyka udaru. Jak bardzo zmieniło się podejście do semaglutydu?

Zmieniło się bardzo. Początkowo semaglutyd rzeczywiście był traktowany przede wszystkim jako skuteczny lek przeciwcukrzycowy. Kiedy Ozempic pojawił się w Polsce w 2020 roku, od razu został objęty refundacją w cukrzycy typu 2. Zadecydowały o tym dwa elementy. Po pierwsze – bardzo wysoka skuteczność w obniżaniu glikemii; semaglutyd działa z siłą porównywalną do insuliny, ale bez ryzyka niedocukrzeń i bez przyrostu masy ciała. Wręcz przeciwnie: pacjenci dzięki niemu chudną. A po drugie – już wtedy pojawiły się bardzo mocne dane wskazujące na redukcję ryzyka sercowo-naczyniowego. Potem pojawiły się badania dotyczące leczenia otyłości. I to był kolejny przełom.

Badania STEP wykazały, że semaglutyd stosowany w wyższych dawkach powoduje bardzo dużą redukcję masy ciała u osób z otyłością, również bez cukrzycy. W efekcie zarejestrowano wskazanie do leczenia otyłości preparatem Wegovy w dawce 2,4 mg raz w tygodniu. Od tego roku Europejska Agencja Leków dopuściła także jeszcze wyższą dawkę – 7,2 mg. To pokazuje, w jakim kierunku rozwija się leczenie.

W praktyce klinicznej rzeczywiście potrzebne są wyższe dawki?

U części pacjentów tak. Coraz częściej widzimy, że osoby stosujące semaglutyd przez kilka lat wymagają zwiększenia dawki, aby utrzymać skuteczność terapii. To naturalne zjawisko. Najważniejsze jest jednak coś innego: w leczeniu powinniśmy dążyć do maksymalnej dawki, która jest jednocześnie skuteczna i dobrze tolerowana. Tymczasem jednym z częstych błędów jest pozostawanie na dawkach początkowych. Zaczynamy leczenie od bardzo małych dawek, ponieważ głównym działaniem niepożądanym są nudności i dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Z tego powodu dawki zwiększa się stopniowo. Problem polega na tym, że część pacjentów i lekarzy nie decyduje się później na dalszą eskalację terapii – czasem z powodów finansowych. A lek powinien być stosowany w dawce maksymalnie skutecznej i tolerowanej.

Semaglutyd coraz częściej postrzegany jest jako lek zmniejszający ryzyko zawałów i udarów.

I słusznie. Początkowo leki z tej grupy były kierowane głównie do pacjentów z wieloletnią, zaawansowaną cukrzycą oraz wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym. Tak samo było kiedyś z flozynami. Jednak kolejne badania zmieniły nasze myślenie. Dziś wiemy, że semaglutyd może działać jeszcze lepiej wtedy, gdy zastosujemy go wcześniej – zanim dojdzie do rozwoju pełnoobjawowej cukrzycy i ciężkich powikłań naczyniowych. W badaniu SELECT, w którym brały udział osoby z otyłością, ale bez cukrzycy, około połowa pacjentów miała stan przedcukrzycowy. Osoby leczone semaglutydem redukowały masę ciała i bardzo często wracały do prawidłowych wartości glikemii, co pokazało ogromny potencjał tych leków w prewencji cukrzycy typu 2.

Mówimy więc nie tylko o leczeniu, ale także o zapobieganiu chorobie.

Dokładnie – to zupełnie inne spojrzenie. Nie mówimy już wyłącznie o pacjentach po zawale, po udarze, z wieloletnią cukrzycą i zaawansowanymi powikłaniami. Oczywiście oni także odnoszą korzyści z terapii, jednak być może jeszcze większe korzyści osiągną pacjenci zdrowsi, u których dzięki leczeniu uda się zapobiec rozwojowi cukrzycy, zawału serca czy udaru mózgu.

W ostatnich latach szczególnie dużo mówi się o wielochorobowości związanej z otyłością, która może powodować ponad 200 powikłań.

Bo otyłość jest punktem wyjścia dla ogromnej liczby problemów zdrowotnych – zwiększa ryzyko cukrzycy typu 2, nadciśnienia tętniczego, miażdżycy, zawałów serca, udarów mózgu, niewydolności serca, przewlekłej choroby nerek, choroby układu ruchu, depresji czy obturacyjnego bezdechu sennego. Lecząc więc otyłość, wpływamy jednocześnie na wiele elementów zdrowia, przede wszystkim ryzyka metabolicznego i sercowo-naczyniowego. Dlatego analogi GLP-1 są dziś postrzegane znacznie szerzej niż tylko jako „leki na cukrzycę” albo „na odchudzanie”. To preparaty zmieniające przebieg szeregu chorób.

Wspomniał pan o flozynach. Czy podobnie jak w ich przypadku powinno dojść do dalszego poszerzania wskazań refundacyjnych dla semaglutydu?

Tak, zdecydowanie. Historia flozyn wyglądała bardzo podobnie. Początkowo były traktowane jako leki dla pacjentów z zaawansowaną cukrzycą i dużym ryzykiem sercowo-naczyniowym. Z czasem kolejne badania pokazały, że warto stosować je wcześniej, m.in. dlatego uproszczono zasady refundacji.

W przypadku semaglutydu przesłanki merytoryczne są bardzo podobne, a nawet mocniejsze. To leki, które powinny być stosowane wcześniej – jeszcze przed rozwojem cukrzycy, właśnie u pacjentów z otyłością. Problemem pozostaje cena. Gdyby te preparaty były tańsze, zapewne szybciej rozszerzano by dostęp do terapii. A jeśli dzięki skutecznemu leczeniu otyłości zmniejszymy liczbę zawałów, udarów, niewydolności serca czy przypadków cukrzycy, to w perspektywie dekady system ochrony zdrowia wyda mniej pieniędzy na leczenie powikłań. Problem polega na tym, że efekty profilaktyki i prewencji widać dopiero po latach.

Pojawiają się też dane dotyczące nefroprotekcyjnego działania semaglutydu.

To kolejny bardzo ważny argument za wcześniejszym stosowaniem tych leków. Dziś mówimy już nie o działaniu kardioprotekcyjnym, ale kardionefroprotekcyjnym, ponieważ semaglutyd wpływa korzystnie na układ sercowo-naczyniowy oraz na nerki, co jeszcze bardziej wzmacnia sens wczesnej interwencji terapeutycznej.

To dlaczego w przestrzeni publicznej Ozempic nadal bywa przedstawiany głównie jako lek „na szybkie schudnięcie”?

Bo to jest najbardziej widoczne i odpowiada na społeczne zapotrzebowanie zrealizowania marzeń o szczupłej sylwetce. Jest to jednak duże uproszczenie. Ten lek wykazuje dużo więcej korzyści. Sięgamy po niego w leczeniu przewlekłych chorób
metabolicznych, czyli otyłości i cukrzycy oraz ich powikłań. Redukcja masy ciała jest niezwykle ważna, ale najważniejsze są konsekwencje zdrowotne: mniejsze ryzyko cukrzycy, zawałów, udarów czy niewydolności nerek. I właśnie w tym kierunku rozwija się współczesna diabetologia oraz obesitologia.

Prof. dr hab. n. med. Leszek Czupryniak – kierownik Kliniki Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, członek Zarządu Głównego ds. współpracy międzynarodowej Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego

Artykuł Ozempic przestaje być tylko lekiem na cukrzycę pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

O systemach automatycznego podawania insuliny AID (Automated Insulin Delivery) prof. dr hab. n. med. Agnieszka Szadkowska, kierownik Kliniki Pediatrii, Diabetologii i Nefrologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, opowiada Ewie Podsiadły-Natorskiej

Które elementy terapii systemami AID – po 5 latach stosowania w Polsce – uważa pani za „ustabilizowane standardy”?

Po 5 latach stosowania systemów AID możemy powiedzieć, że technologia ta stała się integralnym elementem nowoczesnej terapii cukrzycy typu 1. Za „ustabilizowany standard” uznałabym przede wszystkim skuteczność kliniczną tych systemów – poprawę wyrównania metabolicznego, zwiększenie czasu w zakresie docelowym glikemii (TIR), zmniejszenie ryzyka hipoglikemii oraz ograniczenie zmienności glikemii. Coraz większe doświadczenie mają również zespoły diabetologiczne, a ciągłe monitorowanie glikemii stało się podstawą prowadzenia nowoczesnej insulinoterapii.

Jakie były kluczowe dane lub doświadczenia kliniczne, które wpłynęły na uznanie systemów AID jako terapii z wyboru w aktualnych zaleceniach PTD?

Kluczowe znaczenie miały wyniki badań klinicznych oraz obserwacje z codziennej praktyki, które konsekwentnie pokazywały przewagę systemów AID nad wcześniejszymi modelami insulinoterapii. W wielu badaniach wykazano poprawę wyrównania metabolicznego wyrażoną wzrostem czasu w zakresie docelowym glikemii (TIR), redukcją HbA1c oraz zmniejszeniem liczby i czasu trwania hipoglikemii, szczególnie nocnych. Istotne było także potwierdzenie bezpieczeństwa terapii – mniejsze ryzyko ciężkich hipoglikemii i cukrzycowej kwasicy ketonowej przy jednoczesnym ograniczeniu zmienności glikemii.

Bardzo ważne okazały się doświadczenia kliniczne z różnych grup pacjentów – dzieci, nastolatków i osób dorosłych – pokazujące, że systemy AID nie tylko poprawiają parametry metaboliczne, ale również zmniejszają obciążenie codziennym leczeniem cukrzycy. Pacjenci rzadziej muszą podejmować decyzje terapeutyczne samodzielnie, mają większe poczucie bezpieczeństwa i lepszą jakość życia. To właśnie połączenie wysokiej skuteczności, bezpieczeństwa oraz poprawy komfortu terapii sprawiło, że systemy AID zostały uznane w aktualnych zaleceniach PTD za terapię z wyboru u osób z cukrzycą typu 1 wymagających intensywnej insulinoterapii.

Które z „trudnych” scenariuszy klinicznych (np. ciąża, okres okołooperacyjny, bardzo małe dzieci czy pacjenci z cukrzycą typu 2 na insulinoterapii) stanowią obecnie największe wyzwanie dla terapii AID – i gdzie potrzebujemy jeszcze bardziej precyzyjnych rekomendacji?

Choć technologia AID osiągnęła wysoki poziom dojrzałości, w praktyce klinicznej nadal mamy kilka „trudnych” scenariuszy, które wymagają bardziej precyzyjnych zaleceń. Najwyższym priorytetem pozostaje ciąża u kobiet z cukrzycą typu 1. To sytuacja o bardzo wąskich celach glikemicznych (63–140 mg/dl) i dynamicznie zmieniającej się insulinooporności, szczególnie w II i III trymestrze. Dodatkowo tylko część systemów ma formalną rejestrację w tym wskazaniu. System MiniMed 780G, po publikacji wyników badania CRISTAL, uzyskał w Europie w lipcu 2025 r. poszerzenie certyfikatu CE, które pozwala na jego użycie u kobiet w ciąży. Brakuje natomiast jednoznacznych rekomendacji dotyczących postępowania okołoporodowego.

Drugim obszarem wymagającym standaryzacji jest okres okołooperacyjny. Brakuje jednoznacznych kryteriów: kiedy pozostawić system AID, a kiedy przejść na wlew dożylny. Niezbędne są protokoły różnicujące zabiegi krótkie i rozległe oraz ujednolicone zasady współpracy z zespołem anestezjologicznym.

Kolejną grupą są dzieci poniżej 6. roku życia. W tej populacji obserwujemy znaczną zmienność zapotrzebowania na insulinę i konieczność jej mikrodawkowania. Oba refundowane systemy AID w Polsce są zarejestrowane do stosowania u małych dzieci; rozszerzenie rejestracji systemu MiniMed 780G od 2. roku życia w Europie nastąpiło po wynikach badania LENNY. Zarówno badania kliniczne, jak i doświadczenia własne pokazują, że uzyskujemy u najmłodszych również bardzo dobre wyniki terapii AID. Jednakże nadal niektóre problemy wynikające ze specyfiki insulinoterapii najmłodszych dzieci wymagają większego zaangażowania rodziców w porównaniu z rodzicami dzieci starszych.

AID można też zastosować u osób z cukrzycą typu 2 leczonych intensywną insulinoterapią. Mamy tu do czynienia z wysokimi dawkami dobowymi, znaczną insulinoopornością i terapiami skojarzonymi, takimi jak analogi GLP-1 czy inhibitory SGLT2. Kolejnym problemem jest stosowanie AID podczas intensywnego wysiłku fizycznego. Ponieważ nie mamy jeszcze pełnej automatyzacji podawania insuliny, następny etap rozwoju wytycznych powinien koncentrować się na szczegółowych, sytuacyjnych protokołach postępowania, a nie wyłącznie na ogólnych rekomendacjach. Odpowiadając na te potrzeby, członkowie Rady Szkoły Pompowej PTD przygotowali praktyczne wskazówki postępowania w czasie zabiegów operacyjnych oraz porodu u osób stosujących systemy AID. Mamy nadzieję, że niedługo ukażą się one drukiem.

Jakie są dziś największe bariery w szerszym wdrażaniu terapii AID w Polsce?

Z perspektywy systemowej kluczowym ograniczeniem pozostaje model refundacji. Obecnie pompy insulinowe są refundowane do 26. roku życia, a w grupie 18–26 lat obowiązują określone limity liczby świadczeń. Pacjenci powyżej 26. roku życia nie mają refundacji pomp, co oznacza konieczność sfinansowania urządzenia z własnych pieniędzy. To istotna bariera ekonomiczna. Dodatkowo, w przypadku systemów AID, znaczący koszt generują sensory do ciągłego monitorowania stężenia glukozy. Po 26. roku życia poziom refundacji sensorów jest niższy, co przekłada się na dość wysokie miesięczne koszty terapii. W efekcie nie wszystkich pacjentów stać na długoterminowe stosowanie systemu AID, mimo że klinicznie byliby do niego dobrymi kandydatami.

Drugim istotnym problemem są bariery organizacyjne. Liczba ośrodków prowadzących terapię z zastosowaniem pomp insulinowych, szczególnie w modelu AID, nadal jest niewystarczająca. Terapia ta wymaga doświadczonego zespołu terapeutycznego – lekarza, edukatora diabetologicznego, dietetyka – a dostęp do takich zespołów jest ograniczony. W większości przypadków terapię pompową prowadzą ośrodki diabetologiczne w szpitalach uniwersyteckich.

Trzeci obszar to edukacja. Systemy AID, mimo że w dużym stopniu automatyzują podaż insuliny, wymagają większego przygotowania niż klasyczna terapia penami. Pacjent musi rozumieć zasady działania algorytmu, interpretować dane z CGM, reagować na sytuacje szczególne (wysiłek fizyczny, infekcja, zmiany podaży węglowodanów). Brakuje porad edukacyjnych pozwalających na kompleksowe szkolenie. Również po stronie personelu medycznego potrzebne jest stałe doskonalenie kompetencji w zakresie nowych technologii. Dopiero równoległe rozwiązanie powyższych problemów we wszystkich trzech obszarach może realnie zwiększyć dostępność terapii AID w Polsce dla pacjentów, którzy mogą z niej odnieść znaczne korzyści.

Patrząc na dotychczasową ewolucję, jakie kluczowe zmiany lub przełomy technologiczne mogą w najbliższych latach najbardziej wpłynąć na rozwój systemów AID i ich miejsce w standardach leczenia cukrzycy?

Wyraźnie widać, że jesteśmy coraz bliżej pełnej automatyzacji terapii. Kluczowym kierunkiem rozwoju pozostaje udoskonalanie algorytmów – coraz bardziej adaptacyjnych, spersonalizowanych i zdolnych do przewidywania zmian glikemii w różnych sytuacjach klinicznych. Mamy nadzieję, że nowe generacje systemów będą lepiej reagować na zmienność dobową, wysiłek fizyczny czy czynniki hormonalne, co przełoży się na wyższy czas w zakresie docelowym i mniejsze ryzyko hipoglikemii. Możliwe, że dojdzie do integracji z innymi systemami monitorującymi np. tętno, sen, aktywność fizyczną.

W najbliższym czasie będziemy przechodzić z systemów hybrydowych pętli zamkniętych do systemów w pełni zamkniętej pętli (fully closed-loop) związanej z minimalizacją konieczności podawania bolusów przez pacjenta. Algorytm pozwoli na automatyczną adaptację do posiłków o nieznanej zawartości węglowodanów.

Podczas ostatniej konferencji Advanced Technologies & Treatments for Diabetes w marcu tego roku firma Medtronic zaprezentowała dane z badań z wykorzystaniem nowego algorytmu wskazujące, że możliwe jest uzyskanie dobrego wyrównania metabolicznego – ocenianego na podstawie parametrów CGM – bez konieczności podawania bolusów posiłkowych. Równolegle rozwijane są koncepcje systemów dwuhormonalnych oraz coraz mniejszych, bardziej zintegrowanych urządzeń, dłużej działających sensorów CGM.

Coraz większe znaczenie ma także integracja danych i rozwój telemedycyny – zdalny dostęp do wyników, analiza dużych zbiorów danych i możliwość modyfikacji ustawień w oparciu o monitoring na odległość mogą istotnie wzmocnić rolę AID w standardach leczenia.

Jeżeli rozwój technologiczny będzie postępował równolegle z poprawą dostępności systemowej, w najbliższych latach AID ma szansę stać się dominującym modelem leczenia cukrzycy typu 1, a w wybranych grupach również cukrzycy innego typu wymagającej intensywnej insulinoterapii. Najbliższe lata prawdopodobnie przekształcą AID z technologii wymagającej aktywnego zarządzania w system niemal autonomiczny.

Artykuł Systemy AID w praktyce klinicznej pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Prof. dr hab. n. med. Irina Kowalska, prezes Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego i kierownik Kliniki Chorób Wewnętrznych i Chorób Metabolicznych Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku, podsumowuje rok 2025 w diabetologii

Ubiegły rok przyniósł kolejne zmiany w dostępie do nowoczesnych terapii i technologii diabetologicznych. Które decyzje lub rozwiązania realnie poprawiły sytuację pacjentów z cukrzycą?

W roku 2025 odnotowaliśmy postęp w dostępie do nowoczesnych terapii cukrzycy. Zmieniono kryteria refundacyjne dla flozyn – inhibitory SGLT2 mogą być obecnie refundowane u osób z cukrzycą typu 2 leczonych jednym lekiem przeciwhiperglikemicznym, z wartością HbA1c ≥ 7 proc. oraz bardzo wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym. To istotne złagodzenie kryteriów refundacyjnych pozwoliło poszerzyć grupę pacjentów z cukrzycą typu 2 leczonych flozynami. Ma to ogromne znaczenie, ponieważ flozyny, oprócz obniżania stężenia glukozy we krwi, wykazują również działanie kardio- i nefroprotekcyjne, co jest szczególnie ważne u osób z cukrzycą.

Jeśli chodzi o nowoczesne technologie, jako Polskie Towarzystwo Diabetologiczne wspólnie z konsultantem krajowym złożyliśmy do Ministerstwa Zdrowia Kartę Świadczenia Opieki Zdrowotnej dotyczącą refundacji osobistych pomp insulinowych po 26. roku życia. To bardzo ważny i wciąż nierozwiązany problem w terapii cukrzycy typu 1. Czekamy z dużą nadzieją na pozytywne decyzje ministerstwa. Podobne karty złożyliśmy dla sensorów do systemów ciągłego monitorowania stężenia glukozy (CGM), proponując rozszerzenie refundacji na osoby z cukrzycą stosujące 1 lub 2 wstrzyknięcia insuliny na dobę, a także na pacjentów z cukrzycą i orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z powodu chorób narządu wzroku. Chcemy również wyrównania wskazań refundacyjnych dla różnych systemów ciągłego monitorowania glukozy w czasie rzeczywistym. Również w tej sprawie czekamy na decyzje ministerstwa.

Ważnym krokiem było poszerzenie pilotażu dotyczącego leczenia zespołu stopy cukrzycowej w tzw. modelu szamotulskim. Rozporządzeniem Ministra Zdrowia ze stycznia 2025 roku do programu zostało włączonych kilka kolejnych ośrodków – czekamy na podsumowanie wyników rozszerzonego pilotażu z nadzieją, że zdobyte doświadczenia pozwolą wprowadzić ten wielodyscyplinarny model leczenia zespołu stopy cukrzycowej do koszyka świadczeń gwarantowanych i udostępnić go we wszystkich ośrodkach diabetologicznych w Polsce. To bardzo ważne, bo problem leczenia zespołu stopy cukrzycowej jest nierozwiązany od lat.

Jakie wydarzenia naukowe lub wyniki badań w ostatnich kilkunastu miesiącach najmocniej wpłynęły na sposób myślenia o leczeniu cukrzycy?

W kalendarzu polskiej diabetologii najważniejszym wydarzeniem jest coroczny Zjazd Naukowy. W 2025 roku gościliśmy w przepięknym Krakowie i mogę stwierdzić, że XXVI Zjazd Naukowy Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego był bardzo udany. Duża grupa diabetologów z Polski uczestniczyła również w 61. Naukowym Zjeździe Europejskiego Towarzystwa Badań nad Cukrzycą (EASD) w Wiedniu. Coroczne Zjazdy EASD są wydarzeniami, które obfitują w nowości diabetologiczne.

Rok 2025 przyniósł dalszy rozwój nowych cząsteczek w terapii cukrzycy typu 2. Mówimy już nie o pojedynczych czy podwójnych agonistach receptorów inkretynowych, ale o multiagonistach. Trwają prace nad doustnymi formami podania nowych cząsteczek, co daje dużą nadzieję na dalszy postęp w terapii cukrzycy typu 2. Zwracamy uwagę na prewencję i leczenie na wczesnych etapach tej choroby, a więc także na terapię osób z otyłością i stanem przedcukrzycowym. Pogłębia się również nasza wiedza dotycząca mechanizmów działania nowoczesnych leków.

Istotny postęp obserwujemy także w obszarze cukrzycy typu 1. Oczywiście wiele doniesień dotyczy nowoczesnych technologii stosowanych w terapii tej choroby, jednak coraz większy nacisk kładzie się również na możliwość zapobiegania jej rozwojowi. Aktualny kierunek badań koncentruje się na wczesnej diagnostyce cukrzycy typu 1, w jej stadiach przedklinicznych, żeby jak najwcześniej wdrożyć odpowiednie postępowanie behawioralne. Interwencja w okresie przedklinicznym (stadium 1 i 2) polegająca na zmianie stylu życia (zmiana nawyków żywieniowych, znaczenie aktywności fizycznej) istotnie wydłuża okres przedkliniczny cukrzycy autoimmunologicznej. Dodatkowo wczesna diagnostyka w stadium przedklinicznym cukrzycy typu 1 pozwala także na zastosowanie terapii biologicznych, które opóźniają ujawnienie się pełnoobjawowej cukrzycy typu 1 o 2–3 lata.

Z jakimi problemami pacjenci z cukrzycą najczęściej zgłaszali się do gabinetów w ubiegłym roku?

Problemy osób z cukrzycą, z jakimi zgłaszają się do poradni, są zawsze podobne – dominuje obawa przed złą kontrolą metaboliczną cukrzycy, ale staramy się zwracać uwagę na konieczność leczenia holistycznego. Bardzo nam zależy, żeby tak leczyć cukrzycę, aby nie dopuścić do rozwoju jej przewlekłych powikłań, które generują istotne koszty leczenia. Niestety, do ambulatoryjnej opieki specjalistycznej (AOS) wciąż trafiają osoby z cukrzycą leczone niezgodnie z obowiązującymi rekomendacjami. Dotyczy to zarówno cukrzycy typu 1, jak i typu 2 – dwóch najczęściej występujących typów cukrzycy. Aż trudno uwierzyć, że zdarza się, iż osoby z cukrzycą typu 1 nie korzystają z nowoczesnych technologii; mam na myśli nie tylko osobiste pompy insulinowe, ale przede wszystkim systemy ciągłego monitorowania stężenia glukozy we krwi. Uważam również, że nie w pełni wykorzystany jest dostęp do nowoczesnych leków w terapii cukrzycy typu 2. W dalszym ciągu wiele osób z cukrzycą typu 2 leczonych jest dużymi dawkami insuliny, w skomplikowanych schematach terapeutycznych, mimo że dysponujemy nowoczesnymi lekami, które pozwalają na istotną redukcję dawek insuliny, uproszczenie schematu ich podawania, a czasami nawet na odstawienie insuliny.

Tegoroczny zjazd PTD odbywa się w momencie bardzo dynamicznych zmian w diabetologii – zarówno terapeutycznych, jak i organizacyjnych. Jakie wyzwania uważa dziś pani za najważniejsze dla polskiej diabetologii?

Zwróciłabym uwagę na dwa aspekty – wyzwania związane z terapią cukrzycy i wyzwania systemowe dotyczące organizacji opieki diabetologicznej. O wyzwaniach w terapii wspomniałam częściowo w odpowiedzi na wcześniejsze pytania, natomiast w mojej opinii potrzebne są także zmiany systemowe przede wszystkim dotyczące wyceny świadczeń ambulatoryjnych i szpitalnych w diabetologii. Jest to bardzo pilne, ponieważ istnieją w Polsce regiony, gdzie dostęp do AOS jest bardzo ograniczony.

Rok 2025 to rok wspólnej pracy z Ministerstwem Zdrowia w ramach projektu Odwróconej Piramidy Świadczeń dotyczący reorganizacji AOS w diabetologii dzieci i dorosłych. Wypracowane zostały nowe typy porad diabetologicznych w AOS, urealnione ich koszty, również w zakresie ambulatoryjnego leczenia zespołu stopy cukrzycowej. Złożyliśmy szereg Kart Świadczenia Opieki Zdrowotnej celem wprowadzenia do koszyka świadczeń gwarantowanych nowych badań laboratoryjnych, badań genetycznych oraz procedur, które zgodnie z aktualną wiedzą są niezbędne do prawidłowej diagnostyki cukrzycy, monitorowania jej powikłań oraz ich leczenia. Nie zapomnieliśmy o Kartach Świadczenia Opieki Zdrowotnej, które dotyczą edukacji terapeutycznej w cukrzycy, porady dietetycznej i psychologicznej. Pracowaliśmy również nad zmianą systemową w zakresie świadczeń szpitalnych w diabetologii – projekty nowych świadczeń są już gotowe. W ich przygotowanie zaangażowało się całe środowisko diabetologiczne. Proponowane zmiany były szeroko konsultowane, za co wszystkim bardzo serdecznie dziękuję. Teraz czekamy na ich wdrożenie.

Jak więc w trzech słowach podsumowałaby pani rok 2025 w polskiej diabetologii?

To był rok wytężonej pracy nad zmianami systemowymi w polskiej diabetologii.

Rozmawiała: Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Cukrzyca pod coraz lepszą kontrolą. Diabetologia się zmienia pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa z prof. dr. hab. n. med. Januszem Gumprechtem, kierownikiem Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych, Diabetologii i Nefrologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego, prezesem elektem Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, przewodniczącym Zespołu ds. zaleceń PTD

Na ostatniej Międzynarodowej Konferencji ATTD (Advanced Technologies and Treatments for Diabetes), która odbyła się w marcu w Barcelonie, zaprezentowano m.in. najnowsze osiągnięcia w dziedzinie systemów ciągłego monitorowania glikemii. W oparciu o nie, ale nie tylko, swoje zalecenia na rok 2026 przedstawiło Polskie Towarzystwo Diabetologiczne. Czego one dotyczą, co zmieniło się w stosunku do tych obowiązujących już wcześniej?

Zmiany są istotne. To całkiem nowe spojrzenie na optymalizację leczenia cukrzycy zarówno typu 1, jak i 2 z wykorzystaniem nowoczesnych technologii. Te zmiany były bardzo potrzebne, bo cukrzyca, mimo dynamicznych zmian w zakresie postępowania i możliwości terapeutycznych, nadal pozostaje chorobą z rosnącą liczbą pacjentów i dużą liczbą powikłań. Dlatego optymalnym rozwiązaniem, aby ograniczyć tendencje zwyżkowe, jest zapewnienie chorym dostępu do nowoczesnych technologii, które pozwolą im na dłuższe, zdrowsze życie.

Technologią, która okazała się przełomowa, są właśnie systemy ciągłego monitorowania stężenia glukozy w skrócie określane po prostu jako CGM. Od momentu ich wprowadzenia do opieki diabetologicznej jesteśmy świadkami istotnej ewolucji możliwości ich wykorzystania i znaczenia w optymalizacji terapii. Aktualnie są one uznane – jak najbardziej słusznie – za podstawę nowoczesnej opieki diabetologicznej.

Zanim pojawiły się systemy CGM, osoby z cukrzycą, aby sprawdzić, jaki mają poziom cukru we krwi, musiały używać glukometru. Pomiaru dokonywały, najpierw kłując się w palec, a następnie nanosząc na pasek testowy kroplę krwi. Było to uciążliwe, często bolesne i stresujące, nierzadko zakłócające rytm życia, szczególnie dla chorych, którzy takich pomiarów musieli dokonywać kilka razy w ciągu doby. A dziś…

Dziś to całkiem inna rzeczywistość. Nowoczesne systemy dają pacjentowi możliwość wglądu w wartości glikemii w czasie rzeczywistym, bez potrzeby nakłuwania palca. Ta nowoczesna technologia pozwala śledzić poziom glukozy przez całą dobę, dając pacjentowi możliwość kontroli nad swoją chorobą.

Co więcej, pokazuje nie tylko aktualny poziom cukru, wyświetla również trendy – czy glikemia rośnie, czy maleje, dzięki czemu pacjent wie, jaką dawkę insuliny ma dobrać, kiedy i co jeść, jak bardzo może być aktywny fizycznie. Pacjent zyskuje pełnię wiedzy i władzę nad swoją cukrzycą. I, co ważne, istotnie zmniejszamy dzięki temu ryzyko hipoglikemii, zmienność glikemii w profilach dobowych, zwiększamy natomiast motywację i zaangażowanie w proces terapeutyczny, wpływając korzystnie na adherencję, czyli stosowanie się do zaleceń, a w konsekwencji redukujemy ryzyko powikłań, poprawiając jakość życia.

Pacjenci, którzy korzystają z systemów CGM, mówią, że nie wyobrażają sobie życia bez nich, podkreślając, jak bardzo ich życie się zmieniło. Wiedzą, jak można dobrze z cukrzycą żyć. Nie muszą się już bać, że zastosują niewłaściwą dawkę insuliny i dojdzie do groźnej hipoglikemii. Mają poczucie bezpieczeństwa, są świadomi, że w każdej chwili mogą modyfikować swoją glikemię, wprowadzając korekty, jeśli taka potrzeba zostanie im przez system CGM zasygnalizowana.

W Polsce mamy refundację systemów CGM, ale tylko w określonych wskazaniach. Mogą z nich korzystać osoby z cukrzycą typu 1 i typu 2, lecz wyłącznie stosujące intensywną insulinoterapię, przyjmujące trzy i więcej dawek insuliny dziennie. Nowe wytyczne PTD dotyczą głównie tych wskazań?

Przede wszystkim musimy rozgraniczyć pojęcie rekomendacji i refundacji. Korzystać mogą absolutnie wszystkie osoby z cukrzycą, również te, które stosują mniejszą liczbę wstrzyknięć insuliny na dobę, a nawet terapie nieinsulinowe obejmujące doustne leki przeciwhiperglikemiczne i leki oparte o analogi GLP-1. PTD rekomenduje jak najszersze stosowanie systemów CGM. Natomiast aktualne wymogi refundacyjne w cukrzycy typu 2 obejmują osoby stosujące intensywną insulinoterapię, przyjmujące trzy i więcej dawek insuliny dziennie.

To bardzo istotna zmiana, bo dotychczas systemy ciągłego monitorowania glikemii najczęściej były kojarzone z pacjentami wymagającymi bardziej zaawansowanego leczenia insuliną. Tymczasem liczne badania naukowe potwierdziły, że systemy CGM dają wymierne korzyści wszystkim osobom z cukrzycą. Tak jak wspomniałem, jest to jeden z kluczowych filarów optymalizacji postępowania.

„Personalizacja leczenia”, „terapia szyta na miarę” to coraz częstsze określenia stosowane przy różnych schorzeniach. Czy dotyczą one także cukrzycy?

Jak najbardziej. Coraz więcej mówi się też o fenotypowaniu pacjentów, co sprowadza się do wyboru najlepszej, najskuteczniejszej terapii ukierunkowanej na konkretnego pacjenta. I stało się to możliwe również dzięki nowym technologiom.

Eksperci zwracają ponadto uwagę na wzmacnianie działań w zakresie wczesnej identyfikacji osób z grup ryzyka cukrzycy oraz jej wczesnego wykrywania. To, co jeszcze nie tak dawno wydawało się niemożliwe – jak prewencja cukrzycy typu 1 – dziś jest już możliwe.

Obecnie nie istnieje klinicznie dostępna metoda zapobiegania cukrzycy typu 1, zarówno w populacji ogólnej, jak i u osób z grup ryzyka. Ale także i w tym obszarze obserwujemy wyraźny postęp. Teplizumab jest jedynym zatwierdzonym do stosowania lekiem hamującym progresję cukrzycy typu 1 w stadium 2, które jest jeszcze bezobjawowe, ale kiedy obserwujemy już dysglikemię i autoimmunizację z dodatnimi mianami co najmniej dwóch przeciwciał przeciw komórkom beta wysp trzustki. Wspomniany lek to przeciwciało monoklonalne, które łączy się z białkiem CD3 limfocytów T, które to niszczą komórki beta (dezaktywuje limfocyty T). Opóźnia on niszczenie komórek beta trzustki i w rezultacie przejście do pełnoobjawowej cukrzycy.

Kiedy pojawiały się pierwsze systemy CGM, podkreślało się głównie ich rolę w monitorowaniu glikemii. Teraz coraz częściej zwraca się uwagę również na inne korzyści z ich stosowania.

Systemy CGM pełnią o wiele szerszą rolę niż tylko monitorowanie glikemii. Są doskonałym narzędziem edukacyjnym, diagnostycznym, terapeutycznym, wspierają adherencję. Odgrywają ogromną rolę w całym procesie leczenia, przyczyniając się do ograniczenia ryzyka wystąpienia i progresji powikłań, zmniejszenia częstości hospitalizacji i w rezultacie poprawy jakości życia do jego wydłużenia włącznie.

Systemy CGM to nie tylko korzyści dla pacjentów i ich rodzin, ale też dla całego systemu ochrony zdrowia…

Oczywiście, mniej wydatków na leczenie powikłań, mniej hospitalizacji, mniejsza absencja w pracy, mniej nakładów ponoszonych z powodu trwałej utraty zdolności do wykonywania pracy zawodowej – to konkretne, wymierne oszczędności, co potwierdza ważną rolę technologii, w tym przypadku systemów CGM, w całokształcie opieki diabetologicznej.

Mamy coraz więcej nowych leków, terapii, technologii. Czego więc dzisiaj potrzeba nam najbardziej w cukrzycy?

Jak najbardziej powszechnego dostępu do tych wszystkich osiągnięć. A jeśli chodzi o nowe technologie, to cieszy mnie, że stają się one pełnoprawnym filarem terapii cukrzycy. I zastanawiam się, czym one nas jeszcze zaskoczą. Bo, że zaskoczą, to pewne.

Rozmawiała: Bożena Stasiak

Artykuł Aktualne zalecenia kliniczne PTD na 2026 rok pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa z prof. dr hab. n. med. Iriną Kowalską, kierownikiem Kliniki Chorób Wewnętrznych i Chorób Metabolicznych UM w Białymstoku, prezesem Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego

NAGRODA ZAUFANIA ZŁOTY OTIS 2026 ZA DOSKONALENIE LECZENIA CUKRZYCY I ROZWIJANIE POLSKIEJ DIABETOLOGII 

Otrzymuje pani Nagrodę Zaufania Złoty OTIS za doskonalenie leczenia cukrzycy w Polsce. Co w pani ocenie było największym przełomem w diabetologii w ostatnich latach?

Zmiany w diabetologii to przede wszystkim nowe leki i nowe technologie. Wprowadzenie na rynek nowych terapii w cukrzycy typu 2 zmieniło paradygmat leczenia. Drugi bardzo ważny obszar to nowoczesne technologie w terapii cukrzycy typu 1. Mam na myśli coraz nowocześniejsze generacje osobistych pomp insulinowych (OPI) oraz powszechne stosowanie systemów ciągłego monitorowania stężenia glukozy we krwi (CGM). Oczywiście samo wprowadzenie na rynek nowoczesnych urządzeń czy leków bez ich dostępności nie byłoby przełomem. Ważne, że są one również coraz szerzej dostępne dla osób z cukrzycą.

Do przełomowych decyzji należy też zaliczyć pilotażowy program leczenia zespołu stopy cukrzycowej, tzw. program szamotulski, który w ubiegłym roku został poszerzony o kolejnych kilka ośrodków; mamy nadzieję, że w oparciu o wyniki tego szerokiego już pilotażu powstanie świadczenie dotyczące wielodyscyplinarnego leczenia zespołu stopy cukrzycowej i znajdzie się ono w koszyku świadczeń gwarantowanych.

Kolejnym ważnym elementem w budowaniu jakości opieki diabetologicznej są wspólne prace z Ministerstwem Zdrowia dotyczące zmian systemowych w zakresie świadczeń w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej, jak też świadczeń szpitalnych w diabetologii.

Nie ulega wątpliwości, że nowoczesne terapie i technologie zmieniają sposób leczenia cukrzycy. Co najbardziej poprawiło jakość życia polskich pacjentów?

Zacznijmy od CGM – ich wprowadzenie do codziennej praktyki klinicznej w diabetologii stanowi milowy krok zarówno w aspekcie podniesienia jakości życia osób z cukrzycą, jak też sprawowania opieki diabetologicznej. Systemy CGM zostały uznane za ważne narzędzie w zarządzaniu cukrzycą – nie tylko diagnostyczne, ale również terapeutyczne. Zwiększają bezpieczeństwo i skuteczność insulinoterapii, poprawiają komfort życia i jakość opieki nad osobami z cukrzycą, zmniejszają ryzyko hipoglikemii i rozwoju przewlekłych powikłań cukrzycy. Mamy dane, że u osób z cukrzycą korzystających z CGM występuje mniejsze ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych, a co najważniejsze, również mniejsze ryzyko hospitalizacji, także związanych z ostrymi powikłaniami cukrzycy. Biorąc pod uwagę coraz szersze stosowanie systemów CGM w Polsce, pamiętajmy o minimalnych parametrach jakościowych, które powinny spełniać systemy CGM stosowane w praktyce klinicznej (stanowisko PTD: tutaj).

Mówiąc o znaczeniu nowoczesnych technologii w terapii cukrzycy typu 1, nie sposób pominąć coraz częstszego stosowania najnowszych generacji OPI zintegrowanych z systemami CGM spełniających kryteria tzw. systemów automatycznego podawania insuliny.

Kolejny ważny temat to wprowadzenie do terapii cukrzycy typu 2 nowych grup leków. W ciągu ostatnich lat opublikowano wiele badań dotyczących agonistów receptora GLP-1, podwójnego agonisty GIP/GLP-1 oraz flozyn. Ich wyniki wskazują, że leki te nie tylko pozwalają na dobrą kontrolę glikemii, ale mają też korzystne działanie kardio- i nefroprotekcyjne. Mamy więc narzędzia, które pozwalają leczyć holistycznie. Nie wiem, czy zostało to zauważone, ale w ostatnich latach znacznie poszerzyły się cele leczenia cukrzycy – już nie tylko dążymy do prawidłowej kontroli stężenia glukozy we krwi, ale także do utrzymania prawidłowej masy ciała, kontroli czynników ryzyka chorób serca i naczyń. Zaczynamy mówić o remisji cukrzycy typu 2.

Warto wspomnieć, że w portfolio leków stosowanych w terapii cukrzycy mamy również gliptyny – leki należące do leków inkretynowych, które w sposób bezpieczny kontrolują stężenie glukozy, nie powodując hipoglikemii. Oczywiście nie mogło to nie wpłynąć na zmianę rekomendacji klinicznych; istotnie zmieniły się zalecenia PTD dotyczące postępowania w cukrzycy typu 2, ale oczywiście nie tylko nasze – zmieniły się też zalecenia innych towarzystw naukowych, zwłaszcza ADA/EASD.

Jak obecnie kształtuje się poziom leczenia cukrzycy w Polsce w porównaniu z innymi krajami? W jakich obszarach zrobiliśmy największy postęp, a gdzie wciąż mamy najwięcej do nadrobienia?

Myślę, że w ostatnich latach zmieniło się bardzo wiele, jeśli chodzi o leczenie cukrzycy w Polsce. W cukrzycy typu 1 mamy dostęp do najnowszych generacji OPI, do systemów CGM. OPI są refundowane do 26 r.ż. w cukrzycy typu 1. Uważamy jednak, że urządzenia te powinny być refundowane niezależnie od wieku osób z cukrzycą typu 1. Tak jest w prawie wszystkich krajach europejskich. Czekamy jednak już od ponad roku na pozytywną decyzję w zakresie refundacji OPI po 26 r.ż. Cukrzyca typu 1 nie mija po skończeniu 26 lat – to choroba przewlekła. Mamy wiele dowodów na to, że terapia za pomocą OPI poprawia kontrolę metaboliczną cukrzycy, zapobiega rozwojowi jej przewlekłych powikłań i podnosi jakość życia pacjentów oraz ich rodzin. Natomiast możemy się pochwalić, że dzieci i młodzież z cukrzycą typu 1 w Polsce osiągają najlepszą kontrolę metaboliczną w Europie, a większość z nich korzysta z podawania insuliny za pomocą OPI. Na pewno to zasługa całych zespołów pediatryczno-diabetologicznych, ale także dowód, że sposób terapii ma istotne znaczenie.

W Polsce jest również refundacja systemów CGM dla wszystkich osób z cukrzycą typu 1 i z innymi typami cukrzycy – pod warunkiem, że są leczone co najmniej trzema wstrzyknięciami insuliny na dobę. Oczywiście chcielibyśmy, żeby dla wszystkich osób leczonych insuliną były one refundowane, wnioskujemy także o wyrównanie zakresu wskazań refundacyjnych dotyczących różnych systemów CGM spełniających minimalne kryteria jakościowe.

Ważnym obszarem, w którym dokonują się pozytywne zmiany, jest rozszerzanie refundacji nowoczesnych terapii w cukrzycy typu 2. W ostatnim roku objęto nią szerzej flozyny, a kolejnym krokiem, na który liczymy, będzie złagodzenie kryteriów refundacyjnych dla terapii opartych na GLP-1.

W którą stronę będzie rozwijać się diabetologia w najbliższych latach? Jesteśmy bliżej „automatyzacji” leczenia czy raczej dalszej personalizacji terapii?

Odpowiem jednym zdaniem – rozwój diabetologii to personalizacja terapii cukrzycy.

Artykuł Rozwój diabetologii to personalizacja terapii cukrzycy pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Zalecenia Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego na 2025 rok to nie tylko aktualizacja danych. To nowa strategia mierzenia się z epidemią otyłości, lepsze wsparcie psychologiczne dla pacjentów i lepsza organizacja opieki diabetologicznej. O tym, co może realnie zmienić codzienność osób z cukrzycą, opowiada prof. Irina Kowalska

Co zmienia się w leczeniu i diagnozie cukrzycy od 2025 roku?

Rok 2025 przynosi szereg kluczowych aktualizacji w zaleceniach Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego. Nowe zalecenia PTD to efekt pracy zespołów eksperckich, oparty na najnowszych badaniach naukowych i klinicznych. Zmiany dotyczą m.in. prewencji cukrzycy typu 2, opieki psychologicznej, terapii cukrzycy typu 1, zasad leczenia nadciśnienia tętniczego oraz leczenia otyłości i zaburzeń metabolicznych.

Zacznijmy od prewencji. Jakie nowe podejście proponuje PTD w tym obszarze?

Całkowicie przebudowano rozdział poświęcony profilaktyce i opóźnianiu rozwoju cukrzycy. Oprócz zaleceń dotyczących stylu życia pojawiła się rekomendacja farmakoterapii u osób z otyłością i stanem przedcukrzycowym, jeśli zmiany behawioralne nie przynoszą oczekiwanych efektów. Wskazano trzy leki: liraglutyd, semaglutyd i tirzepatyd, które wykazały skuteczność w zapobieganiu cukrzycy typu 2. Nowe zalecenia uwzględniają także farmakoterapię otyłości u osób bez cukrzycy w kontekście redukcji ryzyka sercowo-naczyniowego.

Czy zmiany dotyczą również diagnostyki i badań przesiewowych?

Zdecydowanie tak. Kładziemy większy nacisk na wczesne wykrywanie choroby, zwłaszcza u osób z grup ryzyka. Zachęcamy do regularnych badań przesiewowych z wykorzystaniem nowoczesnych narzędzi oraz aktualnych kryteriów diagnostycznych.

W nowym dokumencie dużą uwagę poświęcono także wsparciu psychologicznemu. Co dokładnie się zmieniło?

Psycholog powinien być integralną częścią zespołu terapeutycznego w diabetologii. Już na pierwszej wizycie powinna zostać przeprowadzona ocena stanu psychicznego pacjenta, najlepiej przy udziale psychologa. Rekomendujemy użycie wystandaryzowanych narzędzi, takich jak skale czy kwestionariusze. Szczególną uwagę zwracamy na stres cukrzycowy (diabetes distress – DD), czyli przewlekłe negatywne emocje związane z cukrzycą, w tym depresję, lęk i tzw. wypalenie cukrzycowe.

Jakie nowości pojawiły się w leczeniu cukrzycy typu 1?

Zaktualizowaliśmy rekomendacje dotyczące stosowania leków nieinsulinowych, m.in. inhibitorów SGLT2 i agonistów receptora GLP-1 z innych wskazań niż obniżanie stężenia glukozy. W przypadku konieczności zastosowania leków z tych grup u pacjentów z cukrzycą typu 1 ze wskazań innych niż bezpośrednio przeciwhiperglikemiczne (wskazania kardiologiczne, nerkowe, leczenie otyłości) konieczna jest ścisła, bieżąca adaptacja insulinoterapii. Rekomendujemy także nowoczesne metody monitorowania glikemii oraz edukację. Dodatkowo zwracamy uwagę, że u części osób z cukrzycą typu 1, korzystających z nowoczesnych metod monitorowania glikemii, można dążyć do bardziej ambitnego celu terapeutycznego, jakim jest czas spędzony w wąskim zakresie terapeutycznym (time in tight range – TITR) 70–140 mg/dl. Wskazane jest wówczas uwzględnienie stopnia wyedukowania pacjenta, jego zaangażowania w leczenie, technologii, jakimi dysponuje oraz profilu psychologicznego.

Wspomniała pani o aktualizacjach w leczeniu otyłości. Na czym one polegają?

Leczenie otyłości – zarówno farmakologiczne, jak i chirurgiczne – stało się integralnym elementem terapii cukrzycy typu 2. Po raz pierwszy w zaleceniach pojawiły się także wytyczne dotyczące choroby stłuszczeniowej wątroby związanej z zaburzeniami metabolicznymi (MASLD), która często towarzyszy cukrzycy i przez lata może przebiegać bezobjawowo, prowadząc do marskości.

Choć zmienia się podejście do farmakoterapii, musimy pamiętać o wytycznych dotyczących diety. Jako element terapii behawioralnej dieta nadal stanowi fundament leczenia obu typów cukrzycy. Podtrzymujemy zalecenia zdrowej diety i aktywności fizycznej, dostosowując je do aktualnej wiedzy naukowej.

Z jakimi barierami najczęściej mierzą się dziś pacjenci z cukrzycą w Polsce?

Wciąż nierozwiązanym problemem pozostaje brak refundacji osobistych pomp insulinowych dla osób z cukrzycą typu 1 po 26. roku życia, choć mamy nadzieję na pozytywną opinię Ministerstwa Zdrowia. Pacjenci mają również ograniczony dostęp do edukatorów diabetologicznych, dietetyków i psychologów. Poprawy wymaga organizacja ambulatoryjnej opieki specjalistycznej w diabetologii oraz świadczenia szpitalnych w diabetologii. Dużym problemem jest też ciągle leczenie zespołu stopy cukrzycowej.

Które obszary diabetologii wymagają dziś najpilniejszych interwencji?

Priorytetem powinna być reorganizacja poradni diabetologicznych oraz zapewnienie pacjentom w ramach ambulatoryjnej opieki specjalistycznej dostępu do kompleksowego zespołu terapeutycznego. Bardzo potrzebujemy porad edukacyjnych, dietetycznych, psychologicznych. Konieczna jest także adekwatna wycena specjalistycznych świadczeń szpitalnych w diabetologii. W przypadku powikłań, takich jak zespół stopy cukrzycowej, potrzebujemy dalszego rozwoju wyspecjalizowanych ośrodków. Obiecujące doświadczenia z programu pilotażowego w szpitalu w Szamotułach doprowadziły do rozszerzenia programu na kolejne 6 placówek, co bardzo doceniamy, ale nadal nie obejmuje on całego kraju i jest to pilotaż.

Jak wyglądałaby idealna opieka, gdyby system działał bez barier?

W idealnym modelu pacjent ma dostęp do pełnego zespołu terapeutycznego: diabetologa, edukatora, dietetyka i psychologa. Niezwykle ważne jest także umożliwienie pacjentom korzystania z nowoczesnych leków i technologii zgodnie z rzeczywistymi potrzebami klinicznymi, bez barier refundacyjnych.

Gdyby miała pani wskazać jedną zmianę, która realnie poprawiłaby jakość życia pacjentów, co by to było?

Nie potrafię wskazać jednej. Kluczowe są dobra organizacja opieki diabetologicznej, edukacja i wsparcie psychologiczne, ponieważ cukrzyca to choroba na całe życie, towarzysząca pacjentowi 24 godziny na dobę. Równie istotna jest profilaktyka cukrzycy typu 2, w szczególności poprzez skuteczne przeciwdziałanie otyłości.

W jakim kierunku, według pani, zmierza leczenie cukrzycy w perspektywie najbliższej dekady?

W przypadku cukrzycy typu 1 celem jest prewencja. Dziś potrafimy już zidentyfikować osoby z grupy ryzyka, ale nie potrafimy jeszcze skutecznie zapobiegać chorobie. Leczenie staje się jednak coraz bardziej zaawansowane. Coraz bliżej nam do momentu, w którym sztuczna trzustka stanie się codziennością. Już dziś stosujemy hybrydowe pompy insulinowe. Pełna automatyzacja to kwestia czasu.

W cukrzycy typu 2 naszym głównym przeciwnikiem pozostaje epidemia otyłości: 80–90 procent przypadków tej choroby ma z nią bezpośredni związek. Według badania WOBASZ II (2013–2014 rok) odsetek osób z cukrzycą w Polsce wynosił 8–9 proc. Natomiast w badaniu Białystok Plus opublikowanym w 2023 roku – jest to już niemal 14 proc. Prognozy są jednoznaczne: liczba pacjentów z cukrzycą w Polsce będzie rosnąć. Dlatego tegoroczne zalecenia to nie tylko nowelizacja wytycznych. To apel o działanie.

Prof. dr hab. n. med. Irina Kowalska, kierownik Kliniki Chorób Wewnętrznych i Metabolicznych Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku, prezes Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego

Rozmawiała: Ewa Wojciechowska

Artykuł Tegoroczne zalecenia PTD: apel o działanie pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

XXVI Zjazd Naukowy Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego odbywa się w Krakowie w dniach 8–10 maja 2025 roku. Zapraszamy do przeczytania wydania „Świata Lekarza” przygotowanego na tę okazję

Majowy numer „Świata Lekarza” towarzyszy XXVI Zjazdowi Naukowemu Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego odbywającemu się w Krakowie. W tym roku dyskusja o cukrzycy nabiera szczególnej głębi – nie tylko dzięki nowoczesnym technologiom i przełomowym terapiom, ale także dzięki odważnemu myśleniu o przyszłości. Jeszcze kilka lat temu pytanie o koniec cukrzycy brzmiało jak fantazja. Dziś ma uzasadnienie, o czym rozmawiamy z prof. Edwardem Frankiem – nie przez pryzmat marzeń, a faktów oraz badań.

Zmiana perspektywy myślenia o cukrzycy dotyczy również psychologicznego aspektu choroby. Prof. Irina Kowalska zwraca uwagę, że według aktualnych zaleceń PTD psycholog powinien być integralną częścią zespołu terapeutycznego. Stres cukrzycowy, czyli przewlekłe negatywne emocje związane z cukrzycą, w tym depresja, lęk i tzw. wypalenie cukrzycowe, to przykra codzienność wielu pacjentów. Nie powinno to dziwić, cukrzyca jest w końcu chorobą 24 godziny na dobę, a zarządzanie nią wymaga nie tylko siły ciała, lecz także odporności psychicznej. Zwłaszcza że statystyki mówią same za siebie: nawet 40 proc. pacjentów diabetologicznych doświadcza objawów depresyjnych, natomiast osoby z cukrzycą typu 1 są 2–3 razy bardziej narażone na zaburzenia odżywiania niż populacja ogólna. Więcej w rozmowie z dr hab. Katarzyną Cyranką.

W tym wydaniu szczególne miejsce poświęcamy również XXII Gali Nagrody Zaufania Złoty OTIS. Tegoroczna edycja – obfitująca w poruszające chwile i inspirujące prelekcje – potwierdziła, jak wielką rolę odgrywają lekarze, naukowcy, społecznicy, a także decydenci w budowaniu świata bardziej przyjaznego pacjentom.

DIABETOLOGIA 2025
Prof. Irina Kowalska: Tegoroczne zalecenia PTD: apel o działanie
Prof. Leszek Czupryniak: Od nadwagi do cukrzycy. Proste rozwiązanie złożonych problemów
Prof. Katarzyna Cypryk: Uproszczenie terapii to korzyść dla pacjentów, ich opiekunów oraz lekarzy
Prof. Grzegorz Dzida: Sztuka insulinoterapii
Prof. Maciej Małecki: Pacjenci mogą stosować semaglutyd bez obaw o jego dostępność
Dr Bogumił Wolnik: Pomost między penami a pompami
Prof. Edward Franek: Czy czeka nas „koniec cukrzycy”?
Prof. Grzegorz Dzida: Nowoczesne leczenie flozynami nie może być luksusem tylko dla wybranych pacjentów z cukrzycą typu 2
Mgr Alicja Szewczyk: Zagraniczny wzorzec edukacji diabetologicznej – inspiracje dla Polski
Dr hab. Katarzyna Cyranka: Wyzwania psychodiabetologii
Monika Kaczmarek: Ruch jako lek. Jak naprawdę wspierać pacjenta z cukrzycą?
Kampania „Stop kwasicy ketonowej”
Prof. Tomasz Stompór: Powrót do Wielkiej Interny?
O czym się w Polsce nie mówi: Co leczy, co uzależnia?
Sukces miesiąca: Odkrycie kardiologów z Opola
Dwugłos polityczny: Cukrzyca to choroba, która dotyka coraz większej liczby Polaków. Jakie kroki powinny zostać podjęte w zakresie profilaktyki, aby zapobiec dalszemu wzrostowi zachorowań, szczególnie w kontekście rosnącej liczby osób z cukrzycą typu 2? Komentują posłowie Tadeusz Chrzan i Norbert Pietrykowski

Zapraszam do lektury

Ewa Podsiadły-Natorska
Redaktor prowadząca

Artykuł XXVI Zjazd Naukowy PTD (ZDJĘCIA) pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Prof. dr hab. Katarzyna Cypryk, Kierownik Kliniki Chorób Wewnętrznych i Diabetologii Centralnego Szpitala Klinicznego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi

W 2018 roku na cukrzycę (typu 2 i typu 1) w Polsce chorowało ok. 2,9 miliona osób. Do 2023 roku ta liczba wzrosła o kolejne 350 tys., przy czym dynamika przyrostu chorych w ciągu ostatnich pięciu lat wyraźnie przyśpieszyła. Obecnie szacuje się, że w Polsce żyje już ok. 3,25 miliona osób z cukrzycą, co stanowi dużą część naszej populacji (głównie dorosłej).

Cukrzyca jest chorobą przewlekłą o postępującym charakterze, tzn. że wraz z czasem jej trwania leczenie wymaga intensyfikacji. Początkowo terapia polega na zmianie trybu życia – zastosowaniu odpowiedniej diety i wysiłku fizycznego oraz przyjmowaniu indywidualnie dobranych leków. Aktualnie mamy kilka grup leków działających na różne patomechanizmy cukrzycy. Ich skuteczność jest bardzo duża, najlepiej jeśli są stosowane już na wczesnym etapie choroby. Jednak po kilku latach trwania choroby często okazuje się, że leczenie jest już niewystarczające.

Kluczowym wskaźnikiem kontroli choroby jest stężenie hemoglobiny glikowanej, które dla większości pacjentów nie powinno przekraczać 7 proc. Gdy pacjent nie osiąga celu terapeutycznego, to wprowadzamy kolejne leki, zwiększamy ich dawki. Na koniec pozostaje leczenie insuliną, początkowo w jednym wstrzyknięciu na dobę, zwykle razem z innymi lekami przeciwcukrzycowymi. Jeśli i takie postępowanie nie jest wystarczająco skuteczne, dodajemy kolejne wstrzyknięcia insuliny. Intensywna insulinoterapia wymaga intensywnego monitorowania cukrzycy; pacjent w ciągu doby musi wykonywać kilka pomiarów albo zastosować ciągłe monitorowanie glikemii, co oznacza, że leczenie staje się dla niego uciążliwe i obciążające.

Kiedy uproszczenie terapii?

Taki schemat postępowania nie zawsze udaje się wdrożyć – zwłaszcza gdy mają go stosować ludzie starsi, niekiedy samotni, pozbawieni stałej opieki oraz nadzoru ze strony najbliższych osób. Błędy w podawaniu leków, omijanie poszczególnych dawek insuliny, pomyłki w dawkach i rodzajach podawanych insulin itp. stają się przyczyną dekompensacji cukrzycy, a nawet wystąpienia zagrażających życiu powikłań. Wówczas trzeba zrobić krok w tył i uprościć terapię, bo w przypadku cukrzycy nie zawsze więcej i częściej znaczy lepiej. Deintensyfikacja leczenia cukrzycy jest alternatywą, którą opisujemy w zaleceniach Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego – dopuszcza się indywidualne zmniejszenie intensywności terapii w celu poprawy współpracy z pacjentem i możliwości realizacji przez niego planu leczenia, bowiem nie zawsze celem nadrzędnym jest normoglikemia. Takim celem staje się wtedy lepsza jakość życia, a przede wszystkim zmniejszenie zagrożenia hipoglikemią, która jest najgroźniejszym powikłaniem cukrzycy w grupie pacjentów senioralnych, może bowiem prowadzić do nieodwracalnych zmian w centralnym układzie nerwowym, a nawet śmierci.

Kolejną grupą pacjentów, która może uzyskać korzyści z uproszczenia terapii insulinowej, są pacjenci z wielochorobowością. Stosują oni wiele różnych leków w skomplikowanych dobowych schematach i każdy następny lek, w tym oczywiście insulina, zwiększają ryzyko pomyłek. Uproszczenie terapii insulinowej polecane jest także pacjentom samotnym, którzy muszą polegać wyłącznie na sobie, pacjentom z ograniczonymi zdolnościami poznawczymi oraz osobom starszym, ale aktywnym, które nie chcą koncentrować się wyłącznie na własnym leczeniu.

Uproszczenie terapii może polegać na przejściu np. z czterech wstrzyknięć insuliny do dwóch i zastosowanie mieszanek insulinowych. Lekarz może zdecydować także o zastosowaniu nowej kategorii leków, które są mieszanką insuliny oraz leku z grupy GLP-1. Taki preparat jest w tej chwili dostępny na polskim rynku. To iGlarLixi – Suliqua, który stanowi mieszankę długodziałającego analogu insuliny glarginy oraz liksysenatydu – analogu GLP-1. Lek ten podaje się w jednym wstrzyknięciu na dobę, godzinę przed głównym posiłkiem. Zaletą takiego postępowania jest prostota, a także to, że mieszanka łączy w sobie działanie dwóch leków: insuliny, która obniża glikemię na czczo i między posiłkami, oraz krótkodziałającego analogu GLP-1, który obniża glikemię poposiłkową.

Skuteczność a badania naukowe

Działanie iGlarLixi potwierdzono w kilku badaniach – ostatnim było międzynarodowe badanie SoliSWITCH, w którym uczestniczyłam. Do tych badań zakwalifikowano osoby po 65. roku życia, wśród których połowę osób stanowili Polacy chorujący na cukrzycę typu 2 nieskutecznie leczeni insulinami dwufazowymi. Po 24 tygodniach oceniono wyniki leczenia w stosunku do wyjściowych parametrów i stwierdzono redukcję hemoglobiny glikowanej o 1,2 proc., niewielką redukcję masy ciała oraz akceptowalny wskaźnik hipoglikemii. Nie stwierdzono ciężkich przypadków hipoglikemii w tej grupie. Dawka insuliny stosowana na początku wzrosła nieznacznie na końcu badania, ale wiązało się to z poprawą wyrównania cukrzycy.

Do badania randomizowanego SoliD zakwalifikowano grupę pacjentów chińskich z niewyrównaną cukrzycą typu 2 stosujących leki doustne – metforminę i iSGLT2. Przez 24 tygodnie część otrzymywała iGlarLixi, a część mieszankę dwóch insulin (degludec + aspart) 1 raz dziennie. W obu grupach uzyskano znaczącą redukcję HbA1c, jednak statystycznie większą w grupie iGlarLixi (odpowiednio w grupie z 8,6 proc. do 6,6 proc., a w grupie iDegAsp z 8,5 proc. do 6,8 proc.), a pacjenci stosujący iGlarLixi zredukowali masę ciała (-0,3 kg vs. + 1,3 kg) i mieli mniejsze ryzyko hipoglikemii (RR 0,71).

W trakcie ostatniego zjazdu Amerykańskiego Towarzystwa Diabetologicznego (ADA 2024) zaprezentowano w postaci posteru systematyczny przegląd literatury i metaanalizę sieciową, gdzie wykazano, że stosowanie iGlarLixi, w porównaniu z IDegAsp, wiązało się z większym obniżeniem HbA1c, większym odsetkiem uczestników osiągających docelowy poziom HbA1c (<7,0 proc.) i większą korzyścią w zakresie masy ciała w populacjach nieazjatyckich z cukrzycą typu 2 przechodzącą z insuliny bazowej.

Prosto, ale bezpiecznie

Upraszczanie terapii zapewnia większą elastyczność terapii przy zachowaniu pełnego bezpieczeństwa oraz oczekiwanej skuteczności. Jest to tendencja obserwowana w wielu dziedzinach medycyny, w tym także w farmakoterapii cukrzycy, która dąży do zwiększenia compliance pacjenta. Obecnie dysponujemy w Polsce jednym preparatem – połączeniem insuliny z analogiem GLP-1 w jednej iniekcji. Niedługo będą dostępne insuliny długodziałające, podawane w odstępach tygodniowych albo jeszcze rzadziej, pojawią się prawdopodobnie inne połączenia lekowe, nowe leki działające wielokierunkowo na przyczyny cukrzycy. Zawsze bowiem chodzi o to samo, tzn. żeby uprościć terapię i zwiększyć samodzielność pacjenta przy zachowaniu bezpieczeństwa terapii.

Kolejna bardzo dobra wiadomość jest taka, że właściwie nie ma przeciwwskazań do leczenia insuliną oraz do stosowania analogów GLP1 (w jednym preparacie). Musimy jedynie wcześniej dobrze poznać sytuację pacjenta – to bardzo ważne, ponieważ nieumiejętne stosowanie mieszanki glarginy i liksysenatydu może powodować hipoglikemię oraz zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego. Generalnie lek ten trzeba wprowadzać ostrożnie, stopniowo zwiększając dawkę na podstawie bieżących pomiarów glikemii, co gwarantuje bezpieczeństwo i dobrą tolerancję preparatu.

oprac. EPN

Artykuł Upraszczanie terapii insulinowej pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Czy edukacja w Polsce nadąża za nowoczesnym monitorowaniem i leczeniem cukrzycy? Z prof. dr hab. n. med. Iriną Kowalską, prezesem Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, rozmawia Ewa Podsiadły-Natorska

Co według pani powinna obejmować edukacja diabetologiczna, żeby była dla pacjenta jak najlepsza i kompleksowa?

W każdym przypadku edukacja jest bardzo ważna, wręcz nie do przecenienia. Jest podstawą leczenia cukrzycy. Bez właściwej edukacji nie uda się uzyskać sukcesu terapeutycznego. Dlatego właśnie jako Polskie Towarzystwo Diabetologiczne w zaleceniach nie piszemy o „edukacji w cukrzycy”, tylko o „edukacji terapeutycznej”. Co więc taka edukacja powinna obejmować? Przede wszystkim wiedzę o chorobie – jaki to typ cukrzycy, z czym się wiąże, jakie może mieć powikłania. Forma przekazu musi być jednak dostosowana do stanu wiedzy pacjenta.

Jako diabetolodzy staramy się w jak najprostszy sposób wszystko wyjaśnić, w tym to, jakie znaczenie ma prawidłowa terapia i przestrzeganie zaleceń. Edukacja i zrozumienie, na czym polega choroba, sprawiają, że pacjent może współuczestniczyć w podejmowaniu decyzji terapeutycznych.

Na czym koncentruje się edukacja w przypadku niefarmakologicznej terapii cukrzycy?

Przede wszystkim na zaleceniach dietetycznych oraz tych dotyczących aktywności fizycznej. Często pacjent wymaga modyfikacji zachowań, aby stały się one prozdrowotne. Edukacja powinna też obejmować wszelkie elementy wsparcia, jakie osoba z cukrzycą może w Polsce uzyskać. Musimy więc poinformować pacjenta, że istnieją organizacje pacjenckie, wytłumaczyć mu, jakiego wsparcia w aspekcie systemowym oraz społecznym może też oczekiwać.

Kolejne etapy edukacji dotyczą oczywiście sposobu leczenia. Inaczej edukujemy osobę z cukrzycą typu 1, której planujemy podłączyć osobistą pompę insulinową, a inaczej osobę z cukrzycą typu 2, która wymaga wyłącznie przyjmowania metforminy. Przy czym musimy pamiętać, że diabetologia rozwija się bardzo dynamicznie, wchodzą nowe terapie, nowoczesne urządzenia do podawania insuliny i monitorowania glikemii. W tej chwili dużo mówimy o systemach ciągłego monitorowania glikemii. Ale przecież jeżeli nie wytłumaczymy pacjentowi, jak korzystać z informacji, które daje sensor, to taki sensor może wręcz stać się bezużyteczny.

Edukacja musi być indywidualnie dostosowana do potrzeb pacjenta?

Oczywiście. My, lekarze, gdy rozmawiamy z osobą chorą na cukrzycę, musimy wiedzieć, jakie informacje chcemy przekazać pacjentowi w zależności od rozpoznanego typu cukrzycy, sposobu leczenia, wieku pacjenta, stopnia jego samodzielności. W przypadku dzieci będzie to również edukacja opiekunów, a w przypadku osób starszych czy niesamodzielnych – edukacja współdomowników, rodziny, opiekunów. W życiu każdej osoby z cukrzycą są szczególne momenty, kiedy edukacja diabetologiczna jest niezbędna – dokładnie to opisujemy w zaleceniach PTD. Po pierwsze: w chwili rozpoznania choroby, następnie zawsze, kiedy cele terapeutyczne ustalone z pacjentem nie są realizowane. Ważna jest też reedukacja, kiedy w życiu pacjenta następują zmiany (m.in. zmiana miejsca zamieszkania, ciąża u kobiet, dalekie podróże). Musimy dbać o to, żeby osoba z cukrzycą po prostu wiedziała jak najwięcej na temat swojej choroby, bo wtedy będzie lepiej sobie radzić z przeciwnościami czy trudnościami.

Mówimy o postawie empowerment, czyli o wzmacnianiu pacjenta, który dzięki temu angażuje się w proces terapeutyczny, co ostatecznie przekłada się na lepszą jakość jego życia?

W cukrzycy jest to konieczne. Proszę sobie wyobrazić osobę leczoną insuliną. Najnowsze technologie oczywiście pacjentowi pomagają, jednak żaden pacjent nie ma dostępu do lekarza 24 godziny na dobę. A to jest terapia w dzień i w nocy, 7 dni w tygodniu, 365 dni w roku. To pacjent decyduje, co może zjeść, a czego nie, jaką dawkę insuliny zastosować, jak zaplanować aktywność fizyczną itp.

Czy więc edukacja diabetologiczna w Polsce nadąża za nowoczesnością?

Staramy się jak najbardziej poszerzyć dostęp do edukacji, szczególnie w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej. Aktualnie trwają prace z przedstawicielami Ministerstwa Zdrowia i NFZ dotyczące świadczeń w diabetologii w ramach tzw. odwróconej piramidy świadczeń, dzięki czemu porady edukacyjne byłyby finansowane odrębnie. Istnieje realna potrzeba położenia większego nacisku na edukację diabetologiczną, tak jak to zrobiono w opiece koordynowanej, gdzie są odrębne wizyty edukacyjne.

Nie zapominajmy również, że w edukacji diabetologicznej ogromną rolę odgrywa cały zespół terapeutyczny. Edukuje nie tylko lekarz: edukują też edukatorzy i pielęgniarki edukacyjne. Potrzebne jest wsparcie psychologa, czasami pracownika socjalnego, a przy nowoczesnych technologiach niekiedy również wsparcie informatyczne.

Często spotyka się pani z pacjentami, którzy usłyszawszy diagnozę, że mają cukrzycę, czują się przytłoczeni nadmiarem informacji? Boją się, że sobie nie poradzą?

Na początku u większości pacjentów dominuje lęk, dlatego tak dużo mówimy o wsparciu psychologicznym dla osób z cukrzycą. Chodzi o to, żeby taka osoba nie miała poczucia, że została sama z chorobą. I dlatego staramy się, żeby dostęp do edukacji był jak najszerszy, żebyśmy mogli osobie z cukrzycą udzielić fachowego wsparcia – nie tylko na poziomie merytorycznym, ale również właśnie psychologicznym.

Czy istnieją „białe plamy” na mapie Polski, gdzie dostęp do edukacji diabetologicznej jest utrudniony albo wręcz nie istnieje?

Takie miejsca w Polsce na pewno są. Duże miasta mają poradnie świadczące ambulatoryjną opiekę specjalistyczną, jednak w mniejszych miejscowościach bywa z tym różnie. Dlatego mamy nadzieję, że w związku z działaniami prowadzonymi przez Ministerstwo Zdrowia punktów ambulatoryjnej opieki specjalistycznej będzie coraz więcej, co przełoży się na większą dostępność do pełnej opieki diabetologicznej.

Artykuł Empowerment w diabetologii to podstawa pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa z prof. dr. hab. n. med. Januszem Gumprechtem z Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych, Diabetologii i Nefrologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach

Od jak dawna PTD przygotowuje zalecenia? W jakim celu powstają i kto je opracowuje?

Od roku 2005 Polskie Towarzystwo Diabetologiczne przygotowuje i publikuje zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u osób z cukrzycą. Pomysłodawcą i inicjatorem tworzenia zaleceń był w roku 2004 prof. Jacek Sieradzki, ówczesny prezes PTD. Pierwszym przewodniczącym Zespołu PTD ds. Zaleceń został śp. prof. Władysław Grzeszczak. Kolejnymi pełnomocnikami Zarządu Głównego PTD ds. Zaleceń Klinicznych byli prof. Leszek Czupryniak, prof. Dorota Zozulińska-Ziółkiewicz i prof. Irina Kowalska. Aktualne zalecenia są efektem pracy zespołowej niemal 50 ekspertów z różnych dziedzin medycyny.
Corocznie aktualizowane wytyczne mają podążać za wynikami najnowszych badań klinicznych oraz wspierać lekarzy w codziennej praktyce.

Jakie są obecnie docelowe wartości ciśnienia tętniczego rekomendowane przez PTD?

Zalecana wartość ciśnienia tętniczego krwi u osób z cukrzycą wynosi ≤ 130/80 mmHg. U osób ≥ 65. roku życia rekomendowane jest utrzymywanie ciśnienia skurczowego w zakresie 130–139 mmHg.

W najnowszych zaleceniach ujednolicono pojęcie monitorowania stężenia glukozy, rezygnując ze zróżnicowania na systemy pracujące w czasie rzeczywistym i metodą skanowania. Dlaczego?

Systemy ciągłego monitorowania stężenia glukozy (CGM) zwiększają bezpieczeństwo i skuteczność leczenia, zwłaszcza insulinoterapii, oraz poprawiają komfort życia i jakość opieki nad osobami z cukrzycą. Biorąc pod uwagę postęp, który dokonał się w tym zakresie, i fakt, że wszystkie dostępne aktualnie systemy – w tym te wcześniej wykorzystujące metodę skanowania – działają już w czasie rzeczywistym, w tegorocznych zaleceniach ujednolicono pojęcie monitorowania stężenia glukozy, rezygnując z wcześniejszego zróżnicowania na systemy pracujące w czasie rzeczywistym i metodą skanowania. Dodano natomiast zalecenia dotyczące indywidualizacji podejścia do monitorowania stężenia glukozy oraz przykładowe substancje mogące zakłócać odczyt stężenia glukozy za pomocą systemów CGM.

Rozdział 6. bieżących zaleceń wprowadza rekomendację, że bardzo istotną rolę edukacyjną w optymalizacji diety, szczególnie w zakresie efektu glikemicznego posiłków, we wszystkich typach cukrzycy odgrywają systemy CGM.

Terapia behawioralna jest niezbędnym elementem leczenia wszystkich osób z rozpoznaną cukrzycą, w każdym wieku. Prawidłowe żywienie oraz aktywność fizyczna mają istotne znaczenie w poprawie ogólnego stanu zdrowia oraz prewencji i leczeniu przewlekłych powikłań cukrzycy. Bardzo istotną rolę edukacyjną w optymalizacji diety, szczególnie w zakresie efektu glikemicznego posiłków oraz aktywności fizycznej odgrywają właśnie systemy CGM. Są one znakomitym narzędziem wykorzystywanym zarówno w czasie rzeczywistym, jak i do retrospektywnej oceny wpływu stylu życia, diety i podejmowanego wysiłku fizycznego, a także podjętych interwencji terapeutycznych na glikemię.

Co zalecenia na rok 2024 mówią o hybrydowych pompach insulinowych pętli zamkniętej?

Zalecanym modelem leczenia cukrzycy typu 1 jest intensywna funkcjonalna insulinoterapia przy zastosowaniu wielokrotnych, podskórnych dawek insuliny lub ciągłego podskórnego wlewu insuliny (CSII) prowadzonego za pomocą osobistej pompy insulinowej, przy czym największą skutecznością w optymalizacji kontroli metabolicznej oraz poprawie jakości życia cechują się hybrydowe pompy insulinowe pętli zamkniętej (HCL). Stanowią one efektywne połączenie technologii CSII i CGM.
Pompy HCL można stosować na każdym etapie leczenia cukrzycy, niezależnie od wcześniejszych technologicznych doświadczeń pacjenta. Przy ich stosowaniu można spodziewać się istotnej poprawy glikemii u każdego pacjenta z cukrzycą typu 1 niezależnie od wyników uzyskiwanych przed wdrożeniem tej technologii. Trzeba również podkreślić, że dla wielu pacjentów z cukrzycą typu 1, którzy przez lata z różnych powodów nie mogli uzyskać dobrego czy nawet akceptowalnego wyrównania glikemii, zastosowanie HCL może być jedynym sposobem na poprawę wyrównania metabolicznego i ograniczenie ryzyka wystąpienia powikłań choroby.

Jakie miejsce w zaleceniach zajmują agoniści receptora GLP-1/GIP? Czy stają się one złotym standardem leczenia cukrzycy? A jakie miejsce w zaleceniach zajmuje metformina?

Jako leki pierwszego wyboru przy rozpoczynaniu leczenia farmakologicznego w cukrzycy typu 2 należy rozważyć w pierwszej kolejności, obok inhibitora SGLT2, agonistę receptora GLP-1 lub metforminę w zależności od stopnia ryzyka sercowo-naczyniowo-nerkowego. U pacjentów z udokumentowaną miażdżycową chorobą sercowo-naczyniową, niewydolnością serca, przewlekłą chorobą nerek lub współistnieniem wielu czynników ryzyka sercowo-naczyniowego wybór powinien uwzględniać w pierwszej kolejności efekt sercowo-naczyniowy i nefroprotekcyjny prezentowany przez leki z grupy GLP-1 RA. U pacjentów z przewlekłą chorobą nerek i niewydolnością serca należy preferować wybór SGLT2i, a w przypadku przeciwwskazań do ich stosowania powinno się stosować GLP-1RA. U pacjentów z rozpoznaną miażdżycową chorobą sercowo-naczyniową lub licznymi czynnikami ryzyka należy rozważać zastosowanie obu klas leków. GLP-1RA powinny także być rozpatrywane jako pierwsza terapia iniekcyjna w cukrzycy typu 2 (po uwzględnieniu możliwości finansowych pacjenta oraz tolerancji leków).
Również w przypadku współistnienia otyłości wskazane jest preferowanie agonisty receptora GLP-1 lub podwójnego agonisty receptorów GIP/GLP-1, który w chwili obecnej ma rejestrację do leczenia zarówno otyłości, jak i cukrzycy typu 2.
Metformina w aktualnych zaleceniach przestała być lekiem pierwszorzutowym w terapii cukrzycy typu 2. Należy jednak podkreślić, że nie ma danych sugerujących, że stosowania metforminy nie należy rozpoczynać wkrótce po rozpoznaniu cukrzycy. U pacjentów bardzo wysokiego ryzyka sercowo-naczyniowego należy bezwzględnie rekomendować rozpoczęcie stosowania nowszych leków przeciwhiperglikemicznych przynoszących korzyści sercowo-naczyniowe, niezależnie od kontroli glikemii lub docelowej wartości HbA1c. Jednak koszt często pozostaje głównym czynnikiem decydującym o wyborze terapii.

Jakie zmiany w aktualnych zaleceniach PTD są najważniejsze dla najmłodszych pacjentów z cukrzycą?

W głównych rekomendacjach dotyczących cukrzycy u dzieci i młodzieży podkreślono zalecenie stosowania systemów automatycznego podawania insuliny od momentu zachorowania. Wskazano również, że inne systemy powinny być rozważane dopiero w przypadku braku możliwości ich zastosowania i że wówczas preferowane są systemy z funkcją automatycznego wstrzymania insuliny w predykcji hipoglikemii. Dodano także informację, że zaleca się oznaczanie przeciwciał przeciwko komórkom beta wysp trzustkowych u osób z rodzinnym obciążeniem cukrzycą typu 1 w celu wykrycia cukrzycy w stadium przedklinicznym, co w połączeniu z corocznym monitorowaniem w kierunku progresji choroby pozwala na istotne zmniejszenie ryzyka występowania następstw hiperglikemii, łagodniejsze wprowadzanie insulinoterapii oraz udział w projektach badawczych w kierunku prewencji rozwoju cukrzycy do stadium klinicznego.
Podkreślono ponadto, że u dzieci z cukrzycą typu 2 po wyrównaniu ostrych zaburzeń metabolicznych oraz wstępnej normalizacji glikemii należy wycofać się z leczenia insuliną i zastosować metforminę, a w przypadku braku jej skuteczności dołączyć drugi lek przeciwhiperglikemiczny (agonistę receptora GLP-1 i/lub inhibitor SGLT2).
Zwrócono także uwagę na konieczność zastosowania systemów CGM u pacjentów z cukrzycą typu 1 z nieświadomością hipoglikemii lub z częstymi niedocukrzeniami. Wskazano, aby w zakresie opieki psychologicznej stres związany z cukrzycą oceniać również u rodziców/opiekunów. Dołożono przy tym nowy podrozdział, w którym szczegółowo opisano zasady postępowania podczas zabiegów w sedacji lub znieczuleniu ogólnym u dzieci z cukrzycą.

red. Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Najważniejsze zalecenia Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego na 2024 rok pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

W związku ze stałym rozwojem technologii i coraz nowocześniejszych sposobów podawania insuliny, w Zaleceniach Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego wpro­wadziliśmy zapis, że hybrydowe pompy insulinowe dzia­łające w systemie zamkniętej pętli można stosować na każdym etapie leczenia cukrzycy typu 1. W stosunku do ubiegłorocznych Zaleceń dokonaliśmy zmian w kilkunastu rozdziałach i kilku aneksach, dlatego bardzo gorąco zachęcamy wszystkich, którzy leczą osoby z cukrzycą, do zapoznania się z całością dokumentu – mówi prof. dr hab. n. med. Irina Kowalska, przewodnicząca Zespołu ds. Zaleceń PTD w latach 2019-23, prezes Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego na lata 2023-27.

Polskie Towarzystwo Diabetologiczne od 2005 r. co roku przygotowuje i publikuje nowe zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę. W pracach nad zaleceniami na ten rok brało udział ok. 50 ekspertów różnych specjalności. Jakie są najważniejsze zmiany w zaleceniach na 2023 rok?

Wiedza medyczna zmienia się bardzo szybko, pojawiają się nowe dowody naukowe i nowe wyniki badań, dlate­go Polskie Towarzystwo Diabetologiczne co roku aktuali­zuje Zalecenia, podobnie jak Amerykańskie Towarzystwo Diabetologiczne. Wiąże się to z faktem publikacji nowych wyników badań. W stosunku do ubiegłorocznych Zaleceń dokonaliśmy zmian w kilkunastu rozdziałach i kilku aneksach, dlatego bardzo gorąco zachęcamy wszystkich, którzy leczą osoby z cukrzycą, do zapoznania się z cało­ścią dokumentu.

Powiem o najważniejszych zmianach. Jeśli chodzi o diagnostykę cukrzycy, to do badań przesiewowych, oprócz oznaczania glikemii na czczo i wykonywania do­ustnego testu tolerancji glukozy, można wykorzystać wartość hemoglobiny glikowanej (HbA_1c).

W kwestii monitorowania glikemii: w Zaleceniach pod­kreślamy ważność stosowania systemów ciągłego moni­torowania glikemii, głównie w cukrzycy typu 1, ale sygna­lizujemy też możliwość ich stosowania w cukrzycy typu 2, szczególnie w przypadku terapii insuliną. Podkreślamy, że w cukrzycy typu 1 jest to preferowany sposób monito­rowania glikemii, zarówno w populacji pediatrycznej, jak i wśród osób dorosłych. To stanowisko pojawia się w kil­ku rozdziałach Zaleceń, zarówno dotyczących monitoro­wania glikemii, jak i w rozdziale dotyczącym cukrzycy typu 1, w rozdziale dotyczącym hipoglikemii oraz w rozdziale pediatrycznym.

W związku ze stałym rozwojem technologii i coraz no­wocześniejszych sposobów podawania insuliny, wpro­wadziliśmy zapis, że hybrydowe pompy insulinowe dzia­łające w systemie zamkniętej pętli można stosować na każdym etapie leczenia cukrzycy typu 1, niezależnie od wcześniejszych technologicznych doświadczeń pacjen­ta. W Zaleceniach podkreślamy, że leczenie pacjentów dorosłych z cukrzycą typu 1 za pomocą osobistej pompy insulinowej powinno odbywać się w ośrodkach mających w zespole co najmniej jednego lekarza z certyfikatem Szkoły Pompowej Polskiego Towarzystwa Diabetologicz­nego.

Mówiąc o nowoczesnych technologiach, warto również wspomnieć, że w rozdzia­le poświęconym wysiłkowi fizycznemu w cu­krzycy został dodany dodatkowy podrozdział, dotyczący sposobu podejmowania wysiłku fizycznego przez osoby z cukrzycą typu 1 le­czone za pomocą hybrydowego systemu za­mkniętej pętli. Podkreśliliśmy, że stosowanie hybrydowego systemu zamkniętej pętli pod­czas wysiłku fizycznego nadal wymaga od pa­cjenta podejmowania wielu decyzji oraz modyfikacji te­rapii, co wskazuje na konieczność odrębnej edukacji w tym zakresie.

Sporo zmian zostało również wprowadzonych w roz­dziale 9, poświęconym edukacji. Zmiany dotyczą pod­kreślenia m.in. roli całego zespołu terapeutycznego w postępowaniu terapeutycznym z osobą z cukrzycą. Doprecyzowano, jak powinna wyglądać edukacja, jak czę­sto należy ją powtarzać. Ważne jest to, że edukujemy nie tylko osoby z cukrzycą, ale także ich opiekunów, człon­ków rodziny, by opieka była zdecydowanie szersza.

Warto również podkreślić, że rekomendujemy, żeby każdy pacjent z cukrzycą typu 1 miał dostęp do opieki psychologicznej. Cukrzyca typu 1 to choroba, w przypad­ku której pacjenci często potrzebują wsparcia psycholo­gicznego.

W związku z dużą liczbą publikacji zmianie uległ rów­nież rozdział 11, dotyczący farmakologicznego leczenia cukrzycy typu 2. Najważniejszą zmianą jest rekomenda­cja rozpoczynania leczenia farmakologicznego od mo­noterapii lub terapii skojarzonej. Jako leki pierwszego wyboru należy rozważać w pierwszej kolejności: metfor­minę, inhibitory SGLT-2 oraz agonistów receptora GLP-1. Leczenie można rozpocząć od każdego z tych leków. U pacjentów z przewlekłą chorobą nerek i niewydolno­ścią serca należy preferować inhibitory SGLT-2, a w przy­padku przeciwwskazań do ich stosowania, powinno się stosować agonistów receptora GLP-1. U chorych z roz­poznaną miażdżycową chorobą sercowo-naczyniową należy rozważać obie grupy leków, w przypadku zaś licz­nych czynników ryzyka w pierwszej kolejności: agonistów receptora GLP-1. Zwracamy również uwagę na to, żeby pacjent wymagający kardio- i nefroprotekcji na każdym etapie leczenia otrzymywał leki z tych dwóch grup, które zapewniają ochronę przed powikłaniami sercowo-naczyniowymi i nerkowymi. W Zaleceniach zwracamy też uwa­gę, że na każdym etapie leczenia cukrzycy typu 2 musimy pamiętać o dążeniu do prawidłowej masy ciała. Ważnym aspektem jest też to, że należy intensyfikować leczenie, jeśli jest taka potrzeba, bo każde inne postępowanie jest traktowane jako inercja terapeutyczna.

Tak jak wspominałam: to tylko część zmian, są też zmiany w rozdziałach poświęconych powikłaniom cu­krzycy, w rozdziale pediatrycznym i innych; bardzo gorą­co zachęcam do zapoznania się z całością dokumentu.

Podczas Zjazdu PTD już oficjalnie przejmie Pani pałeczkę Prezesa PTD. Na wprowadzeniu jakich zmian najbardziej zależałoby Pani podczas pełnienia tej funkcji?

Chciałabym przede wszystkim kontynuować prace roz­poczęte przez poprzedni Zarząd, w którym zresztą mia­łam zaszczyt pracować. Wydaje mi się, że wcześniejsze kadencje PTD były bardzo udane, wiele udało się zmie­nić w leczeniu cukrzycy w Polsce. Nadal problemem pozostaje kwestia stopy cukrzycowej: będziemy stara­li się, żeby ten problem został rozwiązany. Będziemy też starać się o poszerzenie dostępu dla pacjentów do nowoczesnych terapii w cukrzycy, choć należy podkre­ślić, że wiele udało się już pod tym względem zmienić. Bardzo też zależałoby mi na zwiększeniu roli eduka­cji, na szerszym dostępie w procesie leczenia pacjen­ta diabetologicznego. Ważna będzie także współpraca ze stowarzyszeniami pacjenckimi, z ekspertami różnych dziedzin wchodzących w skład zespołu terapeutycz­nego, z Ministerstwem Zdrowia, a także ze wszystkimi, dla których ważna jest polska diabetologia. Będziemy chcieli również kontynuować działalność naukową to­warzystwa i wspierać naukowców, którzy prowadzą ba­dania w dziedzinie diabetologii.

Rozmawiała: Katarzyna Pinkosz

Artykuł Prof. dr hab. n. med. Irina Kowalska: Zalecenia Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego na 2023 rok pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Zalecenia publikowane przez Polskie Towarzystwo Diabetologiczne dotyczące postępowania z pacjentem chorym na cukrzycę  to konkretne, praktyczne wskazówki dla każdego, kto pracuje z chorym na cukrzycę. Ostatnia aktualizacja wytycznych została dokonana w obszarze koncepcji leczenia nowo rozpoznanej cukrzycy typu 2 z udokumentowaną miażdżycową chorobą sercowo-naczyniową, skurczową niewydolnością serca, przewlekłą chorobą nerek lub przy współistnieniu wielu czynników ryzyka sercowo-naczyniowego. Rekomendowane jest zastosowanie wczesnej terapii skojarzeniowej dwoma lekami. Do metforminy dodajemy inhibitor SGLT-2 lub agonistę receptora GLP-1; niezależnie od wyrównania cukrzycy ? mówi prof. dr hab. n. med. Edward Franek, kierownik Kliniki Chorób Wewnętrznych, Endokrynologii i Diabetologii CSK MSWIA w Warszawie.

Polskie Towarzystwo Diabetologiczne od 2005 r. przygotowuje i publikuje coroczne zalecenia dotyczące postępowania z pacjentem chorym na cukrzycę. Była to bardzo cenna inicjatywa, gdyż w związku z nowymi osiągnięciami nauki, powstawaniem nowych leków i terapii konieczne jest stosowanie nowych metod i wyznaczanie nowych kierunków. Jak te wytyczne mają się do zaleceń European Association for the Study of Diabetes (EASD), American Diabetes Association (ADA) czy Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO)? Czy bardzo się od siebie różnią? I jak wyglądają na tle kierunku zmian wyznaczonych w dokumencie Ministerstwa Zdrowia ?Zdrowa przyszłość. Ramy strategiczne dla systemu ochrony zdrowia na lata 2021 ? 2027, z perspektywą do 2030 roku??

Te wszystkie zalecenia, choć zasadniczo w najważniejszych kwestiach się nie różnią, nie są oczywiście identyczne. Odmienna jest tematyka poszczególnych rozdziałów, różne może być spojrzenie poszczególnych specjalistów na te same problemy, różne są populacje, refundacja i inne lokalne uwarunkowania. Polska ma, moim zdaniem, bardzo dobre zalecenia, głównie dlatego, że są one niezwykle praktyczne. Każdy, kto pracuje z chorym na cukrzycę, a przecież to nie tylko diabetolodzy, znajdzie wskazówki dla siebie. Bardzo konkretne, praktyczne wskazówki. I może, w zależności od potrzeby, z nich skorzystać. Polska wyróżnia się na tle innych krajów tym, że dokonuje aktualizacji co roku, podczas gdy w innych krajach aktualizacje są dokonywane z różną częstotliwością.

Co do ram strategicznych i kierunków na przyszłość ? tworząc zalecenia, kierujemy się obecnym stanem wiedzy. Zalecenia nie są prognozami ani wytyczaniem przyszłych kierunków, nie taka jest ich rola. One mają dać lekarzowi wskazówki, jak postępować z chorym według aktualnego stanu wiedzy medycznej.

Mimo że Polskie Towarzystwo Diabetologiczne opracowuje swoje zalecenia, to robi to z uwzględnieniem europejskich i amerykańskich?

Oczywiście tak, zapoznajemy się z tymi zaleceniami. Czasami wprowadzamy pewne tematy, które ona zawierają, niekiedy staramy się ujednolicić nasze zalecenia z innymi, na przykład cele terapeutyczne leczenia dyslipidemii ujednolicono z zaleceniami Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego i Europejskiego Stowarzyszenia Badań nad Cukrzycą oraz Europejskiego Towarzystwa Miażdżycowego. A bywa też, że idziemy inną drogą, uważając, że ich zalecenia w Polsce się nie sprawdzą.

Czego zazwyczaj dotyczą wytyczne, jakich konkretnie obszarów?

Najogólniej można powiedzieć: wszystkiego. Od prewencji, poprzez diagnostykę i leczenie cukrzycy oraz jej powikłań, monitorowania wyrównania choroby do zasad postępowania w poszczególnych, konkretnych sytuacjach. To ogromna praca zespołu, liczącego kilkadziesiąt osób, ekspertów z wielu dyscyplin.

Co ostatnio pojawiło się ciekawego w tych wytycznych?

Tych aktualizacji jest sporo. Na przykład w obszarze koncepcji leczenia nowo rozpoznanej cukrzycy typu 2 z udokumentowaną miażdżycową chorobą sercowo-naczyniową, skurczową niewydolnością serca, przewlekłą chorobą nerek lub przy współistnieniu wielu czynników ryzyka sercowo-naczyniowego rekomendowane jest zastosowanie wczesnej terapii skojarzeniowej dwoma lekami. Do metforminy dodajemy lek zmniejszający ryzyko progresji tych schorzeń, czyli inhibitor SGLT-2 lub agonistę receptora GLP-1. I to niezależnie od wyrównania cukrzycy.

Tu akurat wyprzedzamy zalecenia amerykańskie i europejskie, które w swoim schemacie leczenia zalecają u takich chorych najpierw metforminę, a dopiero jeżeli wyrównanie cukrzycy jest niewystarczające ? dołączenie leku z jednej z dwóch wymienionych wyżej grup. Ale według nas nie ma sensu takie ograniczenie ich stosowania, bo leki te działają korzystnie na układ sercowo-naczyniowy również u chorych z dobrze wyrównaną cukrzycą. Dlatego uważamy, że należy podawać je pacjentom niezależnie od wyrównania cukrzycy, niezależnie od tego, czy stężenie hemoglobiny glikowanej jest wyższe, czy niższe od 7%.

Jeden z rozdziałów poświęcono kobietom w ciąży chorującym na cukrzycę.

To ważna grupa chorych. Kobiety w ciąży są zawsze przez lekarzy wszystkich specjalności, traktowane w sposób specjalny. Zalecenia dotyczą diagnostyki, grup ryzyka, monitorowania i leczenia, także po rozwiązaniu ciąży. Zaznaczono na przykład, że metformina przechodzi do mleka kobiecego w bardzo niskim stężeniu, dlatego pacjentki z cukrzycą mogą ją bezpiecznie stosować w okresie laktacji. Zwrócono uwagę na przygotowanie do ciąży, np. badania okulistyczne u kobiet z cukrzycą planujących ciążę. Nakreślono model opieki nad ciężarnymi, podkreślono konieczność opieki wielodyscyplinarnej. W sumie, moim zdaniem, to bardzo dobrze przygotowany rozdział.

W zaleceniach niejednokrotnie pojawiają się algorytmy.

Takie algorytmy są dodawane, aby ułatwić lekarzom zajmującym się chorymi na cukrzycę poodejmowanie decyzji chociażby w kwestii wyboru terapii. Na przykład przy neuropatii, która może się rozwijać już na etapie stanu przedcukrzycowego, pokazujemy prostą tabelkę ? algorytm leczenia objawowego bólu neuropatycznego w somatycznej neuropatii cukrzycowej. Nie trzeba nawet czytać tekstu, wystarczy rzut oka na taką tabelkę i już wiadomo, co robić. Taka właśnie jest rola algorytmów ? przedstawienie   prawidłowego   sposobu   postępowania w przejrzystej i zrozumiałej formie.

W czasie pandemii zalecenia mają szczególne znaczenie?

W związku z pandemią w wytycznych pojawiło się trochę informacji i wskazówek dotyczących koronawirusa. Jednak nie ma osobnego rozdziału na ten temat. PTD wydało natomiast osobny dokument, niezależny od corocznych zaleceń, w którym stara się te kwestie uregulować.

Na początku wspomniał Pan, że przy opracowywaniu zaleceń biorą udział eksperci z różnych dziedzin. To już nie tylko diabetolodzy, kardiolodzy, hipertensjolodzy, endokrynolodzy, ale i? psycholodzy?

Cukrzyca jest chorobą, która z racji swojego charakteru wymaga wielokierunkowego podejścia, stąd tylu ekspertów. Jeden z rozdziałów zaleceń PTD dotyczy opieki psychologicznej nad chorym na cukrzycę. Jest to ważne, przede wszystkim dla zapewnienia optymalizacji wyników leczenia i poprawy jakości życia chorego. Choć akurat w składzie zespołu opracowującego zalecenia mamy psychiatrów, a nie psychologów.

Czy konieczne jest coroczne korygowanie zaleceń?

W cukrzycy bardzo dużo się w ostatnich latach działo i wciąż się dzieje, publikowana jest corocznie duża liczba nowych badań, mają miejsce kolejne przełomy w leczeniu, co przekłada się na wytyczne. A w czasie pandemii, kiedy sytuacja w medycynie i ochronie zdrowia zmienia się jeszcze szybciej, aktualizacja zaleceń jest wręcz konieczna.

Rozmawiała: Bożena Stasiak

Artykuł Prof. Edward Franek: Najnowsze zalecenia w leczeniu cukrzycy pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

W algorytmach leczenia analogi GLP-1 są zalecane dla chorych na cukrzycę z chorobami układu krążenia, ponieważ wyniki badań pokazały, że zmniejszają ryzyko sercowo-naczyniowe ? mówi prof. Leszek Czupryniak, kierownik Kliniki Diabetologii i Chorób Wewnętrznych WUM.

Jakie jest dziś miejsce analogów GLP-1 w leczeniu cukrzycy? Te leki pojawiły się stosunkowo niedawno, wydaje się jednak, że ich stosowanie przesuwa się na wcześniejsze etapy leczenia?

Ta grupa leków okazała się znakomita w leczeniu cukrzycy, ponieważ jest właściwie pozbawiona wad i istotnych czynników niepożądanych, za to ich stosowanie przynosi szereg korzyści.

GLP-1 jest hormonem wydzielanym przez jelito cienkie, po spożyciu posiłku. Mózg i żołądek dostają sygnał, że coś zjedliśmy, trzustka dostaje sygnał, że musi wydzielić insulinę. Jednak wydzielanie insuliny regulowane przez GLP-1 jest ściśle glukozozależne, to znaczy: najpierw musi zacząć rosnąć glikemia, dopiero wtedy komórki beta trzustki reagują na GLP-1 i wydzielają insulinę. Kiedy glikemia spada, wraca do stanu międzyposiłkowego, to wtedy GLP-1 przestaje oddziaływać na komórki trzustki i insulina nie jest wydzielana. Tak więc te leki nie są w stanie wywołać hipoglikemii, ponieważ stymulują wydzielanie insuliny tylko wówczas, gdy stężenie cukru jest podwyższone. Już w pierwszych badaniach klinicznych analogów GLP-1 było widać, że siła ich działania jest taka jak insuliny, jednak w odróżnieniu od niej nie powodują niedocukrzeń, a w dodatku pacjenci mogą schudnąć. Wtedy zaczęto te leki rozwijać.

Pierwszy agonista receptora GLP-1 pojawił się w 2005 roku (eksenatyd), trzeba go było podawać dwa razy dziennie. Był jednak źle tolerowany przez pacjentów, często mieli nudności, wymioty. Następnie pojawił się liraglutyd, podawany raz dziennie. Kolejnym krokiem było wprowadzenie leku, który podawało się raz w tygodniu (dulaglutyd), a następnie pojawił się podobnie podawany semaglutyd. Jest on najnowszym preparatem z tej grupy, podaje się go raz w tygodniu. Semaglutyd bardzo szybko wyrównuje poziom glikemii, najsilniej z analogów GLP-1 redukuje masę ciała, w większym stopniu niż inne leki. Jest też w toku rejestracji do leczenia otyłości bez towarzyszącej cukrzycy.

Co ciekawe, początkowo ta grupa leków była otoczona podejrzliwością: badania na zwierzętach sugerowały, że mogą one zwiększać ryzyko raka rdzeniastego tarczycy z komórek C, raka trzustki, ostrego zapalenia trzustki, nasilać przewlekłe zapalenie trzustki: to wszystko nie potwierdziło się w kolejnych dużych badaniach. Przez moment podejrzewano, że semaglutyd może zwiększać ryzyko postępu retinopatii. Gdy jednak dokładnie przebadano pacjentów, okazało się, że faktycznie u nielicznych nastąpił postęp retinopatii, jednak powodem było to, że dzięki zastosowaniu tego leku bardzo szybko wyrównało się u nich stężenie cukru we krwi, a w przypadku osób, które mają zmiany na dnie oka, nie można go obniżać zbyt szybko.

Analogi GLP-1 nie tylko obniżają poziom glikemii, ale mają też działanie plejotropowe. Na czym ono polega?

Codziennie widzimy ich pozytywne wielokierunkowe działania u pacjentów: obniżają stężenie glukozy we krwi, a także masę ciała. Chorzy na cukrzycę, którzy je przyjmują, tracą apetyt. Jak na razie w Polsce są to leki refundowane tylko dla chorych z cukrzycą typu 2, wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym (lub chorobą sercowo-naczyniową) i BMI powyżej 35. Niezwykle istotne jest to, że analogi GLP-1 zmniejszają też ryzyko sercowo-naczyniowe. Podobnie jak flozyny, choć w innym mechanizmie. Zmniejszają ryzyko zgonów kardiologicznych, działają antymiażdżycowo, a także korzystnie na nerki, hamując postęp przewlekłej choroby nerek.

Jakie jest ich miejsce w zaleceniach Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego?

Coraz większe, i gdyby nie bariera cenowa, to proponowalibyśmy te leki pacjentom bardzo szeroko i na bardzo wczesnym etapie rozwoju cukrzycy. Semaglutyd jest w trakcie rejestracji w leczeniu otyłości, która niemal zawsze wyprzedza cukrzycę typu 2, dlatego nie ma powodu, żeby stosować go na późnym etapie rozwoju cukrzycy. W algorytmach leczenia analogi GLP-1 są zalecane dla chorych na cukrzycę z chorobami układu krążenia, ponieważ wyniki badań pokazały, że zmniejszają ryzyko sercowo-naczyniowe. Okazało się jednak, że na stosowaniu tych leków zyskują także pacjenci, którzy nie mają chorób sercowo-naczyniowych. Obecnie są one zalecane także dla chorych wysokiego ryzyka powikłań, warto jednak pamiętać, że każda osoba z cukrzycą jest osobą wysokiego ryzyka sercowo-naczyniowego.

W drabinie terapeutycznej analogi GLP-1 przesuwają się coraz bliżej jej początku. W naszych zaleceniach mówimy, że osoby, które do tej pory nie były leczone farmakologicznie, a już mają chorobę układu krążenia (albo jej wysokie ryzyko), powinny od razu otrzymać metforminę oraz agonistę receptora GLP-1 albo inhibitor SGLT2. Czyli w przypadku tych chorych nowe leki powinno się podawać razem z metforminą, od początku leczenia. Gdy pacjent jest mocno otyły, preferujemy agonistę receptora GLP-1 ? wpływa on znacznie bardziej na redukcję masy ciała niż flozyny. Należy się spodziewać, że w przyszłości te leki znajdą się w zaleceniach na jeszcze wcześniejszym etapie: przed rozpoznaniem cukrzycy i będzie je można stosować już w otyłości, zanim pojawi się cukrzyca.

Jak na razie poleca się ich stosowanie, gdy metformina okazała się niewystarczająca lub równolegle z metforminą, jeśli pacjent ma chorobę sercowo-naczyniową lub jej wysokie ryzyko. Kiedy jednak preferuje się analogi GLP-1, a kiedy flozyny?

Leki te różnią się sposobem podania, ponieważ flozyny są w tabletkach, a analogi GLP-1 w zastrzykach. Jeśli jednak zastrzyk podaje się raz w tygodniu (a tak jest w przypadku semaglutydu i dulaglutydu), to nie jest to uciążliwe, wielu pacjentów wręcz preferuje taką drogę podania. Ja sięgam po analogi GLP-1 w przypadku gdy cukrzycy typu 2 towarzyszy znaczna otyłość. Jeśli chory ma niewydolność serca, to częściej przepisuję flozyny, a gdy ma zaawansowaną niewydolność nerek, najbezpieczniej jest zalecać kanagliflozynę, którą można stosować nawet do momentu rozpoczęcia dializ lub przeszczepienia nerek. Jednak również analogi GLP-1 można stosować przy niewydolności nerek: mają rejestrację do stosowania przy filtracji kłębuszkowej na poziomie 15 (eGFR 15).

Dzięki stosowaniu analogów GLP-1 pacjenci chorzy na cukrzycę chudną, a przecież wcześniej wielu z nich stosowało różne diety, bez efektu. Czy fakt, że dzięki stosowaniu analogów GLP-1 tracą masę ciała, przyczynia się do ich większej motywacji, by zdrowiej się odżywiać, więcej się ruszać?

Oczywiście. Te leki powinny być stosowane równolegle z postępowaniem niefarmakologicznym, czyli właściwym odżywianiem i aktywnością fizyczną. Wielu pacjentów próbowało się odchudzać wielokrotnie już wcześniej, a teraz faktycznie czują, że chudną. Niedawno przyszedł do mnie 29-letni pacjent, który w ciągu roku pandemii przytył 20 kg: pracuje w domu, mniej się rusza. Zaleciłem mu semaglutyd (bez refundacji, gdyż nie spełniał kryteriów) . W ciągu 2 miesięcy schudł 12 kg. Nie ma drugiego tak skutecznego leku, jeśli chodzi o utratę masy ciała. Oczywiście niektórzy pacjenci chudną bardziej, inni mniej, jednak generalnie redukują masę ciała (pod warunkiem że przez cały czas przyjmują lek). A jednocześnie obniża on im stężenie cukru we krwi, działa korzystnie na serce i nerki.

Wspomniał Pan, że analogi GLP-1 są refundowane tylko dla niewielkiej grupy pacjentów, z BMI powyżej 35. Warto jednak, by chorzy dostawali takie leczenie już na wcześniejszym etapie?

Tak, nie ma co czekać, aż będą mieli bardzo źle wyrównaną cukrzycę albo staną się bardzo otyli. Powinno się podawać je wcześniej. Jeśli chodzi o analogi GLP-1, to muszę powiedzieć, że zalecam je bardzo często, częściej jako leczenie nierefundowane. Jest wielu pacjentów, którym taka terapia może pomóc.

Nierzadko pacjenci sami pytają o takie leczenie, dowiadując się od innych chorych, że te leki pozwalają wyrównać stężenie cukru i schudnąć. Dobrze, że znalazły się w refundacji jeszcze przed pandemią COVID-19, przynajmniej dla tych najbardziej zagrożonych pacjentów.

Rozmawiała Katarzyna Pinkosz

Artykuł Prof. Leszek Czupryniak: Nie ma co czekać z podawaniem analogów GLP-1 pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Zjazd PTD odbędzie się w maju, w formule hybrydowej, tzn. wykładowcy będą w specjalnie przygotowanym studiu w Warszawie, podczas gdy uczestnicy będą brali udział w zjeździe zdalnie. Bardzo interesująco zapowiada się m.in sesja konsultanta krajowego ? prof. Krzysztof Strojek wraz z prof. Zbigniewem Gaciongiem i prof. Maciejem Małeckim będą podsumowywali leczenie cukrzycy i COVID-19, mówili o wnioskach płynących z tej pandemii, a także o lekach przyszłości ? mówi prof. Leszek Czupryniak, kierownik Kliniki Diabetologii i Chorób Wewnętrznych WUM, przewodniczący Komitetu Organizacyjnego XXII Zjazdu PTD.

XXII Zjazd Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego odbywa się w 100 lat po odkryciu insuliny. Jakie będą jego najważniejsze wydarzenia?

Mieliśmy bardzo ambitne plany, wydawało się, że zjazd będzie mógł odbyć się w formule stacjonarnej. Ponieważ odbywa się on w stulecie okrycia insuliny, planowaliśmy dużą imprezę towarzyszącą, włącznie z koncertem charytatywnym w Filharmonii Narodowej lub Teatrze Wielkim, podczas którego mieli występować artyści chorzy na cukrzycę, wykonując utwory kompozytorów, którzy chorowali na cukrzycę. Chcieliśmy na tę uroczystość zaprosić nie tylko diabetologów, ale także wielu gości, m.in. Prezydenta, Premiera, Ministra Zdrowia, rząd, koncert miał być pokazany w telewizji, by w ten sposób uczcić 100-lecie odkrycia insuliny. Niestety, z powodu pandemii musieliśmy z tych planów całkowicie zrezygnować. Zjazd PTD odbędzie się w maju, jednak w formule hybrydowej, tzn. wykładowcy będą w specjalnie przygotowanym studiu w Warszawie, podczas gdy uczestnicy będą brali udział w zjeździe zdalnie.

Bardzo żałujemy, ponieważ 100-lecie odkrycia insuliny to wyjątkowe wydarzenie, a zdarza się tylko raz… Wyciąg z trzustki pozwalający na leczenie cukrzycy został wyizolowany w drugiej połowie 1921 roku, a w styczniu 1922 roku otrzymał ją pierwszy pacjent, 14-letni Leonard Thompson. Z powodu pandemii główne obchody tego wydarzenia postanowiliśmy przenieść na przyszły rok, na zjazd PTD, który odbędzie się w Gdańsku. Wszyscy mamy nadzieję, że uda się już go zorganizować w normalnej formule.

Czy podczas wirtualnego tegorocznego zjazdu uda się zaakcentować stulecie odkrycia insuliny?

W trakcie całego zjazdu będziemy pokazywali dwuczęściowy film fabularny nakręcony przez Kanadyjczyków na temat odkrycia insuliny. Pewną niespodzianką będzie udział w sesji gości honorowych, samego Sir Fredericka G. Bantinga, głównego odkrywcy insuliny ? nowoczesne technologie umożliwiają nam realizację takich wydarzeń. Opowie on nam, dlaczego to jemu, a nie nikomu innemu udało się odkryć insulinę. W tej samej sesji przedstawimy też reportaż z miasta London w Kanadzie, a dokładnie z domu, w którym 30 października 1920 roku w nocy Bantingowi przyszła do głowy myśl, jak wyizolować z trzustki substancję obniżającą stężenie glukozy we krwi. Teraz dom ten jest znany jako Banting House, mieści się w nim muzeum Bantinga, a oprowadzi nas po nim jego wieloletni dyrektor, Grant Maltman. Będziemy też mówić o miejscu Polski w całym procesie wprowadzania insuliny do medycyny ? Polska była bowiem trzecim krajem, który zaczął produkować insulinę ? już w 1923 roku, w Państwowym Zakładzie Higieny w Warszawie. Pierwsza fiolka insuliny dotarła 1922 roku do Wrocławia. Otrzymał ją profesor Oskar von Minkowski, lekarz o polsko-litewsko-żydowskich korzeniach. To on jeszcze w latach 80. XIX wieku umiejscowił przyczynę cukrzycy w trzustce. Dowiódł, że usunięcie trzustki u psów wywołuje cukrzycę. Poszukiwał leku na cukrzycę, miał nadzieję, że będzie jego ojcem.

Oprócz uczczenia 100-lecia odkrycia insuliny, jakie będą najważniejsze sesje tegorocznego zjazdu?

Bardzo ciekawie zapowiadają się wykłady gości zagranicznych: będą nimi m.in. prof. Pratik Choudhary z Leicester w Wielkiej Brytanii ? czołowy badacz w zakresie zastosowania terapii pompowej, systemów ciągłego monitorowania glikemii i hipoglikemii. Temat nowych technologii będzie też omawiany przez dwóch innych gości: prof. Ohada Cohena z Izraela oraz prof. Gorana Petrovskiego z Macedonii, obecnie pracującego w Katarze. O diabetologii wieku rozwojowego będzie opowiadał jeden z jej liderów ? prof. Marian Rewers pochodzący z Poznania, a pracujący od wielu lat w Denver w Kolorado. O cukrzycy typu 2 z punktu widzenia problemu wczesnej intensyfikacji leczenia będzie mówił prof. Kamlesh Khunti z Wielkiej Brytanii.

Bardzo interesująco zapowiada się sesja konsultanta krajowego ? prof. Krzysztof Strojek wraz z prof. Zbigniewem Gaciongiem i prof. Maciejem Małeckim będą podsumowywali leczenie cukrzycy i COVID-19, mówili o wnioskach płynących z tej pandemii, a także o lekach przyszłości.

Ciekawie zapowiada się też sesja prowadzona przez prof. Janusza Gumprechta na temat kontrowersji w diabetologii poświęcona zrozumieniu obecnej roli kwasu moczowego jako czynnika ryzyka sercowo-naczyniowego. Po raz pierwszy odbędzie się sesja na temat diagnostyki laboratoryjnej, ponieważ od tego roku wprowadziliśmy nową zasadę rozpoznawania cukrzycy przy użyciu hemoglobiny glikowanej. Do tej pory parametr HbA_1c był używany do oceny wyrównania cukrzycy, jednak w wielu krajach był też wykorzystywany także do diagnozowania cukrzycy.

Wiele wykładów podczas zjazdu będzie poświęconych cukrzycy typu 1. Będą też sesje poświęcone powikłaniom, takim jak stopa cukrzycowa, powikłania kardiologiczne, nefrologiczne. Odbędzie się także sesja szkoły pompowej PTD. Ciekawie zapowiada się sesja laureatów nagród PTD: zapraszamy na nią osoby, które otrzymały nagrody w poprzednich latach; opowiadają, jak obecnie rozwija się ich działalność naukowa. Zjazd zakończy sesja, którą poprowadzi pani prezes prof. Dorota Zozulińska-Ziółkiewicz, na temat perspektyw w diabetologii. Będziemy mówić m.in. o sztucznej inteligencji, big data, czyli o możliwościach, jakie dają analizy dużej ilości danych gromadzonych w systemach.

Oczywiście odbędzie się też szereg sesji przemysłu medycznego: zarówno firm farmaceutycznych, jak i oferujących nowoczesny sprzęt, taki jak pompy insulinowe, systemy monitorowania glikemii.

To bardzo szczególne, że ten wyjątkowy zjazd w 100-lecie odkrycia insuliny odbędzie się w formule online.

Niestety, cały świat w podobny sposób obchodzi tę rocznicę. Uniwersytet w Toronto, gdzie odkryto insulinę, również organizuje szereg konferencji w formule online. Także zjazdy europejski i amerykański odbędą się w takiej formule, a odbywający się co dwa lata kongres Międzynarodowej Federacji Diabetologicznej, który miał odbyć się w grudniu w Bangkoku, na razie został odwołany.

Uczcimy 100-lecie odkrycia insuliny, na ile pozwalają nam okoliczności. Nie uda nam się niestety nadać tej rocznicy bardziej powszechnego rozgłosu, chociaż postaramy się poprzez media dotrzeć do jak największej części społeczeństwa. Planowaliśmy huczne obchody, miały one być nie tylko okazją do uczczenia tej rocznicy, ale też do przekonania osób spoza branży diabetologicznej: polityków, mediów, społeczeństwa, do tego, jak ważna jest insulina i optymalne leczenie cukrzycy. Cóż, będziemy zatem w przyszłym roku obchodzić już ? jesteśmy o tym przekonani ? w normalnym trybie stulecie pierwszego zastosowania insuliny w terapii cukrzycy, a zapewne w 2023 roku wykorzystamy stulecie Nagrody Nobla, którą przyznano za odkrycie insuliny, do kontynuacji naszych celebracji.

Rozmawiała: Katarzyna Pinkosz

DO ZOBACZENIA!

Pandemia COVID-19 wpłynęła na życie prywatne i zawodowe. Zjazdy i konferencje, które były nie tylko źródłem wiedzy, ale też okazją do spotkań i rozmów w kuluarach, przeniosły się do wirtualnej rzeczywistości. To, co kiedyś wydawało się niemożliwe, stało się naszą codziennością?XXII Zjazd Naukowy Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego jest zaplanowany w formule online, tak jak w ubiegłym roku, ale wszyscy mamy nadzieję, że wkrótce znów będziemy mogli organizować stacjonarne zjazdy, konferencje i spotkania.

Artykuł Prof. Leszek Czupryniak: Zjazd PTD w 100-lecie odkrycia insuliny pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Podawanie doustne insuliny nie jest prostą sprawą. Widziałabym tu dwie ścieżki. Pierwsza to prewencja cukrzycy typu 1. Druga: leczenie pacjentów z cukrzycą typu 2, którzy muszą przyjmować insulinę  ? mówi prof. Dorota Zozulińska-Ziółkiewicz, prezes Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego.

Pojawiają się insuliny coraz lepiej dopasowane do potrzeb pacjenta, jednak marzeniem chorych na cukrzycę byłoby zastąpienie podawania sobie zastrzyków i przyjmowanie insuliny doustnie. Czy jest realna szansa, że tak się stanie? Pojawi się insulina w kapsułkach? 

Udało się znaleźć sposób podawania doustnie leku zawierającego białko: mamy już doustny lek białkowy (semaglutyd), którego specjalna formulacja powoduje, że nie jest on trawiony w przewodzie pokarmowym, tylko z niego się wchłania. Udało się odwzorować tę formulację również w przypadku insuliny. Jednak jak na razie trudno ocenić, czy faktycznie będzie to przełom w leczeniu. Podawanie doustne insuliny nie jest prostą sprawą.

Obecnie toczy się duże badanie kliniczne: projekt podawania doustnej formy insuliny w prewencji pierwotnej cukrzycy typu 1, o podłożu autoimmunologicznym. Małym dzieciom, które mają podwyższone ryzyko zachorowania na cukrzycę typu 1, podaje się doustnie insulinę. Ma to na celu ?sprowokowanie? do działania układu immunologicznego w taki sposób, by nie reagował on negatywnie na insulinę. Ma to zmniejszyć ryzyko lub opóźnić wystąpienie cukrzycy typu 1. W projekcie uczestniczy ośrodek pod kierunkiem prof. Agnieszki Szypowskiej z Dziecięcego Szpitala Klinicznego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. To jeden z największych, międzynarodowych projektów w dziedzinie ochrony zdrowia ? ?Świat bez jedynki?, ukierunkowany na prewencję i leczenie cukrzycy typu 1 u dzieci.

Jest również projekt podawania insuliny w kapsułkach, skierowany dla pacjentów z cukrzycą typu 2. Insulina podawana w ten sposób raz dziennie miałaby zapewniać normalizację glikemii. Wskazuje się tu na fizjologiczną drogę podawania insuliny: u osoby zdrowej insulina z komórek beta jest uwalniania do żyły wrotnej, a następnie przechodzi przez wątrobę i wchłania do krwioobiegu. Przy podawaniu insuliny w formie zastrzyku omijamy przewód pokarmowy, czyli jesteśmy daleko od fizjologii. Pytanie jednak, czy będzie to przełom i czy insulina jest panaceum w leczeniu cukrzycy typu 2? Insulinoterapia dla tej grupy chorych oznacza raczej niepowodzenie wcześniejszych dróg leczenia. Obecnie dysponujemy już nowoczesnymi lekami, których podanie chorym na cukrzycę typu 2 już leczonym insuliną, powoduje, że możemy ją odstawić. W cukrzycy tupu 2 insulinoterapia nie jest idealnym rozwiązaniem terapeutycznym, tylko raczej ostatecznością, do której jesteśmy zmuszeni rozwojem choroby. Oczywiście, dla chorych, którzy muszą być leczeni insuliną, może to być szansa na inną, łatwiejszą drogę podania. Toczą się badania kliniczne, z pozytywnymi efektami, jednak czas pokaże, czy będzie to rozwiązanie przyszłości.

A w przypadku cukrzycy typu 1 insulina doustna nie ma szans się sprawdzić?

W przypadku już rozwiniętej choroby raczej nie, ponieważ w przypadku cukrzycy typu 1 trzeba zastosować zmienną dawkę insuliny. Leczymy elastycznie, dostosowujemy jej dawkę do potrzeb organizmu. Przyjmując kapsułkę, nie ma się kontroli, ile insuliny się wchłonie.

Tak więc jeśli chodzi o insulinę podawaną doustnie, to widziałabym dwie ścieżki. Pierwsza to prewencja cukrzycy typu 1. Druga: leczenie pacjentów z cukrzycą typu 2, którzy muszą przyjmować insulinę.

Rozmawiała: Katarzyna Pinkosz

Artykuł Prof. Dorota Zozulińska-Ziółkiewicz: Insulina w kapsułkach: ciekawostka czy szansa na przełom? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

W Polskim Towarzystwie Okulistycznym była sekcja zapobiegania ślepocie. Podczas jednej z konferencji organizowanej przez sekcję, podszedł do mnie prof. Artur Czyżyk. Byłam zaskoczona jego obecnością na zjeździe okulistycznym, a jeszcze bardziej zaskoczyło mnie pytanie Profesora: gdzie jest mój mąż i dlaczego go tu nie ma? Zrobił mi niemal awanturę: jak to, prezes PTD nie jest obecny na konferencji, podczas której porusza się tematy cukrzycowe! – wspomina prof. Barbara Mirkiewicz-Sieradzka.

Moja przygoda z diabetologią zaczęła się ok. połowy lat 70. Byłam już wtedy po dwóch stopniach specjalizacji z okulistyki i po doktoracie. Ówczesna kierownik Kliniki Okulistyki prof. Helena Żygulska-Mach wspomniała kiedyś o odbywającym się w Krakowie posiedzeniu sekcji diabetologicznej Towarzystwa Internistów Polskich. Zaproponowała, żebyśmy się do tej sekcji zapisały. Przypuszczam, że początkowo byłyśmy jedynymi członkiniami tej sekcji, nie będąc diabetologami.

Okuliści rozkładali ręce

Okulistyczne powikłania cukrzycy były bardzo częste. Pacjent, który chorował na cukrzycę i mówił diabetologowi, że ma problemy z widzeniem, zwykle słyszał, że powinien udać się do okulisty. Natomiast okulista rozkładał ręce, mówiąc ?Są zmiany na dnie oka, bo ma pan cukrzycę!? Co pacjent miał wtedy zrobić, dokąd pójść?

Dziś wiadomo, że leczenie cukrzycy musi się odbywać równolegle z leczeniem okulistycznym. Jednak wtedy nie było to tak jasne. Ubolewałam często nad tym, że gdy konsultowałam okulistycznie pacjenta chorego na cukrzycę, to nie miałam żadnej informacji o jego stanie wyrównania choroby. Diabetolodzy nie widzieli konieczności napisania, w jakim stanie diabetologicznym jest pacjent.

W początkowym okresie było mi dość trudno dzielić moją aktywność okulistyczną z aktywnością diabetologiczną. Działałam zarówno w Polskim Towarzystwie Okulistycznym, jak w Polskim Towarzystwie Diabetologicznym. Byłam na każdym zjeździe, konferencji, przygotowywałam wykłady, referaty, z czasem również organizowałam konferencje. Kiedy nadeszła era laserów zastąpiliśmy fotokoagulator aparatami laserowymi. Były one znacznie wygodniejsze w użyciu i w mniejszym stopniu uszkadzały siatkówkę. Mieliśmy dużo satysfakcji obserwując u pacjentów po zabiegach powstrzymanie dalszego rozwoju retinopatii. Obecnie wskazania do laseroterapii zostały znacznie zawężone, a na pierwszą linię wysuwa się leczenie preparatami anty-VEGF podawanymi do ciała szklistego i witrektomia. Prowadziłam specjalną pracownię dla chorych na cukrzycę, gdzie chorzy byli konsultowani. Leczyliśmy też kobiety w ciąży chorujące na cukrzycę.

Uważałam, że konieczne jest też prowadzenie badań w kierunku retinopatii u kobiet w ciąży chorujących na cukrzycę. Wiadomo, że zmiany metaboliczne, do których dochodzi w czasie ciąży, stymulują retinopatię. W przypadku bardziej zaawansowanej retinopatii należy wykonać zabieg laserowy, który chroni przed dalszym jej rozwojem. Pierwszy zabieg laseroterapii w Europie u kobiety w ciąży był wykonany właśnie w naszej klinice w roku 1992.

Zalecenia okulistyczne – zapobiec powikłaniom widzenia

Byłam członkiem Europejskiego Towarzystwa do Badań nad Cukrzycą, autorką zaleceń okulistycznych dla chorych na cukrzycę. Narzucałam ostre rygory dotyczące badań okulistycznych, zarówno pierwszorazowych, jak również kolejnych. Bardzo ostro dyskutowałam z diabetologami. Podkreślałam, że opłaca się przeprowadzać badania okulistyczne u chorych na cukrzycę wcześniej, ponieważ wtedy są większe możliwości leczenia. Miałam ogromną satysfakcję, widząc efekty, gdy zabieg laserowy był wykonany wcześniej. Ubolewałam jednak nad tym, że przychodzili często do mnie pacjenci, którzy mieli bardzo zaawansowane zmiany oczne, najcięższą postać retinopatii, tzw. proliferacyjną.

Prowadziłam wykłady na temat współpracy między diabetologami i okulistami. Prowadziliśmy szkolenia, odnosiłam jednak wrażenie, że diabetolodzy zwykle dobrze wiedzą o powikłaniach sercowych, nerkowych, neurologicznych cukrzycy, jednak w bardzo niewielkim stopniu są zorientowani na temat powikłań ocznych.

Ludzie diabetologii

Bardzo ceniłam prof. Artura Czyżyka, był mądrym człowiekiem i wielką osobowością. A ponieważ mój mąż był prezesem PTD, a ja jego etatowym towarzyszem np. podczas kończących zjazdy spotkań towarzyskich, kolacji, to wiele godzin spędzaliśmy na dyskusjach z prof. Czyżykiem. Był wielkim erudytą. Pamiętam, jak rozmawialiśmy kiedyś o zawodzie lekarza, Profesor bardzo ten zawód  wychwalał, a na zakończenie swojego wywodu stwierdził: ?Na świecie jest tylko jeden liczący się zawód: to zawód lekarza, a reszta po prostu się nie liczy?.

W Polskim Towarzystwie Okulistycznym, w którym również działałam, była m.in. sekcja zapobiegania ślepocie. Podczas jednej z konferencji organizowanej przez tę sekcję, podszedł do mnie prof. Czyżyk. Byłam kompletnie zaskoczona jego obecnością na zjeździe okulistycznym. A jeszcze bardziej zaskoczyło mnie pytanie Profesora, gdzie jest mój mąż i dlaczego go tu nie ma? Zrobił mi niemal awanturę: jak to, prezes PTD nie jest obecny na konferencji, podczas której porusza się tematy cukrzycowe!  Sfrustrowana po powrocie z konferencji do domu powiedziałam do męża: ?Wiesz, co zrobiłeś? Nie pojechałeś na konferencję okulistyczną?. To pokazuje, jak pryncypialny był prof. Czyżyk.

Fragment książki Agnieszki Fedorczyk, Katarzyny Pinkosz i prof. Leszka Czupryniaka, ?Pół wieku diabetologii polskiej ? rozmowy z Mistrzami?.

W książce znajdują się wspomnienia Mistrzów polskiej diabetologii: Anny Czech, Hanny Dziatkowiak, Idy Kinalskiej, Barbary Krupy-Wojciechowskiej, Barbary Mirkiewicz-Sieradzkiej, Ewy Otto-Buczkowskiej, Felicji Pietraszek, Renaty Wąsikowej, Bogny Wierusz-Wysockiej, Jerzego Bodalskiego, Stanisława Czekalskiego, Władysława Grzeszczaka, Andrzeja Królewskiego, Jacka Sieradzkiego, Jana Tatonia, Czesława Wójcikowskiego.

Wyd. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne. Książkę można pobrać na stronie Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego pod linkiem: https://cukrzyca.info.pl/aktualnosci/pol_wieku_diabetologii_polskiej_rozmowy_z_mistrzami

Artykuł Najlepsza okulistka wśród diabetologów pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Polscy diabetolodzy pracują w ośrodkach diabetologicznych w Europie i Stanach Zjednoczonych zajmując się m.in. badaniami nad genetycznymi powikłaniami cukrzycy. Również wyniki prac wielu zespołów w Polsce uznawane są za bardzo obiecujące. O polskiej diabetologii na tle świata mówi prof. Leszek Czupryniak, kierownik Kliniki Diabetologii i Chorób Wewnętrznych WUM.

Polskie Towarzystwo Diabetologiczne zostało utworzone w 1987 roku, dzięki usamodzielnieniu się Sekcji Diabetologicznej Towarzystwa Internistów Polskich. Na początku lat 90. powstała specjalizacja diabetologiczna: byliśmy jednym z pierwszych krajów, w którym wyodrębniono diabetologię w osobną specjalizację. Do dziś w wielu krajach nie jest ona odrębną specjalizacją. Na pewno stworzenie specjalizacji jest naszą?polską drogą? leczenia chorych na cukrzycę.Dzięki temu mocniej zaczęliśmy koncentrować się na leczeniu pacjentów i zapobieganiu powikłaniom.

Najbardziej znaną osobą z polskich lekarzy-naukowców zajmujących się diabetologią był prof. Artur Czyżyk. Był on też członkiem-założycielem w 1965 roku Europejskiego Towarzystwa Badań nad Cukrzycą (EASD) oraz jego wiceprezesem. Dzięki niemu w 1971 roku odbył się w Warszawie zjazd Europejskiego Towarzystwa Badań nad Cukrzycą. W radzie naukowej EASD był też prof. Krzysztof Strojek z Zabrza, obecny konsultant krajowy, następnie ja, a potem przez prawie 10 lat kierowałem Komitetem  Kształcenia Podyplomowego EASD, współorganizowałem konferencje i kursy podyplomowe z diabetologii w Europie, Azji i Afryce. Obecnie w szeroko pojętych gremiach EASD jest też aktywny prof. Tomasz Klupa.

Obok Europy, drugim miejscem, które umożliwiło ?wybicie się? polskim diabetologom, były Stany Zjednoczone. W 1980 roku wyjechał z Warszawy do Stanów prof. Andrzej Królewski; pracuje on w Bostonie, w najważniejszym ośrodku diabetologicznym w Stanach: Joslin Diabetes Center. Prof. Królewski zajmuje się m.in. badaniami nad genetycznymi powikłaniami cukrzycy, wspiera też polskich diabetologów, ułatwiając im prowadzenie badań naukowe. Prace naukowe w Bostonie prowadzili m.in. prof. Maciej Małecki, prof. Tomasz Klupa, doc. Jan Skupień, prof. Wojciech Młynarski. Z kolei w ośrodku diabetologii dziecięcej w Denver w Kolorado pod kierunkiem prof. Mariana Rewersa, niegdyś pracującego w Poznaniu, pracował m.in. prof. Adam Krętowski, obecny rektor Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku. Nasi nauczyciele diabetologii, jak np. prof. Jacek Sieradzki, odbywali szkolenia w Niemczech (m.in. w Bochum).

Po to, żeby polska diabetologia zaistniała na arenie międzynarodowej, konieczne są duże inwestycje w naukę i środki na badania naukowe i tworzenie oryginalnych prac naukowych. Niestety, obecnie wciąż mamy regres, co widać m.in. po liczbie nadsyłanych prac naukowych: na zjazdy Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego na przełomie wieków przesyłano ok. 280 prac, w tym roku będzie ich ok. 100, w 2019 roku było ich 80. Nadzieją są granty z NCBiR oraz powołanie Agencji Badań Medycznych. Jedną z przyczyn niewielkiej aktywności naukowej w naszym środowisku, ale i chyba w ogóle w polskiej medycynie, jest niewielki napływ absolwentów kierunków biomedycznych do ośrodków naukowych. Jest to jednak w pełni zrozumiałe, gdyż odbywanie np. studiów doktorskich jest pod względem finansowym dużo mniej obecnie atrakcyjne niż odbywanie specjalizacji w trybie rezydenckim, a i perspektywy samodzielności finansowej i zawodowej są większe w tej drugiej sytuacji.

Jeśli chodzi o wyróżniające się ośrodki naukowe w Polsce, to można wyróżnić ośrodek w Poznaniu, prof. Doroty Zozulińskiej-Ziółkiewicz, który zajmuje się nowymi technologiami w cukrzycy, pompami insulinowymi, systemami monitorowania glikemii, a także rolą wysiłku fizycznego w leczeniu cukrzycy typu 1 i zapobieganiu powikłaniom. Innym ważnym ośrodkiem naukowym jest Kraków, gdzie kontynuując prace prof. Jacka Sieradzkiego badania prowadzą prof. Maciej Małecki i prof. Tomasz Klupa: to m.in. badania genetyczne w cukrzycy, nad ciężarnymi z cukrzycą, w zespole stopy cukrzycowej. W swoich ośrodkach w Zabrzu prof. Krzysztof Strojek i prof. Janusz Gumprecht prowadzą badania nad powikłaniami kardiologicznymi i nefrologicznymi w cukrzycy, i szerzej nad leczeniem cukrzycy typu 2, niegdyś zapoczątkowane przez prof. Władysława Grzeszczaka. Z wiodących ośrodków naukowych w diabetologii dorosłych warto wymienić jeszcze Białystok (prof. Adam Krętowski, prof. Irina Kowalska), Gdańsk (dr Bogumił Wolnik), Szczecin (prof. Liliana Majkowska), Lublin (prof. Grzegorz Dzida, dr hab. Piotr Dziemidok) W Łodzi wzorcowo pod względem klinicznym i naukowym działa ośrodek diabetologii wieku rozwojowego prof. Agnieszki Szadkowskiej, warto też wymienić działalność naukową prowadzoną w tym obszarze diabetologii przez prof. Małgorzatę Myśliwiec z Gdańska i prof. Przemysławę Jarosz-Chobot z Katowic. Badania u ciężarnych z cukrzycą prowadzą diabetolog prof. Katarzyna Cypryk w Łodzi i ginekolog-położnik prof. Ewa Wender-Ożegowska w Poznaniu. Nasz ośrodek w Warszawie zajmuje się m.in. nowymi technologiami: we współpracy z firmą Bioton pracujemy nad modelem wstrzykiwacza, który będzie ?mówił? do pacjentów niedowidzących. Prowadzimy też badania nad określeniem optymalnego modelu insulinoterapii cukrzycy u pacjentów po operacjach trzustki. Współpracujemy również z laryngologami, żeby dzięki specjalnym aplikacjom czy urządzeniom analizującym parametry głosowe, przewidywać pojawienie się hipoglikemii.W przypadku niedocukrzenia organizm uwalnia hormony, które mają za zadanie podniesienie poziomu cukru. Najsilniejszym jest adrenalina; dlatego chory w momencie hipoglikemii jest poddenerwowany, spocony, czasem agresywny, zmieniają się jego emocje. Analizując parametry głosowe być może udałoby się stwierdzić wcześniej ryzyko pojawienia się niedocukrzenia. Od lat także zajmujemy się badaniami nad czynnikami ryzyka rozwoju zespołu stopy cukrzycowej.

Artykuł Prof. Leszek Czupryniak: Polska diabetologia na tle Europy na świata pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Czas od ostatniego zjazdu PTD przyniósł wiele znaczących, pozytywnych zmian w opiece nad chorym na cukrzycę. Stwarza to nadzieję, że te dobre zmiany będą kontynuowane, a nowe leki i systemy monitorowania glikemii staną się w przyszłości dostępne dla szerszej grupy chorych. Dzięki temu osoby z cukrzycą będą miały nie tylko lepszą jakość życia, ale też szansę na dłuższe życie ? mówi prof. Dorota Zozulińska-Ziółkiewicz, prezes Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego

Co dobrego wydarzyło się w polskiej diabetologii od ubiegłorocznego kongresu PTD?

Dużo dobrego działo się, jeśli chodzi o dialog z Ministerstwem Zdrowia, a konkretnie z wiceministrem Maciejem Miłkowskim. Efektem tej współpracy jest wiele decyzji refundacyjnych i poszerzenie dostępności terapii. Od listopada refundowane są trzy flozyny: dapagliflozyna, empagliflozyna, kanagliflozyna. Co prawda w ograniczonym zakresie, ale najważniejsza jest refundacja dla pacjentów z grupy najwyższego ryzyka sercowo-naczyniowego, z niewyrównaną cukrzycą mimo przyjmowania dwóch leków doustnych. Dzięki nowemu modelowi leczenia można u wielu pacjentów odroczyć insulinoterapię. Od stycznia weszły również do refundacji dwa analogi GLP-1 (dulaglutyd i semaglutyd), dla chorych spełniających te same kryteria jak w przypadku flozyn oraz mających wskaźnik masy ciała (BMI) powyżej 35. Pojawił się również w refundacji preparat dwuanalogowy ? ryzodeg ? dla chorych na cukrzycę typu 1 od 2. roku życia oraz dla chorych na cukrzycę typu 2 spełniających określone warunki (nieskuteczność wcześniejszej terapii, wartość HbA_1c ? 8% przy 6-miesięcznej tera-pii insuliną NPH). W refundacji znalazł się również nowy analog ultraszybko działający ? insulina Fiasp, a także systemy ciągłego monitorowania glikemii metodą skanowania dla dzieci od 4. do 18. roku życia.

Nie ulega wątpliwości, że sukcesem stało się również wejście telemedycyny do opieki nad pacjentem. Przyczyniła się do tego epidemia COVID-19. Mamy jednak nadzieję, że również po zakończeniu epidemii będziemy mogli korzystać ze zdalnych wizyt.

Czy telewizyty są tak samo wycenione przez NFZ jak porady stacjonarne?

W dobie COVID-19, gdy były obostrzenia narzucone pandemią, uniemożliwiające wielu pacjentom dotarcie do poradni, e-wizyta jest wyceniona tak samo jak wizyta osobista. To nie jest quasi-wizyta. W opiece nad pacjentem przewlekle chorym (a takim jest ten z cukrzycą), zwłaszcza nad pacjentem korzystającym z nowych technologii (w cukrzycy typu 1) telewizyta umożliwia udzielenie wskazówek. Dane, przesłane przez chorego, możemy analizować, dać mu zalecenia dotyczące dalszego postępowania, przekazać e-receptę, wystawić e-zlecenie na sensory, dzięki czemu jest możliwa kontynuacja leczenia z wykorzystaniem systemów ciągłego monitorowania glikemii. Oczywiście telewizyta nie może zastąpić tej tradycyjnej, nie może być jedyną formą opieki nad pacjentem z cukrzycą, jednak może być jej uzupełnieniem.

Podsumowując, czas od ostatniego zjazdu PTD to był dobry okres dla polskiej diabetologii. Przyniósł wiele znaczących, pozytywnych zmian w opiece nad chorym na cukrzycę. Stwarza to nadzieję, że te dobre zmiany będą kontynuowane, a nowe leki i systemy monitorowania glikemii staną się w przyszłości dostępne dla szerszej grupy chorych. Dzięki temu osoby z cukrzycą będą miały nie tylko lepszą jakość życia, ale też szansę na dłuższe życie.

Wcześniej często podkreślało się, że cukrzyca typu 1 i typu 2 to choroby dwóch prędkości nie tylko ze względu na szybkość, z jaką się rozwijają, ale też na różnice w leczeniu w Polsce. W cukrzycy typu 1 leczenie było niemal optymalne w przypadku dzieci, natomiast w przypadku cukrzycy typu 2 było znacznie gorzej. Czy można powiedzieć, że te różnice powoli się zacierają? W jakim stopniu nowości diabetologiczne są dostępne dla pacjentów?

Daleka byłabym od stwierdzenia, że te różnice się zacierają. Mówiąc o dwóch prędkościach w dostępie do leczenia, warto podkreślić, że ta ?większa prędkość? w przypadku cukrzycy typu 1 dotyczyła tylko pacjentów do 18. roku życia, a obecnie do 26. roku życia. Cukrzyca typu 1 nie kończy się jednak po 26. roku życia, a wręcz dla wielu osób dopiero zaczyna. Wszystko to, co najlepsze, zadziało się w leczeniu cukrzycy typu 1 u dzieci i młodzieży. Myślę o refundacji osobistych pomp insulinowych i systemów ciągłego monitorowania glikemii metodą pomiarów w czasie rzeczywistym i metodą skanowania. Cieszymy się z tego, jednak cały czas mamy duży niedosyt, jeśli chodzi o to rozgraniczenie: ?do 18. roku życia?, ?do 26. roku życia?. Jest to granica wieku, która limituje dostęp do terapii, o których wiemy, że przyniosły by wiele korzyści także u osób powyżej tej granicy. Im dłużej trwa cukrzyca typu 1, tym większe prawdopodobieństwo,  że  będzie  większa  nieświadomość hipoglikemii. To są właśnie ci pacjenci, którzy na pewno w sposób obiektywny zyskaliby na korzystaniu z systemów ciągłego monitorowania glikemii, a wielu poprawiłoby efekty i zwiększyło bezpieczeństwo terapii dzięki większej dostępności osobistych pomp insulinowych. W cukrzycy typu 1, niezależnie od wieku pacjenta, rekomendujemy metodę intensywnej czynnościowej insulinoterapii. Tam, gdzie jest wskazana dynamika podawania insuliny, osiąga się największą korzyść z monitorowania glikemii. Nie ulega natomiast wątpliwości, że wspominanie o dwóch prędkościach było słuszne. W cukrzycy typu 1 dużo się działo, jeśli chodzi o refundację, natomiast w cukrzycy typu 2 od wielu lat nie działo się praktycznie nic. Wszystkie decyzje refundacyjne, o których wspominałam, to zdecydowane przyspieszenie. Wiele udało się zmienić i jako środowisko diabetologiczne bardzo się z tego cieszymy. Czekamy jednak na dalsze słuszne zmiany.

Jakie są największe wyzwania, z którymi polska diabetologia musi się w tej chwili zmierzyć?

Wyzwań jest bardzo dużo. Nieustannie aktualny jest temat prewencji. Musimy wygrać wyścig z cukrzycą, jednak aby to zrobić, należy poprawić efektywność w zakresie prewencji pierwotnej i wtórnej. Prewencja pierwotna to zapobieganie cukrzycy i tu kluczową rolę odgrywa zdrowy styl życia, a w jego promocji jest jeszcze wiele do zrobienia. W prewencji wtórnej cały czas wyzwaniem jest poprawa jakości leczenia: nie chodzi tylko o leczenie farmakologiczne, ale także o poprawę wydajności, funkcjonalności zespołów terapeutycznych. Ważne są również: motywowanie, zachęcanie, edukacja pacjentów w zakresie zdrowego stylu życia. Konieczna jest dostępność do nowych terapii lekowych i nowych technologii w zakresie monitorowania glikemii. Ważne jest wzmocnienie znaczenia zespołu terapeutycznego składającego się z diabetologa, pielęgniarki diabetologicznej, edukatora, fizjoterapeuty, psychologa, dietetyka. Edukacja powinna być odpowiednio wyceniona. Oczywiście często słyszymy, że już teraz pielęgniarki mogą w poradniach specjalistycznych podpisać odrębny kontrakt i edukować pacjentów. Konieczne jest jednak rozwijanie edukacji, gdyż stanowi ona fundament dla dobrej samoopieki chorego.

Największe wyzwanie stanowi opieka nad chorymi z zespołem stopy cukrzycowej. Obecnie taki chory jest pacjentem niechcianym, z powodu zbyt niskich wycen. Gabinety stopy cukrzycowej funkcjonują w strukturze poradni diabetologicznych i przynoszą deficyty finansowe. Pacjent z zespołem stopy cukrzycowej na oddziale diabetologicznym cały czas przynosi szpitalowi straty. W przypadku stopy cukrzycowej konieczne jest uciążliwe leczenie zachowawcze, a ta procedura jest zdecydowanie niedoszacowana. Cały czas szpitalom bardziej opłaca się amputować pacjentowi z zespołem stopy cukrzycowej nogę, niż leczyć ją zachowawczo. To powinno się zmienić. Trzeba też ustrukturyzować opiekę nad chorym z zespołem stopy cukrzycowej; konieczna jest wycena procedury adekwatna do świadczonej usługi i opieki nad pacjentem. Dopóki odpowiednio nie wyceni się leczenia zachowawczego, nadal będzie dużo amputacji. Kolejne wyzwanie to projekt opieki koordynowanej nad pacjentem z cukrzycą; ważna jest kompleksowość działań. Powstał dokument, jednak nie przekłada się on na realne funkcjonowanie.

Dzięki nowoczesnym lekom i technologiom dziś można już leczyć cukrzycę tak, by nie doprowadzić do powstania zespołu stopy cukrzycowej?

Oczywiście. Bardzo rzadko zdarza się, aby pacjent, który trafia do gabinetu stopy cukrzycowej, wcześniej miał idealnie wyrównaną cukrzycę. Liczba amputowanych stóp w danym kraju jest najlepszym wskaźnikiem jakości opieki nad chorymi na cukrzycę. Niestety, pod tym względem na tle innych krajów wypadamy blado. Im wcześniej będziemy cukrzycę rozpoznawać i lepiej leczyć, tym mniej będzie amputacji.

Rozmawiała: Katarzyna Pinkosz

Artykuł Prof. Dorota Zozulińska-Ziółkiewicz: To był dobry rok, jednak wciąż są wyzwania pochodzi z serwisu Świat Lekarza.