Nie chodzi już tylko o leczenie, ale o świadome zarządzanie ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych – zanim pojawią się objawy. O idei „10 dla Serca”, roli stylu życia i odpowiedzialności za zdrowie Polaków rozmawiamy z prof. dr. hab. Piotrem Dobrowolskim i prof. dr. hab. Aleksandrem Prejbiszem, ekspertami z Centrum Prewencji i Epidemiologii Chorób Układu Krążenia Narodowego Instytutu Kardiologii, współtwórcami jednego z najważniejszych narzędzi profilaktycznych ostatnich lat

NAGRODA ZAUFANIA ZŁOTY OTIS 2026 ZA OPRACOWANIE I WPROWADZENIE PROGRAMU „10 DLA SERCA”

Choroby układu krążenia od lat pozostają w Polsce główną przyczyną zgonów. A jednak można odnieść wrażenie, że w debacie publicznej profilaktyka wciąż bywa traktowana jako temat drugoplanowy. Dlaczego tak trudno przebić się z tym przekazem?

Prof. Piotr Dobrowolski: Bo profilaktyka nie daje natychmiastowych efektów, które łatwo pokazać w statystykach jednego roku czy jednej kadencji. To inwestycja długofalowa. A system ochrony zdrowia – nie tylko w Polsce – przez lata był skoncentrowany na leczeniu ostrych zdarzeń, a nie na zapobieganiu. Tymczasem większość czynników ryzyka sercowo-naczyniowego narasta latami. Nadciśnienie, dyslipidemia, otyłość, insulinooporność – to nie są choroby, które pojawiają się z dnia na dzień. Jeśli nie zaczniemy działać odpowiednio wcześnie, płacimy za to w szóstej, siódmej dekadzie życia bardzo wysoką cenę.

Jak doszło do powstania projektu „10 dla Serca”? Skąd wziął się pomysł na tak kompleksowe narzędzie profilaktyczne?

Prof. Piotr Dobrowolski: Z bardzo prostego założenia, które towarzyszy mi od początku pracy zawodowej: lepiej zapobiegać niż leczyć. Przez lata zajmowałem się pacjentami z wadami wrodzonymi serca, potem z nadciśnieniem tętniczym, aż naturalnie doszedłem do problemu globalnego ryzyka sercowo-naczyniowego. I wtedy pojawia się pytanie zasadnicze: dlaczego, mając tak dużą wiedzę o czynnikach ryzyka, wciąż przegrywamy z chorobami układu krążenia? Odpowiedź brzmi: bo za mało angażujemy samych pacjentów. A przecież ogromna część ryzyka zależy od codziennych decyzji, stylu życia, nawyków. „10 dla Serca” powstała właśnie po to, by dać ludziom narzędzie, które w prosty sposób pokaże im, gdzie są i co mogą zmienić.

Prof. Aleksander Prejbisz: Punktem wyjścia była analiza danych. Dysponujemy w Polsce bardzo solidnym materiałem epidemiologicznym – badaniami WOBASZ I i II, które pozwalają śledzić losy tysięcy osób nawet przez 20 lat. To ogromna wartość. Z tych danych jasno wynika, że pewne czynniki ryzyka mają w naszej populacji szczególne znaczenie. Oczywiście klasyczne: nadciśnienie, cholesterol LDL, zaburzenia gospodarki węglowodanowej, palenie tytoniu. Ale także te, które przez lata były marginalizowane: stres, nadmierne spożycie alkoholu, zaburzenia snu. Chcieliśmy to wszystko zebrać w jednym, prostym narzędziu.

Dlaczego „dziesiątka”, a nie – jak w amerykańskich rekomendacjach – „ósemka”?

Prof. Aleksander Prejbisz: Polska nie jest Stanami Zjednoczonymi. W naszych analizach dwa czynniki wyraźnie wybijały się ponad to, co uwzględniają amerykańskie modele: alkohol i stres. Spożycie alkoholu jest w Polsce istotnym problemem społecznym i zdrowotnym, a przewlekły stres – rozumiany szeroko jako suma obciążeń psychospołecznych – ma wyraźny wpływ na ryzyko sercowo-naczyniowe. One realnie zwiększają ryzyko zgonu sercowo-naczyniowego w polskiej populacji. Uznałem, że jeśli mamy budować narzędzie wiarygodne naukowo, nie możemy tych elementów pominąć tylko dlatego, że są trudniejsze do zmierzenia albo mniej „medyczne” w tradycyjnym sensie.

W rozmowie często powraca podział na czynniki klasyczne i nieklasyczne. Jak to wygląda w praktyce?

Prof. Piotr Dobrowolski: W „10 dla Serca” celowo połączyliśmy oba te obszary. Z jednej strony mamy klasyczne czynniki ryzyka: nadciśnienie tętnicze, zaburzenia lipidowe, podwyższoną glikemię, palenie tytoniu, brak aktywności fizycznej. Z drugiej – czynniki, które przez lata były niedoceniane: stres, jakość i długość snu. Wiedza o tym, że wysoki cholesterol czy nadciśnienie są niekorzystne, jest dziś dość powszechna. Znacznie mniejsza jest natomiast świadomość, że chroniczny niedobór snu czy przewlekły stres mają równie silny związek z chorobami sercowo-naczyniowymi i metabolicznymi.

Prof. Aleksander Prejbisz: Przewlekły stres aktywuje układ współczulny, zwiększa ciśnienie tętnicze, wpływa na metabolizm glukozy i lipidów. Zaburzenia snu mają podobny efekt. To twarda patofizjologia, nie psychologiczny dodatek. Oczywiście musimy zachować hierarchię działań. Najpierw kontrolujemy to, co najbardziej bezpośrednio zagraża życiu. Ale bez zmiany stylu życia nawet najlepsza farmakoterapia będzie miała ograniczoną skuteczność.

W praktyce klinicznej często słyszymy: „Pacjent i tak nie stosuje się do zaleceń”. Czy „10 dla Serca” rzeczywiście może to zmienić?

Prof. Piotr Dobrowolski: Nie mamy złudzeń, że jedno narzędzie rozwiąże problem adherence. Ale może zmienić bardzo dużo. Po pierwsze – przesuwa odpowiedzialność na relację lekarz–pacjent. Pokazuje pacjentowi, że ma realny wpływ na swoje zdrowie. Po drugie – porządkuje myślenie. Aż siedem z dziesięć czynników jest w ogromnym stopniu modyfikowalnych bez recepty: aktywność fizyczna, dieta, masa ciała, sen, stres, palenie, alkohol. To daje poczucie sprawczości.

A jak „10 dla Serca” może pomóc lekarzom?

Prof. Aleksander Prejbisz: Dla lekarza to narzędzie porządkujące rozmowę oraz w dużej mierze pozwalające usprawnić pracę. Zachęcenie pacjenta do wypełnieni ankiety przyczyni się do edukacji o najczęstszych czynnikach ryzyka chorób serca. W realiach ambulatoryjnych mamy często kilkanaście minut na pacjenta. Nie da się w tym czasie omówić wszystkiego szczegółowo. „10 dla Serca” pozwala szybko zidentyfikować obszary krytyczne i oddzielić je od tych, które można poprawiać stopniowo. Co więcej, pacjent przychodzi już przygotowany – wie, dlaczego pytamy o sen czy stres, a nie tylko o ciśnienie i cholesterol.

W rozmowie często pada określenie „menedżer ryzyka sercowo-naczyniowego”. To celowa zmiana narracji?

Prof. Piotr Dobrowolski: Zdecydowanie. Lekarz przestaje być wyłącznie „specjalistą od chorób”, a pacjent biernym odbiorcą zaleceń. Wspólnie zarządzamy ryzykiem. Lekarz wnosi wiedzę i doświadczenie, pacjent – codzienne decyzje. Chcemy, aby obywatel jak najdłużej nie stawał się pacjentem. A najlepiej, żeby w ogóle nim nie został.

Program będzie rozwijany. Jakie zmiany planujecie w najbliższym czasie?

Prof. Aleksander Prejbisz: „10 dla Serca” będzie unowocześniana. Pracujemy nad funkcją, która pozwoli użytkownikom zobaczyć, jak ich wynik wypada na tle innych osób wypełniających ankietę. To silny bodziec motywacyjny. Czasem dopiero zobaczenie, że jesteśmy „poniżej średniej”, uruchamia chęć zmiany. Oczywiście wszystko musi być zrobione w sposób bezpieczny, anonimowy i etyczny.

Prof. Piotr Dobrowolski: Zależy nam, by ankieta była wypełniana cyklicznie, na przykład raz w roku. Wtedy pacjent widzi nie tylko punktowy wynik, ale także dynamikę zmian. To bardzo ważne z punktu widzenia motywacji.

Warto też podkreślić kontekst systemowy. Ten projekt nie powstał w próżni?

Prof. Piotr Dobrowolski: To kluczowe. „10 dla Serca” powstała w ramach Narodowego Programu Chorób Układu Krążenia i jest jednym z jego zadań. Owszem, byliśmy inicjatorami i „mózgami” tej koncepcji, ale od początku uczestniczyli w niej przedstawiciele Ministerstwa Zdrowia, Centrum e-Zdrowia oraz eksperci Narodowego Instytutu Kardiologii. To projekt systemowy, a nie prywatna inicjatywa kilku entuzjastów.

Czy dziś w Polsce rzeczywiście jest dobry klimat dla profilaktyki?

Prof. Aleksander Prejbisz: Jest bardzo dobry. W ubiegłym roku Senat ogłosił Rok Profilaktyki i Edukacji, w tym roku podobną decyzję podjął Sejm. Coraz częściej słyszymy, że profilaktyka jest traktowana jako inwestycja, a nie koszt.

Prof. Piotr Dobrowolski: Pozwolę sobie powiedzieć przekornie: profilaktyka to najtańszy sejf, jaki możemy zafundować państwu. Zdrowe społeczeństwo lepiej radzi sobie z kryzysami – co było doskonale widoczne w czasie pandemii COVID-19. Osoby z wielochorobowością i zaniedbanym stylem życia znacznie gorzej przechodziły ten okres. Jeśli w przyszłości wydarzy się coś niekorzystnego – epidemia, kryzys, wstrząs społeczny – to to, jak przez niego przejdziemy, zależy od naszej kondycji zdrowotnej. A ta kondycja zależy od profilaktyki. Od niczego więcej.

Czyli zdrowie jako element bezpieczeństwa państwa?

Prof. Piotr Dobrowolski: Dokładnie tak. Aktywność fizyczna, racjonalne żywienie, dbanie o sen, kontrola czynników ryzyka sercowo-naczyniowego – to fundament odporności społeczeństwa.

Prof. Aleksander Prejbisz: A zdrowe społeczeństwo to podstawa bezpieczeństwa.

Artykuł Profilaktyka to najtańszy sejf, jaki możemy zafundować państwu pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Nieprzestrzeganie zaleceń terapeutycznych to dużo więcej niż „problem pacjenta” – to również poważne konsekwencje społeczne i ekonomiczne. Opowiadają o nich prof. Aleksander Prejbisz z Kliniki Nadciśnienia Tętniczego Narodowego Instytutu Kardiologii – Państwowy Instytut Badawczy oraz dr hab. Maciej Niewada z Polskiego Towarzystwa Farmakoekonomicznego

W Polsce ponad 30 proc. pacjentów nie wykupuje pierwszej recepty, a wielu z tych, którzy ją realizują, przestaje brać leki już po kilku tygodniach. Non-adherence, jak zauważa prof. Aleksander Prejbisz, to jednak dużo więcej niż niewykupienie leków czy ich nieregularne przyjmowanie. – To cała gama zachowań: od nierealizowania recept, przez przerywanie terapii, aż po brak modyfikacji stylu życia. A bez tego ostatniego sama farmakoterapia często nie wystarcza – podkreśla.

Choroby układu krążenia to wciąż główny zabójca Polaków i jeden z największych obciążeń dla systemu ochrony zdrowia. Wydatki państwa na ich leczenie wynoszą w przeliczeniu ok. 1200 zł rocznie na jednego mieszkańca. Jednak – jak pokazują dane – aż 35 proc. pacjentów z nadciśnieniem nie realizuje recepty na refundowany lek, a spośród tych, którzy ją wykupili, wielu nie dociera nawet do końca pierwszego roku terapii. Najgorzej wypadają osoby w wieku 30–40 lat, czyli grupa, w przypadku której leczenie ma największy potencjał prewencyjny. – To paradoks: najwięcej możemy zyskać, gdy zaczniemy leczenie wcześnie, a właśnie wtedy pacjenci najczęściej rezygnują – mówi prof. Aleksander Prejbisz. – Przeciętnie pacjent ma leki tylko na 19 dni w miesiącu. Przez 10 dni nie bierze nic – dodaje.

Grupą, która częściej przestrzega zaleceń lekarskich – choć nie wszyscy – są osoby powyżej 60. roku życia. Poniżej tego wieku adherencja diametralnie się pogarsza. A skutki zaniedbania są dramatyczne. Np. w przypadku nieregularnego stosowania statyn ryzyko zgonu wzrasta o ponad 21 proc., a wśród pacjentów po zawale serca – o 28 proc. Z kolei u pacjentów z wysokim stężeniem cholesterolu, którym zalecono aktywność fizyczną, jeśli będą stosowali się do zaleceń, ryzyko zgonu jest niższe aż o 30 proc.

Między receptą a leczeniem

Proces od wystawienia recepty do skutecznego leczenia to zdaniem ekspertów droga przez „pole minowe”. Po drodze pacjent musi odebrać receptę, zrealizować ją, prawidłowo dawkować lek, a potem pojawić się na kolejnej wizycie. – System opiera się głównie na lekarzu. To za mało. Wsparcie powinno być szerokie: farmaceuci, pielęgniarki, edukatorzy zdrowotni. W innych krajach to zespół terapeutyczny bierze odpowiedzialność za adherencję. U nas – samotny lekarz – wskazuje prof. Prejbisz.

Dr hab. Maciej Niewada: – Koszt braku adherencji? W Polsce jeszcze kilkanaście lat temu szacowany był na 6 mld złotych rocznie. Dziś ta kwota jest zapewne znacznie wyższa. W skali Europy brak przestrzegania zaleceń generuje rocznie 125 mld euro kosztów bezpośrednich, nie wliczając w to tzw. kosztów pośrednich, czyli m.in. absencji zawodowej czy wcześniejszej śmiertelności.

Tymczasem, jak pokazują analizy, każde euro zainwestowane w poprawę adherencji przynosi od 3 do 13 euro oszczędności. – To naprawdę ogromny potencjał – twierdzi dr Niewada. – Dla porównania: szczepienia, uznawane za jedną z najbardziej opłacalnych metod profilaktycznych, przynoszą średnio 16-krotny zwrot. Adherencja daje niemal porównywalny efekt.

Adherence nie zaczyna się w aptece

Z badań wynika, że największe oszczędności uzyskamy, poprawiając adherencję w trzech obszarach takich jak cukrzyca, nadciśnienie i dyslipidemia. Te choroby generują największe koszty, a ich leczenie – jeśli jest prowadzone regularnie – pozwala skutecznie zapobiegać poważnym powikłaniom: zawałom, udarom, niewydolności nerek czy amputacjom. Przykładowo: o 4,6 proc. wzrasta liczba wizyt u lekarza, jeśli pacjent z cukrzycą nie stosuje się do zaleceń terapeutycznych, liczba wizyt na SOR u tych chorych rośnie o 20,4 proc., a liczba hospitalizacji – o 20,9 proc. A leczenie powikłań jest kosztowne.

Eksperci są więc zgodni co do tego, że czas na działania systemowe. Co można zrobić? Lista interwencji, które mogą zwiększyć adherencję, jest długa – od edukacji pacjenta, przez uproszczenie schematów leczenia (np. terapie skojarzone), aż po reformy refundacyjne. – Przeszliśmy istotne zmiany w polityce lekowej – zauważa dr Niewada. – Terapie skojarzone, które są dziś podstawą leczenia, m.in. nadciśnienia, zyskały większe wsparcie. To jednak nie wszystko. Potrzebujemy też działań ukierunkowanych, opartych o analizę efektywności.

Prof. Aleksander Prejbisz podkreśla, że kluczem jest partnerstwo z pacjentem – rozmowa, współodpowiedzialność i wspólne podejmowanie decyzji, a nie myślenie o chorym jako o „odbiorcy usług”. – Nie da się osiągnąć sukcesu bez zaangażowania pacjenta – mówi. – Adherencja nie zaczyna się w aptece. Zaczyna się w gabinecie, od rozmowy.

Wypowiedzi pochodzą z konferencji „Adherencja terapeutyczna w przewlekłych chorobach cywilizacyjnych. Poprawa rokowania pacjentów i optymalizacja kosztów ochrony zdrowia dzięki odblokowaniu potencjału profilaktyki” zorganizowanej z okazji Światowego Dnia Adherence przez UM w Lublinie i Think Tank – chyba że zaznaczono inaczej

Artykuł Konsekwencje społeczne i ekonomiczne pomijania zaordynowanych dawek leków pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Podczas XXII gali Nagrody Zaufania Złoty OTIS 2025, która odbędzie się 24 kwietnia w warszawskim hotelu Polonia, prof. Aleksander Prejbisz wygłosi wykład pt. „Adherence w chorobach przewlekłych: skala problemu, konsekwencje medyczne, społeczne i ekonomiczne”.

Nieprzestrzeganie zaleceń terapeutycznych dotyczących modyfikacji stylu życia oraz farmakoterapii – czyli brak adherence – jest istotnym czynnikiem wpływającym na nieosiąganie celów terapeutycznych. To zjawisko prowadzi do wzrostu chorobowości i śmiertelności związanej z chorobami sercowo-naczyniowymi oraz do wzrostu kosztów opieki zdrowotnej, szczególnie z powodu hospitalizacji, których można by uniknąć. Na przykład w Niemczech roczne straty związane z niedostosowaniem się do zaleceń terapeutycznych wynoszą ok. 10 mld euro. Szacuje się, że poprawa przestrzegania zaleceń mogłaby uratować życie blisko 200 tys. osób rocznie w Europie, a także przynieść oszczędności na poziomie 125 mld euro.

Badania jednoznacznie potwierdzają, że nieprzestrzeganie terapii zmniejszających ryzyko chorób sercowo-naczyniowych przekłada się na wyższe ryzyko poważnych zdarzeń zdrowotnych. Problematyka przestrzegania zaleceń terapeutycznych dotyczy przede wszystkim dwóch grup pacjentów: 1) osób młodych i w średnim wieku wykazujących najniższą wytrwałość terapeutyczną oraz 2) pacjentów rozpoczynających leczenie lekami zmniejszającymi ryzyko sercowo-naczyniowe, co wiąże się z wyższym ryzykiem chorobowości i zgonu.

Prof. dr hab. n. med. Aleksander Prejbisz – kardiolog, hipertensjolog, specjalista chorób wewnętrznych z Kliniki Nadciśnienia Tętniczego w Narodowym Instytucie Kardiologii Stefana kardynała Wyszyńskiego – Państwowy Instytut Badawczy. W trakcie prezentacji prof. Prejbisz omówi złożoność problemu braku wytrwałości terapeutycznej oraz kluczowe znaczenie budowania partnerskiej relacji między lekarzem a pacjentem.

Artykuł Nagroda Zaufania Złoty OTIS 2025: wykład prof. Aleksandra Prejbisza pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Z DR. HAB. N. MED. PROF. NADZW. ALEKSANDREM PREJBISZEM Z KLINIKI NADCIŚNIENIA TĘTNICZEGO INSTYTUTU KARDIOLOGII W WARSZAWIE, PREZESEM-ELEKTEM POLSKIEGO TOWARZYSTWA NADCIŚNIENIA TĘTNICZEGO ROZMAWIA KATARZYNA PINKOSZ.

Czy choroby układu sercowo-naczyniowego nadal stanowią istotny problem w XXI wieku?

Tak, pomimo postępu zarówno farmakoterapii, jak i leczenia zabiegowego, chorobowość i śmiertelność w chorobach układu sercowo-naczyniowego jest nadal bardzo wysoka. Jedną z przyczyn, dlaczego stanowią one tak istotny problem zdrowotny jest to, że prewencja pierwotna nie jest wystarczająca. Dotyczy to zarówno nadciśnienia tętniczego, jak i zaburzeń lipidowych, czyli głównych czynników ryzyka sercowo-naczyniowego.

Dlaczego nadal w zakresie nadciśnienia tętniczego prewencja jest nieskuteczna?

Pomimo skuteczności wielu leków, odsetek chorych z dobrze kontrolowanym nadciśnieniem tętniczym jest niewystarczający. Wina leży zarówno po stronie pacjenta, jak i po stronie lekarza, a czasami po stronie leku. To wszystko powoduje, że nadciśnienie nie jest dobrze kontrolowane.
Zacznę od pacjenta. Pomimo dużej dostępności do wiedzy medycznej, wciąż nie jest wystarczająca świadomość tego, że nadciśnienie tętnicze jest szkodliwe i nieleczone po prostu prowadzi do zgonu. Wiele osób nie zna wartości swojego ciśnienia tętniczego, nie kontroluje go, a nawet już po rozpoznaniu nadciśnienia, nie do końca je leczy. Oczywiście wynika to z samej natury choroby, która na ogół jest bezbolesna. Chory nie ma dolegliwości, wydaje mu się, że tylko my mu wmawiamy, że ma zbyt wysokie wartości ciśnienia tętniczego i musi z tego powodu przyjmować leki ? czasem nawet dwa lub więcej.

Czy samo przyjmowanie leków w przypadku nadciśnienia wystarcza?

Nie. I tu dotykamy bardzo istotnego problemu ? uświadomienia i przekazania chorym zasad modyfikacji stylu życia. Jest to nieodłączny element terapii nadciśnienia tętniczego. Z reguły skupiamy się na właściwym doborze leków, zapominając, że zasady modyfikacji stylu życia mogą być związane z istotną zmianą ciśnienia tętniczego. Myślę, że należy podnieść świadomość społeczną. Różnymi kanałami medialnymi ? nie tylko za pośrednictwem telewizji, prasy, ale też internetu, Facebooka, Instagrama trzeba wzmacniać przekaz dotyczący zasad zdrowego stylu życia. Zdrowy styl życia to nie tylko aktywność fizyczna, ale również zdrowa dieta, bogata we wszystkie składniki odżywcze, a jednocześnie na tyle zbilansowana, żeby nie powodowała przybierania masy ciała. Problemem w naszym społeczeństwie jest fakt dużego spożycia soli. Nie mówię tu tylko o dosalaniu (to jedynie 20 proc. spożywanej przez nas soli), ale także o ilości soli w produktach gotowych. Na ogół spożywamy żywność wysoko przetworzoną. Ponieważ sól jest najtańszym konserwantem, to znajduje się w wielu produktach. Szkoda, że nie ma aplikacji mogącej zmierzyć dzienne spożycie soli. Tymczasem spożycie soli w Polsce jest kilkukrotnie wyższe niż zalecane przez Towarzystwo Nadciśnienia Tętniczego i Europejskie Towarzystwo Kardiologiczne. Po to, żeby zmniejszyć spożycie soli, powinniśmy nie tylko oddziaływać na pojedynczych pacjentów, ale także musimy działać na poziomie całego społeczeństwa. Do produktów spożywczych jest dodawana za duża ilość soli, a etykiety znajdujące się na
nich często są bardzo nieczytelne, jeśli chodzi o zawartość soli. Trudno jest znaleźć tę informację.

Uważa Pan, że spożycie soli należałoby zmniejszyć regulacjami prawnymi?

Tak, ponieważ jest możliwe takie przygotowywanie produktów, nawet wysoko przetworzonych, aby zawartość soli była mała. Żyjemy w przeświadczeniu, że sól jest niezbędnym elementem smakowym diety. To nie jest prawda, ponieważ można przyzwyczajać się do produktów o niższej zawartości soli i nie potrzebować dodatkowego dosalania pokarmów.

Dlaczego tak trudno jest wyrównać ciśnienie, nawet stosując leki?

Zasadniczym problemem jest to, że nadciśnienie jest to choroba bezbolesna. Na pewno bardziej dostrzegamy konieczność przyjmowania leków w momencie, gdy nas coś boli i odczuwamy natychmiastowy efekt zastosowanego leku ? ból ustępuje. Wtedy chętnie stosujemy leki, natomiast w przypadku nadciśnienia tętniczego widzimy tylko cyferki: albo ciśnienie jest wyższe, albo niższe. Dlatego tak ważne jest, aby za pomocą przekazów trafiających do różnych grup społecznych, zarówno do osób starszych, jak i młodych, uświadamiać, jak ważne są te cyferki. To znaczy uświadamiać, że gdy ktoś ma wyższe ciśnienie, to szybciej umrze niż osoba, która ma niższe ciśnienie. Zasadniczym celem leczenia nadciśnienia nie jest jego obniżenie, tylko przedłużenie życia.

Bardzo ważne jest, żebyśmy tłumaczyli naszym pacjentom różne zagadnienia. Część naszych porażek jest spowodowanych tym, że pacjent nie do końca wie, dlaczego bierze tabletki i co mu grozi, jeśli ich nie będzie przyjmował. Dlatego ważne jest też, aby chory miał dostęp do dobrej wiedzy medycznej, także w internecie, w którym niestety znajduje się mnóstwo fałszywej wiedzy medycznej, np. dotyczącej rzekomej szkodliwości statyn.

Drugim elementem jest wprowadzenie mody na zdrowy styl życia. W niektórych miastach niezbędnym elementem każdego nowego budynku użyteczności publicznej jest siłownia. To dobra droga.

Dlaczego tak trudno obniżyć ciśnienie za pomocą samych leków? I dlaczego tak trudno je dobrać?

Często pacjenci przyjmują leki nieregularnie. Dużą pomocą jest możliwość
zastosowania preparatów złożonych. Stosując preparaty złożone (dwa, a nawet trzy leki w jednej tabletce), upraszczamy terapię. Chory będzie przyjmował jedną tabletkę dziennie rano, jest to dla niego wygodne i lepiej będzie stosować się do zaleceń. W krajach, w których w bardzo istotny sposób wzrosła częstość stosowania preparatów złożonych, obserwuje się poprawę skuteczności leczenia nadciśnienia tętniczego.

Postawmy się w roli pacjenta, który ma przyjmować dwa leki rano, jeden w południe i kolejny po południu. Czy my byśmy się stosowali do takiego schematu? Na pewno nie.

Ja zawsze pytam też o preferencje pacjenta: czy woli przyjmować wszystkie leki w postaci jednej tabletki rano, czy raczej dwa osobne preparaty rano i wieczorem. Większość pacjentów odpowie, że woli stosować jedną tabletkę rano w postaci preparatu złożonego. Oczywiście jest grupa chorych (o tym też powinniśmy pamiętać), która woli przyjmować preparaty pojedyncze. Musimy podchodzić do chorych indywidualnie. W leczeniu nadciśnienia tętniczego bardzo ważne jest stworzenie interakcji z chorym. Chory musi mieć więź z lekarzem w terapii nadciśnienia tętniczego ? tym bardziej że lekarz będzie go leczyć przez 20, 30, a nawet 40 lat. Trzeba zbudować relację z pacjentem pozwalającą na skuteczne leczenie. Jeżeli chory ma do nas zaufanie, wie, dlaczego się leczy, to po pierwsze przyjdzie na kolejną wizytę, a po drugie będzie stosował się do naszych zaleceń.

Czy na horyzoncie są jakieś nowe leki, które ułatwią leczenie nadciśnienia?

W terapii nadciśnienia tętniczego nie spodziewamy się w najbliższym czasie nowych leków. Nadal trwają badania nad zabiegowymi metodami leczenia. Kilka lat temu duże nadzieje budziła denerwacja tętnic nerkowych jako metoda XXI wieku leczenia nadciśnienia tętniczego. W tej chwili nadal trwają badania nad tą metodą, entuzjazm nieco opadł, jednak moim zdaniem będzie ona miała swoje miejsce w terapii nadciśnienia tętniczego za kilka lat. Oczywiście nie będzie ona leczyć wszystkich chorych, ale będzie miała swoje miejsce w niektórych grupach chorych. Inne metody zabiegowego leczenia nadciśnienia tętniczego ? tu mamy mniej danych, ale myślę, że również za kilka lat będziemy mieli nowe metody do zaproponowania chorym.

Nie ma na horyzoncie zupełnie nowych grup leków hipotensyjnych, jednak w każdej z grup, które stosujemy, są starsze i nowsze, lepsze preparaty. Wiemy też, że powinniśmy stosować w obrębie każdej grupy te preparaty, które działają długo, zapewniają kontrolę przez 24 godziny. Rozsądny wybór preparatu jest możliwy i ułatwia terapię.

Czy Pana zdaniem jest w tej chwili możliwość dobrego kontrolowania nadciśnienia?

Tak, mówią o tym najnowsze wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) i Europejskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego (ESH) z 2018 roku. Leczenie powinniśmy rozpocząć od zastosowania dwóch leków (w preparacie złożonym ? jedna tabletka), od skojarzenia inhibitora konwertazy lub sartanu z antagonistą wapnia bądź diuretykiem tiazydowym/tiazydopodobnym. W drugim kroku nie zwiększamy dawki przyjmowanych leków, tylko dołączamy trzeci (może to być również preparat złożony, zawierający trzy leki hipotensyjne). Optymalne skojarzenie 3-lekowe oparte jest na inhibitorze konwertazy lub sartanie z antagonistą wapnia i diuretykiem tiazydowym/tiazydopodobnym. Jeżeli to jest nieskuteczne, to w trzecim kroku dołączamy spironolakton. Wytyczne jasno mówią, że jeżeli będziemy stosować ten schemat, to mamy szansę na kontrolę ciśnienia tętniczego u 90 proc. chorych.

Jednak zarówno stosując leki, jak i zmieniając styl życia, mamy szansę obniżyć ciśnienie?

Tak, a przede wszystkim dzięki temu zmniejszymy ryzyko chorób sercowo-naczyniowych i wydłużymy życie.

Artykuł Skuteczna prewencja chorób sercowo-naczyniowych w XXI wieku pochodzi z serwisu Świat Lekarza.