To największa naukowa konferencja onkologiczna w Polsce: onkolodzy kliniczni, pulmonolodzy, patomorfolodzy, radioterapeuci, diagności molekularni i laboratoryjni, radiolodzy podczas XVI Konferencji Polskiej Grupy Raka Płuca dyskutowali o przełomach w diagnostyce i leczeniu raka płuca, które dzieją się dziś. I o „kosmosie”, który czeka tuż za progiem.

Doroczna konferencja Polskiej Grupy Raka Płuca była spotkaniem uczestników wszystkich specjalności, w których kręgu zainteresowania znajduje się diagnostyka i leczenie nowotworów płuca i klatki piersiowej. Konferencja zbiegła się z XX-leciem istnienia Polskiej Grupy Raka Płuca. Konferencję otworzyli trzej prezesi PGRP: prof. Tadeusz Orłowski (inicjator i pierwszy prezes PGRP), prof. Rodryg Ramlau (past prezes), oraz prof. Dariusz Kowalski, obecny prezes PGRP. ? Tworząc 20 lat temu Polską Grupę Raka Płuca, chcieliśmy zmienić wyniki leczenia, poprawić sytuację pacjentów, która wtedy była zła – mówił prof. Tadeusz Orłowski. ? W czasie tych lat wydarzył się ogromny przełom. Dość powiedzieć, że na początku XX wieku pytano, czy w ogóle jest sens terapii systemowej dla chorych na zaawansowanego raka płuca. Dziś mamy do czynienia z zupełnie inną sytuacją ? zaznaczył prof. Rodryg Ramlau.

? Przez te 20 lat świat się zmienił, dziś leczenie raka płuca jest zupełnie inne, wielu chorych leczymy latami, o czym przed 20 laty nawet nie mogliśmy marzyć – podkreślał prof. Dariusz Kowalski.

W wykładzie inauguracyjnym red. Hieronim Wrona, prof. Dariusz Kowalski i prof. Joanna Chorostowska-Wynimko mówili o przekraczaniu granic: w muzyce, kulturze, obyczajowości, wrażliwości, jak również w diagnostyce i możliwościach leczenia. Red. Hieronim Wrona (?Gdzie rock sięga granic muzyki?) opowiadał, jak muzyka zmieniała świat, przekraczając granice i łamiąc międzyludzkie bariery. – Artyści tworzą muzykę, ale lekarze też są artystami. Pokazujecie światu, że warto walczyć o życie, o każde życie ? zaznaczył. Prof. Dariusz Kowalski i i prof. Joanna Chorostowska-Wynimko w wykładzie ?Tam, gdzie onkologia sięga granic medycyny? opowiadali o niespotykanym przełomie w leczeniu, jaki jest widoczny w ostatnich 20 latach zarówno w rozpoznawaniu, jak sposobach leczenia raka płuca. To leczenie jest coraz bardziej zindywidualizowane i dopasowane do pacjenta, coraz głębiej wchodzi się w mechanizm powstawania raka, coraz bardziej przekracza się granice medycyny.

Prof. Dariusz Kowalski podkreślał też potrzeby pacjentów w Polsce: – Zmiany w diagnostyce i leczeniu raka płuca są ogromne. Na dziś chcielibyśmy jednak, by skrócić czas stawiania diagnozy i dysponować dla naszych chorych tymi lekami, które już są zarejestrowane, a w Polsce jeszcze niedostępne. Dla pacjentów w innych krajach są one już dostępne, dla naszych pacjentów to wciąż przyszłość ? mówił prof. Dariusz Kowalski.

Podczas konferencji poruszane były m.in. tematy dotyczące diagnostyki molekularnej i immunologicznej, leczenia choroby oligometastatycznej. Wiele sesji było poświęconych zastosowaniu nowoczesnych leków: inhibitorów szlaku EGRF, inhibitorów szlaku ALK, oraz immunoterapii, zarówno w monoterapii, jak w skojarzeniu z chemioterapią, oraz podwójnej immunoterapii.

Poruszano także temat leczenia rzadkich zaburzeń molekularnych. Były też sesje poświęcone radykalnym metodom leczenia, zastosowaniu leków ukierunkowanych molekularnie i immunokompetentnych w leczeniu neoadiuwantowym i adiuwantowym po operacji chirurgicznej z intencją wyleczenia.

Nie zabrakło też sesji poświęconej drobnokomórkowemu rakowi płuc. Wiele mówiono również na temat metod wczesnego wykrywania raka płuca.

Konferencji towarzyszyły warsztaty torakochirurgiczne oraz warsztaty dla patomorfologów.

Świat Lekarza był partnerem merytorycznym konferencji.

Artykuł Gdy rock sięga granic muzyki, a onkologia granic medycyny, czyli XVI konferencja Polskiej Grupy Raka Płuca pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Jeśli będzie większy odsetek chorych z bardziej zaawansowanymi nowotworami, należy dążyć do możliwie najbardziej dokładnego przestrzegania zasad postępowania, zgodnego z wytycznymi, ?odbudować? profilaktykę wtórną (badania przesiewowe), wzmocnić system opieki onkologicznej pod względem usprawnienia diagnostyki i leczenia przez tworzenie ośrodków kompleksowego postępowania – mówi prof. Maciej Krzakowski, konsultant krajowy w dziedzinie onkologii.

Jak wygląda obecnie sytuacja w onkologii ? pod koniec trzeciej fali COVID-19?

Epidemia COVID-19 stworzyła ogromne wyzwania. Z jednej strony nadal była potrzeba stałego poprawiania wyników leczenia chorych na nowotwory przez wykorzystanie dostępnych (w tym ? nowoczesnych) metod postępowania diagnostyczno-terapeutycznego. Z drugiej strony nasze działania przeciwnowotworowe musiały uwzględniać konieczność zapewnienia bezpieczeństwa chorych i pracowników ochrony zdrowia wobec zagrożeń wynikających z epidemii. W pierwszym okresie epidemii należało opracować zupełnie nowe zasady postępowania u chorych na nowotwory (np. algorytmy w stanach wymagających szybkiego działania lub metody modyfikowania dawkowania leków stosownie do sytuacji epidemicznej). W okresie epidemii ? szczególnie w pierwszym okresie (tzn. od marca do czerwca 2020 roku) ? wystąpiło znaczne zmniejszenie liczby świadczeń w zakresie profilaktyki i diagnostyki, które mają zasadnicze znaczenie dla osiągnięcia sukcesu w postępowaniu przeciwnowotworowym. W następstwie wymienionej sytuacji przez kilka miesięcy ograniczeniu uległy świadczenia lecznicze.

Ogólnospołeczna obawa przed zakażeniem i niewłaściwe pojmowanie hasła ?Zostań w domu? oraz przekształcenie wielu oddziałów szpitalnych w ośrodki leczenia chorych na COVID-19 przyczyniły się niewątpliwie do opóźnień zgłaszalności osób z objawami mogącymi mieć związek z nowotworami oraz wykrywalności w odpowiednio wczesnym stadium, czego skutki ? w postaci większego odsetka zaawansowanych postaci wielu nowotworów ? widzimy obecnie. Sytuacja wspomniana  dotyczy bardzo wielu krajów.

Jeśli będzie większy odsetek chorych z bardziej zaawansowanymi nowotworami, należy ? po pierwsze ? dążyć do możliwie najbardziej dokładnego przestrzegania zasad postępowania, zgodnego z wytycznymi. Po drugie, należy ?odbudować? profilaktykę wtórną (badania przesiewowe) po okresie bardzo znacznego zmniejszenia zgłaszalności osób bez objawów. Po trzecie, konieczne jest wzmocnienie systemu opieki onkologicznej pod względem usprawnienia diagnostyki i leczenia przez tworzenie ośrodków kompleksowego postępowania, w których łatwiej jest zapewnić chorym na nowotwory właściwą i całościową opiekę. Niewątpliwa jest również potrzeba odpowiedniego finansowania (tzn. adekwatnego do obecnych zadań i zakresu prawidłowo realizowanych świadczeń).

Następstwa epidemii na onkologię nie ustąpią ?z dnia na dzień? i z pewnością przez pewien okres nasze zadania będą bardziej wymagające.

Na ostatniej liście refundacyjnej pojawiły się nowe terapie dla chorych onkologicznie, m.in. z rakiem jajnika. Jak ją Pan ocenia?

Lista refundacyjna ? opublikowana 1 maja ? uzupełnia w istotnym stopniu dotychczasowe możliwości leczenia chorych na kilka nowotworów. Najważniejsze jest wprowadzenie możliwości podtrzymującego leczenia olaparybem (inhibitor PARP) chorych na raka jajnika z mutacjami w genach BRCA, które w następstwie chemioterapii pierwszej linii uzyskują obiektywną korzyści. Dotychczas podtrzymujące leczenie olaparybem było możliwe jedynie w ramach drugiej linii leczenia. Korzyści, które mogą uzyskać chore leczone podtrzymująco olaparybem w pierwszej linii są bardzo znaczne (czterokrotne wydłużenie czasu przeżycia wolnego od choroby).

Ważne jest również wprowadzenie nowego programu B.116., który zawiera możliwość stosowania bewacyzumabu w skojarzeniu z chemioterapią u chorych na zaawansowanego raka płaskonabłonkowego szyjki macicy. Zastosowanie wymienionego schematu u chorych z nawrotem nowotworu po wcześniejszym leczeniu miejscowym zmniejsza ryzyko zgonu o 27 proc.

Wprowadzenie możliwości leczenia drugiej linii kabozantynibem u chorych na zaawansowanego raka wątrobowokomórkowego w programie B.5. jest również bardzo wartościowe. Możliwe jest obecnie wykorzystanie ? u części chorych ? stosowanie leczenia sekwencyjnego.

Rak skóry z komórek Merkla jest nowotworem rzadko występującym (około 100 rozpoznań rocznie w Polsce), ale przebieg choroby jest często bardzo agresywny. Dotychczasowe metody leczenia raka z komórek Merkla w stadium zaawansowanym były bardzo ograniczone i wprowadzenie immunoterapii awelumabem w nowym programie B.117. będzie wartościowe dla chorych.

Warto również wspomnieć o udostępnieniu możliwości stosowania kwasu zoledronowego w uzupełniającym leczeniu pooperacyjnym chorych na raka piersi po menopauzie, co prowadzi do zmniejszenia ryzyka występowania przerzutów w kościach i znamiennego obniżenia ryzyka zgonu. Korzyści dotyczą chorych po menopauzie, ale są niezależne od stanu receptorów hormonalnych.

Jakie widzi Pan największe potrzeby, jeśli chodzi o udostępnienie polskim pacjentom nowych terapii onkologicznych?

Największym osiągnięciem ostatnich kilkunastu lat ? w zakresie przeciwnowotworowego leczenia systemowego ? jest wprowadzenie leków ukierunkowanych na cele molekularne i immunoterapii. Wymienione metody leczenia mają na razie ? w większości ? zastosowanie u chorych na nowotwory w stadium uogólnienia. Jeszcze bardziej wartościowe będzie wykorzystanie leków ukierunkowanych lub immunoterapii w postępowaniu radykalnym. Jednym z przykładów jest stosowanie konsolidujące immunoterapii durwalumabem po radiochemioterapii u chorych na miejscowo zaawansowanego raka niedrobnokomórkowego płuca, co jest postępowaniem w Polsce refundowanym. Uważam, że przyszłość jest związana z szerszym wykorzystaniem nowoczesnych metod leczenia systemowego w skojarzeniu z postępowaniem miejscowym.

Artykuł Prof. Krzakowski: Nowe terapie i wyzwania po pandemii pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Zarządy Polskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej, Polskiego Towarzystwa Onkologicznego, Polskiej Grupy Raka Płuca, Polskiego Towarzystwa Chirurgii Onkologicznej oraz konsultanci wojewódzcy w dziedzinie onkologii klinicznej, wyrażają dezaprobatę i zbulwersowanie wobec ataków Fundacji Onkologicznej Alivia wymierzonych w osobę Konsultanta Krajowego w dziedzinie Onkologii Klinicznej prof. Macieja Krzakowskiego.

Równo rok temu, Fundacja publicznie zaatakowała prof. Krzakowskiego za nieujawnienie korespondencji pomiędzy Nim a konsultantami wojewódzkimi w dziedzinie onkologii klinicznej dotyczącymi m.in. przygotowań do zabezpieczenia opieki onkologicznej w obliczu pandemii. Fundacja Alivia złożyła skargę na stanowisko prof. Krzakowskiego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 17 listopada ur. uznał, że nie miało miejsca rażące naruszenie prawa, oraz, że Konsultant powinien ponownie rozważyć wniosek Fundacji Alivia, co też prof. Krzakowski uczynił, nie zmieniając ostatecznie swojego stanowiska. Tym samym, rozpowszechnianie w mediach społecznościowych nieprawdziwych informacji, jakoby Fundacja Alivia wygrała w Sądzie jest absolutnym nadużyciem.

Profesor Maciej Krzakowski jest osobą, która zrobiła bardzo wiele, o ile nie najwięcej, dla integracji środowiska onkologów klinicznych w Polsce. Dzięki jego zaangażowaniu i poświęceniu udało się wprowadzić w Polsce standardy postępowania, opracować wytyczne, przygotować podręczniki dla onkologów i poradniki dla pacjentów. Nie można tu nie wspomnieć o jego staraniach zmierzających do zwiększenia dostępności nowoczesnych leków w ramach programów lekowych oraz ratunkowego dostępu do terapii lekowych.

Co więcej, stanowisko Fundacji Alivia wobec Konsultanta Krajowego prof. Macieja Krzakowskiego jest z niezgodne ze stanowiskiem innych organizacji pacjentów onkologicznych w Polsce, m.in. Polskiej Koalicji Pacjentów Onkologicznych, Federacji Stowarzyszeń Amazonki, Stowarzyszenia Pomocy Chorym na Mięsaki i Czerniaki SARCOMA, Stowarzyszenia Chorych na Przewlekłą Białaczkę Szpikową, Fundacja Onkologika, Fundacja ?Wygrajmy Zdrowie? oraz inicjatywa All.Can. Wyżej wymienione stowarzyszenia w bezpardonowych atakach Fundacji Alivia upatrują zagrożenia dla kontynuacji bardzo dobrej współpracy pomiędzy nimi a środowiskiem polskich onkologów, oraz podważenia zaufania chorych na nowotwory do systemu opieki onkologicznej w Polsce jako całości.

Sygnatariusze niniejszego listu jednoznacznie potępiają destrukcyjne standardy postępowania prezentowane przez Fundację Alivia, które dramatycznie utrudniają dalszą współpracę tej organizacji ze środowiskiem lekarzy onkologów w Polsce.

Sygnatariusze:

Zarząd Polskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej: prof. dr hab. med. Piotr Wysocki, prof. dr hab. med. Andrzej Kawecki, dr hab. med. Michał Jarząb, dr hab. med. Barbara Radecka, dr med. Maryna Rubach, dr med. Piotr Tomczak, lek Paweł Sobczuk

Zarząd Polskiego Towarzystwa Chirurgii Onkologicznej: dr hab. med. Dawid Murawa, dr hab. med. Wojciech Wysocki, prof. dr hab. med. Piotr Richter, prof. dr hab. med. Zbigniew Nowecki, dr n med. Michał Jankowski, prof. dr hab. med. Piotr Rutkowski, prof. dr hab. med. Agnieszka Kołacińska-Wow, dr hab. med. Agnieszka Czarniecka, dr hab. med. Tomasz Jastrzębski, dr hab. med. Andrzej Rutkowski, dr hab. med. Zoran Stojcev, dr hab. med. Marek Zawadzki

Zarząd Polskiego Towarzystwa Onkologicznego: dr hab. med. Adam Maciejczyk, prof. dr hab. med. Jacek Fijuth, prof. dr hab. med. Jan Walewski, dr n. med. Aleksandra Łacko, dr n. med. Agata Szulc, dr n. med. Joanna Didkowska, prof. dr hab. med. Stanisław Góźdź, prof. dr hab. med. Andrzej Kawecki prof. dr hab. med. Piotr Rutkowski, prof. dr hab. med. Ewa Sierko

Zarząd Polskiej Grupy Raka Płuca: prof. dr hab. n. med Dariusz M. Kowalski, prof. dr hab. n. med. Tadeusz Orłowski, prof. dr hab. n. med. Paweł Krawczyk, prof. dr hab. n. med. Janusz Milanowski, prof. nadzw. dr hab. n. med Renata Langfort, dr n. med. Piotr Rudziński

Zarząd Polskiego Towarzystwa Radioterapii Onkologicznej: prof. dr hab. med. Jacek Fijuth, prof. dr hab. med. Krzysztof Składowski, prof. dr hab. med. Andrzej Kawecki, dr n. med. Justyna Chałubińska-Fendler, dr n. med. Łukasz Kuncman, prof. dr hab. med. Adam Maciejczyk, prof. dr hab. med. Rafał Dziadziuszko, prof. dr hab. med. Piotr Milecki, dr hab. n. med Tomasz Rutkowski dr n .med Krzysztof Konopa

Konsultanci krajowi: Prof. dr hab. med. Krzysztof Składowski ? radioterapia onkologiczna, Prof. dr hab. med. Wojciech Zegarski ? chirurgia onkologiczna

Konsultanci wojewódzcy w dziedzinie onkologii klinicznej: dr med. Wiesław Bal ? województwo śląskie, dr hab. med. Lubomir Bodnar ? województwo warmińsko-mazurskie, dr hab. med. Beata Jagielska ? województwo mazowieckie, prof. dr hab. med. Bożenna Karczmarek-Borowska – województwo podkarpackie, dr med. Emilia Cisarż ? województwo dolnośląskie, dr hab. med. Maria Litwiniuk ? województwo wielkopolskie, dr med. Elwira Matuszewska – województwo podlaskie, prof. dr med. Piotr Potemski ? województwo łódzkie, dr hab. med. Barbara Radecka – województwo opolskie, dr med. Joanna Streb ? województwo małopolskie, dr hab. med. Violetta Sulżyc-Bielicka – województwo lubuskie, dr med. Michał Wiśniewski – województwo kujawsko-pomorskie, prof. dr hab. Renata Zaucha ? województwo pomorskie

Artykuł Towarzystwa naukowe i konsultanci wojewódzcy zbulwersowani atakami Fundacji Alivia na prof. Macieja Krzakowskiego, konsultanta krajowego w dziedzinie onkologii klinicznej pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Wskazania do radioterapii chorych na drobnokomórkowego raka płuca zależą od stopnia zaawansowania nowotworu. W przypadku chorych w stopniu zaawansowania I-III radioterapia klatki piersiowej powinna być stosowana w skojarzeniu z chemioterapią, najlepiej jednoczasowo ? mówi prof. Maciej Krzakowski, konsultant krajowy w dziedzinie onkologii klinicznej, kierownik Kliniki Nowotworów Płuca i Klatki Piersiowej w Narodowym Instytucie Onkologii.

Na przestrzeni ostatnich lat widać, jak wiele się zmienia w terapii nowotworów. Pojawiają się nowe leki, nowe technologie, nowe metody. W niektórych rodzajach nowotworów te zmiany określa się wręcz jako rewolucję. A jednak stare metody, takie jak np. radioterapia, nadal są stosowane. Jak to wygląda w przypadku raka płuca?

Radioterapia jest jedną z podstawowych metod leczenia chorych na raka płuca, co dotyczy stosowania napromieniania w ramach postępowania radykalnego oraz paliatywnego. Radioterapia ? obok efektów korzystnych w postaci możliwości zwiększenia odsetka osób wyleczonych lub uzyskania wydłużenia życia i zmniejszenia dolegliwości związanych z nowotworem ? ma również działania niepożądane, które były przyczyną szukania metod ograniczania toksyczności.

Nowe metody radioterapii polegają na wprowadzeniu bardziej doskonałych sposobów planowania napromieniania z wykorzystaniem badania komputerowej tomografii ? współczesną radioterapię stosuje się z wykorzystaniem metody konformalnej (planowanie wielowymiarowe), co pozwala zmniejszyć ryzyko powikłań popromiennych. Po drugie, radioterapię obecnie stosuje się z wykorzystaniem techniki modulowania intensywności wiązki promieniowania ? to tzw. metoda IMRT, co również można odnosić do chorych na niektóre nowotwory klatki piersiowej, np. między-błoniak opłucnej. W raku płuca jest wykorzystywana radioterapia stereotaktyczna ? metoda wysoce precyzyjna, stosowana w przypadku leczenia chorych z przerzutami do mózgu i do napromieniania zmian pierwotnych w płucach, u których ? z powodu chorób współwystępujących ? nie jest możliwe przeprowadzenie leczenia chirurgicznego.

Jak przedstawia się obecnie radioterapia chorych z drobnokomórkowym i niedrobnokomórkowym rakiem płuca, czy metody podejmowane w takich przypadkach różnią się od siebie?

Wskazania do radioterapii chorych na drobnokomórkowego raka płuca zależą od stopnia zaawansowania nowotworu. W przypadku chorych w stopniu zaawansowania I-III radioterapia klatki piersiowej powinna być stosowana w skojarzeniu z chemioterapią, najlepiej jednoczasowo. U chorych w stopniu IV radioterapia jest również ważnym elementem leczenia, aczkolwiek zwykle rozważa się ją po zakończeniu chemioterapii. Poza tym chorzy na drobnokomórkowego raka płuca są kandydatami do tzw. elektywnego napromieniania ośrodkowego układu nerwowego.

Natomiast u chorych na niedrobnokomórkowego raka płuca wskazania do radioterapii obejmują napromienianie pooperacyjne wybranych chorych poddawanych resekcji miąższu płucnego. Jest ona bezwzględnie uzasadniona ? w skojarzeniu z chemioterapią ? u większości chorych w stadium miejscowego zaawansowania oraz powinna być zawsze uwzględniana w postępowaniu paliatywnym u osób z nowotworem uogólnionym (np. napromienianie przerzutowych zmian kostnych lub umiejscowionych w ośrodkowym układzie nerwowym). Nie można również zapomnieć o możliwości stosowania radioterapii stereotaktycznej, będącej alternatywą leczenia chirurgicznego chorych, którzy nie mogą być poddawani resekcji miąższu płucnego z powodu poważnych chorób współistniejących.

Jednoczesna radio- i chemioterapia to sposób postępowania, który coraz częściej jest podnoszony przez onkologów. Czy, w przypadku raka płuca, jest to opcja dla każdego chorego?

Równoczesna chemioradioterapia u chorych na zaawansowanego miejscowo niedrobnokomórkowego raka płuca powinna być zawsze rozważana w pierwszej kolejności. Nie wszyscy chorzy kwalifikują się do jednoczesnego zastosowania obu metod, ale należy zwiększyć odsetek osób poddawanych równoczesnej radiochemioterapii. W Polsce zaledwie 20 proc. chorych otrzymuje równoczesną radiochemioterapię, podczas gdy w większości krajów odsetek ten jest przynajmniej dwukrotnie większy. Równoczesne stosowanie chemioterapii i radioterapii jest skuteczniejsze, co wykazały wyniki metaanalizy prospektywnych badań. Należy liczyć się z nieco większą toksycznością, ale umiejętne postępowanie wspomagające znacznie poprawia bezpieczeństwo leczenia. Istotne jest również właściwe kwalifikowanie chorych do równoczesnej radiochemioterapii z wykorzystaniem starannej oceny zmiany w klatce piersiowej i wykluczenia obecności odległych przerzutów, na podstawie badania pozytonowej tomografii emisyjnej, a także potwierdzenia odpowiedniej sprawności ogólnej i wydolności oddechowej oraz układu sercowo-naczyniowego.

Niepożądanym skutkiem radioterapii są odczyny popromienne. W jakich przypadkach może do nich dochodzić?

Ostre odczyny popromienne występują najczęściej w przypadku niewłaściwego planowania radioterapii i zaniechania korzystania z nowoczesnych metod napromieniania. Przyczyną może być również niewłaściwe zachowanie chorych podczas leczenia, np. kontynuowanie palenia papierosów. Ryzyko powikłań jest również zależne osobniczo.

Jak należy stosować ? i czy w ogóle ? radioterapię w przypadku, gdy ? z jednej strony ? byłaby ona wskazana, ale z drugiej nie powinno się jej stosować z powodu np. ograniczenia wydolności płuc czy mięśnia sercowego u pacjenta?

Znaczące upośledzenie czynności układów oddechowego i sercowo-naczyniowego może być przyczyną odstąpienia od zastosowania radiochemioterapii lub ? niekiedy ? również radykalnej radioterapii. Możliwe jest wówczas stosowanie napromieniania paliatywnego (bardziej oszczędzający schemat dawkowania radioterapii). U części chorych na miejscowo zaawansowanego raka płuca objawy niewydolności oddechowej mogą być związane z zasięgiem nowotworu i zmniejszenie masy zmian chorobowych pod wpływem chemioterapii może umożliwić napromieniania.

Jaki jest optymalny model współpracy radiodiagnosty z lekarzami innych specjalności?

Najważniejszym założeniem nowoczesnego leczenia przeciwnowotworowego jest kompleksowość postępowania, co oznacza konieczność ścisłej współpracy przedstawicieli wielu specjalności. Należy wymienić zarówno specjalistów z zakresu radiodiagnostyki, jak i lekarzy zajmujących się diagnostyką patomorfologiczną oraz genetyczną. Wymienieni specjaliści muszą uczestniczyć w kwalifikowaniu chorych do leczenia na równi z chirurgami oraz specjalistami w zakresie radioterapii i onkologii klinicznej. Bezwzględnie konieczna jest współpraca ze specjalistami w zakresie chorób płuc i, w zależności od indywidualnych sytuacji, również z innymi specjalistami.

Rozmawiała Bożena Stasiak

Artykuł Prof. Maciej Krzakowski: Radioterapia w raku płuca to wciąż jedna z podstawowych metod leczenia pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Radiochemioterapię jednoczesną (równoległe zastosowanie chemioterapii i radioterapii) otrzymuje obecnie w Polsce niespełna 20% chorych na zaawansowanego miejscowo niedrobnokomórkowego raka płuca, u których należy rozważać to postępowanie. Należy też stworzyć większe możliwości sekwencyjnego stosowania wartościowych leków – mówi prof. Maciej Krzakowski, krajowy konsultant w dziedzinie onkologii.

Jakie zmiany organizacyjne w onkologii są najważniejsze w 2020 r.?

Zmiany organizacyjne powinny dotyczyć najważniejszych działań, które prowadzić mogą do zmniejszenia zagrożenia chorobami nowotworowymi: zmniejszenie zachorowalności na nowotwory, zwiększenie wykrywalności nowotworów w stadium wczesnym oraz zmniejszenie umieralności związanej z nowotworami. Zachorowalność można zmniejszyć ? między innymi ? przez poprawienie świadomości społeczeństwa na temat czynników ryzyka i metod profilaktyki pierwotnej nowotworów. Należy poprawić organizację systemu edukacji społeczeństwa na temat odpowiedniego stylu życia i zwracania większej uwagi na objawy mogące być sygnałem choroby. Edukacją prozdrowotną powinny zajmować się instytucje publiczne oraz pracodawcy i stowarzyszenia, którym należy zapewnić odpowiednie wsparcie.

Organizacyjnych zmian wymaga również profilaktyka wtórna ? badania przesiewowe muszą być lepiej projektowane i promowane oraz realizowane, co może poprawić wykrywanie nowotworów w stadium wczesnym.

Zmniejszenie umieralności można osiągnąć ? w znacznym stopniu ? dzięki zmianom organizacyjnym w zakresie zapobiegania i wczesnego wykrywania, ale równie ważne jest zapewnienie organizacyjnych warunków rzeczywistego wykorzystania zasady kompleksowego postępowania i monitorowania wyników leczenia.

Jak ocenia Pan pilotaż Krajowej Sieci Onkologicznej?’ Czy to dobry kierunek zmian?

Krajowa Sieć Onkologiczna (KSO) została stworzona w celu poprawienia wyników postępowania przeciwnowotworowego i wyrównania różnic między poszczególnymi regionami lub ośrodkami. Dotychczasowe doświadczenia ośrodków i osób realizujących pilotaż KSO wskazują, że możliwe jest lepsze przestrzeganie standardów i wytycznych postępowania oraz szersze wykorzystanie nowoczesnych i wartościowych metod leczenia. W województwach objętych pilotażem KSO poprawiło się rejestrowanie informacji epidemiologicznych w częstych nowotworach. Rozpoczęto wprowadzanie procesów monitorowania jakości postępowania. Wyniki pilotażu należy uznawać wciąż za wstępne i potrzebne będą zapewne zmiany organizacyjne, których celem będzie bardziej optymalne działanie KSO.

Jak powinien funkcjonować Lung Cancer Unit? I co może zyskać pacjent dzięki takiemu rozwiązaniu?

Ośrodki kompleksowego postępowania diagnostyczno-terapeutycznego (tzw. ośrodki kompetencji) powinny zapewniać możliwość wykorzystania wszystkich metod rozpoznawania i leczenia. Muszą również zajmować się rejestrowaniem zjawisk epidemiologicznych i prowadzeniem profilaktyki. W przypadku ośrodków kompleksowego postępowania w raku płuca uważam, że celowe byłoby tworzenie konsorcjów ośrodków zapewniających wszystkie metody rozpoznawania i leczenia ? obecnie liczba ośrodków zapewniających możliwość oprowadzenia w jednej lokalizacji wszystkich działań jest bardzo niewielka i zapewne nie zmieni się w najbliższym czasie, co przemawia za wprowadzeniem systemu konsorcyjnego. Uważam, że ośrodki kompleksowej opieki powinny zajmować się wszystkimi nowotworami pierwotnymi klatki piersiowej (w największym stopniu ? rakiem płuca, dodatkowo ? pierwotnymi nowotworami opłucnej i śródpiersia).

Leczenie nowotworów coraz częściej jest leczeniem spersonalizowanym. Jednak żeby można je było zastosować, konieczne jest wcześniejsza diagnostyka. Jak ocenia Pan dostęp pacjentów do nowoczesnej diagnostyki patomorfologicznej i molekularnej? Co powinno się zmienić?

Dostępność nowoczesnej diagnostyki patomorfologicznej i molekularnej jest zdecydowanie niedostateczna. Przyczyną jest zbyt mała liczba specjalistów oraz niewłaściwy system raportowania i finansowania diagnostyki patomorfologicznej, która ściśle łączy się obecnie z diagnostyką molekularną. Dodatkowym czynnikiem jest niewłaściwy system współpracy klinicystów i specjalistów w omawianych dziedzinach diagnostycznych (np. niewłaściwe uzyskiwanie materiału do badań i konieczność powtarzania biopsji). Należy zwiększyć liczbę patomorfologów i specjalistów w zakresie diagnostyki molekularnej, opracować zasady nowoczesnego raportowania wyników oraz stworzyć odpowiednie warunki wykonywania badań.

Wskazania do radioterapii i chemioterapii ma ok. 3 tys. chorych z niedrobnokomórkowym miejscowo zaawansowanym rakiem płuca, w tym połowa z nich powinna być leczona jednoczasową radiochemioterapią. Dlaczego tak niewielu chorych ją jednak otrzymuje?

Radiochemioterapię jednoczesną (równoległe zastosowanie chemioterapii i radioterapii) otrzymuje obecnie w Polsce niespełna 20% chorych na zaawansowanego miejscowo niedrobnokomórkowego raka płuca, u których należy rozważać to postępowanie. Jednoczesna radiochemioterapia jest skuteczniejsza i powinna być wykorzystywana u większego odsetka chorych (w Europie Zachodniej jest stosowana dwukrotnie częściej). Przyczyną jest brak współpracy między ośrodkami prowadzącymi leczenie farmakologiczne i ośrodkami radioterapii oraz niewłaściwe finansowanie jednoczesnej radiochemioterapii, która wymaga większej staranności pod względem wspomagającego postępowania w porównaniu do sekwencyjnego leczenia.

Kilka lat temu Polskie Towarzystwo Onkologii Klinicznej zaproponowało wskaźnik mający na celu ocenę efektywności nowych terapii onkologicznych. Na czym ten wskaźnik polegał? Czy uważa Pan, że taki wskaźnik powinien być brany pod uwagę przy wydawaniu decyzji refundacyjnych? 

W ostatnich latach wprowadzane są w coraz większej liczbie nowe leki przeciwnowotworowe. Nowoczesne leki ukierunkowane molekularnie oraz immunoterapia są bardzo kosztowne i w większości krajów została dostrzeżona konieczność racjonalnej oceny tzw. wartości dodanej nowych metod leczenia ? tworzone są algorytmy określające rzeczywistą wartość wprowadzanych technologii. Polskie Towarzystwo Onkologii Klinicznej opracowało i opublikowało algorytm oceny, który uwzględniał szereg wskaźników ? analizowane były wskaźniki przeżycia, odpowiedzi, jakości życia, tolerancji leczenia, jakości pochodzenia danych oraz miejsca nowych metod wobec istniejących możliwości. Algorytm był prezentowany kilkakrotnie decydentom, ale nie wywołał zainteresowania i nie był dotychczas uwzględniany podczas podejmowania decyzji refundacyjnych. Ostatnio Ministerstwo Zdrowia i Agencja Oceny Technologii Medycznych zwróciło uwagę na możliwość racjonalnego wykorzystania algorytmu. Mam nadzieję, że zainteresowanie będzie skutkować wprowadzeniem algorytmu do bardzo złożonego procesu oceny wartości nowych metod leczenia.

Jak ocenia Pan obecny dostęp pacjentów w Polsce do terapii onkologicznych?I czy założony w Narodowej Strategii wskaźnik 90 proc. terapii zarejestrowanych w UE na 2030 to optymalny wskaźnik? 

Nie oceniam dostępności w zakresie leczenia chirurgicznego i radioterapii ? moje kompetencje pozwalają jedynie na określenie sytuacji w zakresie metod leczenia farmakologicznego. Uważam, że dostępność leków przeciwnowotworowych jest na zadowalającym poziomie. Pamiętać trzeba, że część leków zarejestrowanych nie ma w obiektywnej ocenie najwyższego poziomu naukowego uzasadnienia lub nie odnosi się do rzeczywistych sytuacji klinicznych z uwagi na charakterystykę badań będących podstawą decyzji rejestracyjnych. Bardziej istotnymi problemami w Polsce są raczej zbyt długi okres podejmowania decyzji refundacyjnych, niedostateczne wykorzystanie mechanizmów tzw. podziału ryzyka oraz brak możliwości wydawania okresowych (np. rocznych) decyzji o warunkowej refundacji. Okresowe decyzje refundacyjne są praktykowane w wielu krajach w celu weryfikowania wartości nowych leków w warunkach codziennej praktyki klinicznej ? ostateczne decyzje są wydawane w przypadku potwierdzenia wartości ocenianych metod.

Pamiętać trzeba, że umieszczenie określonego leku w wytycznych postępowania jest w części przypadków opatrzone kategorią poziomu rekomendacji, który nie zawsze jest najwyższy.

Uważam, że w przypadku kilku najczęstszych nowotworów dostępność nowych leków ? stosowanych w programach finansowanych z publicznych środków ? jest bardzo duża. Przykładem mogą być programy lekowe w raku piersi lub raku płuca, w których brakuje bardzo niewiele do poziomu optymalnego. Uważam natomiast, że należy tworzyć większe możliwości sekwencyjnego stosowania wartościowych leków ? problem sekwencyjnego leczenia jest obecnie przedmiotem coraz większego  zainteresowania Ministerstwa Zdrowia.    

Prof. Maciej Krzakowski, krajowy konsultant w dziedzinie onkologii klinicznej, kierownik Kliniki Nowotworów Płuca i Klatki Piersiowej Narodowego Instytutu Onkologii- Instytutu im. M. Skłodowskiej-Curie w Warszawie-Państwowego Instytutu Badawczego

Artykuł Prof. Maciej Krzakowski: Konieczne są zmiany w leczeniu onkologicznym pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

PROF. MACIEJ KRZAKOWSKI, KIEROWNIK KLINIKI NOWOTWORÓW
PŁUCA I KLATKI PIERSIOWEJ CENTRUM ONKOLOGII ? INSTYTUTU IM.
M. SKŁODOWSKIEJ-CURIE W WARSZAWIE, KRAJOWY KONSULTANT W DZIEDZINIE ONKOLOGII

Program badań przesiewowych w kierunku raka jelita grubego powinien być nadal rozwijany i doskonalony. Polscy gastroenterolodzy stworzyli modelowy system badań przesiewowych, który jest wzorem dla innych krajów. Program wymaga jednak w Polsce poprawienia, przede wszystkim pod względem organizacyjnym oraz w zakresie finansowania. Program badań przesiewowych powinien być ? bardziej niż dotychczas ? powiązany z profilaktyką pierwotną. Należy stworzyć lepszy system edukacji prozdrowotnej (znaczenie odpowiedniej diety i innych zachowań), co odnosi się również do innych nowotworów układu pokarmowego (np. rak trzustki lub rak przełyku). Działania z zakresu pierwotnej profilaktyki powinni ? w znacznie większym niż dotychczas stopniu ? realizować lekarze rodzinni i lekarze medycyny pracy. Należy umożliwić i finansować działania w zakresie edukacji prowadzone przez organizacje pozarządowe, których dostęp do publicznych środków finansowych przeznaczanych na edukację jest bardzo ograniczony lub wręcz niemożliwy.

Konieczne jest tworzenie ośrodków kompetencji w zakresie postępowania diagnostyczno-terapeutycznego w nowotworach układu pokarmowego. Dotyczy to szczególnie raka odbytnicy, trzustki i przełyku. Ośrodki powinny nieograniczoną dostępność wszystkich metod ich rozpoznawania i leczenia oraz zapewniać możliwość prowadzenia rehabilitacji i dalszej obserwacji. Powinny zajmować się profilaktyką pierwotną i wtórną.

Potrzebny jest większy udział immunoterapii w leczeniu chorych na nowotwory układu pokarmowego. Najbardziej wartościowe byłoby włączenie immunoterapii do postępowania skojarzonego w stadiach wczesnego zaawansowania (np. leczenie okołooperacyjne). Obecnie immunoterapia jest wykorzystywana w onkologii niemal wyłącznie w leczeniu chorych na zaawansowane nowotwory. Wykorzystanie jej w stadiach wcześniejszych mogłoby zasadniczo wpłynąć na rokowanie tych osób.

Jeśli chodzi o leki ukierunkowane molekularnie, to obecny zakres dostępności do leczenia jest względnie dobry w przypadku chorych na raka jelita grubego. W innych nowotworach układu pokarmowego jest nieco mniejszy zakres możliwości wynikający z mniejszego zaawansowania wiedzy i mniejszej liczby tzw. pozytywnych badań klinicznych będących podstawą wprowadzania nowych metod.

Trzeba zmienić zasady tworzenia programów lekowych. Obecnie jest konieczne uzgadnianie zapisów programów przez wszystkie podmioty odpowiedzialne. Przedłuża to i komplikuje w nieuzasadniony sposób wprowadzanie nowych możliwości leczenia. Podstawą tworzenia programów lekowych powinny być wytyczne postępowania diagnostyczno-terapeutycznego oraz praktyczne doświadczenie kompetentnych przedstawicieli środowiska świadczeniodawców.

Artykuł Gastroonkologia czeka na poprawę pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Prof. Maciej Krzakowski | KRAJOWY KONSULTANT W DZIEDZINIE ONKOLOGII KLINICZNEJ, KIEROWNIK KLINIKI NOWOTWORÓW PŁUCA I KLATKI PIERSIOWEJ CENTRUM ONKOLOGII ? INSTYTUTU IM. M. SKŁODOWSKIEJ-CURIE W WARSZAWIE

Wyniki uzyskiwane w ośrodkach kompetencji w zakresie wielu nowotworów są znacznie lepsze niż osiągane w sytuacji prowadzenia postępowania ?etapowego? (realizowanie poszczególnych procedur kolejno w różnych ośrodkach). Mam nadzieję, że ośrodki kompetencji powstaną wkrótce. Osiągnięte zostało porozumienie między poszczególnymi specjalnościami zaangażowanymi w opiekę nad chorymi na nowotwory płuca. Finalizowane są decyzje w Ministerstwie Zdrowia, które wykazuje pełne zrozumienie wobec potrzeby stworzenia ośrodków kompetencji.

Ośrodki kompetencji w zakresie nowotworów płuca powinny zapewniać kompleksowe postępowanie diagnostyczne i terapeutyczne. W ramach jednego ośrodka lub konsorcjum dwóch uzupełniających się podmiotów należy zapewnić możliwość wszystkich metod diagnostycznych (w tym ? diagnostyka obrazowa oraz patomorfologiczna i genetyczno-molekularna, diagnostyka z wykorzystaniem procedur inwazyjnych) oraz leczenia: chirurgicznego, radioterapii i leczenia systemowego. Ośrodek kompetencji musi zapewniać możliwość opieki ambulatoryjnej i szpitalnej, rehabilitację i opiekę psychologiczną oraz opiekę paliatywną. Bardzo ważne jest prowadzenie edukacji zdrowotnej i profilaktyki.

Koordynatorami powinny być osoby posiadające odpowiednie doświadczenie w zakresie diagnostyki i leczenia ? nie muszą to być wyłącznie torakochirurdzy, pneumonolodzy lub onkolodzy. Rozważyłbym raczej koordynowanie pacjentów przez specjalistów chorób płuc w okresie diagnostyki oraz ? następnie ? przez onkologów podczas leczenia.

Ośrodek kompetencji w zakresie nowotworów płuca powinien zapewniać stałą współpracę specjalistów radiologii, patomorfologii, pneumonologii, torakochirurgii, onkologii klinicznej i radioterapii onkologicznej, rehabilitacji i psychologii oraz medycyny paliatywnej. Decyzje diagnostyczno-terapeutyczne powinny być podejmowane w ramach wielospecjalistycznych konsyliów z udziałem tych specjalistów.

Katarzyna Pinkosz

Artykuł Decyzje lecznicze muszą być podejmowane w ramach konsyliów pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa z prof. dr. hab. n. med. Maciejem Krzakowskim, kierownikiem Kliniki Nowotworów Płuc i Klatki Piersiowej w Centrum Onkologii w Warszawie.

Jak rysuje się przyszłość leczenia chorych na niedrobnokomórkowego raka płuca (NDRP)?

Najważniejsze jest zmniejszenie zagrożenia ? związanego z rakiem płuca ? przez pierwotną profilaktykę, którą jest wyeliminowanie narażenia na składniki dymu tytoniowego. Wyeliminowanie narażenia powoduje zmniejszenie zachorowalności i umieralności, co jest już obecnie obserwowane w USA (w Polsce również u mężczyzn). Jednak nawet przy całkowitym wyeliminowaniu narażenia na dym tytoniowy jeszcze przez wiele lat będą występowały zachorowania na raka płuca w następstwie wieloletniego palenia papierosów i biernego inhalowania dymu tytoniowego. Problem raka płuca będzie zatem istniał przez dłuższy czas.

Większej skuteczności postępowania w przypadku raka płuca należy szukać we wczesnym wykrywaniu, częstszym stosowaniu radykalnego leczenia chirurgicznego i radiochemioterapii oraz większym wykorzystaniu personalizowanego leczenia systemowego. Wczesne wykrywanie powinno polegać na objęciu regionów o niskiej wykrywalności raka płuca programem badań niskodawkowanej tomografii komputerowej, co może zwiększyć odsetek chorych w stopniach zaawansowania I i II kwalifikujących się do radyklanej resekcji miąższu płucnego. U części chorych z rozpoznaniem wczesnego raka płuca i z medycznymi przeciwwskazaniami do resekcji możliwe jest uzyskanie porównywalnych wyników za pomocą stereotaktycznej radioterapii, której rozpowszechnienie również może wpłynąć na poprawę rokowania.

Kolejnym sposobem poprawienia sytuacji jest upowszechnienie radiochemioterapii u chorych na miejscowo zaawansowanego niedrobnokomórkowego raka płuca (szczególnie ? jednoczesnego stosowania obu metod). Szersze wykorzystywanie radiochemioterapii jednoczesnej jest konieczne z uwagi na możliwość dodatkowego poprawienia rokowania chorych przez stosowanie konsolidującej immunoterapii.

W przypadku chorych na uogólnionego raka niedrobnokomórkowego konieczne jest indywidualizowanie postępowania z wykorzystaniem leków skierowanych na cele molekularne oraz immunoterapii. Obie metody są bardziej skuteczne i mniej toksyczne w porównaniu z chemioterapią.

Czy opcje terapeutyczne, do których mają dziś dostęp polscy pacjenci, w pełni odpowiadają potrzebom tak niejednorodnej grupy, jeśli weźmie się pod uwagę stopień zaawansowania choroby i czynniki molekularne? Czy współczesna nauka oferuje coś więcej?

Chorzy na niedrobnokomórkowego raka płuca mają niedostateczny dostęp do radiochemioterapii (szczególnie jednoczesnej). Poprawić należy dostępność badań molekularnych, które są podstawą leczenia ukierunkowanego i immunoterapii. W Polsce badania molekularne powinny być prowadzone przez kwalifikowane laboratoria oraz należy poprawić zasady finansowania diagnostyki patomorfologicznej i molekularnej. Obecny program lekowy zawiera większość udokumentowanych naukowo metod leczenia, ale z uwagi na trudności diagnostyczne wykorzystanie wyżej wymienionych metod nie jest optymalne.

A jak wygląda sytuacja chorych na NDRP w stadium miejscowego zaawansowania?

Stosowanie radiochemioterapii jest postępowaniem wskazanym u chorych na NDRP w stadium miejscowego zaawansowania ? to chorzy poza możliwościami chirurgicznego leczenia bez przerzutów. Stadium miejscowego zaawansowania obejmuje chorych zróżnicowanych pod względem wielu cech klinicznych, np. stanu węzłów chłonnych śródpiersia lub guza pierwotnego, współwystępowania innych chorób, stanu odżywienia i wydolności oddechowej oraz sercowo-naczyniowej ? i radiochemioterapia nie jest u wszystkich możliwa. Powinna być jednak zawsze rozważona.

Metaanaliza badań z losowym doborem chorych wykazała, że jednoczesne zastosowanie chemioterapii i radioterapii jest optymalnym postępowaniem u chorych na miejscowo zaawansowanego NDRP, ponieważ ? w porównaniu z sekwencyjnym stosowaniem obu metod, czyli wstępnej chemioterapii i następnie radioterapii, zwiększa o około 5 proc. wskaźnik przeżycia 5-letniego. Jednoczesna radiochemioterapia jest jednak bardziej toksyczna ? częstość poważnych działań niepożądanych zwiększa się z 4-5 proc. do ok. 15-20 proc.

Czy możemy mówić o przełomie w leczeniu miejscowo zaawansowanego NDRP?

Stosowanie radiochemioterapii jednoczesnej z następową konsolidacją za pomocą immunoterapii jest znacznym postępem, o czym świadczą wyniki badania z losowym doborem chorych (około 11-miesięczna różnica pod względem przeżycia wolnego od progresji choroby oraz znamienne zwiększenie odsetka całkowitych przeżyć 2-letnich na korzyść chorych poddawanych konsolidującej immunoterapii po radiochemioterapii jednoczesnej przy dobrej tolerancji leczenia).

W Polsce stosowanie jednoczesnej radiochemioterapii jest jednak dość rzadkie, nawet w przypadkach, gdy chory się do niej kwalifikuje. Dlaczego?

Istotnie, w Polsce ogromnym problemem jest niedostateczne korzystanie z radiochemioterapii w ogóle, a w szczególności z jednoczesnego stosowania obu tych metod. Spośród około 3000 chorych na miejscowo zaawansowanego NDRP, u około połowy należy rozważyć zastosowanie radiochemioterapii. Nie wszyscy z 1500 chorych będą mogli być poddani jednoczesnej radiochemioterapii, ale stosowanie wymienionej metody u zaledwie 200 chorych rocznie świadczy o niedostatecznym wykorzystaniu jednoczesnej radiochemioterapii.

Przyczyną jest brak możliwości zastosowania obu metod leczenia w jednym ośrodku i niedostateczna świadomość wartości jednoczesnego stosowania radioterapii i chemioterapii. W rzeczywistości bardzo często leczenie rozpoczynane jest od chemioterapii bez rozważenia możliwości zastosowania skojarzonego postępowania i dopiero po stwierdzeniu braku efektu rozważa się radioterapię.

Sytuacja jest istotna wobec możliwości dodatkowego zwiększenia skuteczności jednoczesnej radiochemioterapii przez zastosowanie konsolidującego leczenia z wykorzystaniem durwalumabu, leku immunoregulującego. Chorzy uzyskujący odpowiedź lub stabilizację choroby po jednoczesnej radiochemioterapii uzyskują korzyści z takiej konsolidacji.

Rozmawiała Bożena Stasiak

Artykuł Korzyści z leczenia konsolidującego pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rak jelita grubego jest drugim po raku płuca najczęściej występującym nowotworem w Polsce. Mimo że liczba zachorowań naszym kraju rośnie, to dzięki nowym terapiom rak jelita grubego staje się chorobą przewlekłą. Czy pacjenci w Polsce mają dostęp do takich terapii, które umożliwiają przedłużanie życia oraz życie w dobrej jakości nawet z zaawansowanym rakiem jelita grubego?

Trzeba wybrać taką terapię, która pozwoli pacjentom być aktywnym

Prof. Maciej Krzakowski | krajowy konsultant w dziedzinie onkologii klinicznej

U większości chorych na raka jelita grubego kuracja zaczyna się od leczenia chirurgicznego, po którym u znacznej części z nich konieczne jest leczenie systemowe, stosowanie chemioterapii uzupełniającej, adiuwantowej. To jest pierwszy kontakt z leczeniem farmakologicznym. Jeżeli u chorego po jakimś czasie dochodzi do nawrotu choroby, to mówimy o pierwszej linii leczenia systemowego zaawansowanego nowotworu. Należy więc rozróżnić leczenie adiuwantowe od pojęcia ?pierwsza linia leczenia?, które odnosi się do pierwszego zastosowania chemioterapii w zaawansowanym stadium choroby. Po jakimś czasie od pierwszej linii leczenia może dojść do progresji. Wtedy mówimy o drugiej linii leczenia, czyli kolejnym zastosowaniu chemioterapii bądź chemioterapii skojarzonej z nowoczesnymi przeciwciałami. Do tego momentu pacjenci są zaopiekowani ? leczenie jest im zapewnione i to w bardzo dobrym stopniu, bo w pierwszej linii mamy chemioterapię, ale możemy ją kojarzyć ze wszystkimi przeciwciałami monoklonalnymi, które w tej chwili mają naukowo udowodnioną wartość. Jesteśmy w stanie wyszczególnić odpowiednie grupy i do nich dopasować leczenie. W drugiej linii też mamy chemioterapię, którą można stosować samodzielnie lub w skojarzeniu z lekami celowanymi. Natomiast problemem jest trzecia linia leczenia. To niekoniecznie musi być chemioterapia, dlatego że część tych chorych ma następstwa wcześniejszego leczenia lub stan ogólnie gorszy w wyniku samej choroby. Są w tej chwili zarejestrowane opcje, które można rozważać w trzeciej linii leczenia, zarejestrowane oczywiście w UE, nadal nierefundowane, w stosunku do których toczą się negocjacje.

W obrazie obecnego programu lekowego mamy trzy linie leczenia, sekwencyjnego stosowania różnych leków. To ogromny postęp. W przypadku każdego nowotworu, ale w szczególności takiego, w którym następna linia może być rozważana, trzeba brać pod uwagę nie tylko aktywność mierzoną odsetkiem odpowiedzi czy medianą przeżycia, ale również wpływ na jakość życia chorych. Trzeba pamiętać, że to są stosunkowo młodzi ludzie, którzy mogą być też aktywni zawodowo. I trzeba wybrać takie postępowanie, które pozwoli im tę aktywność utrzymać. Pojęcie jakości życia zostało wprowadzone do medycyny i onkologii ponad 50 lat temu, ale od pewnego momentu stanowi nieodłączny element decyzji rejestracyjnej oraz całościowego określenia rzeczywistej wartości dodanej leku. Tutaj mamy taką sytuację. Ta opcja ma stosunkowo niewielką toksyczność, w związku z tym negatywny wpływ na jakość życia jest niewielki.

Leczenie raka jelita grubego jest priorytetem

Iwona Kasprzyk | dyrektor Departamentu Gospodarki Lekami NFZ

Leczenie raka jelita grubego jest programem lekowym, który zajmuje czwartą pozycję wydatkową jeśli chodzi o NFZ. To oznacza, że przeznaczamy bardzo duże kwoty środków finansowych na terapie lekowe u tych pacjentów. W 2018 roku te wydatki sięgną około 170 milionów złotych, więc z perspektywy płatnika publicznego widać, że to jest priorytet. Owszem, część pacjentów zostaje bez terapii, ale taki problem mamy też w innych jednostkach chorobowych. Aby wyasygnować środki na to, żeby zapewnić leczenie pacjentom, którzy pozostają bez terapii w tym schorzeniu czy też np. w raku nerki, trzeba podjąć kompleksowe działania mające na celu patrzenie na system jako całość.

Jeżeli podejmujemy działania np. w obszarze raka piersi, które przyczyniają się do tego, że większość pacjentów jest leczona nie tylko w programach leczenia raka piersi, ale także w innych, jako płatnik publiczny oczekujemy wsparcia ze strony ekspertów i lekarzy, ponieważ spotykamy się z głosami, że te działania są przeciwko pacjentom. Ale to są działania nakierowane na to, by pacjentom umożliwić właśnie leczenie w dalszych liniach leczenia, chociażby w raku jelita grubego, bądź też w raku nerki, gdzie pacjenci pozostają, w obecnym kształcie programu lekowego bez opcji terapeutycznych po jednym z preparatów. Apelowałabym, aby środowisko skonsolidowało się z nami w sensie działań, które my podejmujemy, a mających na celu prowadzenie oszczędności, ale bez ograniczenia dostępu do opcji terapeutycznych, tylko takich oszczędności, które promują stosowanie chociażby odpowiedników leków. Takie działanie możemy podejmować oraz takie, które przyczyni się do stworzenia przestrzeni finansowej pozwalającej włączyć nowych pacjentów do terapii w różnych programach lekowych, nie tylko w tych, na które te działania są nakierowane.

NFZ jest płatnikiem publicznym, wykonuje i realizuje pewne decyzje ministra zdrowia. Myślę, że minister, rozważając refundację poszczególnych opcji terapeutycznych, bierze pod uwagę wszystkie czynniki. Mamy sporo takich terapii przełomowych, dla których wnioski o refundacje zostały złożone do MZ oraz toczą się postępowania. Dla ministra to wyzwanie, by ważyć wszystkie korzyści.

Tak samo dla płatnika, który później musi je sfinansować. Lista priorytetów, którą ma płatnik, też jest dość długa. Oczywiście, najchętniej finansowalibyśmy terapie, które są bardzo skuteczne i przynoszą korzyści dla pacjentów, powodują ich wyleczenie. Takich terapii w nowotworach może nie ma bardzo dużo, ale rzeczywiście nastąpiła istotna zmiana jeśli chodzi o długość przeżycia. Rozmowy z pacjentami, którym nie można już zaproponować opcji terapeutycznych, są trudne, ale zawsze będziemy się z takimi borykać. Bo nieustannie będą terapie, które na przykład są dostępne w USA albo zarejestrowane w Europie, a u nas nie będą refundowane. Jest więc to chyba problem systemowy relacji pacjent ? lekarz i kwestia odbycia trudnej rozmowy. Takie trudne rozmowy mają pewnie też miejsce, kiedy mamy do czynienia z terapiami, które mogą pogorszyć jakość życia, mimo że pacjent chciałby przejść tę terapię, to jej działania niepożądane powodują, że to leczenie staje się zwyczajnie uciążliwe.

Minister ma pewnie całą listę substancji czynnych, których procesy toczą się, są zaawansowane. I on będzie decydował, które z nich będą w pierwszej kolejności najpotrzebniejsze dla pacjentów. Trzeba zwrócić uwagę na to, że są jednostki chorobowe (mam tu na myśli akurat jednostki nieonkologiczne), które nie mają przypisanej żadnej terapii i myślę, że to głównie ich mogą dotyczyć rozważania ministra zdrowia.

Chcemy, by dla chorych pojawiła się dodatkowa opcja leczenia

Dr Barbara Radecka | Opolskie Centrum Onkologii

W ostatnich kilkunastu latach przeżycie chorych z zaawansowanym rakiem jelita grubego wyraźnie się wydłużyło. Jeszcze dwadzieścia parę lat temu tacy chorzy żyli średnio od sześciu do dziewięciu miesięcy. Kilka lat temu dzięki wprowadzeniu nowych leków życie pacjentów zostało wydłużone do kilkunastu miesięcy. Obecnie chorzy z zaawansowanym rakiem jelita grubego żyją około trzech lat, a wielu z nich znacznie dłużej. Ten postęp jest widoczny i w dużej mierze możliwy dzięki temu, że sięgamy po nowsze terapie i dajemy chorym szanse na kolejne linie leczenia. Niestety część chorych nie dociera do kolejnych linii leczenia. Choroba przebiega u nich na tyle dynamicznie, ich ogólna kondycja biologiczna jest na tyle słaba, że część z nich kończy swoje leczenie na pierwszej linii, a część na drugiej. Ale pozostaje też pewna grupa chorych, którzy przechodzą pierwszą linię leczenia, potem drugą, mija rok, dwa, trzy lata od rozpoznania zaawansowanego raka jelita grubego i dzięki skorzystaniu z dostępnych opcji leczenia są w ciągle w dobrym stanie. I wtedy następuje moment, kiedy lekarz prowadzący musi pacjenta poinformować o wyczerpaniu opcji leczenia. To jest sytuacja, która dla tych pacjentów nie jest absolutnie akceptowalna. Mówimy o tych chorych, którzy po dwóch liniach leczenia ciągle pozostają w dobrym stanie ogólnym.

Szacunki epidemiologiczne mówią, że to około półtora tysiąca osób w skali naszego kraju. Nie jest to więc wielka grupa. Natomiast skupiamy się tutaj na takiej grupie pacjentów, którzy pomimo dwu- czy trzyletniego leczenia z powodu zaawansowanej choroby pozostają w dobrym stanie, pełnią role rodzinne i społeczne, niejednokrotnie zawodowe, bo takich chorych również mamy. Oni wiedzą, że mają zaawansowaną chorobę, ale skoro stale są leczeni, to uważają, że tak będzie dalej. Nie za bardzo akceptują to, że opcje leczenia się wyczerpały. Spotykam się z takimi pacjentami, mającymi po czterdzieści kilka lat, którzy prowadzą własną działalność gospodarczą. I nagle mamy im powiedzieć, że nie ma dla nich dalszej opcji leczenia?

W kolejnej linii leczenia dla pacjentów z zaawansowanym rakiem jelita grubego korzystamy z programu stosowania substancji triflurydyna/tipiracyl. To jest terapia doustna, do stosowania w domu. Profil tolerancji jest korzystny i dobrze opanowany. Dawkowanie tego leku jest też na tyle przyjazne, że umożliwia nam zarządzanie tą dawką, zależnie od ewentualnych objawów niepożądanych. Chorzy naprawdę dobrze znoszą to leczenie, nie kończą go z powodu działań niepożądanych. Tak się praktycznie nie dzieje. Każdy, kto jest onkologiem, chociażby z dwuletnim stażem pracy, odbył wiele trudnych rozmów z pacjentem, to nasz powszedni i specyfika tej specjalizacji. Z drugiej strony chorzy są coraz bardziej świadomi i wiedzą, jakie są dostępne terapie, zadają więc coraz bardziej celowane pytania. Oczywiście, dyskutujemy o tym, jakie są możliwości poszerzenia opcji, natomiast mamy świadomość, czym dysponujemy. I możemy, oczywiście, chorym w jasny sposób tę informację przekazywać. Na pewno chcielibyśmy, żeby dla tej wąskiej grupy chorych pojawiła się dodatkowa opcja leczenia.

Chciałabym oddemonizować obraz pacjenta z zaawansowanym rakiem jelita grubego, leczonego przez dłuższy czas, bo on często w przestrzeni publicznej kojarzy się jako ktoś, kto wymaga stałej opieki, nie rokuje, dla kogo, uważamy, że kosztowne leczenie jest nie na miejscu. Takim chorym może być np. osoba siedząca z nami przy stole.

Opracowano na podstawie debaty Medexpressu ?Chorzy na raka jelita chcą się leczyć i żyć aktywnie?

Artykuł Postęp w leczeniu raka jelita grubego pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Pod koniec października na Zamku Królewskim w Warszawie odbyła się uroczysta gala Polskiego Towarzystwa Lekarskiego.

W uroczystości wzięli udział wybitni przedstawiciele środowiska medycznego i artystycznego, a także Samorządu Lekarskiego. Wśród dostojnych gości znalazł się m.in. Łukasz Szumowski, minister zdrowia.

Godność ?Medicus Nobilis? nadano dr. Franciszkowi Dudzikowi, aktywnemu członkowi PTL. Tytułem ?Medicus Perfectus? uhonorowano prof. Eugeniusza MuraGloria medicinaewskiego, który mimo sędziwego wieku wciąż dojeżdża ze Szczecina do pracy do szpitala w Gorzowie Wlkp. Uhonorowano tytułem i odznaczeniem ?Zasłużonemu PTL? m.in. dr Grażynę Perlińską-Siudę, red. Katarzynę Strzałkowską. Tytuł ?Bene Meritus? uzyskali: dr Hanka Kostrzewska, dr Elżbieta Szymańska, dr Halina Kryszk, dr Ewa Konkolewska-Myśliwiec. Podczas gali zostały wręczone odznaczenia PTL i medale ?Gloria medicinae?.

Dyplomem ?Przyjaciel po wsze czasy Polskiego Towarzystwa Lekarskiego? uhonorowano Przemysława Kieliszewskiego, dyr. Teatru Muzycznego w Poznaniu. Dyplom otrzymała dyr. Katarzyna Urbańska (Servier Polska) za wdrożenie programu profilaktyczno-edukacyjnego ?Wyłącz raka?. Dyplomami uhonorowano również prezes zarządu Katarzynę Kacperską i dyr. Wojciecha Grytę z firmy Novo Nordisk Polska.

Prof. Maciej Krzakowski otrzymał Honorową Nagrodę Zaufania Złoty OTIS za wprowadzenie koordynowanej opieki w onkologii.

Podczas uroczystości dr Jarosław Wanecki zaprezentował swoją książkę ?Ecce Medicus?.

Gala, jak zwykle miała piękną oprawę muzyczną. Zauroczeni goście słuchali dr Anny Kutkowskiej-Kass, dr Eweliny Sielskiej-Badurek, a także prof. Krzysztofa Bieleckiego.

Artykuł Dyplomy i Złoty OTIS na Zamku pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Polska onkologia musi się zmienić, jeśli chcemy lepiej leczyć nowotwory. Potrzebne są nie tylko nowe leki, ale też zmiana podejścia do leczenia. Jakie są dobre i słabsze strony polskiej onkologii 2018 roku?

Z prof. Maciejem Krzakowskim i prof. Adamem Maciejczykiem rozmawia Katarzyna Pinkosz

Co dobrego wydarzyło się w polskiej onkologii w ostatnim czasie?

Prof. Adam Maciejczyk: Na pewno ważne dla nas jest to, że dostrzeżono problem polskiej onkologii ? mówię to z punktu widzenia dyrektora szpitala oraz szefa Ogólnopolskiego Zrzeszenia Publicznych Centrów i Instytutów Onkologicznych. Zauważono, że jest problem z finansowaniem onkologii. Usłyszeliśmy nawet, że onkologia będzie priorytetem. To pewien przełom. Bardzo istotna była również zapowiedź zwiększonego finansowania ochrony zdrowia, w tym onkologii. Pojawiają się deklaracje poprawy finansowania, szczególnie świadczeń wyższej jakości. Jest propozycja zwiększenia wyceny świadczeń chirurgicznych w ośrodkach najbardziej doświadczonych, a także stworzenia ośrodków typu Breast Unit, zajmujących się kompleksowo leczeniem onkologicznym. To kroki w kierunku poprawy finansowania, ale też poprawy jakości leczenia. Bardzo dużo również dzieje się z punktu widzenia onkologii klinicznej.

Prof. Maciej Krzakowski: Żeby osiągnąć postęp, mierzony wyższym poziomem wyleczeń i lepszą jakością życia chorych na nowotwory, potrzebne są dwa elementy. O pierwszym mówił prof. Maciejczyk ? chodzi o koordynowanie organizacyjne i kliniczne. W pojęciu koordynowania mieści się też mierzenie efektywności oraz wskaźników bezpieczeństwa chorych. To wszystko wpływa także na jakość leczenia. Niewątpliwie fakt dostrzeżenia tego problemu jest bardzo korzystny. Oczywiście, wiele jest jeszcze w tym względzie do zrobienia.

Drugim elementem, który zdecyduje o sukcesie ? a sukcesem stanie się niwelowanie różnic pod względem wskaźników przeżyć między Europą Zachodnią a Polską (dziś ta różnica wynosi ok. 10 proc.) ? będzie kompleksowość postępowania, czyli rzeczywiste wdrożenie skojarzonego modelu leczenia. Przez wiele lat było tak, że ktoś zaczynał leczenie, ktoś inny kończył, a pomiędzy tymi podmiotami nie było komunikacji. Dzięki karcie DILO ? przy całej jej niedoskonałości, których jesteśmy świadomi ? został wprowadzony wymóg podejmowania decyzji terapeutycznych w ramach wielospecjalistycznych konsyliów. Moim zdaniem to ogromny sukces. W wielu ośrodkach zaczęły funkcjonować konsylia. Oczywiście, przed nami jeszcze daleka droga, wszystko wymaga utrwalenia w naszej mentalności, że w większości przypadków decyzje, jak mają wyglądać diagnostyka oraz leczenie, powinny zapadać kolegialnie.

To zmiany dotyczące całego systemu leczenia, jednak warto podkreślić, że ogromny postęp dokonał się ostatnio w Polsce w zakresie możliwości leczenia farmakologicznego.

Polscy chorzy zyskali dostęp do nowych terapii?

Prof. Maciej Krzakowski: Tak, pojawiło się wiele nowych programów lekowych lub poszerzony został zakres istniejących oraz jest większa elastyczność w ich tworzeniu. Są budowane w taki sposób, żeby uwzględniać potrzebę indywidualizacji postępowania. Nie wystarczy w tej chwili hasło: ?rak jelita grubego?, ?rak nerkowokomórkowy?, ?rak płuca? czy ?rak piersi?. Każdy z tych nowotworów oznacza wiele różnych sytuacji klinicznych wymagających innego podejścia. Naszym dążeniem jest to, żeby w każdym z programów lekowych znajdowały się opcje możliwe do zastosowania w indywidualnym przypadku.

Każdy pacjent będzie mógł być nieco inaczej leczony?

Prof. Maciej Krzakowski: Tak, leczenie powinno być zgodne z obrazem klinicznym i molekularnym nowotworu. Oczywiście terapie, które obecnie znajdują się w programach lekowych ? a szerzej mówiąc, w leczeniu farmakologicznym ? nie są jeszcze optymalne. Trzeba jednak podkreślić, że nastąpił ogromny napływ nowych technologii w leczeniu systemowym. Mam pełną świadomość, że nie jest łatwo udźwignąć finansowo je wszystkie w jednym momencie i konieczne stało się ewolucyjne podejście do wprowadzania nowych metod leczenia.

Co w polskiej onkologii powinno się zmienić?

Prof. Adam Maciejczyk: Na pewno w całym naszym środowisku są oczekiwania, że ten początek ? deklaracja zmian ? będzie miał swoje kontinuum, że nie będzie to jedynie zapowiedź, deklaracja, ogłoszenie planu, tylko rzeczywiście będzie on realizowany. Mam świadomość, że za tym wszystkim idą koszty. Przygotowujemy się do takich zmian organizacyjnych, żeby pieniądze, które pojawią się w budżecie na ochronę zdrowia, były właściwie zagospodarowane. Nasze oczekiwania to kontynuacja tego procesu przez wiele lat. Chcielibyśmy, by poprawa sytuacji onkologii w Polsce była kontynuowana ? bez względu na to, co dzieje się w polityce.

Ważna jest dla nas też poprawa wyceny pewnych świadczeń, szczególnie chirurgicznych. Chirurgia jest niezmiernie ważnym elementem. Od jakości chirurgii zależy późniejsza terapia, zastosowanie radioterapii i farmakoterapii. Mówię dużo o pieniądzach, jednak bez nich nie będzie poprawy jakości.

Wiele ośrodków w Polsce ma kontrakty na leczenie onkologiczne z NFZ, wiele z nich leczy po kilku pacjentów rocznie?

Prof. Maciej Krzakowski: Dam przykład: leczenie chorych na raka płuca za pomocą inhibitorów EGFR. Wymaga to dużego doświadczenia, tymczasem w Polsce obecnie 95 ośrodków ma podpisane kontrakty na to leczenie. Wiele z nich leczy kilku chorych rocznie. Jakie można mieć wtedy doświadczenie? Na drugim biegunie są ośrodki, które leczą kilkudziesięciu lub nawet ponad stu chorych. Przekłada się to na wyniki leczenia.

Prof. Adam Maciejczyk: Podobnie jest w chirurgii, dlatego pokazujemy ten problem i kierunek, w jakim należy iść, by go rozwiązać. Tu nie chodzi o centralizację procesu leczenia, tylko o jego jakość. W sumie jest 2640 podmiotów w Polsce, które mają podpisaną umowę na realizację pakietu onkologicznego. Przy jego wprowadzeniu zabrakło pewnych bezpieczników dla systemu. Zmiany, które pojawiły się w ubiegłym roku w pakiecie onkologicznym, idą w dobrym kierunku. Chcemy jednak ? taki był też pomysł ze strony NFZ ? dodatkowo premiować te ośrodki, które leczą więcej chorych i mają duże doświadczenie.

Jaka byłaby w takim razie rola tych mniejszych ośrodków onkologicznych? Nie znikną z systemu?

Prof. Adam Maciejczyk: Jak najbardziej jest dla nich miejsce w systemie, jednak powinny współpracować z dużymi centrami.

Prof. Maciej Krzakowski: Niejednokrotnie systemowe leczenie przeciwnowotworowe prowadzimy przez wiele miesięcy, powtarzamy kolejne cykle w rytmie co kilka tygodni. Trudno oczekiwać, żeby chory za każdym razem przyjeżdżał kilkadziesiąt kilometrów lub nawet więcej do dużego ośrodka. Wystarczą konsultacje raz na 3-4 cykle leczenia, by ocenić jego skuteczność. Sama realizacja leczenia może odbywać się w mniejszym ośrodku ? jednak pod nadzorem ośrodka koordynującego.

Jakie są jeszcze słabe punkty polskiej onkologii?

Prof. Maciej Krzakowski: Na pewno wymaga udoskonalenia dobra rejestracja leczenia, czyli stworzenie rejestrów chorych. Bez tego nie będziemy mogli sprawdzić efektywności terapii, zapewnić właściwej dla potrzeb inwestycji w środki trwałe i kadrę. Drugi problem to słabość określonych obszarów diagnostyki: myślę o diagnostyce patomorfologicznej i molekularnej. Bez tego nie będziemy w stanie prawidłowo leczyć. Jest za mało specjalistów, jeśli chodzi o diagnostykę patomorfologiczną, a diagnostykę molekularną dopiero musimy stworzyć. Dobra diagnostyka to podstawa przy farmakoterapii, powinna być w większym stopniu brana pod uwagę przy zastosowaniu radioterapii.

Trzecim ważnym elementem są kadry. Za mało jest patomorfologów, biologów molekularnych, chirurgów, radioterapeutów, onkologów klinicznych. Wskaźnik 1 onkolog kliniczny na 60-65 tys. osób był stworzony w czasach, gdy onkologia kliniczna dysponowała o wiele mniejszym spektrum możliwości. Obecnie jest ich znacznie więcej i więcej obserwujemy powikłań, które są nieodłączną częścią leczenia, także powikłań nietypowych. W Polsce powinno być około 1200 onkologów klinicznych, a tymczasem jest nas niewiele ponad 800. Ok. 40 lekarzy co roku uzyskuje tę specjalizację, ale nie wszyscy pozostają w Polsce w tym zawodzie.

Prof. Adam Maciejczyk: Niestety, to wszystko to nie są kwestie, które można będzie w szybki sposób rozwiązać.

Oznacza to, że jeszcze długo pacjent w Polsce nie będzie zaopiekowany tak dobrze i kompleksowo, jak powinien?

Prof. Maciej Krzakowski: Ja myślę, że pacjent wcale nie jest zaopiekowany tak źle: wskaźniki przeżyć pięcioletnich co prawda różnią się w Polsce i krajach zachodnich, jednak nie są to różnice gigantyczne. Jest poprawa. Przykład: kilkanaście lat temu wskaźnik pięcioletnich przeżyć w raku jelita grubego ? na który rocznie zachorowuje 19 tys. osób w Polsce ? wynosił około 25 proc. Obecnie wynosi on 48 proc. Jak widać, jest postęp, choć na pewno jeszcze nie taki, jakiego byśmy oczekiwali.

Prof. Adam Maciejczyk: Zmiany, których będziemy świadkami w najbliższym czasie, są konieczne w całej medycynie, nie tylko w onkologii. Trzeba odbarczyć onkologów: jest ich za mało, a jeszcze muszą wykonywać szereg działań administracyjnych. Koniecznością jest wprowadzenie asystentów, sekretarek medycznych.

Ważne jest również konsekwentne działanie. Krok po kroku staramy się zapewnić pacjentom coraz lepszą opiekę. W Dolnośląskim Centrum Onkologii już udało nam się stworzyć oddział Breast Unit, w którym staramy się otoczyć kompleksową opieką kobiety chore na raka piersi. Oczywiście, takie centra prościej tworzyć w raku piersi niż w raku płuca, ale o tym też myślimy.

Bardzo optymistyczne jest to, że mówimy jednym głosem, mimo że nasze środowisko jest duże i różnorodne.

Obydwaj panowie nie tylko uczestniczycie, ale przede wszystkim tworzycie zmiany w polskiej onkologii. To duża satysfakcja?

Prof. Adam Maciejczyk: Bardzo się cieszę, że ten proces zmian w polskiej onkologii trwa, ale satysfakcję odczuję dopiero przy realnym zamknięciu pierwszego etapu. W tej chwili jest więcej przed nami, niż za nami. Do końca czerwca przedłożymy ministrowi zdrowia propozycje zmian organizacyjnych w zakresie onkologii: kompleksowych, koordynowanych. Satysfakcja zaś będzie, gdy ta koncepcja zostanie przyjęta i będzie realizowana.

Prof. Maciej Krzakowski: Satysfakcję daje każde działanie, które zmierza do poprawy czegoś, co funkcjonowało nie najlepiej. Do 30 czerwca mamy przekazać ministrowi zdrowia naszą propozycję zmian. Potem będzie dyskusja na ten temat, a następnie ? jeśli zostaną one zaakceptowane ? przeprowadzenie pilotażu. Nie proponujemy wprowadzenia zmian bez sprawdzenia realiów. Brak pilotażu był błędem pakietu onkologicznego. Wprowadzono go bez wstępnego przetestowania ­? a szkoda, bo być może pokazałoby jego mankamenty.

Chcielibyśmy przeprowadzić pilotaż w 2-4 województwach, różnych pod względem wielkości populacji, terytorium i istniejącego systemu organizacyjnego. W małych województwach, jak np. opolskim, centralizacja dobrze się sprawdza. Ale w dużych, jak np. warmińsko-mazurskim czy mazowieckim, nie można po prostu stworzyć jednego centralnego ośrodka.

Zwykle każdy specjalista uważa, że jego specjalizacja jest najważniejsza. Panowie mają różne specjalizacje, a mimo to udaje się wam współpracować.

Prof. Maciej Krzakowski: Bez współpracy nie da się osiągnąć sukcesu. Minęły już czasy, gdy pojedynczy głos przesądzał o wszystkim. ?Eminence Based Medicine?, czyli ?medycyna oparta na własnym przekonaniu?, odeszła już w przeszłość. Stopień komplikacji w onkologii jest zbyt duży, żeby udało się wyleczyć pacjenta bez współpracy wielospecjalistycznej. Wielu lekarzy rozumie już, że podejmowanie decyzji tylko w oparciu o własne zdanie nie zawsze jest dobre. Decyzje powinny być podejmowane zespołowo.

Kiedy przed laty pojechałem pierwszy raz na stypendium zagraniczne, w szpitalu w Amsterdamie zadziwiło mnie to, że regularnie, kilka razy w tygodniu, odbywały się wielospecjalistyczne konsylia, w których uczestniczyli chirurdzy, radioterapeuci, onkolodzy kliniczni, diagności. Dyskutowali w sposób otwarty, nieskrępowany hierarchią. Każdy miał prawo powiedzieć, co uważa, a decyzje podejmowano kolegialnie. Większość lekarzy obecnie w Polsce zajmujących się chorymi na nowotwory jest przekonana, że decyzje powinno się podejmować wspólnie.

Warto przypomnieć, że to wszystko: ośrodki kompleksowego leczenia i konsylia lekarskie to pomysł prof. Koszarowskiego.

Prof. Maciej Krzakowski: Tak, to prof. Koszarowski wprowadził sieć ośrodków onkologicznych w Polsce. Szwedzi wtedy przyjeżdżali podpatrywać nas i naśladować. Niestety, zostało to potem w Polsce zaniedbane, a onkologia była przez lata źle finansowana.

Prof. Adam Maciejczyk: Niestety, jak widać, uczeń przerósł mistrza. Prof. Koszarowski był wizjonerem. Myślę, że podejście konsyliacyjne, do którego dziś chcemy wracać, jest niezbędne. Nie tylko zresztą w onkologii i medycynie, ale również w życiu.

Artykuł Sukcesy, wyzwania, oczekiwania pochodzi z serwisu Świat Lekarza.