Polskie Towarzystwo Postępów Medycyny – Medycyna XXI zaprasza na IV edycję ogólnopolskiej konferencji, która odbędzie się 20 czerwca 2026 roku. Wydarzenie będzie poświęcone najnowszym osiągnięciom w medycynie oraz nowoczesnym kierunkom w opiece zdrowotnej

„Naszą ambicją jest, żeby konferencja dostarczyła lekarzowi – na co dzień skupionemu na jednej specjalizacji – wiedzy o tym, co dzieje się w innych specjalizacjach. Takie spojrzenie z lotu ptaka sprawia, że czujemy się bardziej kompetentni w doradzaniu i kierowaniu naszego pacjenta, niezależnie czy jego podstawowym problemem jest nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, depresja, zaburzenia lipidowe, niewydolność serca, migotanie przedsionków, otyłość, POChP czy astma. O postępach w każdej z tych chorób wypada coś wiedzieć” – przekonują organizatorzy.

W porannej sesji zostanie poruszona kwestia „stanu ducha”. „Rozmawiać będziemy o psyche i jego wpływie na soma. W sesji tej wrócimy do zagadnień diagnozy i terapii zaburzeń depresyjnych, lękowych, stresie pourazowym. Pomówimy o wpływie tych zaburzeń na zdrowie mentalne, ale i krążeniowo-naczyniowe. W ten sposób odniesiemy się też do nowych wytycznych Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) dotyczących wpływu zdrowia psychicznego na choroby układu krążenia z 2025 roku. W gronie specjalistów omówimy zagadnienia interakcji pomiędzy psychiatrą – internistą – kardiologiem a onkologiem”.

Następna sesja dotyczyć będzie prewencji. „Omówimy w niej 12 drogowskazów długowieczności, bowiem o tylu mówią wytyczne prewencyjne rozsiane w różnych dokumentach, w tym te z wytycznych ESC z 2024 roku dotyczących przewlekłych zespołów wieńcowych. Odpowiemy na pytanie, jak uniknąć/opóźnić/spowolnić miażdżycę i będą to nie tylko rady farmakologiczne, ale i te dotyczące wysiłku fizycznego, w końcu w 2026 roku oczekiwać będziemy nowych wytycznych ESC dotyczących ruchu i rehabilitacji. Nie zabraknie nowego spojrzenia na prewencję (znaczenie szczepień, immunizacji, jakości snu, aktywności seksualnej, walki z zanieczyszczeniami powietrza)”.

Podczas konferencji odbędzie się sesja o nowych lekach zarejestrowanych w ciągu ostatniego roku od poprzedniej konferencji. „Z reguły koncentrujemy się na lekach hipotensyjnych, antyhiperglikemicznych, hipolipemizujących. Dużo powiemy o dyslipidemii (nowe wytyczne terapii dyslipidemia ESC z 2025 roku), przyjrzymy się zmieniającym się wytycznym niewydolności serca (zapowiadane na 2026 rok wytyczne ESC niewydolności serca), pochylimy się nad 6 milionami (tak! Nie 4,5 milionami jak przez lata uważaliśmy) pacjentów z przewlekłą chorobą nerek w Polsce, zwłaszcza że na 2026 rok zapowiadane są pierwsze w historii kardionefrologiczne wytyczne ESC (a przecież wciąż dumni jesteśmy z nowoczesnych wytycznych kardiodiabetologicznych czy kardioonkologicznych, o których też wielokrotnie wspomnimy)”.

Kolejna sesja – zabiegowa – nie tylko związana będzie z rozszerzającymi się kompetencjami kardiologii inwazyjnej i trudnych decyzjach diagnostyczno-terapeutycznych u różnych pacjentów (jesteśmy przecież świeżo po publikacji wytycznych ESC z 2025 roku dotyczących wad zastawkowych serca, leczenia chorób zapalnych mięśnia sercowego); coraz częściej leczymy osoby w wieku podeszłym, z ryzykiem krwawień, ryzykiem zatorowo-zakrzepowym, dbamy nie tylko o długość życia, ale i o jego jakość, proponując coraz bardziej wyszukane zabiegi, w tym stomatologiczne, osobom starszym, przewlekle chorym.

W gronie lekarskim i pozalekarskim dyskutować będziemy również o szczepionkach. Nie zabraknie opinii wybitnych wakcynologów i wirusologów. A na koniec zastanowimy się nad rolą lekarzy rodzinnych w terapii, ale i profilaktyce. Podsumujemy doświadczenia opieki koordynowanej i zaprezentujemy projekt edukacji zdrowotnej dorosłych realizowany przez PTPM.

Konferencja odbędzie się w formule hybrydowej i jest bezpłatna. Organizatorzy zapraszają lekarzy wszystkich specjalizacji, a szczególnie POZ.

Data: 20 czerwca 2026, godz. 9:00–18:00
Miejsce: studio TVIP, Warszawa, al. Krakowska 110/114/B25
Program i rejestracja tutaj

Nasza redakcja sprawuje patronat medialny nad tym wydarzeniem.

Artykuł Zdrowie psychiczne, długowieczność i nowe terapie. IV Konferencja Medycyna XXI już 20 czerwca pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Polskie Towarzystwo Postępów Medycyny – Medycyna XXI zaprasza na IV edycję ogólnopolskiej konferencji, która odbędzie się 20 czerwca 2026 roku. Wydarzenie tradycyjnie będzie poświęcone najnowszym osiągnięciom w medycynie oraz nowoczesnym kierunkom w opiece zdrowotnej

„Naszą ambicją jest, żeby konferencja dostarczyła lekarzowi – na co dzień skupionemu na jednej specjalizacji – wiedzy o tym, co dzieje się w innych specjalizacjach. Takie spojrzenie z lotu ptaka sprawia, że czujemy się bardziej kompetentni w doradzaniu i kierowaniu naszego pacjenta, niezależnie czy jego podstawowym problemem jest nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, depresja, zaburzenia lipidowe, niewydolność serca, migotanie przedsionków, otyłość, POChP czy astma. O postępach w każdej z tych chorób wypada coś wiedzieć” – przekonują organizatorzy.

W porannej sesji zostanie poruszona kwestia „stanu ducha”. „Rozmawiać będziemy o psyche i jego wpływie na soma. W sesji tej wrócimy do zagadnień diagnozy i terapii zaburzeń depresyjnych, lękowych, stresie pourazowym. Pomówimy o wpływie tych zaburzeń na zdrowie mentalne, ale i krążeniowo-naczyniowe. W ten sposób odniesiemy się też do nowych wytycznych Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) dotyczących wpływu zdrowia psychicznego na choroby układu krążenia z 2025 roku. W gronie specjalistów omówimy zagadnienia interakcji pomiędzy psychiatrą – internistą – kardiologiem a onkologiem”.

Następna sesja dotyczyć będzie prewencji. „Omówimy w niej 12 drogowskazów długowieczności, bowiem o tylu mówią wytyczne prewencyjne rozsiane w różnych dokumentach, w tym te z wytycznych ESC z 2024 roku dotyczących przewlekłych zespołów wieńcowych. Odpowiemy na pytanie, jak uniknąć/opóźnić/spowolnić miażdżycę i będą to nie tylko rady farmakologiczne, ale i te dotyczące wysiłku fizycznego, w końcu w 2026 roku oczekiwać będziemy nowych wytycznych ESC dotyczących ruchu i rehabilitacji. Nie zabraknie nowego spojrzenia na prewencję (znaczenie szczepień, immunizacji, jakości snu, aktywności seksualnej, walki z zanieczyszczeniami powietrza)”.

Podczas konferencji odbędzie się sesja o nowych lekach zarejestrowanych w ciągu ostatniego roku od poprzedniej konferencji. „Z reguły koncentrujemy się na lekach hipotensyjnych, antyhiperglikemicznych, hipolipemizujących. Dużo powiemy o dyslipidemii (nowe wytyczne terapii dyslipidemia ESC z 2025 roku), przyjrzymy się zmieniającym się wytycznym niewydolności serca (zapowiadane na 2026 rok wytyczne ESC niewydolności serca), pochylimy się nad 6 milionami (tak! Nie 4,5 milionami jak przez lata uważaliśmy) pacjentów z przewlekłą chorobą nerek w Polsce, zwłaszcza że na 2026 rok zapowiadane są pierwsze w historii kardionefrologiczne wytyczne ESC (a przecież wciąż dumni jesteśmy z nowoczesnych wytycznych kardiodiabetologicznych czy kardioonkologicznych, o których też wielokrotnie wspomnimy)”.

Kolejna sesja – zabiegowa – nie tylko związana będzie z rozszerzającymi się kompetencjami kardiologii inwazyjnej i trudnych decyzjach diagnostyczno-terapeutycznych u różnych pacjentów (jesteśmy przecież świeżo po publikacji wytycznych ESC z 2025 roku dotyczących wad zastawkowych serca, leczenia chorób zapalnych mięśnia sercowego); coraz częściej leczymy osoby w wieku podeszłym, z ryzykiem krwawień, ryzykiem zatorowo-zakrzepowym, dbamy nie tylko o długość życia, ale i o jego jakość, proponując coraz bardziej wyszukane zabiegi, w tym stomatologiczne, osobom starszym, przewlekle chorym.

W gronie lekarskim i pozalekarskim dyskutować będziemy również o szczepionkach. Nie zabraknie opinii wybitnych wakcynologów i wirusologów. A na koniec zastanowimy się nad rolą lekarzy rodzinnych w terapii, ale i profilaktyce. Podsumujemy doświadczenia opieki koordynowanej i zaprezentujemy projekt edukacji zdrowotnej dorosłych realizowany przez PTPM.

Konferencja odbędzie się w formule hybrydowej i jest bezpłatna. Organizatorzy zapraszają lekarzy wszystkich specjalizacji, a szczególnie POZ.

Data: 20 czerwca 2026, godz. 9:00–18:00
Miejsce: studio TVIP, Warszawa, al. Krakowska 110/114/B25
Program i rejestracja tutaj

Nasza redakcja sprawuje patronat medialny nad wydarzeniem.

Artykuł IV Konferencja Polskiego Towarzystwa Postępów Medycyny – Medycyna XXI. Jak leczyć: Polska – Europa – Świat pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

O tym, dlaczego rak prostaty, pęcherza i nerki nie czekają, aż skończy się koncert. Felieton prof. Piotra Chłosty

Mówmy prosto: rak wywodzący się z układu moczowo-płciowego to nie jest niszowy problem kilku klinik czy oddziałów urologii. To 1/4 wszystkich nowotworów rozpoznawanych w Polsce i na świecie. To cicha epidemia, która dzieje się tu i teraz, w gabinetach POZ, w izbach przyjęć, w domach naszych pacjentów – i często zbyt późno trafia tam, gdzie może być jeszcze coś do uratowania. Liczby są brutalne. Rak gruczołu krokowego (in. prostaty, stercza) to dziś najczęściej rozpoznawany nowotwór u mężczyzn w Polsce. Co roku ponad 18 tys. nowych przypadków. Rak pęcherza? Ok. 8 tys. rocznie. Nerka – prawie 5 tys. I nie mówimy o seniorach z końca życia – ci chorzy to często aktywni zawodowo pięćdziesięcio- i sześćdziesięciolatkowie, mający plany, zobowiązania, rodziny.

A teraz najważniejsze: gdyby przyszli wcześniej, moglibyśmy im pomóc skuteczniej – często w sposób minimalnie inwazyjny i bez dramatycznych następstw zdrowotnych. Ale nie przychodzą, bo „to wstydliwe”, „to nic takiego”, „przejdzie samo”, „boję się diagnozy”. Urolog jest dla wielu tym samym, czym dentysta był w latach 80. – idziesz dopiero wtedy, gdy nie możesz wytrzymać. A w onkologii to za późno.

Dlatego zanim przejdę do KultURO – festiwalu, który łączy lekarzy, pacjentów i sztukę – muszę powiedzieć to jasno: wczesna diagnostyka ratuje życie i jakość życia, a my, środowisko medyczne mamy obowiązek mówić o tym głośniej, odważniej i szerzej, wychodząc poza konferencje, publikacje i slajdy pokazujące krzywe z przeżycia ogólnego i przeżycia swoistego dla raka.

Epidemiologia bez pudru: trzy przykłady z życia

Rak prostaty – tu sytuacja jest najbardziej jaskrawa. Dzięki prostym badaniom (fizyczne, laboratoryjne – PSA, niekiedy MRI i biopsja) jesteśmy w stanie wychwycić chorobę na etapie, kiedy możliwe jest leczenie radykalne, często robotycznie, z zachowaniem potencji i trzymania moczu oraz intencją całkowitego wyleczenia. Tylko trzeba do urologa pójść, PSA w surowicy oznaczyć. Średni wiek pierwszego badania mężczyzn w Polsce to wciąż… za późno. A powinno być – po 45. roku życia, a przy obciążonym wywiadzie rodzinnym – nawet wcześniej.

Rak pęcherza moczowego – tu kluczowy sygnał jest jeden: krwiomocz. Ani kropla krwi, ani barwa moczu o typie „ soku malinowego” nie są normalne. A mimo to pacjenci często tłumaczą to intensywnym treningiem, „zapchaniem dróg moczowych” albo efektem przeziębienia. Statystyki pokazują, że co drugi pacjent trafia do urologa zbyt późno, a w przypadku raka pęcherza czas to nie miesiące – to tygodnie.

Rak nerki – wykrywany często przypadkiem, „bo USG przy okazji”. Gdyby Polacy robili je częściej, wielu z nich uniknęłoby zaawansowanego, przerzutowego stadium. Wówczas, zamiast operować z intencją wycięcia guza i zachowaniem niezmienionego miąższu narządu, przedłużamy jedynie życie terapiami systemowymi.

To fakty. Nie budzą sympatii, ale budzą – i mają budzić – niepokój. Bo tylko wtedy ktoś pójdzie się zbadać.

Dlaczego o tym piszę w kontekście festiwalu KultURO?

Bo medycyna potrzebuje wyjść z białego fartucha, z sal wykładowych i z konferencyjnych nagłówków i znaleźć ludzi tam, gdzie naprawdę żyją. A oni nie żyją w bibliografii „NEJM”, „Lancet” czy „Journal of Urology”. Żyją w kulturze, w muzyce, w filmie, w rozmowach przy kawie i winie, w social mediach, w emocjach.

Kiedy 11 lat temu powstawał festiwal KultURO, wielu pukało się w czoło: „Urolog wraz z najlepszymi artystami scen polskich i zagranicznych grający i śpiewający rocka o raku prostaty? Zgłupieli?”. Nie zgłupieli. Po prostu zrozumieli, że człowieka trzeba dotknąć – zanim dotknie go choroba. A sztuka potrafi dotknąć najgłębiej.

Festiwal KultURO to nie tylko „atrakcja”. To narzędzie medyczne. Inne niż cystoskopia, USG czy PSA – ale równie ważne, gdy chodzi o wpływ na świadomość i zachowania zdrowotne. Bo ilu mężczyzn pójdzie na wykład o raku prostaty? A ilu pójdzie na koncert rockowy, stand-up, wystawę i przypadkiem wysłucha przy tym prostego przekazu: „Zrób to badanie, zanim będzie za późno”?

Muzyka zamiast wykładu. Ludzie zamiast statystyki

Na scenie KultURO już 11 razy obok lekarzy występowali artyści, aktorzy, muzycy, ludzie kultury, pacjenci. Tam nie było „sal chorych”. Była scena. Ostry rock’n roll, gitary, emocje i prawdziwe historie ludzi, którym rak próbował zabrać wszystko. Część z nich stoi tam dziś tylko dlatego, że zadziałała wczesna diagnostyka, odwaga i odpowiedni moment.

Ten festiwal nie miał być i nie jest imprezą „lekarzy dla lekarzy”. To most między medycyną a społeczeństwem. Jeśli choć jeden mężczyzna po koncercie wrócił do domu i powiedział partnerce: „Dobra, jutro robię PSA i umówię się urologiem”, to cała organizacja, sponsorzy, scena, prąd, nagłośnienie i pot z czoła mają sens.

A takich mężczyzn było już tysiące.

Dlaczego warto o tym mówić właśnie teraz?

Bo żyjemy w czasach, w których paradoksalnie medycyna jest na najwyższym poziomie w historii – a pacjent trafia do niej w momencie, gdy możliwości terapeutyczne są już ograniczone. Mamy roboty chirurgiczne, immunoterapię, terapie celowane, sekwencyjne leczenie mHSPC, BCG, ESGO, EAU Guidelines pod ręką w smartfonie… Tylko to wszystko ma sens, jeśli człowiek trafi do nas żywy, zdolny do leczenia radykalnego i jeszcze z nadzieją na życie po chorobie.

Musimy zmienić narrację: z „nie bój się urologa” na „bój się tego, co będzie, jeśli do niego nie pójdziesz”.

KultURO – medycyna, która mówi językiem ludzi

Festiwal udowodnił, że da się połączyć rocka, sztukę i poważną profilaktykę bez patosu, bez straszenia i bez akademickiej nuty znieczulającej emocje. Zamiast slajdów – rock’n’rollowe piosenki. Zamiast wykresów – głębokie teksty i opowieści. Zamiast statystyk – ludzie z krwi i kości. To nowa forma edukacji zdrowotnej. Taka, która zostaje w głowie i w sercu. Bo prawda jest taka: 30-minutowy koncert o raku prostaty może zrobić więcej niż 3-godzinne sympozjum o tym samym. I dopóki choć jeden mężczyzna wstydzi się iść do urologa – musimy grać, mówić, pisać i powtarzać.

Na koniec, bez metafor

Każdy lekarz wie, że łatwiej gasić iskrę niż pożar. W urologii onkologicznej ta iskra to pierwsze badanie, pierwsza wizyta, pierwsze „coś tu jest nie tak”. Jeśli pacjent przyjdzie wtedy – często ratujemy życie. Jeśli przyjdzie, gdy pożar trawi cały dom – zostaje jedynie dogaszanie.

Dlatego KultURO to nie tylko festiwal muzyki. To festiwal odwagi, świadomości i życia. A jeśli ktoś po nim pójdzie na badania – to znaczy, że muzyka spełniła swoje zadanie, a urologia wyszła do ludzi tak, jak powinna.

Prof. dr hab. Piotr Chłosta
kierownik Katedry i Kliniki Urologii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, past prezes Polskiego Towarzystwa Urologicznego, członek Kapituły Nagrody Zaufania Złoty OTIS i Rady Naukowej „Świata Lekarza”

Artykuł KultURO: kiedy medycyna schodzi ze sceny… na scenę pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Ponad 20,4 mln – tyle zwolnień lekarskich, obejmujących 216,2 mln dni absencji, wystawiono w Polsce od stycznia do września 2025 r. To tak, jakby na dziewięć miesięcy z rynku pracy zniknęło nagle ponad 850 tys. pełnoetatowych pracowników. Polską gospodarkę kosztowało to, bagatela, 31 mld zł, jednak nie tylko o kwoty tutaj chodzi. W praktyce oznacza to bowiem setki, tysiące (!) przerwanych projektów, opóźnionych wdrożeń, przestojów… a także ludzi, którzy z dnia na dzień wypadli z rytmu pracy. Często na długo.

31 mld zł to nie tylko koszt choroby – to rachunek za brak wyobraźni. Chociaż raporty NFZ i ZUS-u mówią o „absencji”, to w praktyce mamy do czynienia z kryzysem zdrowia publicznego, który coraz wyraźniej uderza w gospodarkę. Bo problem nie tkwi wyłącznie w chorobach, lecz w braku profilaktyki – oraz w systemie, który wciąż nagradza harówkę i który szybciej wystawia zwolnienia niż skierowanie na fizjoterapię czy konsultację psychologiczną. Firmy płacą więc nie tylko za nieobecność, ale też za własną… krótkowzroczność.

Dlatego dziś nie należy pytać już, czy firmy mogą sobie pozwolić na inwestowanie w zdrowie swoich pracowników, a o to, jak długo mogą sobie pozwalać, aby tego nie robić. W tym kontekście profilaktyka przestaje być jedynie „miłym dodatkiem” do umowy o pracę. Staje się inwestycją o najwyższej stopie zwrotu. Niestety, polscy pracodawcy wciąż tkwią w sidłach paradoksu; choć mają dostęp do narzędzi, aby przeciwdziałać spirali piętrzących się kosztów, to wciąż rzadko z nich korzystają.

Co więc można zrobić? Wysłać pracownika na badania dodatkowe, coroczne, nie w ramach medycyny pracy, a potem na leczenie, jeśli potrzebne. Także do prywatnych szpitali. Mimo wszystko to jednak stanowczo za mało, aby zatrzymać lawinę zwolnień, bo wiele osób robi sobie przerwę z powodu zmęczenia, wypalenia czy zniechęcenia pracą. Oczywiście nie jest znana skala tego zjawiska – nikt się przecież nie przyzna, że poszedł na L4, bo „miał dość szefa”.

Światowe firmy technologiczne już dawno zrozumiały, że liczy się rezultat, a nie czas od–do. Nie przypadkiem w siedzibach Google’a znajdziemy hamaki do drzemek, sale wyciszeń czy biurka do pracy na stojąco. W Microsoft pracownicy mogą korzystać z tzw. treehouse – przestrzeni spotkań wśród drzew. To nie fanaberia Doliny Krzemowej, lecz świadoma inwestycja w elastyczność, wydajność i… zdrowie pracowników. Kiedy w Polsce przestaniemy traktować odpoczynek i wygodną przestrzeń pracy jak luksus, a zaczniemy widzieć w tym klucz do zdrowia i produktywności?

Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł 31 mld zł w błoto. Polskie firmy wolą zwolnienia niż profilaktykę pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Skuteczna profilaktyka zdrowotna to nie tylko kampanie informacyjne i działania systemowe, ale przede wszystkim codzienna, rzetelna edukacja – od najmłodszych lat, w każdym miejscu kontaktu pacjenta z systemem ochrony zdrowia. Bez świadomego społeczeństwa trudno mówić o realnej poprawie adherencji

W debacie udział wzięli:
Marzanna Bieńkowska – Biuro Rzecznika Praw Pacjenta
Prof. Piotr Dobrowolski – Narodowy Instytut Kardiologii – Państwowy Instytut Badawczy
Prof. Grzegorz Dzida – UM w Lublinie
Monika Kaczmarek – Polskie Stowarzyszenie Diabetyków
Beata Małecka-Libera – przewodnicząca Komisji Zdrowia Senatu RP
Prof. Agnieszka Zimmermann – kierownik Zakładu Prawa Medycznego i Farmaceutycznego, GUMed
Moderator: Zbigniew Wojtasiński

Wypowiedzi pochodzą z konferencji „Adherencja terapeutyczna w przewlekłych chorobach cywilizacyjnych. Poprawa rokowania pacjentów i optymalizacja kosztów ochrony zdrowia dzięki odblokowaniu potencjału profilaktyki” zorganizowanej z okazji Światowego Dnia Adherence przez UM w Lublinie i Think Tank – chyba że zaznaczono inaczej

Debatę rozpoczęto od przywołania amerykańskich badań z 2018 roku, które pokazują, że aż 81 proc. pacjentów ukrywa przed lekarzem ważne informacje o swoim stanie zdrowia lub stosowaniu (bądź niestosowaniu) się do zaleceń. Ankietowani przyznali, że bali się oceny ze strony personelu medycznego lub chcieli uniknąć pouczania. Ok. 50 proc. ankietowanych nie chciało zabierać lekarzowi zbyt dużo czasu.

– To bardzo wymowne dane – skomentował prof. Piotr Dobrowolski, którzy zapewnił, że zawsze pyta swoich pacjentów, czy przyjmują przepisane im leki. – Pacjenci boją się oceny, pouczeń, a czasem po prostu nie chcą zabierać lekarzowi czasu. Tymczasem brak szczerości w relacji pacjent–lekarz może prowadzić do niepotrzebnej zmiany terapii, jeśli lekarz uzna, że dotychczasowa jest nieskuteczna – nie wiedząc, że problemem jest niestosowanie się pacjenta do zaleceń.

Współpraca i zaufanie

Zdaniem ekspertów edukacja zdrowotna jest niezbędna, choć nie istnieje jedna uniwersalna metoda, która zapewni sukces. – Nie ma złotego środka. Edukacja musi być dostosowana do pacjenta – jego wieku, poziomu wiedzy, sytuacji zdrowotnej i społecznej – podkreślał prof. Dobrowolski, uzupełniając: – Edukować trzeba jak najwcześniej, nawet u osób młodych i zdrowych. Musimy mówić o skutkach chorób przewlekłych, pokazywać konsekwencje braku leczenia. To edukacja odpowiedzialności za własne zdrowie.

Prof. Grzegorz Dzida, diabetolog z Uniwersytetu Medycznego w Lublinie, odniósł się do pytania o formę edukacji: czy straszenie pacjenta skutkami braku leczenia mogłoby przynieść efekt? – Nie możemy pacjentów straszyć, bo to przyniesie odwrotny skutek – zaznaczył. – Podstawą jest zbudowanie relacji opartej na współpracy i zaufaniu. Pacjent musi wiedzieć, że trafił do profesjonalisty, który go wysłucha i potraktuje poważnie. Pytanie: „czy stosuje pan/pani leki?” powinno paść, ale bez oskarżania ani oceniania.

W diabetologii, jak zauważył prof. Grzegorz Dzida, rewolucją okazały się systemy ciągłego monitorowania glikemii, dzięki którym lekarz na bieżąco ma wgląd w sytuację terapeutyczną pacjenta. Jednak w wielu dziedzinach taka obserwacja jest niemożliwa.

Ambasadorzy zdrowia

W dyskusji o edukacji zdrowotnej i poprawie adherencji – jak podkreśliła Monika Kaczmarek, prezes Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków – niezwykle istotny jest głos pacjentów. Jej zdaniem z edukacją najłatwiej trafić do tych chorych, którzy są już świadomi i przygotowani do rozmowy z lekarzem. W efekcie tworzy się jednak pewnego rodzaju „bańka” – edukujemy głównie tych, którzy i tak są już wyedukowani. – Nie możemy zapominać o pacjentach niewyedukowanych, którzy wstydzą się mówić o swoich problemach, o barierach finansowych, o niemożliwości zmiany stylu życia. Nie chodzi o to, że pacjent celowo coś ukrywa – to raczej strach przed oceną ze strony lekarza. Dlatego edukacja zdrowotna musi być prowadzona systematycznie, od najmłodszych lat – argumentowała.

Zgodziła się z tym Marzanna Bieńkowska z Biura Rzecznika Praw Pacjenta. – Młodzież, która otrzyma rzetelną i przystępną wiedzę, stanie się najlepszym ambasadorem zdrowych nawyków w swoich domach. Przykładem jest program szczepień przeciwko HPV. Dzieci, które zrozumiały ideę szczepienia, wracają do domu i mówią rodzicom, że chcą się zaszczepić. Edukacja nie powinna się jednak kończyć na młodzieży. Ogromną rolę do odegrania mają nie tylko lekarze, ale również pielęgniarki i farmaceuci. To właśnie farmaceuta, w codziennym kontakcie z pacjentem w aptece, może poświęcić mu czas, rozwiać jego wątpliwości i przekonać do stosowania leków bądź właśnie do szczepień.

Monika Kaczmarek z PSD zaznaczyła, że dużym problemem jest dezinformacja i zbyt wiele negatywnych przekazów dotyczących leczenia oraz farmakoterapii dostępnych w internecie. – Pacjent w pierwszej kolejności czyta ulotkę, zaczynając od skutków ubocznych, bo one są zwykle najbardziej wyeksponowane – zauważyła Kaczmarek. – Może warto byłoby pomyśleć o zmianie formy ulotek, eksponując korzyści płynące z leczenia?

Z badań wynika jeszcze jeden ciekawy wniosek: mężczyźni w gabinecie lekarskim są bardziej szczerzy w rozmowie z lekarzem, jeśli nie towarzyszy im… partnerka. Chodzi o to, że mogą ukrywać przed nią pewne informacje dotyczące swojego zdrowia.

Prowadzący debatę Zbigniew Wojtasiński zauważył, że sama edukacja i indywidualne zaangażowanie lekarzy czy pacjentów to za mało. Konieczne są rozwiązania systemowe (np. upraszczanie terapii) oraz wykorzystanie narzędzi cyfrowych. – Skoro potrafimy wysyłać SMS-y ostrzegające o burzy, to może warto byłoby wysyłać pacjentom przypomnienia o kończących się lekach lub o konieczności przyjęcia kolejnej dawki? – podsunął.

Nauka i etyka

Do problemu dezinformacji i wyzwań stojących przed systemem ochrony zdrowia w kontekście adherencji odniosła się prof. Agnieszka Zimmermann, która zwróciła uwagę, że u podstaw wielu problemów leży nie tylko brak edukacji, ale przede wszystkim błędne postrzeganie zdrowia: traktowanie go jak towaru, a nie wartości. – Pacjent codziennie bombardowany jest reklamami. Obiecuje mu się, że na wszystko znajdzie się lek. Dlaczego więc ma się troszczyć o swoje zdrowie? Dopóki zdrowie będzie traktowane jako produkt, dopóty będziemy łatwym celem dla dezinformacji – zauważyła, dodając, że w wielu krajach udział dzieci w reklamach jest niedopuszczalny.

Uczestnicy debaty „Edukacja – klucz do poprawy adherencji” zgodzili się, że edukacja zdrowotna to nie tylko zadanie dla szkoły – to także kwestia przestrzeni publicznej: ulicy, reklamy, mediów. Jeżeli pacjent z każdej strony zalewany jest przekazem promującym niezdrowy styl życia, trudno oczekiwać od niego świadomych, prozdrowotnych wyborów.

Prof. Agnieszka Zimmermann podkreśliła, że oprócz edukacji równie ważne jest odpowiednie przygotowanie kadr medycznych uwzględniające wartości społeczne oraz etyczne. – Rekrutując kadry, patrzymy na wyniki egzaminów, ale na to, jakie wartości ta osoba reprezentuje, już nie – stwierdziła.

Powstanie Zespół ds. Adherencji

Do zaufania w relacji lekarz–pacjent odniosła się senator Beata Małecka-Libera, która zwróciła uwagę, że z jednej strony mamy przepracowanych lekarzy, a z drugiej – pacjentów, którzy w systemie ochrony zdrowia często spotykają za każdym razem innego specjalistę. – To rodzi dystans i brak relacji, które są fundamentem skutecznej współpracy – powiedziała.

Niestety, zaniedbania w edukacji zdrowotnej sięgają dziesięcioleci. – Przestaliśmy uczyć o podstawowych zasadach dbania o zdrowie: higienie, aktywności fizycznej, zdrowym odżywianiu, szczepieniach. Szkoły, rodzice, nauczyciele często sami nie mają odpowiedniej wiedzy, aby móc przekazać ją kolejnym pokoleniom – dodała senator Małecka-Libera.

Niezbędne są więc rozwiązania systemowe, które będą wspierały nie tylko edukację, ale również motywację pacjentów. Potrzebne są konkretne programy, narzędzia i wsparcie na każdym etapie – od szkoły, przez gabinet lekarski i aptekę, po działania informacyjne w przestrzeni publicznej.

W odpowiedzi na te wyzwania, jak zapowiedziała Beata Małecka-Libera, planowane jest powołanie Parlamentarnego Zespołu ds. Adherencji, którego celem będzie wypracowanie rozwiązań dążących do zbudowania społecznej świadomości zdrowotnej oraz stworzenia systemowych narzędzi wspierających pacjenta w jego codziennych zmaganiach o zdrowie. Jak podkreślono w czasie dyskusji, sukces tych działań będzie możliwy tylko wtedy, gdy wspólnie zaangażują się w nie politycy, medycy, nauczyciele oraz całe społeczeństwo. Tylko wtedy profilaktyka i adherencja staną się realnym elementem polityki zdrowotnej, a nie jedynie hasłem powtarzanym przy okazji konferencji oraz debat.

Artykuł Edukacja – klucz do poprawy adherencji pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Dlaczego pomimo wzrostu nakładów na ochronę zdrowia w ostatnich latach Polska nadal znajduje się wśród krajów Unii Europejskiej z najniższym wskaźnikiem 5-letnich przeżyć pacjentów onkologicznych?

Minister Katarzyna Sójka (PiS)
Przewodnicząca Parlamentarnego Zespołu ds. Praw Pacjenta, Zastępca Przewodniczącego Komisji Zdrowia

Gdyby nie było rekordowego wzrostu nakładów na ochronę zdrowia i koncentrowania się na onkologii jako jednym z priorytetowych obszarów, ten wskaźnik były z pewnością jeszcze niższy. Krajowa Sieć Onkologiczna, wprowadzenie innowacyjnych terapii oraz leków to skok jakościowy, jakiego w Polsce nie było nigdy. Niestety, choroby onkologiczne będące chorobami cywilizacyjnymi i jedną z najczęstszych przyczyn zgonów, mają różny przebieg, dlatego kluczem do sprawnego działania – poza dalszym wsparciem finansowym onkologii (którego aktualnie nie ma) – jest również rozwijanie powszechnej diagnostyki oraz realizacja w sposób SKUTECZNY programów profilaktycznych. Być może – perspektywicznie – wskaźnik ten miałby również inny wymiar, gdyby rząd przestał blokować wypłatę kilku miliardów złotych z Funduszu Medycznego przeznaczonych właśnie na nowe ośrodki onkologiczne w całym kraju. Rozbudowa i unowocześnienie strategicznych placówek w sposób znaczący nie tylko zwiększa jakość świadczonych usług leczniczych i zaangażowanie personelu, ale przede wszystkim pozwala na sprawniejszą opiekę nad pacjentem, która finalnie ma wpływ na zmianę rzeczonego wskaźnika.

Poseł Marek Hok (KO)
Przewodniczący Parlamentarnego Zespołu ds. Onkologii, Zastępca Przewodniczącego Komisji Zdrowia

Dlaczego pomimo wzrostu nakładów na ochronę zdrowia w ostatnich latach Polska nadal znajduje się wśród krajów Unii Europejskiej z najniższym wskaźnikiem 5-letnich przeżyć pacjentów onkologicznych?

Najnowsze dane wskazują, że od wielu lat poziom nakładów publicznych na ochronę zdrowia w stosunku do PKB należy do najniższych wśród państw Unii Europejskiej. Nasi poprzednicy podjęli szereg decyzji, które ograniczyły przychody Narodowego Funduszu Zdrowia oraz zwiększyły obciążenia płatnika publicznego. W szczególności warto wspomnieć nowelizację ustawy o zawodzie lekarza i lekarza dentysty, która pozbawiła Narodowy Fundusz Zdrowia wielu miliardów złotych każdego roku.

W przypadku onkologii warto zwrócić uwagę, że zostawiono ustawę o Krajowej Sieci Onkologicznej, której pilotaż zakończył się fiaskiem, opisanym w oficjalnym raporcie resortu zdrowia. Jednocześnie wpisano tę reformę do Krajowego Planu Odbudowy, wiążąc ręce obecnemu kierownictwu resortu zdrowia. Okoliczności naprawdę mają znaczenie.

Spójrzmy jednak w przyszłość. Potrzebujemy koncentracji leczenia zabiegowego oraz rozproszenia leczenia uzupełniającego. Powinny powstać unity narządowe w najczęściej występujących nowotworach. Dużym osiągnięciem pani minister jest publikacja w ekspresowym tempie zaleceń postępowania diagnostyczno-terapeutycznego dla poszczególnych nowotworów, teraz musimy monitorować ich realizację. Czekamy na wprowadzenie programu „Moje Zdrowie”, który będzie kompleksowo dawał szansę na podejście do profilaktyki zdrowotnej. Dane instytucji publicznych jasno wskazują, że nie poprawimy skuteczności opieki onkologicznej bez profilaktyki oraz wczesnej diagnostyki. Zmieniamy kierunek, ale to wyzwanie długofalowe. Pierwsze dane dot. zmiany wskaźnika 5-letnich przeżyć za rządów nowej koalicji poznamy w 2027 r. Zachowajmy spokój i wspierajmy dobre pomysły.

Artykuł Dwugłos polityczny: onkologia 2025 pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Mamo, tato, dbajmy o serce! – tym hasłem podczas ogólnopolskiej akcji profilaktyczno-edukacyjnej SERVIER DLA SERCA organizatorzy zachęcają do wspólnego zatroszczenia się o serce.

Program edukacyjny Mamo, tato, dbajmy o serce! dotyczący profilaktyki chorób układu krążenia – skierowany do dzieci szkół podstawowych – jest prowadzony w ramach ogólnopolskiej kampanii SERVIER DLA SERCA.

Celem programu jest uświadomienie – młodszym i starszym, kluczowej roli, jaką odgrywają:
– profilaktyka – już od najmłodszych lat,
– regularne badania – umożliwiające wczesną diagnozę,
– zachowania prozdrowotne – eliminujące ryzyko wystąpienia chorób układu sercowo-naczyniowego.

Działania podejmowane podczas programu koncentrują się na zachęceniu do wspólnego, rodzinnego zatroszczenia się o serce poprzez m.in. zmianę szkodliwego stylu życia, stosowanie odpowiedniej diety czy regularną aktywność fizyczną.

EDUKACJI NIGDY ZA WIELE

Jednym z głównych elementów kampanii jest program edukacyjny dla szkół oraz przedszkoli. W ramach akcji na trasie Mobilnej Kardiologicznej Poradni Servier odbyły się Serdeczne lekcje prowadzone przez doświadczonych pedagogów z Polskiego Stowarzyszenia Nauczycieli Przedmiotów Przyrodniczych. Uczniowie mogli dowiedzieć się, jak funkcjonuje serce człowieka i w jaki sposób należy o nie dbać. Oprócz części teoretycznej podczas lekcji prowadzone są zabawy i quizy, które pomagają uczniom utrwalić zdobytą wiedzę.

DLA NAUCZYCIELI

W ramach kampanii prowadzone są dwa rodzaje aktywności:
– opracowanie scenariuszy lekcji dla dzieci z klas I–III oraz IV–VI szkół podstawowych stanowiące propozycję przeprowadzenia zajęć dotyczących profilaktyki chorób serca
– wspomniane Serdeczne lekcje, które są prowadzone przez doświadczonego pedagoga w Namiocie Edukacyjnym towarzyszącym Kardiologicznej Poradni Servier.

Organizowane są także warsztaty, których celem jest zapoznanie nauczycieli z tematyką chorób układu sercowo-naczyniowego u dzieci, podkreślenie, jak ważna jest profilaktyka wdrażana od jak najmłodszych lat oraz uświadomienie, że pedagodzy mają istotny wpływ na kształtowanie postaw prozdrowotnych wśród uczniów.

MAMO, TATO, DBAJMY O SERCE!

Pierwsza edycja programu, zrealizowana z sukcesem w 2010 roku, skłoniła organizatorów akcji SERVIER DLA SERCA do kontynuacji idei. Celem działań jest uświadomienie Polakom, jak ważne są nie tylko regularne badania umożliwiające wczesną diagnozę, ale również zdrowe zachowania wdrażane od najmłodszych lat, które pozwolą w przyszłości wyeliminować ryzyko wystąpienia chorób układu sercowo-naczyniowego.

– Najbardziej niepokojące są dane dotyczące rosnącej liczby dzieci z nadwagą i otyłością w naszym kraju. Polska jest tutaj liderem w Europie! Coraz mniej czasu dzieci spędzają aktywnie, uprawiając sport lub zwyczajnie bawiąc się na świeżym powietrzu. Najwięcej 11-latków spędzających przynajmniej 2 godziny dziennie przed komputerem to dzieci z Polski. Coraz częściej dzieci rezygnują z lekcji WF-u w szkole. Takie zachowania istotnie zwiększają ryzyko rozwoju miażdżycy, a w konsekwencji prowadzą do powikłań np. do zawału serca czy udaru mózgu w wieku dojrzałym – mówi Katarzyna Urbańska, dyrektor ds. komunikacji Servier Polska.

– Jesteśmy przekonani, że edukacja dotycząca profilaktyki prowadzona od najmłodszych lat pozwoli na ukształtowanie u dzieci prawidłowych nawyków żywieniowych i postaw prozdrowotnych korzystnie wpływających na kondycję ich serc – dodaje.

BADANIA PROFILAKTYCZNE

W ramach kampanii mieszkańcy różnych polskich miast mogą skorzystać z bezpłatnych badań: ciśnienia tętniczego krwi, stężenia glukozy i cholesterolu, wskaźnika BMI. W przypadku nieprawidłowych wyników zapewniona zostanie specjalistyczna konsultacja kardiologiczna oraz badanie EKG serca. Dodatkowo osoby odwiedzające Kardiologiczną Poradnię Servier otrzymują materiały edukacyjne dotyczące chorób serca i ich profilaktyki oraz będą mogły wziąć udział w konkursach edukacyjnych z nagrodami.

Natomiast rodzice odwiedzający poradnię razem ze swoimi dziećmi mają okazję zbadać swoje pociechy. Organizatorzy oferują m.in. bezpłatne badania dedykowane najmłodszym – pomiar wzrostu i wagi (siatki centylowe) lub BMI (w zależności od wieku) oraz pomiar ciśnienia tętniczego i tętna.

DEBATY SPOŁECZNE

W ramach kampanii odbywają się debaty społeczne z udziałem ekspertów, przedstawicieli patronów merytorycznych, decydentów, pracowników oświaty, rodziców i mediów. Ich celem jest zwrócenie uwagi na znaczenie profilaktyki chorób serca już w najmłodszym wieku. Uczestnicy debaty podpisali deklarację „Dla zdrowych serc młodych Polaków”, która zobowiązuje do popularyzowania zdrowych nawyków wśród dzieci.

AMBASADORZY I PATRONI AKCJI

Ambasadorami akcji zostali aktorka filmowa i telewizyjna Karolina Gorczyca oraz utytułowany sportowiec – były siatkarz i trener Piotr Gruszka. Aktorka zachęca do kształtowania postaw prozdrowotnych u dzieci już od najmłodszych lat, natomiast sportowiec podkreśla wagę aktywności fizycznej w profilaktyce chorób układu sercowo-naczyniowego.

Akcji patronują: Polskie Towarzystwo Kardiologiczne, Polskie Forum Profilaktyki Układu Krążenia, Instytut Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka, Polskie Towarzystwo Pediatryczne, Polskie Towarzystwo Dietetyki, Polskie Towarzystwo Badań Nad Otyłością, Polskie Stowarzyszenie Nauczycieli Przedmiotów Przyrodniczych oraz Krajowa Federacja Sportu Dla Wszystkich.

ON–LINE

Organizatorzy akcji zapraszają do odwiedzenia strony internetowej w nowej odsłonie www.dbajoserce.pl, która powstała z myślą o osobach chorujących na serce, ich rodzinach, a także wszystkich zainteresowanych profilaktyką chorób układu krążenia. Można tu znaleźć materiały edukacyjne dotyczące czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, a także materiały poświęcone konkretnym schorzeniom kardiologicznym.

Zapraszamy również na profil kampanii na Facebooku: facebook.com/dbajoserce, na którym można sprawdzić aktualności, wziąć udział w konkursach i śledzić najnowsze doniesienia.

Artykuł Mamo, tato, dbajmy o serce! Ogólnopolska kampania profilaktyczno-edukacyjna pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

W 2022 r. powstał bardzo ciekawy raport „Dlaczego się nie badamy? Profilaktyka nowotworowa Polek i Polaków”, opracowany z inicjatywy Stowarzyszenia Pomocy Chorym na Mięsaki i Czerniaki Sarcoma.

pierwszą część felietonu przeczytasz tutaj>>

Z raportu wynika, że:
• 46 proc. osób w Polsce nie potrafi wymienić żadnego (!) badania profilaktycznego w kierunku nowotworów.
• 39 proc. Polaków i Polek nie wie, że w Polsce dostępne są bezpłatne, finansowane przez NFZ badania profilaktyczne wykrywające nowotwory na wczesnym etapie.
• 64 proc. osób nie wykonuje regularnie badań profilaktycznych w kierunku nowotworów.
• 36 proc. osób nie wie, gdzie w swojej okolicy może wykonać takie badania.
• 19 proc. Polek i Polaków twierdzi, że profilaktyka nie uratuje im życia.

Szokuje szczególnie ostatni punkt, który oznacza, że co 5. osoba w Polsce (!) nie zdaje sobie sprawy z wagi i roli prewencji zdrowotnej. Przekonanie, że profilaktyka nie uratuje życia to całkowita nieprawda. W raporcie opublikowano także inne szkodliwe przekonania, np. takie, że „badania profilaktyczne nie są wystarczające, ponieważ nie można umówić się do lekarza” (42 proc. wskazań), „nie robię badań profilaktycznych, bo boję się, że coś mi znajdą” (25 proc.), „lepiej nie wiedzieć, że jest się w grupie ryzyka – to jak siedzieć na bombie” (24 proc.) czy wreszcie: „w moim otoczeniu inni się nie badają, dlatego ja też się nie badam” (17 proc.).

Tymczasem program „Profilaktyka 40+” oferuje szeroki zakres badań, które pomagają monitorować stan zdrowia. W jego ramach wykonywane są m.in. badania krwi, w tym morfologia i lipidogram, pomiar ciśnienia, poziomu cukru oraz badania przesiewowe w kierunku nowotworów. Dzięki temu można wcześnie wykryć nieprawidłowości i rozpocząć odpowiednie leczenie, co może uratować życie!

Decyzja Ministerstwa Zdrowia o przedłużeniu programu „Profilaktyka 40+” to krok w dobrym kierunku, ale aby osiągnąć zamierzone cele, konieczne są dalsze działania. Musimy stale zwiększać świadomość społeczną dotyczącą prewencji oraz ochrony zdrowia, pracować nad zlikwidowaniem bariery psychologicznej oraz organizacyjnej.

Oczywiście jest też światełko w tunelu – choć z programu w skali kraju skorzystało 12,2 proc. Polek i Polaków, to są miejsca, gdzie odsetek ten sięga 80 proc. uprawnionych osób.

Gdyby ktoś zapytał mnie, czy sama korzystam z programu „Profilaktyka 40+”, odpowiedziałabym, że nie, ponieważ nie mam jeszcze 40 lat. Ale owszem, badam się regularnie. To dla mnie naturalne i oczywiste, jak codzienne mycie zębów. Moje dzieci (6 i 8 lat) też wiedzą, że od czasu do czasu trzeba oddać krew do badań, „nasiusiać do kubeczka” czy odwiedzić dentystę. Profilaktyki musimy uczyć od najmłodszych lat.

Zobacz, gdzie możesz zgłosić się na badanie: tutaj.

Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Dlaczego nie lubimy profilaktyki pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Jeśli w ślad za rozwojem programów kompleksowego leczenia otyłości pójdą zintegrowane sektorowo działania profilaktyczne, które będą konsekwentnie i powszechnie realizowane na wielu poziomach państwa, to mamy szansę na ograniczenie dynamiki zapadalności na otyłość, a w przyszłości zmniejszenia skali tego problemu zdrowotnego – mówi dr n. ekon. Małgorzata Gałązka-Sobotka, dyr. Instytutu Zarządzania w Ochronie Zdrowia Uczelni Łazarskiego w Warszawie.

Jak choroba otyłościowa wpływa na zdrowie publiczne i na ile stanowi poważny problem w naszym społeczeństwie? O tym, że jest to poważny problem, chyba ani lekarze oraz eksperci zajmujący się chorobą otyłościową, ani, szczęśliwie coraz częściej, decydenci, nie mają wątpliwości…

Wystarczy spojrzeć na pewne dane, żeby przekonać się, jak wielkim zagrożeniem dla zdrowia publicznego jest otyłość. To choroba, należąca do trzech czynników, które odbierają nam najwięcej lat życia z powodu powikłań, obok palenia papierosów i nadciśnienia tętniczego. Około 40% Polaków ma nadwagę, a ponad 21% otyłość, co skutkuje pojawiającymi się w szybkim tempie innymi schorzeniami. Takich schorzeń może być…, aż 200! To m.in. cukrzyca typu 2, nadciśnienie tętnicze, choroby sercowo-naczyniowe, zaburzenia lipidowe, obturacyjny bezdech senny, depresja, zwiększone ryzyko niektórych nowotworów. Poza tym bardzo niepokoi narastająca otyłość wśród dzieci i młodzieży. Polskie dzieci są zaliczane do najszybciej przybierających na masie ciała w Europie. Już co piąte polskie dziecko boryka się z nadwagą lub otyłością, a to oznacza, że są narażone na rozwój cukrzycy typu 2.

Przecież konsekwencje otyłości to nie tylko inne konkretne schorzenia, ale też skutki psychologiczne i emocjonalne, które ograniczają możliwości rozwoju, a także utrudniają funkcjonowanie. Te miliony osób chorych na otyłość oznaczają wiele wyłączeń z życia społecznego, np. ze względu na otyłość olbrzymią. Dziś otyłość rozprzestrzenia się jak tsunami, przez co mamy do czynienia z kolejną epidemią i jeśli nie zahamujemy tej rozlewającej się fali, gdy nie postawimy na skuteczniejszą diagnostykę i leczenie choroby otyłościowej, a przede wszystkim na szerszą profilaktykę, to grozi nam wręcz regres cywilizacji.

Inne kraje już zdały sobie z tego sprawę, np. Francja czy Dania i już mogą pochwalić się sukcesami?

Tak, Francja posiada Narodowy Program Żywienia i Zdrowia, ewaluowany co siedem lat. Poza tym ma ona jeden z najniższych wskaźników zachorowalności na otyłość wśród dzieci i młodzieży. W Danii w grupie wiekowej 10-19 lat ten wskaźnik wynosi niecałe 6%. W Hiszpanii, gdzie wskaźnik zachorowalności u kobiet już w momencie zajścia w ciążę jeszcze niedawno był bardzo wysoki i wynosił ponad 20%, przyjęto wzorcowy dla świata międzyresortowy dokument, określający zarządzanie otyłością u dzieci i młodzieży.

U nas widać pewien postęp, ale jest on wciąż za mały. Wynika to m.in. stąd, że przez wiele lat problem otyłości znajdował się na marginesie zdrowia. Nadal poszukujemy rozwiązań, które mogłyby zmniejszyć skalę zapadalności na otyłość i odpowiedzieć w szczególności na potrzeby tych, u których choroba już się rozwinęła. To muszą być działania kompleksowe i systemowe, angażujące interdyscyplinarne zespoły zorientowane na konkretne wyniki. Takich działań oczekuje właśnie płatnik – skutecznych i efektywnych rozwiązań, co nie jest łatwe, bo otyłość jest chorobą trudną w leczeniu i wymaga dłuższej obserwacji.

Dane epidemiologiczne, dotyczące otyłości, są nie tylko niedobre, ale też dramatyczne i to zmusza nas do podjęcia pilnych prac nad wypracowaniem długofalowej strategii w obszarze profilaktyki i leczenia. Kraje, które osiągają sukcesy, budują plany walki z otyłością właśnie w postaci strategii. Tworzone są działania międzysektorowe zarówno pomiędzy poszczególnymi resortami, jak i na poziomie jednostek samorządów terytorialnych. Mocno stawia się na edukację w szkołach, a swoją aktywność zaczynają manifestować też pracodawcy, którzy coraz częściej dostrzegają własną rolę w tym zakresie.

Najlepszym przykładem tego, jak ważne jest podjęcie odpowiedniej strategii w walce z chorobą, może być projekt CCD, czyli Cities Changing Diabetes, a jest to globalna inicjatywa, która łączy wielkie miasta na świecie w poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie, co robić, aby zmniejszyć zapadalność na cukrzycę typu 2 i otyłość. Projekt rozpoczęto w 2014 roku, aktualnie działa w 41 krajach i obejmuje swym zasięgiem ponad 130 mln osób. Kierownikiem projektu na Polskę jest właśnie Pani…

Ten projekt skupia się przede wszystkim na działaniach profilaktycznych, bo od tego należy zacząć, czyli od zmiany nawyków i edukowania społeczeństwa. W realizowanie projektu w naszym kraju zaangażowali się diabetolodzy, kardiolodzy, eksperci zdrowia publicznego, ochrony zdrowia oraz samorządowcy. To dzięki nim pojawiło się wiele ciekawych lokalnych inicjatyw, ale, co bardzo istotne, te wszystkie działania powinny być włączone w system i w długofalową strategię. Aby osiągnąć sukces w walce z otyłością, muszą zintegrować się w partnerstwie szkoły, samorządy i system. Tylko wspólne działania będą w stanie przynieść naprawdę spektakularne efekty w stosunkowo krótkim czasie.

W listopadzie 2021 roku projekt został zatwierdzony przez NFZ, a w 2022 roku zaczęto realizację programu KOS-BAR. To program kompleksowej opieki medycznej dla chorych cierpiących na otyłość olbrzymią, gdzie podstawą są zabiegi bariatryczne. To taka „jaskółka”, która ma uczynić nam przysłowiową wiosnę w systemie opieki nad chorymi na otyłość?

To właśnie świadczy o postępie, ale nie tylko o to chodzi. Chirurgia bariatryczna jest ukierunkowana na tych, którzy już zachorowali na otyłość i na dodatek choroba jest u nich bardzo zaawansowana. To program kompleksowej opieki specjalistycznej nad świadczeniobiorcami leczonymi z powodu otyłości olbrzymiej, których wskaźnik BMI przekracza 40. Ten zaawansowany model został oparty na Value Based Healthcare, koncepcji, w której płatnik docenia świadczeniodawcę za osiągnięcie oczekiwanych rezultatów klinicznych.

Jednak w długofalowej perspektywie chodzi o to, żeby zapobiegać otyłości, czyli wypracować odpowiednie metody profilaktyki, jak najwcześniej ją rozpoznawać i jak najwcześniej zacząć leczyć, jeśli już doszło do jej rozwinięcia. Tak, aby bariatria stała się naprawdę rzadkością.

Na szczęście perspektywy są optymistyczne. W Ministerstwie Zdrowia są procedowane kolejne programy pilotażowe, skierowane do dzieci i dorosłych, które mają na celu rozszerzenie dostępu do zachowawczego leczenia otyłości. Pacjenci z BMI powyżej 30 będą mogli być objęci kompleksowym leczeniem, prowadzonym pod opieką interdyscyplinarnego zespołu, a płatnik będzie nie tylko monitorował efekty leczenia, ale też je premiował.

Równolegle powinniśmy zintensyfikować interwencje profilaktyczne, którymi należy objąć przede wszystkim dzieci i młodzież, ale także rodziców, oczekujących narodzin swojego dziecka. Od tego, jaką postawę prozdrowotną będzie prezentowała kobieta w ciąży zależy, czy dziecko będzie obciążone ryzykiem otyłości. Edukacja zdrowotna powinna trafić do przedszkoli, szkół, ale także miejsc pracy i ośrodków sprawujących opiekę nad seniorami. Prewencja otyłości dotyczy bowiem osób w każdym wieku.

W mierzeniu się z otyłością niezbędna jest długofalowa strategia i konsekwencja w jej realizacji.

Jak Pani ocenia szanse tych kolejnych programów? Czy dzięki nim uda się powstrzymać to „otyłościowe tsunami”?

Jeśli w ślad za rozwojem programów kompleksowego leczenia otyłości pójdą zintegrowane sektorowo działania profilaktyczne, które będą konsekwentnie i powszechnie realizowane na wielu poziomach państwa, to mamy szansę na ograniczenie dynamiki zapadalności na otyłość, a w przyszłości zmniejszenia skali tego problemu zdrowotnego.

Rozmawiała: Bożena Stasiak

Artykuł Dr n. ekon. Małgorzata Gałązka-Sobotka: Otyłość potrzebuje długofalowej strategii w obszarze profilaktyki i leczenia pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Najważniejsze wyzwanie na 2024 rok w onkologii to wdrożenie Krajowej Sieci Onkologicznej w całej Polsce i monitorowanie funkcjonowania sieci. Istotna jest  również poprawa efektywności programu szczepień przeciw HPV, lepsza edukacja zdrowotna w szkołach, wprowadzenie testu HPV DNA w raku szyjki macicy – mówi prof. dr hab. n. med. Piotr Rutkowski, prezes Polskiego Towarzystwa Onkologicznego.

Jakie widzi Pan największe wyzwania na 2024 rok w onkologii?

Najważniejsze to wdrożenie Krajowej Sieci Onkologicznej w całej Polsce i monitorowanie funkcjonowania sieci, m.in. dzięki stworzeniu mierników, wskaźników. Krajowa Sieć Onkologiczna jest kluczem do monitorowania jakości opieki onkologicznej, a także do prowadzenia opieki koordynowanej nad pacjentem z chorobą nowotworową.

Druga rzecz to zakończenie tworzenia wytycznych diagnostyczno-terapeutycznych. Bardzo ważna jest też poprawa funkcjonowania profilaktyki, pod wieloma względami, nie tylko zgłaszalności na badania profilaktyczne. Istotna jest poprawa efektywności programu szczepień przeciw HPV, lepsza edukacja zdrowotna w szkołach, wprowadzenie testu HPV DNA w raku szyjki macicy. Kolejną rzeczą jest wprowadzenie testu FIT w profilaktyce raka jelita grubego. Chcielibyśmy również, by informacje na temat profilaktyki znajdowały się na Indywidualnym Koncie Pacjenta, by było tam wiele spersonalizowanych informacji dotyczących profilaktyki – dla konkretnego pacjenta.

Czekamy też od Ministerstwa Zdrowia na umowę dotyczącą uruchomienia Narodowego Portalu Onkologicznego – z naszej strony jest on już gotowy. Kolejną rzeczą, na którą oczekujemy, jest wdrożenie Lung Cancer Unitów – ośrodków kompleksowej diagnostyki i leczenia raka płuca. Ten nowotwór jest wciąż największym zabójcą, a od dwóch lat projekt LCU jest zawieszony.

Ważnym elementem opieki onkologicznej są również kompleksowe badania patomorfologiczne. Wiele już się zmieniło, konieczne jest jednak poprawienie akredytacji w diagnostyce.

Gdyby to wszystko udało się zrealizować w 2024 roku, to moglibyśmy mówić o sukcesie.

Jak ocenia Pan dziś stopnień realizacji Narodowej Strategii Onkologicznej? Idziemy zgodnie z jej zapisami?

66 proc. zadań jest realizowanych zgodnie z zapisami, pozostałe części są przesuwane w czasie, modyfikowane. Część musiało zostać zaktualizowane, jednak w wielu sprawach mamy opóźnienia, np. z wprowadzeniem testu HPV DNA w raku szyjki macicy.

Na jakim etapie znajduje się tworzenie wytycznych diagnostyczno-terapeutycznych? Dla jakich nowotworów już udało się je opracować?

Wytyczne diagnostyczno-terapeutyczne, które już zostały opracowane i od początku były tworzone w Polsce, dotyczą nowotworów klatki piersiowej, czerniaków i innych nowotworów skóry, mięsaków, raka gruczołu krokowego, raka pęcherza, raka nerkowokomórkowego, wątrobowokomórkowego, raka tarczycy, a także nowotworów neuroendokrynnych. Wykonaliśmy też adaptację wytycznych NCCN w przypadku raka szyjki macicy, jajnika, okrężnicy, nowotworów ośrodkowego układu nerwowego, nowotworów głowy i szyi, a także raka piersi.

Na 2024 rok planujemy stworzenie wytycznych diagnostyczno-terapeutycznych dla raka odbytnicy, odbytu, nowotworów macicy, trzonu macicy, sromu, żołądka, przełyku, a także aktualizację części wytycznych. Powinniśmy ukończyć w tym roku tworzenie większości wytycznych.

Czy polskie wytyczne są opracowywane zgodnie z możliwościami leczenia zawartymi w programach lekowych?

Wytyczne zawierają zarówno opcje finansowane w Polsce, jak niefinansowane. Oprócz tego tworzymy także tzw. kluczowe wytyczne, które zawierają tylko terapie finansowane ze środków publicznych. To konieczne, gdyż jeśli wytyczne mają stanowić podstawę dla mierników, to muszą być oparte o to, co jest finansowane. Nie można przecież oceniać jakości, opierając się na wytycznych zawierających procedury, które nie są finansowane. Wszystkie wytyczne są przekazane do Krajowej Rady Onkologicznej.

Wytyczne będą obowiązywać każdego lekarza, w każdym ośrodku w Polsce?

Oczywiście, opracowane wytyczne już znajdują się na stronie Narodowego Instytutu Onkologii – są tam zawarte jako wytyczne Krajowego Ośrodka Monitorującego. Kluczowe wytyczne będą służyły głównie budowaniu wskaźników.

Wracając do profilaktyki i szczepień przeciw HPV – jak ocenia Pan ich realizację?

Do tej pory zaszczepiło się tylko ok. 20 proc. dzieci w wieku 12 i 13 lat. To niewiele; chcielibyśmy, by zaszczepiło się ponad 60-70 proc. Uważam, że jest to realne, przy dobrej akcji informacyjnej. Szczepionki są dostępne. Jednak jak do tej pory dotarcie z akcją informacyjną do rodziców oraz młodzieży było niewystarczające.

Przede wszystkim nie było promocji szczepień w szkołach; mam nadzieję, że to się zmieni. Czekam na działania nowych Pań Minister – minister zdrowia i minister edukacji.

Szczepienia powinny być realizowane także w szkołach?

Tak byłoby najprościej, gdyż wtedy dotarcie do młodzieży jest największe. Jednak ponad 5 tys. placówek Podstawowej Opieki Zdrowotnej ma podpisaną umowę na szczepienia. Nie jest więc trudno dotrzeć do punktu szczepień i zaszczepić się. Szczepionki są dostępne.

W Polsce jest coraz więcej zachorowań na nowotwory, również z powodu starzejącego się społeczeństwa. Jak ocenia Pan kadry w polskiej onkologii: myślę tu zarówno o nowych miejscach specjalizacyjnych, jak o chętnych do wybierania tej specjalizacji. Czy mamy wystarczającą liczbę onkologów w stosunku do liczby chorych na nowotwory?

Myślę, że sytuacja poprawia się, jednak wciąż onkologia jest specjalizacją deficytową. Brakuje onkologów. Ministerstwo Zdrowia prowadziło kampanię „Onkologia – włącz medyczną pasję”, która ma na celu zachęcenie młodych lekarzy do wybierania tej specjalizacji. Uważam, że kampania była interesująca, jednak dotarcie do studentów i młodych lekarzy mogłoby być lepsze. Mam nadzieję, że uda nam się to poprawić.

Zachęcałby Pan młodych lekarzy do jej wyboru?

Oczywiście; ja nie miałem żadnych wątpliwości, gdy wybierałem tę specjalizację. Być może jest trudna, ale wiele specjalizacji jest trudnych. Poza tym leczenie nowotworów to dziś praca zespołowa, lekarz nie jest pozostawiony sam sobie. Może również specjalizować się tylko w części onkologii. Onkologia bardzo mocno się rozwija, są ogromne przełomy w leczeniu. Warto podkreślać sukcesy tej dziedziny medycyny. To bardzo przyszłościowa, nowoczesna specjalizacja.

Rozmawiała: Katarzyna Pinkosz

Artykuł Prof. Piotr Rutkowski: Rok wyzwań w onkologii pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Wyzwania dotyczące systemu ochrony zdrowia, które stoją przed nowym rządem, są ogromne. Najważniejsze, moim zdaniem, są dwa zadania. To przede wszystkim zwiększenie dostępności pacjentów do świadczeń medycznych. Za drugie niezwykle ważne wyzwanie uważam stworzenie wieloletniej strategii ochrony zdrowia, ocenę stanu zdrowotności naszego społeczeństwa – pisze Senator Beata Małecka-Libera.

Wyzwania dotyczące systemu ochrony zdrowia, które stoją przed nowym rządem, są ogromne. Nowy minister zdrowia będzie miał co robić. Najważniejsze, moim zdaniem, są dwa zadania. To przede wszystkim zwiększenie dostępności pacjentów do świadczeń medycznych. Kolejki do lekarzy, do diagnostyki, leczenia są coraz dłuższe. Pacjenci trafiają do lekarzy w coraz gorszym stanie, co wydłuża proces leczenia, skutkuje dramatycznymi konsekwencjami. Konieczne jest zlikwidowanie limitów w placówkach szpitalnych i u specjalistów.

Oczywiście niezbędne są do tego nakłady finansowe. Nie tylko ich zwiększenie, ale odpowiednie dysponowanie nimi. Nakłady powinny być co najmniej dwa razy wyższe. W latach 2017-18 wprowadzono zasadę 7 proc. PKB na zdrowie, tylko że to działanie pozorowane, bo współczynnik jest dwa lata do tyłu i każdego roku jest co najmniej 10 mld mniej na zdrowie. W 2020 r., wbrew wcześniejszym obietnicom, wydatki z funduszu pocovidowego i środków europejskich zaliczono do nakładów publicznych, a w tym roku ustawa o zawodzie, zresztą błędnie tak nazwana, zezwoliła na zabranie z budżetu Ministerstwa Zdrowia 13 mld i przeniesienie zadań do NFZ. Z kolei w Funduszu Medycznym leżą niewydatkowane wirtualne środki, które powinny zasilić system ochrony zdrowia.

Za drugie niezwykle ważne wyzwanie uważam stworzenie wieloletniej strategii ochrony zdrowia, ocenę stanu zdrowotności naszego społeczeństwa. Bo bez tego nie ruszymy dalej. To jak najszerzej pojęta profilaktyka – zapobieganie, leczenie przedszpitalne, porady jednodniowe, czyli, skupienie się na zdrowym obywatelu. Eliminacja czynników ryzyka. Tymczasem pijemy coraz więcej, palimy, przybywa chorych na otyłość.

Istotne jest, aby Ministerstwo Zdrowia patrzyło na te wyzwania z pozycji pacjenta, a nie kierowało się jakimiś innymi, niejasnymi interesami. Dlaczego np. do Polski nie dotarły, tak teraz potrzebne, kolejne szczepionki przeciwko koronawirusowi, obiecane wcześniej przez rząd? Strategia ochrony zdrowia powinna być wynikiem konsensusu społecznego, nie może być tworzona w chaosie, bez konsultacji ze wszystkimi zainteresowanymi środowiskami. W nowym systemie powinno się znaleźć miejsce dla wszystkich istotnych podmiotów procesu leczniczego, niezależnie od statusu ich właścicieli. I absolutnie ochrona zdrowia nie może być oderwana od rzeczywistości.

Wprowadzenie nawet tych najważniejszych zmian nie jest możliwe jednocześnie. Ale pokażmy najpierw kierunki, pokażmy, że ruszamy. (BS)

Artykuł Senator Beata Małecka-Libera:  Zacznijmy od pokazania zmian kierunkowych pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

W ostatnich latach szczepienia dorosłych stały się jeszcze ważniejsze, ponieważ doszły dwa czynniki: po pierwsze wiemy, że wrażliwość na choroby zakaźne rośnie wraz z wiekiem; po drugie postęp medycyny sprawił, że wiele osób choruje przewlekle, leczy się z powodu chorób nowotworowych, autoimmunologicznych, przyjmuje leki ograniczające odporność. Biorąc pod uwagę to, że mamy społeczeństwo starzejące się i coraz bardziej chorujące, szczepienia dla dorosłych nabierają coraz większego znaczenia – mówi prof. dr hab. n. med. Jacek Wysocki, kierownik Katedry Profilaktyki Zdrowotnej na Uniwersytecie Medycznym im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu.

Coraz częściej mówi się dziś o szczepieniach dla dorosłych, o kalendarzu szczepień dla dorosłych. Czy dorośli powinni się szczepić?

Oczywiście, że tak. Pod tym względem jesteśmy mocno opóźnieni w stosunku do wielu krajów, w których szczepienia dorosłych stały się popularne już wiele lat temu. Szczepienia zaczęły się u dzieci, bo w tej grupie było najwięcej zgonów z powodu chorób zakaźnych. Śmiertelność dzieci znacznie spadła, ponieważ dzięki szczepieniom ograniczyliśmy groźne choroby, jak krztusiec, odra, błonnica, poliomyelitis.

Jednak  nie  tylko  dzieci,  ale  też  dorośli  chorują  na różnego rodzaju choroby zakaźne. Pierwszym przykładem była grypa, która też dla dorosłych może być niebezpieczna. W zasadzie szczepienie przeciw grypie było pierwszym, które szerzej pojawiło się u dorosłych.

W ostatnich latach szczepienia dorosłych stały się jeszcze ważniejsze, ponieważ doszły dwa czynniki: po pierwsze wiemy, że wrażliwość na choroby zakaźne rośnie wraz z wiekiem. Mamy coraz więcej osób w wieku powyżej 70, 80 lat; dla tych osób wiele chorób zakaźnych jest bardzo groźnych. Druga rzecz: postęp medycyny sprawił, że wiele osób choruje przewlekle, leczy się z powodu chorób nowotworowych, autoimmunologicznych, przyjmuje leki ograniczające odporność. Biorąc pod uwagę to, że mamy społeczeństwo starzejące się i coraz bardziej chorujące, szczepienia dla dorosłych nabierają coraz większego znaczenia. Proszę zwrócić uwagę, że gdy podawano raporty zgonów w czasie epidemii COVID-19, to bardzo często pojawiało się stwierdzenie „z chorobami współistniejącymi”. Chorzy na cukrzycę, osoby z dużą otyłością były bardziej wrażliwe na COVID niż inni. Te uwarunkowania powodują, że powinniśmy poważnie spojrzeć na możliwość szczepienia dorosłych.

Szczepienia dzieci są akceptowane w społeczeństwie, zdecydowana większość rodziców szczepi dzieci według kalendarza. Czy powinno się stworzyć kalendarz szczepień także dla dorosłych? I jak właściwie skłonić ich do szczepień?

Taki kalendarz już jest, bo w kalendarzu szczepień ochronnych, który ukazuje się co roku, jest dział „szczepienia zalecane” – dla dorosłych, osób starszych, obciążonych chorobami przewlekłymi, kobiet w ciąży. W Stanach Zjednoczonych są tabele szczepień dla dzieci i dla dorosłych. Można to sprawdzić na stronie cdc.gov; są tam dwa rodzaje tabel, w jednej bierze się pod uwagę wiek, a w drugiej pacjenci są podzieleni według chorób przewlekłych. Lekarz może łatwo sprawdzić, jakie szczepienia są konieczne dla chorego na cukrzycę, niewydolność nerek czy astmę. W Polsce wymaga to pewnego uporządkowania, bo w zasadzie zalecenia są, ale mało przejrzyste.

Innym problemem jest to, że niewielu dorosłych się szczepi. Po pierwsze nie ma tradycji szczepień dla dorosłych, po drugie ludzie mało na ten temat wiedzą. Polska należy do krajów o bardzo słabej realizacji szczepień przeciwko grypie. W wielu krajach średnie są w okolicach 50%, a u osób starszych jeszcze więcej; Unia Europejska chciałaby, żeby przynajmniej 65% osób starszych szczepiło się przeciwko grypie. W Polsce wygląda to źle; w ogólnej populacji przeciw grypie szczepi się ok. 4 proc. Polaków. Znacznie lepiej to jednak wygląda w grupie osób 65+: tu szczepi się ok. 22% osób, czyli 5-6 razy więcej. Okazuje się, że osoby starsze są bardziej wyczulone na punkcie własnego zdrowia i zdają sobie sprawę, że grypa, zapalenie płuc mogą je zabić. Idą się szczepić, więc na pewno dużą rolę odgrywa świadomość i edukacja.

W tym roku ruszył program szczepień przeciwko HPV dla 12. i 13.-latków. Dużo mówi się, co to za wirus i czym grozi. Edukacja: prosta i przemawiająca do ludzi, jest bardzo ważna. Kluczem są jednak moim zdaniem lekarze rodzinni. Tu jest potrzebna jeszcze większa edukacja i zwrócenie uwagi lekarzy rodzinnych, aby proponowali pacjentom szczepienia w czasie wizyt. Nie zawsze mają na to czas, jednak wielu lekarzy pyta starsze osoby, czy zaszczepiły się przeciwko grypie, pneumokokom. Bardzo się cieszę, że będą możliwe szczepienie grypie w aptekach. Z epidemii COVID-19 mamy już doświadczenia, że taki system szczepienia w aptekach działa.

Kluczem jest większa edukacja, ale też lekarze rodzinni i lepsza dostępność do szczepień?

Zawsze mówimy, że pacjent nie może mieć kłopotu z wykonaniem szczepienia. W przypadku takich szczepień jak grypa, wystarczy, żeby osoba chcąca się zaszczepić, wypełniła ankietę; jeśli nie wynikają z niej jakiekolwiek większe zagrożenia dla pacjenta, to farmaceuta może wykonać szczepienie. Jeżeli dostrzeże w ankiecie, że pacjent na coś choruje przewlekle, to oczywiście może go odesłać do lekarza rodzinnego, by on podjął decyzję.

Nadal jednak wiele osób wierzy, że nie zachoruje; a jeśli zachoruje, to poradzi sobie. Uważa, że szczepionka bardziej zaszkodzi niż niezaszczepienie.

Gdy zastanawiamy się, czy zaproponować szczepienie, to zawsze robimy zestawienie ryzyka związanego z zachorowaniem i związanego z zaszczepieniem. Jeżeli ryzyko związane z zachorowaniem wielokrotnie przekracza związane z zaszczepieniem, to odpowiedź jest prosta – lepiej się zaszczepić. Grypę młody człowiek najczęściej przechoruje bez ciężkich następstw. Natomiast im jest starszy, tym następstwa są coraz cięższe. U osób 50+, 60+ następstwa mogą być bardzo poważne. Oczywiście, jeżeli młody człowiek pyta mnie, czy nie musi się szczepić przeciwko grypie, to ja nie będę odradzał szczepienia, bo rzadko – ale jednak – u młodych ludzi zdarzają się bardzo ciężkie powikłania po grypie. Wiele osób nie ma świadomości, że jedną z najczęstszych przyczyn ciężkiej niewydolności serca, która wymaga przeszczepienia serca u młodych ludzi, jest ciężki przebieg grypy z zapaleniem mięśnia sercowego. Mięsień sercowy jest tak uszkodzony, że tylko przeszczep może uratować życie. Nie można powiedzieć, że młodzi są uodpornieni i bezpieczni wobec grypy. A gdy spojrzymy na statystykę, to z każdym rokiem jest większe ryzyko ciężkiego przebiegu.

Wspomniał Pan o szczepionkach przeciwko grypie, przeciwko pneumokokom u osób starszych. A nowa szczepionka, np. przeciwko półpaścowi: warto z niej skorzystać?

Szczepionki przeciwko półpaścowi były już stosowane za granicą, szczególnie w Stanach Zjednoczonych. Minusem było to, że nie nadawały się do stosowania u osób przewlekle chorych, z obniżoną odpornością. Natomiast obecnie na rynek weszła nowa szczepionka, która nie jest oparta na żywym wirusie, tylko białku tego wirusa, jest więc bezpieczna dla osób z obniżoną opornością. Półpaśca wywołuje ten sam wirus, co ospę wietrzną. Jako dzieci w znakomitej większości zakażamy się wirusem ospy wietrznej; jest to wirus należący do grupy wirusów podlegających fazie latencji. Gdy dziecko przechoruje ospę wietrzną, to wirus częściowo pozostaje w organizmie, chowa się w komórkach zwojów nerwowych i tam pozostaje. Jeżeli dojdzie do osłabienia odporności, np. związanego ze starzeniem się organizmu, to wirus może się reaktywować. Wtedy drogami włókien nerwowych wędruje do skóry i wywołuje lokalne zmiany w postaci rumienia, pęcherzyków, swędzenia, bólu itd. Z reguły układają się na połowie ciała (stąd nazwa półpasiec – pół pasa). Zachorowanie na półpasiec jest nieprzyjemne, natomiast większym problemem jest to, że u części chorych pozostaje bardzo dolegliwa neuralgia popółpaścowa. Zmiany na skórze znikają, a zostają bardzo silne bóle, które trwają miesiącami. Pacjenci szukają pomocy w poradniach leczenia bólu przewlekłego, używają różnych leków przeciwbólowych, które są mało skuteczne. Gdybyśmy mogli zapobiec półpaścowi, to zapobieglibyśmy także ciężkim powikłaniom w postaci neuralgii popółpaścowej.

Dla kogo ta szczepionka jest przeznaczona?

Szczepionka jest przeznaczona dla dwóch grup osób. Pierwsza to osoby w wieku 50+, a druga to osoby od 18. roku życia, które mają obniżenie odporności

z uwagi na choroby przewlekłe – biorą leki upośledzające odporność, leczą się z powodu nowotworów itd. Ta szczepionka pozwala im uodpornić się przeciwko reaktywacji wirusa ospy, zapobiec półpaścowi. Konieczne jest przyjęcie dwóch dawek preparatu: powinno to wystarczyć do końca życia. Badania wykazały, że szczepionka jest skuteczna także w starszych grupach wiekowych, jak również u osób z chorobami przewlekłymi.

Niestety, w Polsce jest to szczepionka zalecana, co oznacza, że pacjent musi zapłacić za nią, co jest już ograniczeniem w przypadku starszej populacji. Stąd też apel na przyszłość, aby starszym osobom refundować szczepienia. To się stało w przypadku grypy. Uważam jednak, że powinien powstać program szczepień dla dorosłych; należałoby zastanowić się, komu szczepienie refundować. Tu na pewno nie będzie obowiązkowości, tylko dostępność. Jeżeli dorosły będzie chciał, to powinien się zaszczepić.

Problemem jest też kwestia świadomości. Jak Pan profesor wspomniał, chorujemy w dzieciństwie na ospę wietrzną, większość przechorowała ją bardzo lekko, więc też ta świadomość zagrożenia półpaścem jest niewielka.

Świadomość zagrożenia niestety jest mała i to jest niebezpieczne. Ludzie nie wiedzą, że ospa – w innej postaci – może ich jeszcze dotknąć, i to w bardzo ciężki sposób.

Wspomniał Pan, że warto byłoby stworzyć kalendarz szczepień, a być może także – wzorem listy bezpłatnych leków 65+ – także listę bezpłatnych szczepień dla osób 65+?

O czymś takim myślimy: powinien powstać kalendarz szczepień dla dorosłych, poparty formami refundacji. Drzwi zostały uchylone: osoba mająca 75 lat lub więcej może iść do apteki i dostanie na receptę za darmo szczepionkę przeciw grypie; zaś osoba młodsza – za 50% odpłatności. To wspiera rozwój szczepień dla dorosłych.

Gdyby miał Pan sporządzić kalendarz szczepień dla osób starszych, to jakie szczepienia by się tam znalazły?

Na pewno szczepienie przeciwko grypie, pneumokokom, raz na 10 lat szczepienie przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi oraz szczepienie przeciw półpaściowi. To na początek – takie minimum dla osób starszych.

Czy jest szansa, żeby lekarze rodzinni mówili o szczepieniach pacjentom?

Edukujemy lekarzy rodzinnych w tym zakresie, oni  o tym wiedzą, w zależności od stopnia obciążenia i możliwości czasowych część z nich przypomina swoim pacjentom o szczepieniach. Są one częścią działań profilaktycznych. Możemy jednak zadać sobie pytanie, ile polski lekarz rodzinny ma czasu na profilaktykę? Głównie zajmuje się leczeniem, natomiast powinien znaczącą część swego czasu pracy poświęcić działaniom profilaktycznym. Szczepienia to tylko jeden z elementów profilaktyki, powinny też być przeprowadzane badania okresowe, sprawdzenie BMI, rozmowa na temat palenia papierosów. Profilaktyka się najbardziej opłaca.

Rozmawiała: Katarzyna Pinkosz

Artykuł Prof. dr hab. n. med. Jacek Wysocki: Powinien powstać program szczepień dla dorosłych pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Zakażenie RSV w grupach wysokiego ryzyka może zaostrzyć przebieg chorób współistniejacych i mieć tak poważny przebieg, że będzie to wymagało pobytu na oddziale intensywnej terapii. Dlatego szczepienia przeciwko RSV jak najszybciej powinny być refundowane, przynajmniej częściowo – mówi prof. dr n. med. Adam Antczak, kierownik Kliniki Pulmonologii Ogólnej i Onkologicznej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, przewodniczący Rady Naukowej Ogólnopolskiego Programu Zwalczania Chorób Infekcyjnych.

Wirus RSV, syncytialny wirus oddechowy, z ang. Respiratory Syncytial Virus, to jeden z najpowszechniej występujących wirusów odpowiedzialnych za zachorowania sezonowe. Jeszcze do niedawna kojarzono go głównie z małymi dziećmi. Ostatnio coraz częściej podkreśla się jednak, że RSV występuje również u osób dorosłych, a dla tych w podeszłym wieku może być szczególnie groźny. Z czego wynika, że nagle o RSV, stanowiącym zagrożenie dla osób starszych, zrobiło się głośno?

Należy przede wszystkim podkreślić, że wirus RS może spowodować zakażenie u człowieka niezależnie od wieku, ale faktycznie największe zagrożenie stanowi dla małych dzieci, do 5. roku życia, oraz osób powyżej 60. roku życia. Zakażenia RSV były o wiele lepiej rozpoznawane u dzieci niż u dorosłych, u których nie myślano o tym wirusie, nie wykonywano testów. Kiedy dorosły pacjent pojawiał się u lekarza podstawowej opieki zdrowotnej z objawami wskazującymi na przeziębienie czy grypę, tak właśnie był diagnozowany. A to mogło być zakażenie RSV, co pokazałyby testy. Nieco paradoksalnie w rozpoznawaniu RSV u dorosłych pomogła… pandemia COVID-19. Zaczęto wówczas dokładniej diagnozować pacjentów i okazało się, że w wielu przypadkach doszło do tzw. tridemii, czyli jednoczesnego zakażenia wirusem grypy, wirusem SARS-CoV-2 i wirusem RS.

A objawy zakażenie RSV istotnie mogą być mylące i bez testów trudno zakażenie zdiagnozować…

Takie objawy, jak katar, kaszel, podwyższona temperatura lub gorączka, kichanie, drapanie w gardle, brak apetytu, najczęstsze w przypadku RSV, są typowe również dla zakażeń wirusem grypy czy SARS-CoV-2, stąd trudności w diagnostyce. Wiele zależy więc od lekarzy POZ, którzy powinni mieć świadomość, że tego typu objawy to nie musi być „zwykłe” przeziębienie czy grypa.

Wirus RSV jest bardzo zaraźliwy, współczynnik reprodukcji RO, ilustrujący jego zdolność do rozprzestrzeniania się wynosi ok. 3, co oznacza, że pojedynczy chory może zarazić trzy kolejne osoby. Niektórzy przechodzą zakażenie bezobjawowo, ale to nie oznacza, że nie mogą zarażać. Dlaczego RSV jest tak groźny dla osób starszych?

Jest  to  związane  ze  stanem  układu  odpornościowego. W miarę starzenia się, ulega on osłabieniu. Seniorzy są bardziej podatni na zakażenia różnymi patogenami, w tym RSV. Wirus ten, należący do wirusów oddechowych, atakuje górne drogi oddechowe, ale może przenieść się niżej, do dolnych dróg oddechowych, powodując ciężkie zapalenia płuc, w tym o bardzo ciężkim przebiegu, wymagającym hospitalizacji.

Wirus RS, podobnie jak inne wirusy oddechowe, przenosi się drogą kropelkową, ale – ponieważ może przeżyć nawet kilka godzin na skórze czy innych powierzchniach – można się zarazić, dotykając ich, a potem dotykając twarzy. Największą zakaźność wykazuje w ciągu pierwszego tygodnia od momentu wniknięcia do organizmu. RSV jest wirusem sezonowym. Najwięcej zakażeń przypada na okres jesienno-zimowy, zwłaszcza od końca grudnia do lutego.

Co jeszcze, poza wiekiem, wpływa na większe ryzyko zakażenie RSV u osób starszych i większe ryzyko poważnych powikłań, łącznie ze zgonem? A, biorąc pod uwagę, że z powodu zakażenia RSV w populacji osób 60+ w Europie każdego roku dochodzi do ok. 270 tys. hospitalizacji, ok. 20 tys. zgonów, a u ok. 3 mln. dochodzi do ostrego zakażenia dróg oddechowych, problem jest ogromny…

Większość osób powyżej 60. roku życia cierpi na przewlekłe choroby współistniejące, z których największe znaczenie ma POChP, astma, cukrzyca, zastoinowa niewydolność serca. Te choroby znacznie zwiększają ryzyko zakażenia i ciężkiego przebiegu – i to już w grupie 50-latków. W przypadku POChP to ryzyko jest 13 razy większe niż gdyby chory nie był obarczony tym schorzeniem; w przypadku cukrzycy ryzyko jest większe 6 razy, a w przypadku zastoinowej choroby serca – 7,5 razy wyższe. Zakażenie wirusem RS w grupach wysokiego ryzyka może zaostrzyć przebieg chorób współistniejących i mieć tak poważny przebieg, że będzie to wymagało pobytu na oddziale intensywnej terapii. Warto mieć na względzie również fakt, że leczenie powikłań po ciężkim przebiegu zakażenia RSV stanowi obciążenie dla całego systemu opieki zdrowotnej.

A jesteśmy starzejącym się społeczeństwem, więc to obciążenie będzie się zwiększać. Jedynym rozwiązaniem jest odpowiednia profilaktyka, czyli szczepienia. I tu pojawiło się światełko w tunelu…

Tak, mamy szczepionkę, dedykowaną osobom dorosłym powyżej 60. roku życia. To pierwsza szczepionka przeciw RSV dla dorosłych. W kwietniu tego roku Komitet do spraw Produktów Leczniczych w EMA wydał dla niej pozytywną opinię. Szczepionka zawiera też system adiuwantowy, substancję wzmacniająca odpowiedź immunologiczną na szczepionkę. Badania wykazały, że jest skuteczna, bezpieczna i dobrze tolerowana. Objawy niepożądane, jakie mogą się ewentualnie pojawić, to odczyn zapalny w miejscu iniekcji, jak w przypadku innych szczepionek, rzadziej osłabienie, podwyższona temperatura, bóle mięśni.

Dla wielu osób problemem są jednak koszty szczepienia…

Niestety, tak, zwłaszcza dla osób, dla których byłyby one najbardziej potrzebne – starszych, z chorobami przewlekłymi. Refundacja tych szczepień byłaby jak najbardziej uzasadniona medycznie, społecznie i ekonomicznie. Przypomnę też, jak wielką rolę ma tu do odegrania lekarz POZ. To on powinien uświadomić pacjentowi, że wykonując zalecane szczepienia, oddala od siebie ryzyko hospitalizacji, a nawet zgonu. Nie straszyć, ale informować, edukować.

A decydenci, do których przecież docierają różne analizy, statystyki, powinni mieć na uwadze, ile strat ekonomicznych, społecznych powoduje leczenie powikłań, których można by uniknąć, realizując szczepienia…

Otóż to. Dlatego życzylibyśmy sobie, że szczepienia przeciwko RSV jak najszybciej były refundowane, przynajmniej częściowo.

Rozmawiała: Bożena Stasiak

Artykuł Prof. dr n. med. Adam Antczak: Pierwsza szczepionka przeciw RSV dla dorosłych pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Epidemia COVID-19 była wielką szansą, by epidemiolodzy, specjaliści zdrowia publicznego, lekarze chorób zakaźnych, wirusolodzy mogli zaszczepić wiedzę na temat szczepień w społeczeństwie – mówi prof. dr hab. Marcin Czech, epidemiolog, specjalista zdrowia publicznego, prezes Polskiego Towarzystwa Farmakoekonomicznego.

Do tej pory głównie mówiło się o kalendarzu szczepień obowiązkowych dla dzieci, bardzo rzadko podkreślano, że również dorośli powinni się szczepić. Powinien zostać stworzony kalendarz szczepień dla dorosłych?

Mówiliśmy głównie o dzieciach, gdyż ich szczepienia to priorytet. Na wiele chorób zakaźnych chorowały dzieci, schorzenia te mogły powodować śmierć lub poważne powikłania, dlatego należało podjąć interwencje już w wieku dziecięcym. Po wojnie w całej Europie ogromnym problemem było m.in. polio. Sukces szczepień był spektakularny; dziś w Polsce nie ma już zachorowań na chorobę Heinego-Medina, a cykl szczepień chroni przez całe życie. Podobnie w przypadku wirusowego zapalenia wątroby typu B: zaszczepienie się w dzieciństwie eliminuje ryzyko zachorowania na WZW typu B w wieku dorosłym. Zapobiegło też wielu przypadkom zapaleń wątroby i raka wątroby. Z powodu chorób zakaźnych umierało wiele dzieci; dlatego wyszczepienie dzieci było i nadal jest priorytetem zdrowia publicznego.

Zmienia się jednak w Polsce demografia – żyjemy coraz dłużej, społeczeństwo starzeje się. Wiele chorób zakaźnych wraca, staje się problemem w populacji seniorów, jak np. zakażenia pneumokokowe. Choroby zakaźne – jak np. grypa – są też problemem osób w wieku produkcyjnym: nie tylko z powodu powikłań, ale też np. nieobecności w pracy. Pojawiają się też nowe szczepionki, których nie było wcześniej, np. przeciw półpaścowi czy syncytialnemu wirusowi oddechowemu (respiratory syncytial virus, w skrócie RSV). Stąd idea stosowania szczepień – jako skutecznej i bezpiecznej metody prewencji pierwotnej chorób zakaźnych – również u dorosłych. Impulsem, by szerzej podnieść temat szczepień dorosłych, była też epidemia COVID-19, która najbardziej tragiczne żniwo zbierała wśród osób starszych oraz obciążonych innymi chorobami.

Oprócz grypy oraz COVID-19 – przeciw któremu zapewne też powinniśmy szczepić się co roku – ważne są też inne schorzenia, które coraz bardziej dotyczą osób dorosłych, szczególnie starzejącej się populacji, jak zakażenia pneumokokowe, zakażenie wirusem wywołującym półpaśca czy zakażenia wirusem RS.

Polacy wciąż szczepią się stosunkowo niechętnie – co widać było po szczepieniach przeciw COVID-19, ale też po niewielkiej liczbie osób co roku szczepiących się przeciw grypie. Jak przekonać do szczepień?

Dla mnie epidemia COVID-19 była wielką szansą, by epidemiolodzy, specjaliści zdrowia publicznego, lekarze chorób zakaźnych, wirusolodzy mogli, nomen omen, zaszczepić wiedzę na temat szczepień w społeczeństwie. Niestety, tak się nie stało; część społeczeństwa ma niestety większe zaufanie do (pseudo) celebrytów i ruchów proepidemicznych. Moja konkluzja jako epidemiologa i specjalisty zdrowia publicznego jest taka, że społeczeństwo nie do końca zdaje sobie sprawę z ryzyka, jakie niosą choroby zakaźne, takie jak COVID-19 czy grypa. W bardziej świadomych społeczeństwach, jak brytyjskie, francuskie, skandynawskie, osób zaszczepionych jest zdecydowanie więcej.

Drugim czynnikiem jest kwestia dostępności finansowej. Uważam, że szczepienia powinny być finansowane ze środków publicznych, tak jak to jest obecnie w przypadku szczepienia przeciw wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV). Szczepionki są za darmo dla dziewczynek i chłopców w wieku 12 i 13 lat; chronią przed szeregiem typów nowotworów w wieku dorosłym. To przykład szczepienia, w stosunku do którego zostały zniesione bariery finansowe. Wyłącznie od świadomości społeczeństwa, które jest funkcją właściwej edukacji, zależy to, jak wielu rodziców zdecyduje się zaszczepić dzieci. Niezbędna jest świadomość społeczna na różnych szczeblach. Konieczne są mocne, odpowiednio kierowane kampanie społeczne, szyte na miarę, przemawiające do odpowiednich grup, mówiące ich językiem.

To znaczy?

Do konkretnych osób, które mają, powinny sięgnąć po szczepienia. Gdy np. decydujemy, że ważne jest szczepienie przeciw pneumokokom, półpaścowi, grypie, RSV, to taka informacja powinna trafiać do osób starszych, ale także do domów seniora, domów opieki, na uniwersytety trzeciego wieku itd.

Osoby starsze zwykle są regularnie u lekarzy POZ, którzy powinni znaleźć czas na wizytę profilaktyczną, by zapytać seniora: „Czy rozważał Pan zaszczepienie przeciw pneumokokom, półpaścowi, czy innej chorobie, która może być dla Pana niebezpieczna?”, „Czy szczepiła się Pani przeciw grypie w tym sezonie?: „Czy mogę Panią zaszczepić?” Powinien być czas na rozmowę, wyjaśnienie, dlaczego takie szczepienie jest ważne, na rozwianie wątpliwości. Takie rozmowy powinien prowadzić lekarz rodzinny, internista czy lekarz innej specjalizacji, do którego osoba starsza przychodzi na wizytę.

Jest wiele do zrobienia – zarówno, jeśli chodzi o podejmowanie decyzji, które szczepienia są ważne populacyjnie, warte finansowania ze źródeł publicznych, jak o edukację społeczeństwa. Oczywiście, konieczne są też większe środki finansowe na kampanie edukacyjne i same szczepienia.

Wracając do szczepień przeciw HPV: może warto byłoby, by te szczepienia były również realizowane w szkołach?

Uważam, że tak. Argument, że szczepienie przeciw HPV miałoby powodować, że młodzi ludzie wcześniej rozpoczną współżycie, jest nieprawdziwy. Są badania z różnych krajów wskazujące, że nastolatkowie zaszczepieni przeciw HPV rozpoczynają współżycie seksualne później, gdyż jest to grupa z wyższą świadomością zdrowotną chorób przenoszonych drogą płciową.

Bardzo ważna jest też edukacja. Prowadziłem takie zajęcia w szkołach, do których chodzą moje dzieci, i w przedszkolu najmłodszego syna. Rozmawialiśmy o wirusach, bakteriach, szczepieniach, ale też o paleniu papierosów, piciu alkoholu. Dzieci były bardzo zainteresowane. Powinno się prowadzić lekcje o zdrowiu m.in. na temat niepalenia papierosów, w tym elektronicznych, zdrowego żywienia, mody na aktywność fizyczną, a także szczepień. Można to zrobić w sposób bardzo atrakcyjny. O tym wszystkim dzieci i młodzież powinny się też uczyć podczas lekcji biologii, czy lekcji o zdrowiu – jak je nazwiemy, jest sprawą drugorzędną. Taka wiedza jest ważna dla ich życia, wpłynie na jego jakość i długość. Myślę, że system edukacji trzeba pod tym kątem reformować. Świadomość zdrowotna rośnie, ale powoli, a wydaje się, że powinna rosnąć znacznie szybciej.

Powinien powstać zespół, który opracuje „kalendarz szczepień dla dorosłych”, czy też „zalecenia szczepień dla dorosłych”? Wiele osób starszych nie wie, jakie szczepionki warto stosować, czy np. lepiej byłoby powtórzyć szczepienie przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi, zaszczepić się przeciw grypie, czy może przeciw pneumokokom. A pojawiają się też nowe szczepionki, jak np. przeciw półpaścowi czy RSV dla dorosłych. Czy powinny zostać stworzone takie rekomendacje?

Uważam, że tak. W Charakterystyce Produktów Leczniczych (ChPL) szczepionek są wskazania, kto powinien się szczepić daną szczepionką. Są też rekomendacje Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), dotyczące szczepień. Jak najbardziej uzasadnione byłoby jednak, by powstał i był szeroko propagowany „kalendarz szczepień dla dorosłych” czy też „rekomendacje szczepień dla dorosłych”, z podaniem wieku, czynników ryzyka (np. osoby chorujące na cukrzycę, niewydolność serca, nowotwory, zaburzenia immunologiczne, po przeszczepach). Są już zespoły doradcze ds. szczepień przy Ministrze Zdrowia, przy Głównym Inspektoracie Sanitarnym; być może takie zespoły powinny być rozszerzone np. o internistów, geriatrów, lekarzy rodzinnych. Najważniejsze jest, żeby rekomendacje ekspertów były potem realizowane w Ministerstwie Zdrowia. Moim zdaniem, decyzje dotyczące finansowania szczepień powinny przechodzić podobną procedurę, jak leki w przypadku refundacji, czyli proces oceny technologii medycznych.

Jak świadomość ważności szczepień „zaszczepić” w społeczeństwie?

To powinno się dziać na wielu płaszczyznach: poprzez Internet, audycje w radio, telewizji, artykuły, w prasie. W budowanie świadomości warto byłoby zaangażować kościół. Dlaczego w ogłoszeniach parafialnych nie mogłoby być ogłoszeń o szczepieniach? A jednocześnie świadomość powinni budować profesjonaliści medyczni. Rekomendacje szczepień dla dorosłych, dla seniorów powinny być szeroko komunikowane do lekarzy POZ, lekarzy rodzinnych, internistów, geriatrów, ale też do osób opiekujących się osobami w starszym wieku oraz osobami z chorobami współistniejącymi.

Zawsze mówimy, że lepiej zapobiegać niż leczyć. Zgodnie ze starą chińską zasadą, że nie ten lekarz jest najlepszy, który ma wielu chorych przychodzących do niego się leczyć, tylko ten, w którego wiosce nikt nie choruje, ponieważ robił wszystko, by jego podopieczni nie zapadali na choroby. Zaszczepieni pacjenci nie trafialiby do szpitali z powikłaniami grypy, która powoduje zaostrzenie niewydolności serca, astmy. Nie trafialiby do poradni leczenia bólu z przewlekłym bólem po półpaścu. Ta choroba jest bardzo uciążliwa dla osób w starszym wieku, może powodować poważne powikłania, czy nawet zgon. Postaci oczne mogą powodować ślepotę. Powikłania to często przewlekłe cierpienie, którego i tak osoby w podeszłym wieku mają dużo. Po co narażać się na powikłania, skoro jest możliwość szczepień?

Czy z farmakoekonomicznego punktu widzenia szczepienia są opłacalne? Warto w nie inwestować publiczne środki? Czy szczepienia, które znalazłyby się w rekomendacjach, mogłyby znaleźć się na bezpłatnych listach dla osób 65 plus?

Uważam, że tak. Zdjęcie barier finansowych jest warunkiem sięgnięcia po szczepionki, szczególnie przez osoby w wieku 65 plus. Każda szczepionka, gdyby przechodziła taką drogę, jak leki, miałaby szansę udowodnić swoją  kosztową  efektywność.  Jednak  w  przypadku  szczepień ocena jest trudniejsza, gdyż efekt jest odsunięty w czasie. Na pewno w przypadku szczepionek konieczne byłoby również ostre negocjowanie cen, być może konieczne byłyby przetargi wieloszczepionkowe, by dywersyfikować ryzyko związane m.in. z niedoborami szczepionek pochodzących od jednego producenta na rynku. Na pewno powinny przechodzić procedury oceny technologii medycznych, być obiektywnie oceniane – tak jak leki – a niektóre rekomendowane do systemu finansowania ze źródeł publicznych; gdy jest to skuteczne, bezpieczne i opłacalne.

Warto pamiętać, że w przypadku szczepień mamy do czynienia z długim cyklem produkcyjnym. Jeśli chcielibyśmy na liście 65 plus umieścić szczepienia, to taka decyzja musiałaby zapaść odpowiednio wcześnie, gdyż wyprodukowanie szczepionek dla takiej populacji będzie wymagało czasu i zaplanowania. Oczywiście, wymaga to dodatkowych środków finansowych, tzw. wpływ na budżet musi być zawsze brany pod uwagę jako część procesu HTA. Pamiętajmy jednak, że jesteśmy społeczeństwem często chorującym na przewlekłe choroby, których przebieg może być zaostrzany przez choroby zakaźne. A jednocześnie społeczeństwem coraz bogatszym.

Dlaczego w Polsce jest tak sceptyczny stosunek do szczepień?

Ten problem istnieje nie tylko w Polsce, w całej Europie działają ruchy antyszczepionkowe; w wielu krajach jest problem emigrantów, którzy nie chcą się szczepić, tam kampanie edukacyjne napotykają na jeszcze większe bariery. W wielu krajach możliwe jest szczepienie przez farmaceutów, np. w Wielkiej Brytanii, Francji – na pewno przyczyniło się to do większego procenta osób zaszczepionych. To dobrze, że takie rozwiązania są też przyjmowane w Polsce.

Dojrzałe społeczeństwa starają się chronić swoich obywateli. Europa nie ma granic, choroby też nie mają granic, przemieszczają się wraz z ludźmi, którzy podróżują. Warte podkreślenia są też wysiłki europejskie na rzecz wspólnych zapisów dotyczących szczepień dla dorosłych. Unia Europejska w strategii farmaceutycznej rekomenduje zwrócenie uwagi na profilaktykę pierwotną, redefiniuje rolę Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób, dąży do tego, by obywatele Europy mogli mieć zbliżone kalendarze szczepień oraz do zmniejszenia nierówności, jeśli chodzi o edukację zdrowotną. Taką inicjatywą jest m.in. Vaccines Europe, gdzie mam przyjemność reprezentować Polskę. Europa stara się też wypracować mechanizmy, by w przypadku wystąpienia kolejnej pandemii działać skuteczniej – zarówno jeśli chodzi o wytworzenie szczepionek, ich dystrybucję, jak również o zmniejszenie skutków zdrowotnych epidemii.

Rozmawiała Katarzyna Pinkosz

Artykuł Prof. dr hab. Marcin Czech: Kampanie dotyczące szczepień powinny być celowane, a szczepienia finansowane ze środków publicznych pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

W drugiej połowie sierpnia 2023 roku wybrane uzdrowiska w Małopolsce i na Dolnym Śląsku odwiedzi projekt „Przystanek Zdrowie” realizowany przez firmę Comarch S.A. Inicjatywa przygotowana jest dla seniorów, kuracjuszy i turystów, a także mieszkańców uzdrowisk. Uczestnicy projektu dowiedzą się, dlaczego profilaktyka jest kluczem do dobrego zdrowia oraz w jaki sposób zadbać o siebie za pomocą nowoczesnych, ale prostych w obsłudze, technologii.

„Przystanek Zdrowie” to cykl bezpłatnych wydarzeń plenerowych przygotowanych z myślą o osobach starszych oraz odwiedzających i zamieszkujących polskie kurorty. Ma na celu zachęcenie uczestników do dbania o zdrowie poprzez regularną profilaktykę przy użyciu dostępnych na rynku przyjaznych seniorom technologii. Projekt zakłada też przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu i budowanie zaufania do nowoczesnych rozwiązań e-Zdrowia. Podczas spotkań uczestnicy będą mogli wykonać podstawowe badania, zapoznać się z telemedycznymi rozwiązaniami oraz skorzystać z wielu prozdrowotnych aktywności i atrakcji przygotowanych przez organizatora.

Projekt wystartuje 18 sierpnia 2023 roku, rozpoczynając tym samym I etap trasy (Małopolska) po polskich uzdrowiskach. Telemedyczny bus Comarch odwiedzi kolejno:

Rabkę-Zdrój, Szczawnicę, Krynicę-Zdrój oraz Wysową-Zdrój.

II etap trasy obejmie Dolny Śląsk, w tym miejscowości:

Świeradów-Zdrój, Kudowa-Zdrój, Szklarska Poręba i Lądek-Zdrój.

– Głęboko wierzę w to, że „Przystanek Zdrowie” jest projektem, którego potrzebują Polacy bez względu na wiek. Wiele osób wciąż bagatelizuje temat dbania o zdrowie i zapomina
o regularnej profilaktyce. Chcemy pomóc uczestnikom otworzyć się na nowoczesne rozwiązania i zainspirować ich do zmiany, by troska o zdrowie przestała być przykrym obowiązkiem, a zaczęła sprawiać przyjemność – komentuje Marcin Romanowski, Prezes Comarch Healthcare, spółki wchodzącej w skład GK Comarch S.A.

W telemedycznym busie na uczestników będą czekać rozwiązania Comarch z zakresu
e-Zdrowia, takie jak:

• Punkt Diagnostyczny Comarch, w którym uczestnicy wykonają podstawowe badania profilaktyczne (samodzielnie lub z asystą obecnych ekspertów),
• mobilna aplikacja MojeZdrowie24 pełniąca rolę elektronicznej książeczki zdrowia (i nie tylko!),
• Comarch Opaska Życia, czyli cyfrowy opiekun osób starszych, przewlekle chorych
  i z niepełnosprawnością.

Szczegóły dotyczące projektu dostępne są u organizatorów:

Katarzyna Pyrdziak (katarzyna.pyrdziak@comarch.pl) oraz Wojciech Kuder (wojciech.kuder@comarch.pl).

Świat Lekarza jest patronem medialnym projektu „Przystanek Zdrowie”.

Artykuł „Przystanek Zdrowie” w polskich uzdrowiskach pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Wyniki leczenia onkologicznego w Polsce może po­prawić skrupulatne realizowanie Narodowej Strate­gii Onkologicznej. To wszystko zostało w niej zapisane: poprawa profilaktyki, szersze wykorzystanie badań dia­gnostycznych, lepsza organizacja leczenia. Dzię­ki temu mamy szansę na skokową poprawę wyników wieloletnich przeżyć u chorych na nowotwory ? mówi prof. dr hab. Piotr Rutkowski, Przewodniczący Zespołu Ministra Zdrowia ds. Narodowej Strategii Onkologicznej, Przewodniczący Polskiego Towarzystwa Onkologicznego, kierownik Kliniki Nowotworów Tkanek Miękkich, Kości i Czerniaków Narodowego Instytutu Onkologii w Warszawie.

Kilka miesięcy temu prezydent Biden ogłosił śmiały plan zakładający, że w ciągu najbliższych lat śmiertelność z powodu nowotworów w USA spadnie o połowę. W Polsce jest obecnie wdrażana Narodowa Strategia Onkologiczna, Krajowa Sieć Onkologiczna, w większym stopniu stawia się na profilaktykę; czy jest szansa, że to przełoży się na podobny spadek śmiertelności z powodu chorób nowotworowych, jak to zakłada w Stanach plan Bidena?

Spadek śmiertelności z powodu nowotworów już jest widoczny. Najlepsze kraje dochodzą ok. 70 proc. prze­żyć 5-letnich. W Polsce jest ok. 50 proc. przeżyć 5-let­nich, w Unii Europejskiej: 56-58 proc. W Norwegii ? ok. 70 proc., jednak ona wydaje na zdrowie najwięcej i robi to najbardziej efektywnie.

Skąd takie różnice? Biologia nowotworów jest podobna w Polsce jak w Norwegii. To różnica w sposobie leczenia?

Przyczyn różnic w przeżyciach 5-letnich jest wiele. Po pierwsze to podejście do profilaktyki, i to we wszystkich aspektach, zarówno profilaktyki pierwotnej (kraje skandynawskie przodują, jeśli chodzi o szczepienia przeciw HPV), jak wtórnej (badania przesiewowe). Przykład: 90 proc. kobiet w krajach skandynawskich ma wykonywa­ną mammografię. Jest to kontrolowane przez lekarza rodzinnego. To bardzo istotne ? kontrola przez lekarza rodzinnego jest bardzo ważnym aspektem profilaktyki; mam nadzieję, że to również u nas znajdzie się w stan­dardzie. Lekarz rodzinny powinien pytać pacjenta, czy wykonał badanie profilaktyczne, a jeśli to nie, to go na nie skierować.

Ważna jest też organizacja leczenia pacjentów. My­ślę tu o sieci ? sieć onkologiczna to jest normalna rzecz w krajach skandynawskich. Nie każdy nowotwór może być leczony w każdym ośrodku. Chorzy miesz­kający daleko od specjalistycznego ośrodka są lecze­ni według wskazań lekarzy z ośrodka specjalizującego się w leczeniu danego nowotworu, jednak np. che­mioterapię otrzymują jak najbliżej miejsca zamieszka­nia. To dziś jest możliwe do zrealizowania, w czasach telemedycyny. Ostatnio byli u nas w NIO lekarze z Ło­twy. Jestem pod wrażeniem, że Łotwa, w której dostęp do nowych terapii jest dużo gorszy niż w Polsce, ma usieciowane wszystkie badania diagnostyczne: tomo­grafię, rezonans itd. Są one dostępne przez scentra­lizowany serwer pacjentów. Dzięki temu w każdym ośrodku lekarz może zobaczyć wyniki badań. U nas pacjent często przynosi płytę nagranym badaniem, i okazuje się, że ta płyta się nie otwiera. Albo pacjent co prawda miał wykonane badania, ale nie ma wydrukowanych ich wyników lub je zagubił. Trzeba po­wtarzać badania, a to są wymierne straty finansowe, a dla pacjenta przede wszystkim strata czasu, który w onkologii jest tak ważny.

Dzięki wprowadzeniu e-recepty, e-skierowania mo­żemy pacjentowi, który do nas dzwoni i mówi, że dzie­je się coś niepokojącego, od razu wystawić receptę lub dać skierowanie, np. na tomografię komputero­wą. To są ważne rzeczy, musimy jednak iść krok dalej. Bardzo byśmy chcieli, żeby była możliwość prowadze­nia e-dokumentacji, a przynajmniej, żeby w ten spo­sób były dostępne dane dotyczące właściwych rozpo­znań histopatologicznych i leczenia chorych. Z tego można budować wskaźniki jakości opieki onkologicz­nej. Do tej pory nie było takich wskaźników jakości, w ramach Krajowej Sieci Onkologicznej będą one bra­ne pod uwagę.

W czym jeszcze może pomóc cyfryzacja medycyny?

Myślę, że dzięki niej jesteśmy w stanie poprawić profi­laktykę. Trzeba wykorzystać Internetowe Konto Pacjen­ta, dzięki któremu można na bieżąco kontrolować swo­je zdrowie. To dość prosta aplikacja, obecnie dostęp do IKP ma ok. 19 mln osób w Polsce. Poza tym ważne jest wiarygodne źródło wiedzy onkologicznej dla wszystkich obywateli, czyli stworzenie Narodowego Portalu Onko­logicznego.

Poprzez IKP można zapraszać na badania profilaktyczne?

To chyba nie jest żaden problem, szczególnie że część osób ma powiązane IKP z telefonem komórkowym, do­staje SMS-em numer recepty. Dlaczego ma w ten spo­sób nie dostać zaproszenia na badania i informacji, gdzie w okolicy może je wykonać? Nie wydaje mi się to trudne do realizacji.

Wkrótce wchodzi Krajowa Sieć Onkologiczna w całej Polsce, niedawno minister zdrowia zapowiedział też, że od czerwca rozpoczną się szczepienia przeciw HPV. Co jeszcze jest ważne do wdrożenia w tym roku?

Nie wyobrażam sobie, aby Krajowa Sieć Onkologicz­na ruszyła bez wyceny badań patomorfologicznych. To ogromna bolączka w Polsce, że wycena badania histopatologicznego jest włączona w cenę całej procedury leczenia. Przez to wiele szpitali oszczędza na wykony­waniu diagnostyki patomorfologicznej. Jeżeli badania patomorfologiczne nie są wyceniane oddzielnie, to uniemożliwia prowadzenie leczenia wysokiej jakości. Brak wyceny powoduje, że pacjent słyszy, że ma podejrzenie nowotworu, ale musi pojechać z preparatami do innego ośrodka, aby miał postawione ostateczne roz­poznanie. A jak można ustalić plan leczenia bez rozpo­znania?

Mam nadzieję, że rozpocznie się w tym roku akre­dytacja laboratoriów diagnostyki molekularnej. Diagno­styka molekularna w wielu nowotworach jest konieczna zarówno przy rozpoznawaniu, jak również w leczeniu. Przykładem jest tu rak płuca. Widziałem niedawno dane; okazuje się, że mamy naprawdę bardzo dobre programy lekowe, a tymczasem ich wykorzystanie i do­stęp do terapii wygląda nie najlepiej. Są województwa, gdzie tylko 20 proc. pacjentów otrzymuje leczenie sys­temowe w ramach programów lekowych, a powinno to być co najmniej 50-60 proc., zważywszy na to, że ok. 20 proc. pacjentów jest diagnozowanych we wczesnych stadiach, kiedy wystarczy operacja chirurgiczna lub ra­dioterapia, a 20 proc. chorych jest w złym stanie sprawności i nie kwalifikuje się do leczenia nowymi lekami. W ramach programów lekowych powinno być leczo­nych co najmniej ok. 50 proc. chorych, natomiast jest to średnio 35 proc., a w niektórych województwach ? po­niżej 20 proc.

Problem polega na tym, że jeśli rak płuca jest nieope­racyjny, to dysponujemy stosunkowo niedużym mate­riałem histopatologicznym, który trzeba jak najbardziej efektywnie wykorzystać. Jeśli nie stosujemy zaawanso­wanych technik molekularnych, to trzeba wykonywać badania po kolei, a wtedy może zabraknąć materiału. Pacjent nie może rozpocząć leczenia, a czas mija.

Kolejną istotną rzeczą jest profilaktyka. Komisja Eu­ropejska wypowiedziała się jednoznaczne, co należy stosować w profilaktyce, jest to zapisane w Narodo­wej Strategii Onkologicznej. Alternatywą do kolonosko­pii jest test FIT. Na kolonoskopię zgłaszało się ok. 20 proc. pacjentów; test FIT ma szansę co najmniej po­dwoić tę liczbę, ponieważ można go wykonać w domu. Kolonoskopię będą mieli zrobioną jedynie ci pacjenci, u których wynik testu FIT będzie nieprawidłowy. Kolejna ważna rzecz: badanie HPV-DNA, które ? mam nadzie­ję ? niedługo znajdzie się w screeningu raka szyjki ma­cicy. Wykrycie obecności onkogennego wirusa HPV od razu powoduje kolejne badania. Poza tym takie badanie można robić rzadziej niż cytologię. Tak więc wykorzysta­nie nowoczesnych technologii powoduje zmniejszenie liczby wizyt u lekarza i oszczędności systemowe.

Jest więc szansa na poprawę wyników leczenia onkologicznego w Polsce, i to wcale nie za pomocą dużo większych środków?

Wyniki leczenia onkologicznego w Polsce może po­prawić skrupulatne realizowanie Narodowej Strate­gii Onkologicznej. To wszystko zostało w niej zapisane: poprawa profilaktyki, szersze wykorzystanie badań dia­gnostycznych, lepsza organizacja leczenia. Do tego ko­nieczna jest dalsza digitalizacja i rozwój e-zdrowia. Dzię­ki temu mamy szansę na skokową poprawę wyników wieloletnich przeżyć u chorych na nowotwory.

Artykuł <strong>Prof. dr hab. Piotr Rutkowski: Narodowa Strategia Onkologiczna, czyli? polski</strong> ?plan Bidena?? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Edukacja to ważny element skutecznej nie tyl­ko profilaktyki, ale i opieki nad pacjentem. Mamy edukatorów diabetologicznych, edukacja weszła w skład opieki koordynowanej w POZ-ach. Jest ona skierowana zarówno do chorych, jak i do osób ze zwiększonym ryzykiem cukrzycy, ze stanem przedcukrzycowym, do opiekunów i członków rodzin. Bardziej świadomy pacjent będzie lepiej dbał o siebie ? mówi prof. dr n. med. Edward Franek, kierownik Kliniki Chorób Wewnętrznych, Endokrynologii i Diabetologii PIM MSWiA w Warszawie.

Eksperci z różnych dziedzin medycyny oceniają, że pandemia, czego zresztą należało się spodziewać, spowodowała wiele szkód w leczeniu pacjentów, co pogłębiło i tak już duży dług zdrowotny. I właściwie nie trzeba być ekspertem, żeby to zauważyć. Utrudniony dostęp do lekarzy, zamknięcie w domach, nieprzestrzeganie ściśle określonych podstawowych zasad profilaktyki, chroniących przed zakażeniami. To wszystko musiało przynieść negatywne skutki. Czy Pan się pod tym podpisuje?

Absolutnie tak. Jednak w przypadku chorych na cukrzy­cę, z jednej strony pandemia wpłynęła zapewne nega­tywnie na ich sytuację, ale z drugiej te zmiany nie były aż tak dramatyczne i wyrównanie cukrzycy nie pogorszyło się tak, jak można byłoby się spodziewać. Co więcej, pan­demia przyniosła też rzeczy korzystne. Weźmy chociaż­by telemedycynę. W diabetologii mieliśmy z nią do czy­nienia jeszcze przed pandemią, ale jej rozwój znacznie się przyspieszył podczas pandemii, w czasie zamknię­cia się i chorych, i niekiedy także lekarzy w domu. Te­lewizyty sprawdzają się oczywiście lepiej u pacjentów z niepowikłaną, ustabilizowaną cukrzycą, którzy dobrze radzą sobie z nowoczesnymi technologiami. Trochę ina­czej wygląda to w przypadku osób z powikłaną cukrzy­cą, starszych, jak również tych, którzy wymagają ustawie­nia terapii ? u nich wizyta rzeczywista, niewirtualna, jest bardziej potrzebna. Tak czy tak, telemedycyna zostanie z nami i zarówno ci mniej, jak i ci bardziej chorzy pacjen­ci będą mogli z niej korzystać.

Telemedycyna, teleporady to chyba przyszłość?

Z pewnością będziemy szli w tym kierunku, dlatego ko­nieczne jest doprecyzowanie warunków, na jakich mia­łaby się ona realizować, określenie, kiedy można wy­konać teleporadę, a kiedy chorego musi jednak lekarz zobaczyć i zbadać. To zapewne będzie wyglądało tak jak w przypadku glukometrów. Mimo rozwoju coraz to no­wocześniejszych systemów monitorowania glikemii, kla­syczne glukometry przecież nie odchodzą do lamusa. I tak samo badanie lekarskie, osłuchanie i dotknięcie pa­cjenta do lamusa nie odejdzie. Trzeba to wszystko tylko określić, stworzyć odpowiednie zalecenia, dzięki którym lekarz będzie mógł ułatwić sobie i pacjentowi życie, ale bez ryzyka dla pacjenta.

Mówiąc o zmianach w diabetologii w ostatnim roku, nie można nie wspomnieć o nowych lekach, które, dzięki refundacji, stały się dostępne i dla polskich pacjentów. Dotyczy to także nowoczesnych systemów monitorowania glikemii. A co ze starą, poczciwą metforminą? Odejdzie w zapomnienie? Już dziś eksperci zalecają, aby pierwszym lekiem z wyboru u pacjentów z cukrzycą była nie metformina, tylko któryś z nowocześniejszych leków, należących do flozyn czy inkretyn. Czy może metformina jeszcze niejednym nas zaskoczy?

O lekach i systemach nowoczesnego monitorowania gli­kemii nie będę się wypowiadał, bo już dużo powiedzia­no na ten temat. Natomiast jeśli chodzi o metforminę, to na pewno nie wypadła ona z obiegu i wcale się na to nie zanosi. Nadal pozostaje najczęściej stosowanym le­kiem w terapii cukrzycy. Trzeba też pamiętać, że wskaza­nia, aby na początku leczenia stosować nie metforminę, ale leki z grupy flozyn ? inhibitory SGLT-2 lub te z gru­py agonistów receptora GLP-1, dotyczą przede wszyst­kim chorych z rozpoznaną niewydolnością serca, choro­bą sercowo-naczyniową, ewentualnie dużym ryzykiem sercowo-naczyniowym, wreszcie z przewlekłą chorobą nerek. Ale jest duża grupa chorych, szczególnie ze świe­żo rozpoznaną cukrzycą, którzy tych powikłań jeszcze nie mają.

Dodatkowo trzeba pamiętać, że większość chorych potrzebuje na jakimś etapie cukrzycy wielu leków, żeby utrzymać dobre wyrównanie metaboliczne. I nawet jeże­li zaczniemy leczenie bardziej nowoczesnymi lekami, to przy braku dobrego wyrównania trzeba będzie tę metforminę dołączyć.

Trzecia sprawa to fakt, że wielu chorych leczonych jest metforminą już na etapie stanu przedcukrzycowe­go, czyli przed rozpoznaniem cukrzycy. U tych chorych zapewne będzie się raczej dokładać nowe leki do metforminy, niż metforminę nimi zastępować.

A jak ocenia Pan poziom edukacji diabetologicznej? Sądząc po licznych kampaniach, chyba nie jest źle?

Podobno nigdy nie jest tak dobrze, żeby nie mogło być lepiej. Ale rzeczywiście dużo się robi i dużo zostało zrobione, do czego znacząco przyczyniły się również media. Edukacja to ważny element skutecznej nie tyl­ko profilaktyki, ale i opieki nad pacjentem. Już prawie sto lat temu doktor Elliott Joslin, uwa­żany za ojca współczesnej diabetologii, mó­wił: ?Pacjent z cukrzycą, który wie najwięcej, żyje najdłużej?. I po tylu latach stwierdzenie to nie straciło na aktualności i na edukację zwraca się dużo uwagi. Mamy edukatorów diabetologicznych, edukacja weszła w skład opieki koordynowanej w POZ-ach. Jest ona skierowana zarówno do chorych, jak i do osób ze zwiększonym ryzykiem cukrzycy, ze stanem przedcukrzycowym, do opiekunów i członków rodzin. Edukują profesjonaliści ? lekarze kierujący ze­społem terapeutycznym, edukatorzy, pielęgniarki, psy­cholodzy, dietetycy. I wszyscy powinni mieć stały, dobry, aktywny kontakt z pacjentami i ich bliskimi.

Wspomniał Pan o profilaktyce. Czy, z Pana punktu widzenia, jest ona obecnie zadowalająca? Jeśli z edukacją jest lepiej, to i z profilaktyką powinno być lepiej?

Zasadniczo tak, bo bardziej świadomy pacjent będzie lepiej dbał o siebie. Tu trzeba rozgraniczyć profilakty­kę pierwotną od wtórnej. Ta pierwsza obejmuje zdro­wy tryb życia, a więc odpowiednie żywienie, aktywność fizyczną, a więc to wszystko, co zmniejsza ryzyko rozwo­ju cukrzycy. Profilaktyka wtórna to działania, które na­leży podejmować, gdy już choroba się pojawi, a dzięki przestrzeganiu określonych zasad możemy nie dopu­ścić do jej dalszego rozwoju, przede wszystkim do poja­wienia się powikłań. W obu tych przypadkach jest wiele do zrobienia.

I tu możemy wrócić do początku naszej rozmowy ? wpływu pandemii na cukrzycę. Wtedy siedzieliśmy zamknięci w domach i? tyliśmy. Według jednych statystyk średnio przybyło każdemu z nas ok. 3 kg, według innych ? nawet ponad 6 kg! Jakby na to nie patrzeć, sporo?

No tak, to niewątpliwie jedna z niekorzystnych zmian w pandemii. Natomiast równolegle z pandemią pojawiły się skuteczne leki na otyłość i coraz więcej chorych jest nimi leczonych. Być może zatem będziemy w stanie od­wrócić te następstwa pandemii.

Jednym z czynników ryzyka tzw. modyfikowalnych, a więc takich, na które mamy wpływ, a zwiększających ryzyko chorób cywilizacyjnych, są papierosy. Wasza placówka, jako jedyna w Polsce, bierze udział w międzynarodowym programie Diasmoke. Na czym polega ten program i czemu ma służyć?

Program jest skierowany do chorych na cukrzycę typu 2, palących papierosy i niemogących uwolnić się od nało­gu. Wiele poprzednich badań wykazało, że u takich cho­rych znacząco wzrasta ryzyko śmiertelności oraz rozwo­ju powikłań sercowo-naczyniowych. Jednym z głównych celów, do których dążymy w populacji tych pacjentów, jest wyeliminowanie tego czynnika ryzyka. Pod lupę wzięliśmy produkty alternatywne, które mogą stano­wić pierwszy krok w rzuceniu nałogu i pomóc im w de­finitywnym zaprzestaniu palenia, a nawet jeśli się to nie uda, mogą mniej szkodzić niż zwykłe papierosy. O ile mniej ? to właśnie chcemy ustalić.

Na jakim etapie jesteście teraz?

Jeszcze jesteśmy w trakcie włączania pacjentów do ba­dania, docelowo ma być ich w naszym kraju stu. Pa­cjenci dość entuzjastycznie podchodzą do programu. Zdają sobie sprawę z tego, że tu chodzi o ich bezpieczeństwo i wiedzą, że uwolnienie się od nałogu pale­nia papierosów to szansa nie tylko na lepszą kontrolę cukrzycy i ryzyka jej powikłań, ale też na ogólną popra­wę zdrowia.

Rozmawiała: Bożena Stasiak

Artykuł Prof. dr n. med. Edward Franek: Zmiany w polskiej diabetologii pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Warto od najmłodszych lat uczyć dzieci dobrych nawyków i tego, jak ważny jest ruch i zdrowy styl życia. A dzieci są podatne na edukację, bardziej niż dorośli, którzy mają utrwalone nawyki, nie zawsze zdrowe. Poza tym dziecko, które ma problem z otyłością, zwykle ma ten problem również jako dorosły: ok. 80 proc. dzieci z otyłością staje się dorosłymi z otyłością. Dlatego warto nakierować się właśnie na dzieci ? mówi Anna Śliwińska, prezes Zarządu Głównego Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków.

Kilka miesięcy temu wystartował w Polsce program Cities Changing Diabetes, który dziś funkcjonuje już w miastach 41 krajów świata. Jest skierowany przede wszystkim do mieszkańców miast, gdyż najwięcej osób chorujących na cukrzycę mieszka właśnie w miastach. Jak z punktu widzenia organizacji pacjenckiej skupiającej osoby z cukrzycą ocenia Pani ideę tego programu, działania prowadzone właśnie w miastach?

To bardzo dobrze, że program jest prowadzony właśnie w miastach, skoro właśnie tam mieszka najwięcej osób z cukrzycą. Często też są to osoby mające tendencję do niezdrowego trybu życia: cechuje je bardziej siedzący tryb życia. W czasie epidemii COVID-19 wiele osób przeszło na pracę zdalną, niektóre już permanentnie, dziś mają dużo mniej ruchu, często za to więcej jedzą. Niestety w miastach ludzie częściej też spożywają niezdrowe jedzenie, fast foody są na wyciągnięcie ręki. A jednocześnie mają mniejszą aktywność fizyczną.

Czy Polskie Stowarzyszenie Diabetyków włącza się w akcję CCD, a jeśli tak, to w jaki sposób?

Od początku jesteśmy partnerem tego projektu, bardzo go popieramy. Konsultujemy materiały, uczestniczymy w spotkaniach grupy zajmującej się tym projektem i w konferencjach z nim związanych. Staramy się też rozpowszechniać idee projektu Cities Changing Diabetes.

Polska edycja programu CCD skupiona jest przede wszystkim na szkołach, jest skierowana do uczniów i nauczycieli, a celem jest zapobieganie nadwadze, otyłości i ich konsekwencji, w tym przede wszystkim cukrzycy typu 2. Czy ten kierunek ? profilaktyka w szkołach ? jest słuszny? Powinno się zaczynać od edukacji dzieci?

Tak, ten kierunek oceniam jako słuszny ? to, czego dzieci się nauczą, będą potem realizować w dorosłym życiu. Wiadomo: czym skorupka za młodu nasiąknie? Warto od najmłodszych lat uczyć dzieci dobrych nawyków i tego, jak ważny jest ruch i zdrowy styl życia. A dzieci są podatne na edukację, bardziej niż dorośli, którzy mają utrwalone nawyki, nie zawsze zdrowe. Poza tym dziecko, które ma problem z otyłością, zwykle ma ten problem również jako dorosły: ok. 80 proc. dzieci z otyłością staje się dorosłymi z otyłością. Dlatego warto nakierować się właśnie na dzieci.

W czerwcu 2022 r. zaprezentowano raport ?Szkoła, gmina, system ? partnerstwo przeciw epidemii otyłości i cukrzycy w Polsce?, nazwany ?raportem otwarcia? programu CCD w Polsce. Z raportu wynika, że nigdy wcześniej przyrost masy ciała wśród dzieci i nastolatków w Polsce nie był tak wysoki jak obecnie. Epidemia COVID-19 jeszcze tę sytuację pogorszyła. Czy ten trend da się odwrócić?

Styl życia można zmienić przez uczenie dzieci, podwyższanie świadomości ? na pewno dziś wiedza na temat zdrowego stylu życia jest większa niż była kiedyś. Problemem jest pewnie to, że nie każdy te idee wciela w życie. Dobrze by było, żeby udało się zorganizować lekcje o zdrowiu w szkołach. Podczas edukacji szkolnej powinno się kłaść nacisk na naukę zdrowego stylu życia. Może dzięki takim działaniom epidemię otyłości da się zahamować, a z czasem nawet odwrócić.

Jakie Pani zdaniem należy podjąć działania, jakie interwencje zaplanować, by ograniczyć epidemię otyłości w Polsce, a w ślad za nią epidemię cukrzycy typu 2?

Dużo mówi się obecnie o masowych, nie zawsze uzasadnionych stanem zdrowia zwolnieniach z WF. Jestem w stanie zrozumieć niektóre dzieci ? przykładowo drobna dziewczynka, której źle wychodzą ćwiczenia siłowe i otrzymuje za to słabe oceny, a z innych przedmiotów jest najlepszą uczennicą, może odczuwać do WF ogromną niechęć. Dlatego uważam, że warto przemyśleć kwestię oceniania dzieci na lekcjach WF. Ponadto jedną z takich interwencji byłoby też uatrakcyjnienie samych zajęć ? idealnie byłoby, gdyby dzieci miały wybór, co chcą ćwiczyć: myślę, że gdyby tak było, to też nie odnotowywalibyśmy tylu zwolnień.

Inną ważną kwestią są badania bilansowe dziecka ? dzięki nim można wcześniej wykryć to, że ma ono nadwagę. Jednak warto w to włączyć rodziców, gdyż młodsze dzieci nie decydują  o tym, co jedzą, jaką aktywność fizyczną podejmują. Dlatego konieczna byłaby akcja skierowana do rodziców ? jeśli dziecko ma nadwagę lub otyłość, to prawdopodobnie problem dotyczy całej rodziny. Jest też więc konieczność  pracy z rodzicami.

Ważne jest też szerzenie świadomości, żeby mówić społeczeństwu, że cukrzyca jest dużo bardziej poważną chorobą niż to się wydaje, może powodować ogromne powikłania. Ważne są też programy samorządowe, zachęcające do aktywności fizycznej ? już mamy np. siłownie na świeżym powietrzu. To bardzo dobrze, warto jednak pamiętać też o przestrzeniach, które sprzyjają chodzeniu pieszo, o projektowaniu osiedli tak, żeby mieszkańcy mieli gdzie iść na spacer, uprawiać aktywność fizyczną, ?planowanie z głową? przestrzeni w miastach, pozostawianie jak największej ilości terenów zielonych, parków, skwerów.

Bardzo ważne byłoby też tworzenie poradni leczenia otyłości: zarówno dla dzieci, jak dla dorosłych. Poruszaliśmy ten temat również przy okazji podatku cukrowego. To dobry kierunek, sugerowany przez ekspertów.

W raporcie jest mowa, że dla opanowania epidemii otyłości i cukrzycy konieczne są wspólne działania ? szkoły, samorządu, systemu ochrony zdrowia. Czy widzi Pani szansę na taką współpracę? Takie działania są już prowadzone?

Myślę, że samorządom powinno zależeć na zdrowych mieszkańcach miast, gmin, powiatów. Powinno też na tym zależeć systemowi ochrony zdrowia ? bo chory obywatel to kosztowny obywatel. Szkołom też powinno na tym zależeć, bo rolą szkoły jest nie tylko przekazywanie wiedzy i edukacja z poszczególnych przedmiotów. Szkoła też wychowuje, powinno jej zależeć na tym, żeby wdrażać programy zapobiegające otyłości i cukrzycy typu 2 ? wspólnie z samorządami i systemem ochrony zdrowia. Niektóre samorządy rzeczywiście podejmują już temat, jednak wiadomo, że samorządy mają różne środki finansowe i możliwości, a także niejednakowe priorytety.

Jako pierwsze do programu CCD włączyły się Warszawa i Kraków. Czy są już widoczne pierwsze działania? Kiedy można spodziewać się efektów programu CCD, czyli przynajmniej zmniejszenia rosnącego trendu zachorowań na otyłość i cukrzycę?

Program rozwija się, są już podejmowane konkretne działania, cieszymy się, że szkoły i samorządy chcą ze sobą współpracować. To jeden z elementów, które działają na korzyść zdrowia. Na pewno jednak samym tylko programem nie zahamujemy rozwoju otyłości i cukrzycy typu 2, choć uważam, że program CCD jest tu bardzo ważnym elementem. Myślę, że na efekty programu CCD trzeba będzie jeszcze  trochę poczekać, najważniejsze jednak, by być konsekwentnym i wytrwałym.

Rozmawiała: Katarzyna Pinkosz

Program Cities Changing Diabetes funkcjonuje od 2014 roku, to światowy program walki z cukrzycą. Jego inicjatorami są Steno Diabetes Center Copenhagen, University College London oraz firma Novo Nordisk. To program globalny, realizowany lokalnie: każde z miast decyduje, jakie działania będzie podejmować, biorąc pod uwagę własne uwarunkowania. Rada Naukowa programu CCD w Polsce zadecydowała, że działania w naszym kraju należy rozpocząć od szkół. W program w Polsce już włączyły się samorządy Krakowa i Warszawy. 

Artykuł Anna Śliwińska: Potrzeba konsekwencji i wytrwałości pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Pod koniec sierpnia w Pabianicach i Kołobrzegu, a we wrześniu i październiku w Lesznie, Ełku i Nowym Sączu pojawią się bezpłatne strefy zdrowia ?Adamed dla Rodziny?. Mieszkańcy tych miast będą mogli wykonać m.in. badania kardiologiczne, pulmonologiczne, okulistyczne, diabetologiczne, USG, a także skorzystać z porad urologicznych, czy warsztatów psychologicznych. Patronat merytoryczny nad kampanią objęło Polskie Towarzystwo Chorób Cywilizacyjnych, Polskie Towarzystwo Alergologiczne oraz Akademia Pedagogiki Specjalnej im. M. Grzegorzewskiej.

W czasie wakacji oraz jesienią kampania społeczna ?Adamed dla Rodziny?, zainicjowana i prowadzona przez Adamed Pharma ? polską firmę farmaceutyczną, pojawi się w 5 miejscowościach, w których dostęp do lekarza jest utrudniony ze względu na dłuższy, niż w innych ośrodkach, czas oczekiwania na wizytę. Jako dodatkowe kryterium wyboru lokalizacji organizatorzy wzięli pod uwagę liczbę ludności, którą oszacowano na 50-100 tys. mieszkańców.

? Wciąż należy przypominać, jak ważna jest profilaktyka. Uświadamianie pacjentów co do skutków trybu życia, zaniedbań z okresu pandemii czy rozwoju choroby, ale przede wszystkim danie im szansy na przebadanie się i konsultację z lekarzem to dzisiaj klucz do sukcesu, żeby polepszyć zdrowie naszej populacji ? zmniejszyć tzw. dług zdrowotny Polski ? tłumaczy prof. dr hab. n. med. Filip Szymański, prezes Towarzystwa Chorób Cywilizacyjnych, które objęło patronat merytoryczny nad kampanią ?Adamed Dla Rodziny?. ? W Polsce wciąż są miejsca,gdzie na wizytę u kardiologa trzeba czekać kilkanaście miesięcy, a nawet dłużej. Podobnie sytuacja wygląda, jeśli chodzi o dostęp do innych specjalistów zajmującymi się chorobami cywilizacyjnymi np. pulmonologa czy okulisty. Dlatego każda inicjatywa mogąca wpłynąć na poprawę zdrowia polskiej populacji jest bardzo cenna i warto skorzystać z możliwości profesjonalnej opieki ? dodaje prof. Filip Szymański.

W ramach kampanii powstaną bezpłatne strefy zdrowia, gdzie będzie można skorzystać ze specjalistycznych badań oraz konsultacji, takich jak:

• kardiologiczne (echo serca, lipidogram: poziom cholesterolu całkowitego, cholesterolu HDL, LDL, trójglicerydów; pomiar glukozy; pomiar ciśnienia tętniczego i tętna),
• pulmonologiczne (spirometria),
• okulistyczne (badanie dna oka wraz z konsultacją lekarską ? ocena siatkówki, naczyń, tarczy nerwu wzrokowego i plamki żółtej oftalmoskopem oraz wziernikiem okulistycznym),
• diabetologiczne (badanie poziomu hemoglobiny glikowanej HbA1c ? poziom glukozy w ostatnich 6. miesiącach),
• urologiczne,
• USG (jamy brzusznej oraz narządu gruczołu krokowego, piersi, tarczycy, jąder),
• warsztaty psychologiczne dla dzieci i młodzieży.

Wszystkie usługi diagnostyczne będą wykonywane pod profesjonalnym nadzorem specjalistów w danej dziedzinie: lekarzy lub zespołu pielęgniarskiego. Ponadto będą dostępne m.in.: strefa rehabilitacji oddechowej czy kurs pierwszej pomocy, a także strefa atrakcji dla najmłodszych.

Dodatkową miejscowością na trasie kampanii ?Adamed Dla Rodziny? będą Katowice, które w tym roku są stolicą obchodów Dnia Serca w Polsce.

Kampania ?Adamed Dla Rodziny? skierowana jest do całych rodzin, w tym także dzieci. Adamed Pharma od lat wspiera zdrowie całych pokoleń i szczególnie troszczy się o rodziny, realizując m.in. społeczne programy zdrowotne takie jak: ?Głęboki Oddech?, ?Odnaleźć Siebie?, ?Serce na Nowo? czy ?Adamed dla Seniora?.

? Adamed Pharma jako firma społecznie odpowiedzialna poprzez nową kampanię włącza się w działania mające na celu zwiększenie dostępności do usług medycznych, zarówno badań, jak i konsultacji w miejscach, gdzie jest to najbardziej potrzebne ? wyjaśnia Katarzyna Dubno, Dyrektor ds. Relacji Zewnętrznych i Ekonomiki Zdrowia z Adamed Pharma S.A. ? Wierzymy, że dzięki naszej inicjatywie, przyczynimy się do zwiększenia świadomości zdrowotnej i polepszenia stanu zdrowia mieszkańców naszego kraju.

Udział w programie zdrowotnym może wziąć każdy, kto przebywa w danej miejscowości, w której organizowana jest kampania. Planowe akcje będą odbywać się w niedziele w godz. 10-18, aby umożliwić dostęp do badań i porad jak największej grupie pacjentów i w ten sposób wpływać na zmniejszanie długu zdrowotnego. Usługi oferowane w ramach kampanii będą bezpłatne, ale obowiązywać będą limity. Organizatorzy zachęcają do wcześniejszej rejestracji na stronie www.AdamedDlaRodziny.com, która zagwarantuje skorzystanie z interesujących nas badań. Nie jest to jednak koniecznością, można odwiedzić strefy zdrowia w dniu akcji. Organizatorzy przypominają także o wymogach dotyczących przygotowania na niektóre z badań oraz przestrzeganiu reżimu sanitarnego związanego z bezpieczeństwem COVID-19 w placówkach ochrony zdrowia.

Kalendarz kampanii ?Adamed Dla Rodziny? w 2022 roku:

21 sierpnia ? Pabianice

28 sierpnia ? Kołobrzeg

18 września ? Leszno

24 września ? Katowice (Dzień Serca)

2 października ? Ełk

16 października ? Nowy Sącz

Więcej informacji: www.AdamedDlaRodziny.com

Adamed Pharma to rodzinna firma farmaceutyczno-biotechnologiczna ze 100-procentowym udziałem kapitału polskiego, która powstała na bazie polskiej myśli naukowej i własnych patentów. Firma została założona w 1986 roku, obecnie zatrudnia ponad 2400 współpracowników, posiada 2 zakłady produkcyjne w Polsce i jeden w Wietnamie. Adamed Pharma prowadzi prace nad własnymi lekami innowacyjnymi. Własność intelektualna firmy jest chroniona ponad 200 patentami w większości krajów na świecie, a w swoim portfolio ma ponad 500 produktów. Każdego roku produkuje 2,5 miliarda tabletek sprzedawanych na 78 rynkach na świecie.

Artykuł ?Adamed Dla Rodziny? ? program bezpłatnych badań i porad medycznych pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Jesteśmy jedynym krajem europejskim, w którym wzrasta umieralność na raka piersi. Składa się na to wiele przyczyn, m.in. brak efektywnego skriningu, bardzo nierówna organizacja opieki nad chorymi, rozdrobnienie ośrodków leczniczych, niedostateczna wycena świadczeń czy ograniczony dostęp do nowoczesnych technologii ? mówi dr n. med. Aleksandra Łacko z Katedry Onkologii Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, Breast Unit w Dolnośląskim Centrum Onkologii.

W ostatnich  latach  dużo  się zmieniło w leczeniu raka piersi w naszym kraju, i to w  wielu przypadkach na korzyść, ale wciąż pod tym względem odstajemy  od  krajów  Unii  Europejskiej.  Jesteśmy jedynym krajem europejskim, w którym wzrasta umieralność na raka piersi i jest to bardzo niepokojące zjawisko. Składa się na to wiele przyczyn, m.in. brak efektywnego skriningu, nadal słaba, a raczej bardzo nierówna organizacja opieki nad chorymi, rozdrobnienie ośrodków leczniczych, niedostateczna wycena świadczeń, a na końcu dopiero wymienię ograniczony dostęp do nowoczesnych technologii. Ta nierówność opieki to sytuacja, kiedy obok dużych, dobrze wyposażonych, zarówno w sprzęt, jak i  w  zasoby ludzkie ośrodków istnieją słabsze, choć należy podkreślić, że mniejszy ośrodek wcale nie oznacza takiego, w  którym jakość opieki nad chorymi jest gorsza. Jest to z pewnością kwestia organizacji. Niemniej znacznie lepsze wyniki terapii uzyskują chore leczone w  specjalistycznych,  specjalnie  dla  nich  przeznaczonych ośrodkach, z wyszkolonym w leczeniu raka piersi personelem, tak zwanych breast unitach. Jest ich coraz więcej, ale wciąż za mało. Wybór ośrodka ma więc znaczenie, tak w przypadku wczesnego raka piersi, czyli sytuacji, w której chora leczona jest radykalnie, jak i  w  sytuacji znacznie bardziej złożonego leczenia zawansowanego raka piersi.

Aby wcześniej rozpoznać nowotwory piersi, potrzebujemy  efektywnego  skriningu,  tymczasem w  Polsce zgłaszalność jest zawstydzająco niska, nie przekracza 50%. Aby to poprawić, potrzebne są  szeroko zakrojone kampanie społeczne, moim zdaniem niezwykle przydatny byłby udział lekarzy POZ czy innych specjalności, na  przykład ginekologów. Po prostu przy każdej okazji przypominajmy o  mammografii każdej pani, która ukończyła 50. r.ż. Jeśli chodzi o wycenę świadczeń, niestety ta  wcale nie promuje optymalnych opcji leczenia. Nieźle opłacana jest chemioterapia, znacznie gorzej leczenie bazujące na hormonoterapii, co rodzi ekonomicznie i  medycznie niezdrowe sytuacje. I wreszcie nowe technologie: w medycynie niestety niezwykle kosztowne. Nowe technologie to nie tylko leki, ale także sprzęt diagnostyczny, badania molekularne itp. Uczciwie trzeba przyznać, że wiele z nich zostało objętych refundacją i z pewnymi ograniczeniami nimi dysponujemy, z drugiej strony sporo pozostaje poza naszym zasięgiem. Co zrozumiałe, przy obecnych niedostatecznych nakładach na ochronę zdrowia.

Notowała: Bożena Stasiak

Artykuł Dr n. med. Aleksandra Łacko: Wyniki leczenia raka piersi w Polsce są nadal gorsze niż w innych krajach Europy pochodzi z serwisu Świat Lekarza.