Im dłużej zajmuję się chorobą otyłościową, tym większe mam poczucie, że próby przerzucania odpowiedzialności na osobę chorującą na są bardzo niesprawiedliwe. Bardzo cieszy mnie to, że w środowisku medycznym wzrasta świadomość, że obowiązkiem każdego lekarza jest rozpoznanie tej choroby. Jeśli lekarz ma wiedzę, jak ją leczyć, powinien rozpocząć terapię; jeśli nie – ważne, żeby udzielił pacjentowi profesjonalnej informacji, że jest to poważna, przewlekła choroba, bez tendencji do samoistnego ustępowania, za to z tendencją do nawrotów, wymagająca leczenia – mówi prof. dr hab. n. med. Paweł Bogdański, prezes Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości (2021-23).

Lekarz rodzinny, diabetolog, kardiolog: lekarz jakiej specjalności powinien zająć się diagnozowaniem otyłości?

Każdej. Bardzo cieszy mnie to, że w środowisku medycznym wzrasta świadomość, że obowiązkiem każdego lekarza jest rozpoznanie tej choroby. Jeśli lekarz ma wiedzę, jak ją leczyć, powinien rozpocząć terapię; jeśli nie – ważne, żeby udzielił pacjentowi profesjonalnej informacji, że jest to poważna, przewlekła choroba, bez tendencji do samoistnego ustępowania, za to z tendencją do nawrotów, wymagająca leczenia, oraz żeby skierował go w odpowiednie miejsce, celem rozpoczęcia terapii. Po skierowaniach i telefonach od wielu specjalistów – kardiologów, hipertensjologów, diabetologów, dermatologów, psychiatrów – widzę, że coraz częściej ten problem jest dostrzegany.

Psychiatra też powinien zwrócić na to uwagę?

Oczywiście, choroba otyłościowa ma ogromny wpływ na psychikę pacjenta. Każdy specjalista widzi osoby chorujące na otyłość. Ważna jest już sama zmiana języka, którym mówimy – nie: „pacjent otyły, z otyłością”, tylko: „chorujący na otyłość”. Ma to ogromne znaczenie.

Jeśli powiemy mamie, która przychodzi z dzieckiem: „Pani dziecko choruje na otyłość”, to dla rodzica przede wszystkim jest to ogromne zaskoczenie: „Jak to, moje dziecko nie jest za grube, tylko chore?”.

Czy do dobrze, jak rodzic usłyszy, że dziecko jest chore? To nie jest już pewnego rodzaju „wyrok”?

Też nad tym się zastanawiałem, jednak trzeba tak powiedzieć, gdyż otyłość jest chorobą. Jeśli powiemy to z pełną odpowiedzialnością, to mamy szansę dziecku pomóc. Udawanie, że nic się nie dzieje, powoduje 18-krotnie większe ryzyko, że to dziecko, w wieku dorosłym będzie chorować na otyłość i mieć jej poważne powikłania.

Lepiej powiedzieć rodzicowi, że ma chore dziecko, ale też, że ma szansę mieć zdrowe dziecko. Mówmy: „Dziecko jest chore, ale może być zdrowe”. Jeśli tego nie powiemy i nic nie zrobimy, to niedługo będzie mieć wiele powikłań otyłości i złe rokowanie. Możemy zmienić życie tych dzieci. Badania pokazują, że jeśli odpowiednio wcześnie podejmiemy interwencję, uda się zmienić masę ciała na prawidłową i ją utrzymać, to ryzyko rozwoju otyłości w życiu dorosłym będzie takie jak u dziecka z prawidłową masą ciała. Jest o co walczyć.

Rodzice często obwiniają siebie o to, że dziecko waży dużo za dużo, że czegoś nie dopilnowali.

Miałem niedawno taką sytuację w gabinecie: przyszło do mnie małżeństwo, które wzajemnie się oskarżało, że nie dopilnowują tego, co i ile córka je. Gdy żona i córka na chwilę wyszły z gabinetu, mąż powiedział, że on już dłużej nie wytrzyma tej atmosfery, wzajemnych oskarżeń. Widać było, że oni nie dają sobie rady; to ogromne napięcia, nieporadność. Osoby w takiej sytuacji muszą trafić do lekarza, który powie, że dziecko choruje na otyłość, ustali strategię, ale też powie, że to nie jest „wina” rodziców. Jest to choroba wieloczynnikowa, tu nie ma niczyjej winy. Im dłużej zajmuję się chorobą otyłościową, tym większe mam poczucie, że próby przerzucania odpowiedzialności na chorego są bardzo niesprawiedliwe. Nawet, jeśli zdarzało się, że w przeszłości ktoś popełniał błędy, to nie wiemy, co działo się w jego organizmie, jaki był poziom hormonów, próg odczuwania głodu i sytości, w jaki sposób doszło do zaburzeń.

Żyjemy w świecie przebodźcowanym, każdego dnia dociera do nas ogromna ilość bodźców dotyczących jedzenia. Przestaje działać równowaga między hormonami głodu i sytości. Jedzenie jest wszechobecne: reklamy, kolory, zapachy; to wręcz recepta na spędzanie wolnego czasu – umawiamy się ze znajomymi, żeby coś zjeść; często mam wrażenie, że zaczęliśmy żyć po to, by jeść, a nie jeść po to, by żyć. Czy to komuś służy? Potrzebujemy pewnego zakresu zdrowych, nieprzetworzonych, naturalnie uprawianych produktów spożywczych, a nie jedzenia włoskiego, hiszpańskiego, meksykańskiego, fast foodów…

Nie oskarżajmy i nie oceniajmy: to ważne przesłanie dla wszystkich, ale przede wszystkim dla lekarzy.

Nie krytykujmy – nie od tego jesteśmy. Jesteśmy od leczenia.

Jak jednak taka diagnoza powinna wyglądać? Rzadko do lekarza przychodzi pacjent, który waży za dużo i nic więcej mu nie dolega. Może mieć np. 39 stopni gorączki i grypę. Lekarz powinien mu wtedy powiedzieć, że ma też chorobę otyłoświową?

Każda okazja jest dobra, by o tym powiedzieć, oczywiście w profesjonalny sposób, w atmosferze zaufania, zrozumienia, empatii. Oczywiście, nie można powiedzieć: „Ma pan grypę i choruje na otyłość, proszę wziąć się za siebie i schudnąć”. To byłaby katastrofa. Można zasygnalizować: „Leczymy teraz grypę, ale rozpoznaję u Pana również chorobę otyłościową, to poważna sprawa, jak Pan wyzdrowieje, to proszę wrócić, nie możemy tego tak zostawić. Chciałbym Panu pomóc”. Bardzo ważne jest, żeby nie oceniać, tylko pokazać strategię postępowania.

Wielu pacjentów jest przewrażliwionych na punkcie oceny. Przez całe życie byli oceniani, dlatego od razu w gabinecie zaczynają się tłumaczyć: „Wiem, że popełniam błędy”. Zawsze wtedy pytam: „A kto nie popełnia błędów?”

Jak reaguje pacjent, gdy to słyszy?

Jest zdziwiony; wiele osób ma łzy w oczach. Mówią, że pierwszy raz w życiu słyszą takie słowa. Wystarczy zrozumienie i odrobina empatii. Jestem lekarzem i moim zadaniem nie jest oceniać; mam profesjonalnie pomóc. Daję pacjentom nadzieję, mówię, że na naszych oczach dokonuje się ogromny postęp, także w zakresie możliwości terapii. Świat nauki dostrzegł konieczność stworzenia nowoczesnej farmakoterapii, która pozwoli na przełamywanie złożonych mechanizmów prowadzących do rozwoju choroby.

Czy pacjenci mają miejsca, gdzie mogą się leczyć?

Próbujemy budować system ochrony zdrowia bardziej dostępny dla osób chorujących na otyłość. Wiele już się udało, a dziś mamy deklarację, że w nowym parlamencie powstanie zespół zajmujący się profilaktyką i leczeniem otyłości. Jest przygotowany projekt KOS BMI 30 Plus, chcemy tworzyć Narodową Strategię Profilaktyki i Leczenia Otyłości, opartą na aktualnych możliwościach i standardach leczenia tej choroby. Myślę, że osoby decydujące o kształcie publicznych wydatków muszą zrozumieć, że leczenie otyłości opłaca się – z punktu widzenia zdrowia publicznego i gospodarki.

Musimy tylko mądrze opracować strategię, oddzielając profilaktykę od leczenia. Tak jak w przypadku raka płuca: w profilaktyce musimy zrobić wszystko, by ludzie nie palili papierosów; gdy jednak ktoś już choruje, to trzeba go leczyć. Podobnie jest z otyłością. W ramach profilaktyki edukujmy, zmniejszajmy ilość bodźców żywieniowych oddziałujących szczególnie na dzieci, zadbajmy o ich aktywność fizyczną, dobry sposób żywienia, sen. Zadbajmy też o to, by na produktach była np. podawana liczba kalorii.

W przypadku osoby chorującej na otyłość nie wystarczy jednak mniej jeść, a więcej się ruszać, konieczne jest leczenie.

Lekarz, który chce leczyć otyłość – czy wie, gdzie znaleźć wytyczne, jak to robić?

Zapraszamy do Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości. Cieszymy się, że coraz więcej lekarzy chce się szkolić, przechodzi certyfikację Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości, coraz więcej powstaje ośrodków, w których kompleksowo leczy się otyłość. Listę ośrodków umieszczamy na naszej stronie – zainteresowanie jest duże, zwłaszcza wśród młodych lekarzy. Widzą, że leczenie choroby otyłościowej wymaga dużej wiedzy, kompetencji, umiejętności, bo większość pacjentów ma wiele towarzyszących powikłań.

Przełomy dokonują się na naszych oczach – ostatnio zakończyło się badanie SELECT, w ramach którego podawano semaglutyd przez kilka lat pacjentom chorującym na otyłość, którzy mieli również choroby sercowo-naczyniowe (to były osoby po udarach, zawałach, z miażdżycą kończyn dolnych). Okazało się, że to leczenie spowodowało nie tylko redukcję masy ciała, ale też zmniejszenie ryzyka zawału, udaru i zgonu. To jest prawdziwy przełom – pokazano, że odpowiednio lecząc, jesteśmy w stanie chronić pacjenta przed zawałem, udarem, wydłużyć życie.

Czy są już aktualne standardy leczenia choroby otyłościowej?

Standardy leczenia na 2024 rok zostaną wydane na początku roku, będą dostępne również na naszej stronie internetowej. Pokazują kluczowe standardy postępowania w diagnostyce i leczeniu otyłości. Będzie tam również rozdział o zmianach systemowych, o jakie apelujemy, a także m.in. rozdział na temat otyłości jako najpoważniejszego czynnika ryzyka chorób zakaźnych – do tego zmobilizowały nas doświadczenia z pandemii. Znakomitym źródłem wiedzy jest też książka „Otyłość i jej powikłania” pod redakcją moją, prof. Lucyny Ostrowskiej i prof. Mariusza Wyleżoła. Podstawą jest jednak nabycie własnego doświadczenia. Obesitologia znalazła się też na liście nowych umiejętności lekarskich. Jako PTLO przygotowujemy się do zaproponowania programu specjalizacyjnego.

Powtarza Pan, że nie ma innej choroby, która generowałaby tyle powikłań ile otyłość?

Nie znam żadnej innej choroby, która generowałaby taką ilość powikłań. U kobiet z BMI powyżej 35 – ryzyko cukrzycy typu 2 rośnie 90 razy! Diabetolodzy często powtarzają, że nie byłoby cukrzycy typu 2, gdyby nie było otyłości: to plaga naszych czasów. Powikłaniami są też choroby sercowo-naczyniowe, metaboliczna stłuszczeniowa choroba wątroby, choroby zwyrodnieniowe stawów kolanowych, biodrowych. Choroba otyłościowa jest niekwestionowanym kancerogenem, prowadzącym do rozwoju wielu chorób nowotworowych. Gorzej leczy się nowotwory u osób chorujących na otyłość, gorzej odpowiadają one na standardowe metody leczenia, gorsze jest też rokowanie. Każda specjalizacja medyczna jest mocno dotknięta przez tę chorobę. Na liście powikłań otyłości jest ponad 200 chorób.

To ogromne zagrożenie dla systemu ochrony zdrowia. Z niepokojem obserwujemy, że kolejki do wielu specjalistów dramatycznie wydłużają się – stoją w nich pacjenci chorujący na otyłość, mający klasyczne powikłania. Jeśli chcemy skracać kolejki, jeśli chcemy, by inni pacjenci mogli korzystać z postępu medycyny i mieli dostęp do nowoczesnych form terapii, to musimy zacząć leczyć otyłość. Inaczej nie będzie nas stać, jako państwa, za nadążeniem za postępem medycyny.

Dzięki leczeniu choroby otyłościowej będziemy mogli zaoszczędzić pieniądze. 1 dolar wydany na profilaktykę zwraca się co najmniej 6 dolarami – to amerykańskie wyliczenia. Korzystajmy z nich i stwórzmy system, który będzie dostępny dla wszystkich, którzy wymagają pomocy.

Rozmawiała Katarzyna Pinkosz

Prof. dr hab. n. med. Paweł Bogdański jest kierownikiem Katedry i Zakładu Leczenia Otyłości, Zaburzeń Metabolicznych i Dietetyki Klinicznej, prezesem Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości w latach 2021-23, wiceprezesem Polskiego Towarzystwa Kardiodiabetologicznego.

Artykuł Prof. dr hab. n. med. Paweł Bogdański: Diagnozowaniem otyłości powinni zajmować się lekarze wszystkich specjalności pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

MAFLD to jedno z klasycznych powikłań choroby otyłościowej. Najczęstszą przyczyną metabolicznej choroby stłuszczeniowej wątroby jest otyłość, cukrzyca, zespół metaboliczny: im więcej tych czynników ryzyka ma pacjent, tym większe ryzyko rozwinięcia się tego powikłania – mówi prof. dr hab. n. med. Paweł Bogdański, kierownik Katedry i Zakładu Leczenia Otyłości, Zaburzeń Metabolicznych i Dietetyki Klinicznej UM w Poznaniu.

MAFLD – metaboliczna choroba stłuszczeniowa wątroby: dlaczego występuje?

To jedno z klasycznych powikłań choroby otyłościowej. Odkładanie się tkanki tłuszczowej w wątrobie doprowadzające do dysfunkcji wątroby, stłuszczenia, zapalenia, marskości – to klasyczne powikłania otyłości.

Tego typu powikłania widzimy po pandemii coraz częściej, u coraz młodszych osób. Najczęstszą przyczyną metabolicznej choroby stłuszczeniowej wątroby jest otyłość, cukrzyca, zespół metaboliczny: im więcej tych czynników ryzyka ma pacjent, tym większe ryzyko rozwinięcia się tego powikłania. Jest ono stosunkowo proste do rozpoznania, choć nie zawsze rozpoznawane. Podejrzenie choroby jest stawiane na podstawie USG, w którym opisywana jest wątroba o podwyższonej echogenności: wskazuje to, że pacjent ma cechy stłuszczeniowej choroby wątroby. U zdecydowanej większości pacjentów z otyłością widzę taki opis USG wątroby pokazujący, że jest zbyt duża ilość tkanki tłuszczowej, która wypełnia hepatocyty i powoduje, że wątroba gorzej funkcjonuje. A pamiętajmy, że wątroba to nasze centralne „laboratorium” biorące udział w wielu różnych procesach. Zaburzenie funkcjonowania wątroby prowadzi do wielu poważnych konsekwencji. MAFLD jest czynnikiem ryzyka wcześniejszego wystąpienia cukrzycy. Tak więc choroba stłuszczeniowa wątroby, która jest powikłaniem otylośći, powoduje kolejne powikłania. Dramatycznie pogarsza się sytuacja pacjenta. Często mówi się o synergistycznym działaniu czynników ryzyka.

Jakie powikłania może spowodować MAFLD?

Rośnie ryzyko rozwoju cukrzycy, chorób układu sercowo-naczyniowego. Dlatego każdy pacjent chorujący na otyłość w zakresie oceny potencjalnych powikłań i zaburzeń wymaga oceny funkcji wątroby – wykonania USG i sprawdzenia podstawowych parametrów wątroby, jak próby wątrobowe. Są też bardziej precyzyjne metody oceny, jak fiberoskan, który pozwala na wczesną ocenę i pokazanie ryzyka stłuszczeniowego zapalenia miąższu wątroby, włóknienia miąższu wątroby, co istotnie pokazuje na zwiększone ryzyko marskości wątroby.

Otyłość musimy rozpoznawać i leczyć, a jednocześnie lekarze rodzinni powinni wykonywać wczesną diagnostykę choroby stłuszczeniowej wątroby.

Co jest ważniejsze: leczenie otyłości czy metabolicznej choroby stłuszczeniowej wątroby?

To tak, jakby rozważać, czy ważniejsze jest leczenie cukrzycy czy otyłości. Jedno i drugie jest ważne. Oczywiście, punktem wyjścia jest otyłość, która generuje wiele powikłań. Gdy przychodzi do mnie pacjent mający otyłość, cukrzycę, nadciśnienie, zaburzenia lipidowe, to oczywiście leczę otyłość, gdyż jest to postępowanie przyczynowe, jednak leczę też choroby i powikłania, które już się pojawiły, gdyż wiem, że one z kolei generują kolejne powikłania – cukrzyca generuje rozwój miażdżycy i innych chorób sercowo-naczyniowych, nefropatii, neuropatii.

Musimy szybko zdiagnozować chorobę otyłościową, zacząć ją leczyć zgodnie z aktualnymi standardami, ale też wykryć potencjalne zaburzenia, które mogą towarzyszyć otyłości i również je leczyć. Wierzę, że gdy będziemy skutecznie leczyć otyłość, to uda nam się doprowadzić do remisji wielu chorób będących jej powikłaniami. Mamy dowody, że skuteczne leczenie choroby otyłościowej bardzo poprawia stan wątroby – dochodzi do ogromnej poprawy funkcji wątroby.

Ważne jest więc leczenie otyłości, ale również nielekceważenie MAFLD. Należy sprawdzić, jakie jest stadium zaawansowania stłuszczeniowej choroby wątroby; być może doszło już do zapalenia, wczesnej marskości. Konieczne jest leczenie, zgodne z aktualnymi standardami.

Rozmawiała: Katarzyna Pinkosz

Artykuł Prof. dr hab. n. med. Paweł Bogdański: To jedno z klasycznych powikłań pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Instytut Zarządzania w Ochronie Zdrowia Uczelni Łazarskiego (IZWOZ) opracował Raport, który poświęcony jest zagadnieniom związanym z występowaniem choroby otyłościowej w Polsce. W ramach dokumentu przeprowadzono analizę praktyk z obszaru profilaktyki i leczenia choroby otyłościowej z dwunastu wybranych krajów Europy oraz Kanady. Otyłość to przewlekła choroba, opisywana jako epidemia XXI wieku, która została już w 1966 r. wpisana przez WHO do międzynarodowej klasyfikacji chorób ICD 10 pod kodem E66. Niestety w Polce nadal brakuje wypracowania odpowiednich standardów podejścia do profilaktyki, diagnostyki i leczenia choroby otyłościowej. Konieczne są inicjatywy mające na celu zwiększenie świadomości tej choroby, ale również wytyczne co do tego, jak zgodnie z najlepszymi praktykami, zajmować się pacjentami z otyłością.

W Polsce choroba otyłościowa dotyczy już 8 mln dorosłych. To choroba o złożonej etiologii, a jej przyczyny wbrew panującym stereotypom często nie zależą od działań lub zaniechań osoby chorej, wynikających z niewłaściwego stylu życia. Przyczyny powstania tej choroby są złożone. Nieleczona lub niewłaściwie leczona otyłość może prowadzić do rozwoju ponad 200 powikłań zdrowotnych, a wśród nich cukrzycy typu 2, nadciśnienia tętniczego, czy chorób sercowo-naczyniowych a nawet kilkunastu typów nowotworów. Według raportu (OECD) z 2019 roku z powodu niekontrolowanego zwiększania częstości występowania nadwagi i otyłości średnia długość życia w Polsce do 2050 roku skróci się o blisko 4 lata.

Leczenie otyłości jest równoznaczne z profilaktyką wielu chorób. Wg wyliczeń OECD choroba otyłościowa odpowiada za 70% kosztów leczenia cukrzycy, 23% leczenia chorób sercowo-naczyniowych i 9% kosztów leczenia raka. Z Raportu Fundacji Republikańskiej wynika, że koszty pośrednie i bezpośrednie leczenia otyłości w Polsce to łącznie 15 mld zł[1].

Diagnostyka choroby otyłościowej w Polsce

Otyłość powinna stać się jednym z priorytetów polityki zdrowotnej państwa. Zmiany systemowe są konieczne, by zatrzymać rozwój epidemii tej choroby. Podatek cukrowy wprowadzony w Polsce w styczniu 2021 roku i program koordynowanej opieki nad świadczeniobiorcami leczonymi z powodu otyłości olbrzymiej KOS-BAR to kroki w dobrym kierunku. Natomiast nieodzowne wydają się rozwiązania, które będą skierowane do chorych z BMI w przedziale 30-40kg/m2, a szczególnie 30-35kg/m2) oraz wzmocnienie profilaktyki ? wyjaśnia dr n. ekon. Małgorzata Gałązka-Sobotka, dyrektor Instytutu Zarządzania w Ochronie Zdrowia Uczelni Łazarskiego, współautorka Raportu i dodaje – Środki finansowe na program KOS-BAR zostały przekazane m.in. z tzw. opłaty cukrowej, która zgodnie z przepisami jest przeznaczona na działania o charakterze edukacyjnym i profilaktycznym oraz na świadczenia opieki zdrowotnej związane z utrzymaniem i poprawą stanu zdrowia pacjentów z nadwagą i otyłością. Do końca października 2022 r. z tytułu opłaty cukrowej do budżetu NFZ wpłynęło ponad 1,364 mld zł.

W Polsce nie została opracowana strategia uwzględniająca krajowe działania związane z otyłością. W Narodowym Programie Zdrowia na lata 2021-2025 otyłość uznano za chorobę cywilizacyjną, a jej leczenie za jeden z priorytetów[2]. Istnieje wiele działań i inicjatyw o charakterze regionalnym mających na celu przeciwdziałanie, profilaktykę, diagnostykę i leczenie otyłości. Działania te nie są jednak uspójnione z planami regionalnymi i są realizowane samodzielnie przez lokalne władze bądź jednostki edukacyjne i inne podmioty.

Leczenie otyłości w naszym kraju

Otyłość można dziś skutecznie i bezpiecznie leczyć za pomocą modyfikacji stylu życia, nowoczesnej farmakoterapii i interwencji chirurgicznych (bariatrycznych). Do leczenia farmakologicznego kwalifikują się osoby z wyjściową wartością wskaźnika masy ciała – BMI?30 kg/m2 lub ?27kg/m2 z przynajmniej jedną chorobą współistniejącą związaną z nieprawidłową masą ciała, taką jak zaburzenia gospodarki węglowodanowej  (stan przedcukrzycowy lub cukrzyca), nadciśnienie tętnicze, dyslipidemia, obturacyjny bezdech senny.

W Polsce dostępne są 3 spośród 4 leków zarejestrowanych do leczenia otyłości na terenie Unii Europejskiej. Żaden z nich nie jest refundowany we wskazaniu otyłość[3]. Dwa analogi GLP-1, które w większych dawkach zarejestrowane są do leczenia otyłości, refundowane są jedynie u pacjentów chorujących na cukrzycę, a ich dawki są mniejsze niż te, które w badaniach klinicznych potwierdziły swoją skuteczność i bezpieczeństwo u pacjentów chorujących na otyłość. Nie mamy również w Polsce specjalizacji lekarskiej, która zajmowałaby się terapią otyłości. Postulowane jest wprowadzenie nowej specjalizacji lekarskiej ? obesitologii, która byłaby dedykowana lekarzom, takim jak np. interniści, pediatrzy czy diabetolodzy ? komentuje prof. dr hab. n. med. Paweł Bogdański, Prezes Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości.

Best practices ? doświadczenia innych krajów

Czechy i Wielka Brytania

W Czechach działania związane z przeciwdziałaniem otyłości ujęte są w narodowej strategii wspieranej przez działalność wojewódzkich komisji zdrowia i prawidłowego odżywiania. W ramach wspominanej strategii do szkół wprowadzono działania, mające na celu poprawę jakości posiłków serwowanych uczniom. Obecnie w kraju tym prowadzona jest również szeroko zakrojona akcja edukacyjna mająca na celu uświadomienie, że konieczne jest redukowanie w żywności poziomu soli, tłuszczów nasyconych, ale również cukrów. Niestety, mimo działań mających na celu edukację w zakresie profilaktyki otyłości, jej leczenie nie jest aż tak zadowalające. Pacjenci podczas rutynowych wizyt nie mogą liczyć na zmierzenie wskaźnika BMI czy obwodu talii. W kraju funkcjonuje podatek cukrowy, przy jednoczesnym braku funduszu celowanego na prewencję i leczenie otyłości

Dla kontrastu Wielka Brytania to kraj podejmujący działania na rzecz profilaktyki i leczenia otyłości. Rząd brytyjski wspiera działania na rzecz edukacji zdrowotnej w szkołach, równolegle towarzyszą temu działania mające na celu wzrost poziomu aktywności fizycznej wśród dzieci. Finansowaniu publicznemu podlega chirurgia bariatryczna oraz wizyty u dietetyków. Pieniądze pochodzą ze specjalnego funduszu na rzecz walki z otyłością, w całości finansowanego przez wpływy z podatku cukrowego.

Wielka Brytania należy do krajów wzorcowych jeśli idzie o profilaktykę i leczenie otyłości. W odpowiedzi na rosnącą liczbę chorych z otyłością utworzyła szereg inicjatyw służących przeciwdziałaniu otyłości. W kraju funkcjonują różnorodne programy regionalne oraz przewodnik na temat wspierania inicjatyw lokalnych do przeciwdziałania otyłości. W ramach działań w obszarze zdrowia publicznego funkcjonuje system ewaluacji wskaźników otyłości wśród dzieci, który jest częścią rządowego podejścia do walki z tą chorobą ? wyjaśnia dr n. med. Jakub Gierczyński, MBA, ekspert ochrony zdrowia. Dla porównania w Czechach mocno postawiono na edukację w zakresie odpowiedniego żywienia zarówno u dzieci w wieku szkolnym, jak również całego społeczeństwa. Niestety w kraju nie funkcjonuje żaden system ewaluacji wskaźników otyłości, a zabiegi bariatryczne są refundowane, gdy wskaźnik BMI u chorego wynosi więcej niż 40. Natomiast pacjenci z BMI powyżej 35 mogą liczyć na refundację, jedynie w przypadku wystąpienia poważnej choroby współistniejącej ? dodaje.

Francja i Hiszpania

Zgodnie z danymi WHO z 2022 r. Francja jest krajem z jednym z najniższych wskaźników występowania otyłości wśród dzieci, młodzieży i dorosłych. Z jednej strony kraj posiada rozbudowaną politykę prewencji choroby otyłościowej, a z drugiej wypracowany sprawny system ewaluacji wskaźników nadwagi i otyłości – badanie OBEPI-ROCHE, obejmujące pomiar wskaźnika BMI i obwodu talii. Dodatkowo państwowe ubezpieczenie zdrowotne obejmuje refundację zabiegów bariatrycznych dla pacjentów z BMI powyżej 40 lub z BMI powyżej 35 z towarzyszącymi powikłaniami oraz refundację leczenia ? tłumaczy Marta Pawłowska, MBA ekspert promocji zdrowia i profilaktyki chorób na Uczelni Łazarskiego. Dziś we Francji działa 37 wyspecjalizowanych ośrodków leczenia otyłości, które zapewniają multidyscyplinarną opiekę nad chorymi ? dodaje.

W ramach kompleksowej opieki nad chorymi z otyłością we Francji działa trzystopniowy system ? od POZ, przez AOS i szpitale, po wysokospecjalistyczne ośrodki dla najtrudniejszych przypadków z zakresu medycyny i chirurgii. We Francji profilaktyka otyłości oraz edukacja w zakresie zdrowego żywienia jest implementowana od najmłodszych lat. W obiektach nauczania i przyjmowania dzieci do 18 r. ż. obowiązuje zakaz nieograniczonego oferowania słodzonych napojów za darmo lub po stałej cenie, w szkołach zakazane są automaty do produktów typu snack i słodzonych napojów gazowanych. Natomiast przy promocji produktów z dodatkiem cukru, soli lub sztucznych substancji słodzących obowiązkowo należy umieścić komunikaty zdrowotne.

Nasze analizy jasno wskazują, że mimo wysokiego wskaźnika występowania otyłości wśród dzieci i dorosłych, Hiszpania w ostatnim dziesięcioleciu zintensyfikowała politykę prewencji choroby otyłościowej. Stworzono dwa nadrzędne dokumenty do walki z otyłością: Narodowy Plan Strategiczny na Rzecz Redukcji Otyłości oraz Strategię Żywienia, Aktywności Fizycznej i Zapobiegania Otyłości, a także wprowadzono rozwiązania fiskalne, jak np. podwyższony podatek VAT na napoje słodzone mające na celu prewencję rozwoju choroby otyłościowej. Dodatkowo wprowadzono systemem ewaluacji wskaźników nadwagi i otyłości, co 2,5 roku narodowe i europejskie badania zdrowia ENSE i EESE, uwzględniające pomiar wskaźnika BMI i obwodu talii. W odróżnieniu od Francji, Hiszpania zapewnia chorym z otyłością nie tylko poradę dietetyczną, ale także psychologiczną. Refundacja obejmuje także operacje bariatryczne, na takich samych zasadach jak we Francji ? komentuje Marta Pawłowska, MBA ekspert promocji zdrowia i profilaktyki chorób na Uczelni Łazarskiego.

[1] https://fundacjarepublikanska.org/wp-content/uploads/2021/07/RAPORT-OTYLOSC-do-internetu.pdf

[2] Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 marca 2021 r. w sprawie Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021?2025 (Dz.U. 2021 poz. 642)

[3] Odpowiedź Ministra Zdrowia w sprawie objęcia refundacją produktów leczniczych wspierających leczenie otyłości. Ministerstwo Zdrowia, Warszawa 2021. Źródło: https://www.gov.pl/attachment/e2f9d84d-24cb-4223-9529-caa363ddbbfb [ dostęp dn. 07.06.2022r.]

Artykuł <strong>Analiza międzynarodowych praktyk w zakresie leczenia otyłości</strong> pochodzi z serwisu Świat Lekarza.