Terapie z wykorzystaniem limfocytów T regulatorowych coraz wyraźniej zmieniają obraz współczesnej diabetologii. – Dziś w cukrzycy typu 1 możemy zaoferować jedynie substytucję insuliną. Tymczasem terapia Tregowa uderza w przyczynę choroby i realnie modyfikuje jej przebieg – mówi prof. Piotr Trzonkowski w rozmowie z Ewą Podsiadły-Natorską

Tegoroczna Nagroda Nobla zwróciła uwagę świata na komórki T regulatorowe. Na ile pana zdaniem to wyróżnienie realnie przybliża dopuszczenie terapii Tregowych na rynku amerykańskim? A co z Polską?

Kilka dni przed ogłoszeniem tegorocznych laureatów Nobla FDA wyraziła zgodę na przyśpieszoną ścieżkę do autoryzacji rynkowej leczenia limfocytami Tregs choroby przeszczep przeciw gospodarzowi preparatem komórkowym firmy Orca Bio. Będzie to zatem pierwszy rynkowo dostępny preparat limfocytów Tregs. Trochę szkoda, bo nasz zespół w tej chorobie zastosował te komórki jak pierwszy na świecie w 2008 roku, a założyciele Orca Bio to nasi znajomi.

W Polsce – a właściwie Europie, bo terapie komórkowe autoryzowane są centralnie przez Europejską Agencję Leków – również w zeszłym miesiącu wystąpiliśmy o autoryzację dla naszej terapii i czekamy na dalsze kroki, bo to długi administracyjny proces. Poprosiliśmy o pomoc także polskie władze, bo rejestracja oznaczałaby, że Polska miałaby pierwszy oryginalny lek komórkowy, który można by oferować w całej Europie. Biorąc pod uwagę, że terapie komórkowe i genowe to obecnie najnowocześniejsze leczenie, jakie można zaoferować pacjentowi, stawiałoby to nasz kraj w pozycji kraju oferującego przełomową technologię. W farmacji jeszcze chyba nie byliśmy w takim miejscu.

Jak sytuacja wygląda obecnie?

Po roku długich bojów udało nam się odnowić posiadaną wcześniej już zgodę na prowadzenie tej terapii w formule tzw. wyjątku szpitalnego. To trochę taka proteza, ścieżka ograniczona do naszego kraju. W wielu europejskich krajach jest sposobem na tańszą terapię komórkową (terapie komórkowe są nowoczesne, ale też bardzo drogie); w Polsce nadal trochę nie mamy pomysłu na ten sposób prowadzenia terapii.

Natomiast nie „zasypujemy gruszek w popiele” i prowadzimy kolejne badania kliniczne. W 2025 roku w dziesięciu czołowych ośrodkach akademickich diabetologii dziecięcej w Polsce zaczęliśmy rekrutację do badania z TREGS u dzieci w okresie przedobjawowym cukrzycy typu 1. Współczesna diagnostyka daje nam możliwości wyłapania pacjentów w populacji, zanim pojawią się pierwsze objawy. Podanie terapii u takiego pacjenta może zatrzymać chorobę w tym momencie. Pacjent nigdy nie doświadczy objawów, klinicznie będzie zdrowy. Na to liczymy.

Kolejną generacją leku w tej chorobie będzie terapia in vivo, preparat oparty o RNA – rodzaj instrukcji dla limfocytów Tregs. Informacja wstrzykiwana pacjentowi jak szczepionka, która będzie selektywnie indukować w organizmie pacjenta limfocyty Treg odpowiedzialne za ochronę przed cukrzycą typu 1.

Prowadzimy także przygotowania do badań klinicznych z limfocytami Treg modyfikowanymi genetycznie, tzw. CAR-Tregs. W 2026 roku rozpoczniemy takie badanie w chorobach neurozapalnych (MS i ALS).

PolTREG prowadzi najbardziej zaawansowane projekty Tregowe w cukrzycy typu 1 na świecie. Co dziś decyduje o tym, że terapia może być uznana za przełomową (breakthrough therapy) w Stanach Zjednoczonych oraz na świecie?

To prawda, jesteśmy bardzo daleko w leczeniu nieuleczalnej dzisiaj choroby. W zeszłym miesiącu opublikowaliśmy bardzo pozytywne wyniki 12-letnich obserwacji naszych pacjentów leczonych w pierwszych badaniach klinicznych. Nawet po takim czasie widzimy efektywność i świetny profil bezpieczeństwa terapii. Tak jak wspomniałem, dossier naszego leku także z tymi wynikami złożyliśmy do procedur dopuszczenia do obrotu w EMA. I to pewnie jest kwintesencja tej przełomowości.

Po pierwsze, terapia musi odnosić się do tzw. niezaspokojonej potrzeby medycznej, czyli choroby, w której nie ma skutecznego leczenia. Po drugie, najlepszą terapią jest ta, która modyfikuje przebieg choroby, uderza w przyczynę. Po trzecie, terapia musi udowodnić swoją skuteczność, ale musi być także bezpieczna w długim okresie. Terapia Tregs właśnie taka jest – leczy cukrzycę typu 1, gdzie dzisiaj możemy zaoferować jedynie substytucję insuliną. To terapia aktywnie zmieniająca błędną reaktywność układu odpornościowego będącą przyczyną choroby. Wreszcie, mamy już długoletnie dowody na skuteczność i bezpieczeństwo.

Czy widzi pan różnice pomiędzy EMA a FDA w podejściu do terapii komórkowych? Który regulator ma obecnie bardziej sprzyjające warunki dla Tregów?

FDA jest odważniejsza i bardziej otwarta na nowe terapie oraz ułatwienia regulacyjne służące szybkiemu dostępowi do leków dla pacjenta. Warto wspomnieć o ostatniej inicjatywie, gdzie FDA oświadczyła, że będzie dążyła do możliwości rejestracji terapii po jednym udanym badaniu klinicznym albo przykład badań klinicznych „N=1” (na jednym pacjencie) w chorobach rzadkich, gdzie ciężko jest przeprowadzić regularne badania.

Wracając do Nagrody Nobla – jak wpłynęła ona na inwestorów i globalne środowisko naukowe? Czy PolTREG odczuwa wzrost zainteresowania partnerstwami lub finansowaniem?

O tak. W świecie komercyjnego biotechu mamy dzisiaj golden rush w technologiach Tregowych. Bierzemy w nim udział, jesteśmy dostrzegani jako firma i zespół o bardzo dużym doświadczeniu, co na pewno nam pomaga.

Świetna wiadomość. A patrząc 3–5 lat do przodu: czy realny jest scenariusz, w którym terapia Tregowa stanie się pierwszą zaakceptowaną immunoterapią modyfikującą przebieg cukrzycy typu 1?

Mam nadzieję, że szybciej. Tak jak wspomniałem, złożyliśmy dokumenty do autoryzacji. Jeśli mogę tutaj zaapelować o wsparcie, to chciałbym o to poprosić nasze Ministerstwo Zdrowia i Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych. Jest to zawsze proces, który odbywa się z pomocą regulacyjnych instytucji krajowych. A chodzi o terapię, która powstała w Polsce, została opracowana przez polskich naukowców, za polskie pieniądze. Tutaj płacimy podatki. To nasza – mam nadzieję – wspólna sprawa.

Prof. dr hab. n. med. Piotr Trzonkowski
immunolog, transplantolog, lider innowacji medycznych, kierownik Zakładu Immunologii Klinicznej i Transplantologii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, prezes PolTREG

Artykuł To może być pierwsza terapia, która zatrzyma cukrzycę typu 1 pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

PolTREG SA, lider w innowacyjnych terapiach immunologicznych, nawiązał strategiczną współpracę naukową z trzema wybitnymi autorytetami w dziedzinie diabetologii i neuroimmunologii: prof. Jayem Skylerem, prof. Desmondem Schatzem oraz prof. Lawrencem Steinmanem. Uznani eksperci dołączyli do rady naukowej (Scientific Advisory Board) amerykańskiej spółki zależnej Immuthera

• Zaangażowanie ekspertów stanowi dowód najwyższej jakości prowadzonych przez PolTREG badań oraz potwierdza, że firma realizuje swoje projekty zgodnie z najnowszą wiedzą naukową i światowymi standardami.
• Nawiązanie tej współpracy to kolejny krok wzmacniający obecność PolTREG na rynku amerykańskim.

– Dołączenie do naszej rady naukowej trzech wybitnych amerykańskich ekspertów – prof. Skylera, prof. Schatza i prof. Steinmana – umacnia pozycję PolTREG jako jednego z globalnych liderów terapii komórkowych i immunologicznych. Ich wiedza, doświadczenie i autorytet naukowy dają nam istotną przewagę strategiczną. Dzięki ich wsparciu nasze badania i programy kliniczne pozostają zgodne z najwyższymi standardami naukowymi i troską o pacjenta. To nie tylko szansa na przyspieszenie rozwoju przełomowych terapii dla cukrzycy typu 1 i innych chorób autoimmunologicznych, lecz także istotne wzmocnienie merytoryczne i wizerunkowe naszej działalności badawczej. Rada naukowa będzie pełnić kluczową rolę w ocenie projektów i budowaniu międzynarodowych partnerstw – mówi prof. Piotr Trzonkowski, prezes zarządu i współzałożyciel PolTREG SA.

PolTREG intensyfikuje swoją obecność na rynku amerykańskim. W połowie czerwca powołał amerykańską spółkę w 100 proc. zależną Immuthera, zarejestrowaną jako C Corporation w stanie Delaware.

– Komórki Treg odgrywają kluczową rolę w utrzymaniu homeostazy układu odpornościowego. W związku z tym ich produkcja przez PolTREG i Immunotherę daje nadzieję na wyleczenie lub kontrolę chorób autoimmunologicznych, w tym cukrzycy typu 1 – mówi prof. Desmond Schatz.

– Cieszę się, że mogę doradzać PolTREG i Immuthera podczas badań klinicznych ich przełomowej technologii – dodaje prof. Lawrence Steinman.

Prof. Jay Skyler – globalny autorytet w terapii cukrzycy typu 1

Profesor Jay Skyler jest jednym z najbardziej wpływowych naukowców w dziedzinie diabetologii. Jego dorobek naukowy zrewolucjonizował leczenie cukrzycy typu 1 na świecie. To właśnie on jako jeden z pionierów wprowadził koncepcję samokontroli poziomu glukozy przez pacjentów oraz intensywnej insulinoterapii, opracowując algorytmy, które do dziś stanowią podstawę leczenia. Jako przewodniczący międzynarodowych badań DPT-1 i TrialNet prowadził przełomowe prace nad zapobieganiem cukrzycy typu 1, inicjując badania nad immunoterapią i ochroną komórek beta. Prof. Skyler jest także założycielem prestiżowego czasopisma Diabetes Care oraz laureatem najważniejszych nagród amerykańskich i międzynarodowych organizacji diabetologicznych.

Prof. Desmond Schatz – lider w prewencji i leczeniu cukrzycy typu 1

Profesor Desmond Schatz od ponad 40 lat prowadzi badania dotyczące genetyki, immunopatogenezy oraz prewencji cukrzycy typu 1, koncentrując się szczególnie na wczesnym wykrywaniu i leczeniu tej choroby u dzieci. Jego prace przyczyniły się do rozwoju programów wczesnego wykrywania i monitorowania ryzyka cukrzycy. Jako główny badacz w licznych projektach finansowanych przez National Institutes of Health i Juvenile Diabetes Research Foundation (JDRF) prof. Schatz nie tylko rozwija nowe terapie, ale także kształci kolejne pokolenia naukowców i lekarzy. Jego wkład w rozwój diabetologii został doceniony licznymi nagrodami, w tym prestiżowym Medalem Bantinga i nagrodą JDRF za wybitne osiągnięcia w badaniach klinicznych.

Prof. Lawrence Steinman – pionier terapii w neuroimmunologii i autoimmunologii

Prof. Steinman zrewolucjonizowały neuroimmunologię i leczenie chorób autoimmunologicznych. Jego badania na Uniwersytecie Stanforda doprowadziły do powstania Natalizumabu (Tysabri), pierwszego zatwierdzonego przeciwciała monoklonalnego w leczeniu stwardnienia rozsianego, obecnie standardu terapii na całym świecie. Z kolei jego prace nad rolą wirusa Epsteina-Barr w rozwoju stwardnienia rozsianego oraz nad mechanizmami autoimmunizacji otworzyły nowe perspektywy leczenia chorób neurologicznych i autoimmunologicznych, w tym cukrzycy typu 1. Profesor Steinman jest członkiem amerykańskiej National Academy of Sciences oraz laureatem szeregu międzynarodowych nagród za osiągnięcia naukowe.

W ostatnich miesiącach do grona partnerów PolTREG dołączyli: amerykański bank inwestycyjny Noble Capital Markets, Inc. oraz firma Kinexum Services LLC, która wspiera PolTREG w procesie rejestracji terapii TREG w Stanach Zjednoczonych. PolTREG rozpoczął również współpracę ze szwajcarską firmą Antion Biosciences, z którą rozwija nową generacją allogenicznych terapii Treg.

PolTREG złożył do FDA wniosek o spotkanie Pre-IND. Spotkanie pre-IND to istotny etap, który pozwoli na omówienie z FDA planów dotyczących badań klinicznych i rejestracji terapii.

Artykuł PolTREG SA: światowej klasy autorytety dołączają do rady naukowej amerykańskiej spółki zależnej pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

W Ośrodku Wparcia Badań Klinicznych UMB zespół prof. Artura Bossowskiego sprawdzi, czy można opóźnić rozwój cukrzycy u dzieci na bardzo wczesnym etapie jej wykrycia, stosując terapię komórkową. To pionierskie badanie w skali Europy.

Prof. Artur Bossowski, kierownik Kliniki Pediatrii, Endokrynologii, Diabetologii z Pododdziałem Kardiologii Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku, realizuje przesiewowe badania dzieci pod kątem wczesnego wykrywania cukrzycy typu 1. Po przebadaniu blisko 4 tys. dzieci (tylko z Podlaskiego) okazało się, że predyspozycję do rozwoju tej choroby stwierdzono u 1,2 proc. maluchów w wieku 1–9 lat (to dzieci, które nie pochodzą z grup ryzyka).

Teraz zespół prof. Bossowskiego otworzył ośrodek do terapii PolTreg w celu terapii komórkami T-regulatorowymi i RTX-u dzieci w fazie przedkliniczniej cukrzycy typ 1 w fazie 1. Na razie jest to pierwszy taki ośrodek w Polsce. Docelowo będzie ich osiem lub dziewięć (ich pracę będzie koordynował zespół prof. Bossowskiego).

Faza 1 cukrzycy to bardzo wczesny moment jej wykrycia. Dziecko nawet nie czuje, że jest chore, nie ma żadnych objawów. Lekarze poza zaleceniami dietetycznymi, czy dotyczącymi aktywności sportowej, nie są w stanie mu jakkolwiek pomóc. Aby działać, muszą czekać aż choroba się rozwinie! W Stanach Zjednoczonych, Kanadzie i Izraelu dostępny jest lek teplizumab przeciwciało monoklonalne przeciwko limfocytom T, które spowalnia o 3 lata rozwój choroby z fazy drugiej przedklinicznej cukrzycy do fazy trzeciej (w Europie lek nie jest zatwierdzony). W Polsce lekarze są w stanie reagować dopiero w trzeciej fazie choroby, kiedy ta już mocno dotyka organizmu dziecka.

Szansą na przełom są wyniki badań prof. Piotra Trzonkowskiego, kierownika Zakładu Immunologii Klinicznej i Transplantologii z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, który od wielu lat leczy pacjentów w fazie trzeciej cukrzycy zastosowaniem komórek T-regulatorowych. Wyniki jego badań są na tyle obiecujące, że od kilku lat są wdrażane przez spółkę PolTreg SA (profesor jest jej prezesem). Spółka realizuje grant badawczy Agencji Badań Medycznych o nazwie PreTreg, który sprawdzi skuteczność tej terapii u dzieci 6–16 lat z wykrytą cukrzycą w fazie 1.

– Każde spowolnienie procesu autoimmunizacji, czyli opóźnienie rozwoju choroby, będzie sukcesem. Trudno powiedzieć jeszcze, ile to będzie, jak długo, bo to badanie pionierskie – tłumaczy prof. Artur Bossowski.

Sam udział w badaniu będzie polegał na przyjęciu przez małego pacjenta w odstępie kilku miesięcy dwóch dawek preparatu. Dodatkową trudnością jest fakt, że ten musi być podany w 24 godziny od wyprodukowania (fabryka znajduje się w Gdańsku). Uczestnictwo w programie badawczym jest bezpłatne.

Projekt PreTreg jest badaniem klinicznym, czyli koniecznym etapem sprawdzenia skuteczności terapii przed ewentualnym wprowadzeniem leku do użytku. W jego ramach zaplanowano przebadanie 150 pacjentów (w tym grupa kontrolna otrzymująca placebo). Zgodę na to badanie wydała Europejska Agencja Leków.

Artykuł Czy da się opóźnić rozwój cukrzycy? Badania w Ośrodku Badań Klinicznych UMB pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Pfizer ogłosił, że ma już gotową szczepionkę przeciw COVID-19, o skuteczności 90 proc. Jest tak skonstruowana, że powinna być skuteczna także w przypadku osób starszych ? mówi prof. Piotr Trzonkowski, immunolog, kierownik Zakładu Immunologii Medycznej Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego.

Pfizer ogłosił sukces: jest szczepionka przeciw COVID: jak działa? Faktycznie jest tak skuteczna?  

Zwykle w szczepionkach znajdują się całe, ale zabite drobnoustroje, albo tylko ich fragmenty: najczęściej fragmenty najbardziej immunogennego białka, czyli takiego, które wywołuje nadmierną reakcję na drobnoustrój.

Ta szczepionka jest zrobiona inaczej: ona w pewien sposób naśladuje działanie wirusa w komórce. Zawiera bardzo stabilny fragment nici kwasu nukleinowego (zwykle jest to sekwencja również z jakiegoś neutralnego wirusa, np. szczepionka konkurencji wręcz wykorzystuje całe adenowirusy), do którego wkodowane zostały wybrane fragmenty materiału genetycznego wirusa SARS-CoV-2. Taki konstrukt wraz z materiałem genetycznym zjadliwego wirusa wnika do naszych komórek i dopiero tam jest replikowany. Czyli: wraz ze szczepionką nie jest podawany fragment białka, tylko matryca do produkcji tego białka. Nasze własne komórki dopiero na tej matrycy produkują immunogenne białka koronawirusa i w kontrolowany sposób prezentują je naszemu układowi odpornościowemu. Dzięki temu układ odpornościowy w bezpiecznych warunkach ma szansę wytworzyć mechanizmy rozpoznające i niszczące takie obce białka. Należy zaznaczyć, że to fragmenty białek, a nie cały wirus SARS-COV-2 jest prezentowany, a więc nie ma zagrożenia wywołania prawdziwej choroby COVID-19.

Odpowiedź immunologiczna po takiej szczepionce jest bardziej różnorodna: powstają nie tylko przeciwciała odpornościowe, ale też limfocyty T ?tropiące? i niszczące wirusa. Odpowiedź immunologiczna jest też silniejsza, ponieważ ilość białka wirusowego nie jest limitowana dawką, którą wstrzykujemy w szczepionce, tylko tym, jak odpowiada nasz układ odpornościowy. Taki system działania szczepionki jest szczególnie korzystny dla osób starszych oraz tych, które mają problem z odpowiedzią immunologiczną. Dzięki temu ich organizm ma więcej czasu, by wytworzyć odpowiedź na koronawirusa. W przypadku zakażenia prawdziwym wirusem SARS-CoV-2 po takim szczepieniu, wykształcone różnorodne mechanizmy układu odpornościowego rozpoznają białka wirusa i zabijają go, a także wszystkie komórki, w których wirus się namnaża, zapobiegając  chorobie.

Osoby starsze zwykle słabiej reagują na szczepionki. Jest szansa, że szczepionka przeciw koronawirusowi będzie ona u nich skuteczna?

Na pewno starsze osoby będą reagowały gorzej niż osoby młode. W pierwszej fazie badań tej szczepionki odpowiedź ludzi starszych była o około połowę mniejsza niż u młodych. Mimo wszystko sądzę, że ten sposób skonstruowania szczepionki będzie w stanie wymusić odporność wystarczającą do zabezpieczenia pacjenta przed ciężką postacią COVID-19. Skądinąd, jest to zjawisko znane z innych szczepień. Na przykład, osoby starsze szczepione przeciw grypie często nie rozwijają idealnej odporności, ale w przypadku zetknięcia się z wirusem grypy, przebieg choroby jest u nich znacznie łagodniejszy. A przecież o to chodzi w zakażeniu SARS-CoV-2: taka osoba po szczepieniu może co prawda mieć objawy lekkiego przeziębienia do przechorowania w domu, ale nie rozwinie wymagającej respiratora ciężkiej niewydolności oddechowej, która jest zasadniczym problemem w tej pandemii. Warto się szczepić. Ja bardzo czekam na szczepionkę i jeśli tylko będę mógł, to na pewno będę pierwszy, który się zaszczepi.

Artykuł Prof. Piotr Trzonkowski: Szczepionka naśladuje działania koronawirusa w komórkach pochodzi z serwisu Świat Lekarza.