Choć 64 proc. Polaków ocenia swój stan psychiczny jako raczej dobry, to przewlekłego zmęczenia przynajmniej czasami doświadcza 66 proc. z nas. Co czwarta osoba spełnia kryteria depresji. Przed skorzystaniem z pomocy powstrzymują m.in: wstyd i poczucie, że poradzimy sobie sami – wynika z raportu IP PAN

Raport Dobrostan psychiczny w Polsce. Co myślimy o pomocy psychologicznej? przygotował zespół z Instytutu Psychologii Polskiej Akademii Nauk. Badanie przeprowadzono w ostatnim kwartale 2024 roku na reprezentatywnej próbie dorosłych Polek i Polaków.

Z badania wynika, że Polki i Polacy niechętnie przyznają się do kłopotów ze zdrowiem psychicznym. Choć 64 proc. badanych twierdzi, że ich stan psychiczny jest raczej dobry, to przy bliższym spojrzeniu okazuje się, że 66 proc. dorosłych rodaków przynajmniej czasami doświadcza przewlekłego zmęczenia. Blisko 30 proc. przyznaje, że często tęskni za posiadaniem w pobliżu bliskiej osoby. Co czwarta osoba spełnia kryteria możliwej depresji.

Wśród osób w badanej próbie, które otrzymały diagnozę zaburzenia psychicznego, psychiatrycznego lub rozwojowego, przeważały te z rozpoznaniem depresji (77 proc.) oraz zaburzeń lękowych (55 proc.). Aż 23 proc. całej próby w ostatnim czasie doświadczyło objawów obniżonego nastroju, a prawie 15 proc. doznawało przekonań o byciu obiektem spisków i prześladowań oraz zmagało się z natrętnymi myślami i zachowaniami kompulsywnymi – czytamy w raporcie.

– Nasze badanie pokazuje, że kondycja psychiczna wielu Polek i Polaków jest niepokojąca. Szczególnie trudna sytuacja dotyczy młodych dorosłych, którzy coraz częściej odczuwają emocjonalne przeciążenie, wyczerpanie i brak sensu. Ich życie przebiega w cieniu kryzysów: pandemii, wojny, przeciążenia informacyjnego – powiedziała dr hab. Marta Marchlewska, prof. Instytutu Psychologii Polskiej Akademii Nauk, cytowana w przesłanym PAP komunikacie.

Prawie połowa respondentów zadeklarowała, iż rozważała skorzystanie z pomocy psychologa, psychiatry lub psychoterapeuty z powodu doświadczanego dyskomfortu psychicznego. Wśród nich 68 proc. przyznało, że miało takie myśli w ciągu ostatniego roku. Jedynie 38 proc. badanych zadeklarowało, że faktycznie kiedykolwiek skorzystało z profesjonalnej pomocy psychologicznej.

Jak wynika z raportu, oprócz obiektywnych czynników zniechęcających do podjęcia profesjonalnej pomocy psychologicznej (np. brak środków na opłacenie wsparcia – 48 proc.), badani najczęściej wskazywali na te, który łączyły się z ich sposobem myślenia o swojej sytuacji. Najwięcej osób powstrzymywało poczucie, że poradzą sobie sami z problemem (54 proc.) lub że rozwiąże się on sam (44 proc).

Wiele osób ostatecznie nie zgłasza się do specjalisty – bo się wstydzi, nie wie, jak zacząć, albo bo nie ufa terapeutom.

Aż 71 proc. osób, które nigdy nie otrzymały diagnozy psychiatrycznej, uważa, że taka „etykietka” wiązałaby się ze wstydem. Tymczasem wśród osób, które mają postawione diagnozy, tylko 27 proc. mówi o poczuciu wstydu.

– Ci, którzy nigdy nie korzystali z pomocy psychologicznej, oceniają ją gorzej niż ci, którzy naprawdę ją otrzymali. Nasze wyobrażenia są często dużo bardziej surowe niż rzeczywistość. A to właśnie one, w pierwszej kolejności, blokują dostęp do wsparcia – skomentowała prof. Marta Marchlewska.

Choć psychologia dla wielu respondentów jest interesująca, to wiedza o niej – fragmentaryczna.

Aż 94 proc. respondentów uznało za prawdziwe stwierdzenie, że osoby nieposiadające diagnozy zaburzeń psychicznych ani niezmagające się z poważnymi problemami również mogą korzystać z usług psychoterapeutów, co świadczy o wysokiej świadomości dostępności psychoterapii. 77 proc. zgodziło się z twierdzeniem, że nie wszystkie leki psychotropowe mają uzależniające działanie, co wskazuje na stosunkowo dobrą znajomość specyfiki farmakoterapii. 73 proc. respondentów poprawnie wskazało, że psychoterapia nie jest równoznaczna z rozmową z kimś bliskim.

Jednocześnie blisko 10 proc. wierzy w teorie spiskowe, według których psychoterapia to sposób na manipulowanie społeczeństwem. Spora część respondentów – 27 proc. – uważa, że ukończenie studiów psychologicznych zapewnia umiejętności czytania w myślach. Z kolei 19 proc. respondentów stwierdziło, że farmakoterapia zawsze przynosi więcej szkód niż korzyści, co wskazuje na negatywne przekonania wobec leczenia farmakologicznego.

– Wiedza psychologiczna w Polsce nadal wydaje się elitarna i pełna luk. Większość ludzi czerpie ją z popkultury albo własnych domysłów, a nie z rzetelnych źródeł. Dlatego edukacja psychologiczna powinna być traktowana jak konieczność – dodała prof. Marta Marchlewska.

Raport opracowano w ramach programu Psychologia dla Społeczeństwa realizowanego dzięki wsparciu Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

Badanie przeprowadzono w ostatnim kwartale 2024 roku w formie ankiety online. Celem było uzyskanie danych od reprezentatywnej próby dorosłych Polek i Polaków, dobranej z uwzględnieniem kryteriów demograficznych takich jak płeć, wiek oraz miejsce zamieszkania. Próba badawcza obejmowała 647 osób.

Nauka w Polsce

ekr/ agt/

Artykuł Raport: Polacy wciąż niechętnie przyznają się do problemów ze zdrowiem psychicznym pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Poziom koncentracji młodzieży funkcjonującej w trybie multiscreeningu spada poniżej poziomu umożliwiającego efektywną naukę – wskazują eksperci NASK. Cyfrowe bodźce sprawiają, że mniejsza jest też zdolność do głębokiego przetwarzania informacji. By poradzić sobie z wyzwaniami, jakie wiążą się z rozwojem cyfrowym, kluczowe jest rozwijanie umiejętności społecznych od najmłodszych lat, m.in. uważności. Fundacja Orange w ramach programu MegaMisja chce budować takie kompetencje u przedszkolaków i młodszych uczniów

– Żyjemy w świecie pełnym bodźców, stymulacji. Jest to dość trudne dla małych dzieci, ale też dla tych starszych, dlatego że nasz mózg ciągle chce żyć w zgodzie z naturą, natomiast świat wymaga od nas czasami rzeczy niemożliwych. Od pewnego czasu obserwujemy w pracy terapeutycznej czy psychologicznej, że nowe technologie, które rozwijają się w bardzo dużym tempie, wpływają na dzieci – tłumaczy w rozmowie z agencją Newseria Piotr Goc, psycholog z Poradni Psychologicznej Strefa Myśli.

Psychologowie dziecięcy zauważyli dużą zmianę w ostatnich latach w kwestii uważności, regulowania emocji i umiejętności skupiania się.

– Na pewno wpływ na tę zmianę ma wszechstronnie rozwijająca się technologia na całym świecie. Dzieci potrzebują więcej uwagi na dorosłych, nauczycieli, tej uwagi, która pomaga im w lepszym zarządzaniu technicznymi rzeczami w ich codziennym życiu i funkcjonowaniu – przekonuje psycholog.

Raport NASK wskazuje, że poziom koncentracji młodzieży funkcjonującej w trybie multiscreeningu, czyli równocześnie używających kilku urządzeń, spada poniżej poziomu umożliwiającego efektywną naukę. Dotyczy to już ponad połowy nastolatków (niemal 55 proc.). Problem pogłębiają mechanizmy profilowania: użytkownicy wystawieni na ciągły strumień treści dopasowanych do ich preferencji doświadczają przeciążenia poznawczego, co upośledza zdolność do głębokiego przetwarzania informacji. Aby nie wpaść w pułapkę pętli dopaminowej, dziecko potrzebuje rozwiniętych kompetencji społecznych i emocjonalnych.

– To umiejętności, które są fundamentem do tego, aby dzieci lepiej radziły sobie w środowisku cyfrowym, były w nim też bardziej bezpieczne. Często nam dorosłym towarzyszy przekonanie, że umiejętności techniczne są tymi, w które warto inwestować. Tymczasem świat się zmienia bardzo szybko, trudno nam przewidzieć, jakiego rodzaju umiejętności będą potrzebne za kilka lub kilkanaście lat, natomiast jesteśmy przekonani w fundacji, że umiejętności społeczne są tymi, które są aktualne dzisiaj i będą aktualne jutro – podkreśla Małgorzata Kowalewska, członkini zarządu ds. programowych w Fundacji Orange.

Umiejętności współpracy, komunikacji, rozumienia emocji swoich i innych, krytycznego myślenia pomogą dzieciom przygotować się do funkcjonowania w cyfrowym świecie. Równie istotne jest ćwiczenie uważności, czyli umiejętności koncentracji.

– Uważność w fundacji rozumiemy szeroko. To zarówno wgląd w siebie, we własne potrzeby, w to, co nam służy, a co nie, jak i refleksja i uwaga na drugiego człowieka. Uważność wiąże się z koncentracją, która jest potrzebna w procesie edukacyjnym – wskazuje przedstawicielka Fundacji Orange.

Jak przekonują eksperci, uważności można i warto się uczyć.

– Uważność jest umiejętnością podobnie jak jazda na rowerze czy pisanie, więc musimy ją ćwiczyć. Dzisiaj mamy różne treningi mindfulness, treningi uważności dla dorosłych i dzieci, gdzie konkretne ćwiczenia, takie jak praca z oddechem, uważne jedzenie, spacerowanie, ale także układanie puzzli, łamigłówki czy różne gry i zabawy z dziećmi, pomagają nam w byciu bardziej uważnym i w byciu bardziej tu i teraz. Uważność to forma koncentracji, a koncentracja i skupianie się bardzo dobrze wpływa na naukę – ocenia Piotr Goc.

Fundacja Orange ocenia, że kompetencje społeczne pomocne w świecie cyfrowym warto zacząć kształtować już u najmłodszych dzieci. Temu ma służyć program MegaMisja. To cykl zajęć dla dzieci, które nauczycielki i nauczyciele realizują według scenariuszy opracowanych przez ekspertów. Podczas zabawy dzieci ćwiczą uważność, która wspiera ich w rzeczywistości pełnej intensywnych bodźców i atrakcji, także tych online. Nabywają także innych ważnych kompetencji społecznych takich jak: umiejętność współpracy, empatia czy krytyczne myślenie.

– Nawet dla nas, dorosłych jest wyzwaniem zatroszczyć się o uważność i rozwój tej umiejętności. Dlatego uruchomiliśmy MegaMisję, program w formule dla dzieci w przedszkolach, pięcio–sześcioletnich, oraz w szkołach, w klasach 1–3, w których rozwijamy kompetencje społeczne i uważność, ale także kompetencje medialne, dzięki którym dzieci będą lepiej, bezpieczniej, w odpowiedzialny sposób funkcjonować w świecie pełnym ekranów – tłumaczy Małgorzata Kowalewska.

Do 13 czerwca 2025 roku niezależna komisja MegaMisji wybierze 150 przedszkoli oraz 140 szkół, które od września rozpoczną realizację zajęć z dziećmi.

Artykuł W cyfrowym świecie spada umiejętność koncentracji pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Fundacja IMiD, Instytut Matki i Dziecka, ROTARY Klub Warszawa City oraz firma Sensly rozpoczynają pilotażowy program wsparcia dzieci z zaburzeniami psychogennymi pod nazwą SENS. To pierwszy w Polsce i unikalny na skalę europejską kompleksowy projekt adresujący ten problem.

W ostatnich latach obserwuje się wzrost przypadków zaburzeń psychogennych, które polegają na nieświadomym manifestowaniu problemów psychicznych w postaci zaburzeń lub dolegliwości somatycznych. Innymi słowy, prezentowane przez chorego objawy nie są wynikiem zaburzeń somatycznych, lecz mają podłoże psychologiczne. Pacjenci nieświadomie modelują występujące u nich objawy (mogą one naśladować objawy, z którymi zetknęli się w swojej historii życia).

– W codziennej praktyce coraz częściej diagnozujemy zaburzenia psychogenne u naszych pacjentów. Są to zaburzenia trudne do zdiagnozowania, ponieważ wymagają wykluczenia podłoża somatycznego, co nierzadko wiąże się z koniecznością wykonywania wielu badań. Objawy psychogenne są często trudne do odróżnienia od somatycznych, na przykład napady rzekomopadaczkowe mogą bardzo przypominać te występujące w padaczce. Skutkuje to negatywnymi konsekwencjami dla pacjenta pod postacią nieprawidłowego leczenia i narażenia na liczne powikłania. Pacjent z zaburzeniami psychogennymi oraz jego rodzina wymagają kompleksowej, wielospecjalistycznej opieki i terapii, co do tej pory było zbyt mało dostępne w naszym kraju. Przez nasz pilotaż chcemy to zmienić. Pokładamy duże nadzieje w tym programie – mówi dr n. med. Elżbieta Stawicka, Kierownik Kliniki Neurologii Dzieci i Młodzieży Instytutu Matki i Dziecka.

– Widzimy, że kryzys zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży przybiera różne formy i musimy nadążać z diagnostyką i leczeniem. Jako fundacja aktywnie wspieramy wszelkie działania koncentrujące się na wsparciu młodzieży w mierzeniu się depresją, obniżonym nastrojem czy w końcu zaburzeniami psychogennymi. Mam nadzieję, że ten nowatorski nie tylko, w Polsce, ale i Europie program wesprze proces rozwoju badań klinicznych nad tym zagadnieniem – dodaje dr n. o zdr. Dorota Kleszczewska, Prezes Zarządu Fundacji Instytutu Matki i Dziecka.

Zaburzenia psychogenne (dysocjacyjne, konwersyjne) są trudne do diagnozy i leczenia, a w Polsce ciągle brak jest standardów leczenia takich przypadków, szczególnie wśród dzieci i młodzieży. Właśnie dlatego lekarze Kliniki Neurologii Dzieci i Młodzieży Instytutu Matki i Dziecka opracowali pilotażowy program opieki w tym zakresie nad najmłodszymi i ich rodzinami. W projekcie weźmie udział na początek 10 rodzin, które otrzymają indywidualne i grupowe wsparcie psychiatryczne i psychologiczne.

– Cieszymy, że możemy być częścią tego programu. Jako Rotary Klub Warszawa City stawiamy na wspieranie projektów, które mogą przynieść trwałe korzyści dla społeczeństwa. Dostrzegliśmy w tym projekcie olbrzymią szansę na pozytywną zmianę. Wypracowanie standardów opieki dla dzieci i młodzieży z zaburzeniami psychogennymi w ramach pilotażu będzie przełomem i przyniesie wiele dobrego – mówi Igor Sikorski, Prezydent Rotary Klub Warszawa City.

– Gdy tylko usłyszeliśmy o koncepcji programu SENS, postanowiliśmy się w niego włączyć. Bycie partnerem przedsięwzięcia, które może radykalnie poprawić sytuację zdrowotną setek małych pacjentów, to wielka wartość. Liczymy, że nasze wsparcie przyczyni się do rozwoju tego unikalnego projektu – dodaje Michał Feliks, Członek Zarządu Sensly.

Nowatorskim na polskim rynku medycznym elementem programu będą warsztaty dla rodziców dzieci z zaburzeniami psychogennymi. Pozytywne efekty pilotażu będą podstawą do wypracowania nowych standardów opieki nad dziećmi z zaburzeniami psychogennymi w Polsce. Pilotaż potrwa około 1,5 roku i obejmie 600 h terapii indywidualnej dla dzieci i 60 h terapii grupowej dla rodziców i dzieci.

Partnerami programu SENS jest Rotary Klub Warszawa City oraz spółka Sensly.

Artykuł Ruszył pilotaż innowacyjnego programu wsparcia dzieci z zaburzeniami psychogennymi – SENS pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

W ostatni weekend października przestawimy zegary o godzinę do tyłu. Za 5 miesięcy znów przesuniemy wskazówki – tym razem do przodu. Jak nasz organizm reaguje na te powtarzające się sezonowe zmiany czasu? Jak długo przyzwyczajamy się do nowego rytmu? Co zrobić, aby przetrwać ten okres w miarę bezboleśnie? Na te pytania odpowiada prof. Marta Jackowska, psycholożka zdrowia z Uniwersytetu SWPS w Sopocie.

W nocy z 26 na 27 października zmienimy czas na zimowy. Oznacza to, że będziemy mogli spać godzinę dłużej, ale też wcześniej będzie zapadać zmrok. W efekcie zimą wiele osób budzi się po ciemku i po ciemku wraca z pracy, a kiedy dostępne jest światło dzienne, przebywa w biurze. Z kolei przy marcowej zmianie czasu na letni bolesne bywa ponowne przyzwyczajanie się do wcześniejszego wstawania rano.

– Funkcje naszego organizmu, takie jak sen, czuwanie, trawienie, temperatura ciała czy nawet nastrój, są regulowane przez nasz zegar biologiczny. Jego funkcjonowanie jest ściśle powiązane z dostępnością światła lub jego brakiem, czyli ciemnością. Zmiana czasu jest więc niczym innym jak zakłóceniem funkcjonowania naszego zegara biologicznego poprzez manipulację dostępnością światła – wyjaśnia prof. Marta Jackowska, psycholożka zdrowia z Uniwersytetu SWPS w Sopocie.

Ryzyko wypadków i zawałów

Najłatwiej zaobserwować takie skutki przestawienia zegarów, jak niewyspanie i zły nastrój. Są najbardziej odczuwalne po zmianie czasu z zimowego na letni w marcu. Na szczęście dość szybko mijają, gdy organizm przyzwyczai się do nowego trybu. Niestety, na tym nie koniec – są też skutki znacznie groźniejsze, dlatego po zmianie czasu zalecana jest szczególna ostrożność.

– Badania naukowe pokazują większe ryzyko śmiertelnego wypadku samochodowego podczas nocy ze zmianą czasu zarówno jesienią, jak i wiosną oraz większe ryzyko wypadków w pracy i zawałów serca bezpośrednio po zmianie czasu z zimowego na letni – wskazuje prof. Marta Jackowska.

Trudno mają zarówno sowy, jak i skowronki

Nasz organizm zdecydowanie gorzej znosi i dłużej się adaptuje do zmiany czasu z zimowego na letni, co potwierdzają właśnie statystyki dotyczące wypadków i zawałów. Jesteśmy też wtedy jeszcze bardziej niewyspani niż zwykle.

Większość ludzi potrzebuje maksymalnie około dwóch tygodni, aby ich organizm dostosował się do zmiany czasu.

– Co ciekawe, jedno z niewielu badań na ten temat pokazało, że zmiana czasu najbardziej niekorzystnie wpływa zarówno na osoby z bardzo wczesnym chronotypem (tzw. skowronki), jak i z bardzo późnym (tzw. sowy). Szczególnie źle reagujemy na zmianę czasu z zimowego na letni, kiedy tracimy godzinę snu. Są ponadto dowody sugerujące, że zegar biologiczny osób z późnym chronotypem nie dostosowuje się do tej zmiany czasu – mówi psycholożka z Uniwersytetu SWPS.

Dbajmy o dobry sen i o siebie

Moja rada na okresy zmiany czasu jest zawsze taka sama: bądźmy dla siebie dobrzy i szczególnie wtedy zadbajmy o możliwość snu, regeneracji oraz relaksu – zaleca prof. Marta Jackowska.

Ekspertka wskazuje, że Polacy, podobnie jak inne nacje, są narodem niewyspanym – średnio co drugi Polak i Polka skarżą się na niską jakość snu. To oczywiście sprawia, że zmiana czasu dodatkowo nas obciąża. Sen jest nam potrzebny do utrzymania zdrowia fizycznego i psychicznego. Powinniśmy więc o niego dbać cały rok, a w szczególności właśnie w okresach zmiany czasu.

– Przed snem powinniśmy się zrelaksować i unikać wszystkiego, co nas stymuluje lub pobudza. Badania naukowe od lat pokazują, że dobry sen się nam wszystkim opłaca! – podkreśla psycholożka zdrowia.

Czy zmiana czasu ma sens?

Zmiana czasu została formalnie wprowadzona w 1916 roku podczas pierwszej wojny światowej przez Niemców w celu efektywniejszego wykorzystania naturalnego światła i – co się z tym wiązało – zaoszczędzenia na użyciu sztucznego światła. – Obecnie mało kto widzi w tym sens lub użyteczność, a negatywne skutki dla naszego zdrowia i samopoczucia jasno sugerują, że zmiana czasu raczej nam szkodzi niż pomaga – podsumowuje prof. Marta Jackowska.

Dr hab. Marta Jackowska, prof. Uniwersytetu SWPS – jej zainteresowania badawcze koncentrują się wokół badania snu, jego wpływu na funkcje poznawcze, zaburzenia afektywne czy reakcje na stres. Podstawowym celem prowadzonych przez nią eksperymentów jest poprawa jakości snu.

Obecnie dr Jackowska zajmuje się badaniem zachowań związanych ze snem wśród polskich nastolatków. Jest również kierowniczką polskiego zespołu, pracującego przy unijnym projekcie badawczym Horizon „HappyMums” (start w listopadzie 2022), który analizuje biologiczne uwarunkowania depresji wśród kobiet w ciąży. Jego celem jest stworzenie aplikacji mobilnej umożliwiającej monitorowanie i leczenie zaburzeń afektywnych w tej grupie kobiet. Uniwersytet SWPS jest jednym z 17 partnerów tworzących zespół badawczy przy 4-letnim projekcie.

Marta Jackowska jest również wiodącym koordynatorem serii webinariów EACLIPT, gdzie prezentuje różne aspekty psychologii klinicznej.

Na Uniwersytecie SWPS prowadzi zajęcia z psychologii zdrowia.

Artykuł Zmiana czasu to szok dla naszego zegara biologicznego pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

W ostatnim czasie świat psychologii i psychiatrii pożegnał dwóch wybitnych profesorów, mentorów, liderów swoich dziedzin: Philipa Zimbardo i Zbigniewa Lwa-Starowicza.

Dorobek obu zapisał się w historii medycyny. Prof. Philip Zimbardo, amerykański psycholog włoskiego pochodzenia, który zmarł w wieku 91 lat, znany jest przede wszystkim jako autor „eksperymentu więziennego”, tyleż słynnego, co kontrowersyjnego. Nie zmienia to jednak faktu, że ów eksperyment stał się klasycznym przykładem wpływu sytuacji oraz ról społecznych na ludzkie zachowanie. I potwierdzeniem słów wypowiedzianych później przez prof. Zimbardo, że „każdy z nas ma potencjał, by stać się potworem lub bohaterem”.

Eksperyment przeprowadzono w 1971 r. na Uniwersytecie Stanforda. Zimbardo chciał sprawdzić, jak ludzie zachowują się w warunkach symulowanej władzy i podporządkowania. Interesowało go, czy przypisane im role wpłyną na ich postawy, emocje oraz działania. Uczestników eksperymentu podzielono losowo na dwie grupy: strażników oraz więźniów. W piwnicy budynku Wydziału Psychologii Uniwersytetu Stanforda zaaranżowano prowizoryczne więzienie; więźniowie zostali aresztowani przez „policję”, następnie poddani procedurom aresztowania, przesłuchania i zamknięci w celach. Strażnicy otrzymali uniformy i pałki; ich zadaniem było utrzymanie porządku i zapewnienie właściwego funkcjonowania „więzienia”, przy czym nie wolno im było używać przemocy fizycznej.

Strażnicy bardzo szybko zaczęli jednak nadużywać swojej władzy, stosując wobec więźniów przemoc psychiczną i surowe kary. W czasie trwania eksperymentu stopniowo zwiększali swoją brutalność i wymyślali poniżające zadania, np. zmuszali więźniów do robienia przysiadów albo do czyszczenia toalet gołymi rękami. Więźniowie zaczęli przejawiać silne reakcje emocjonalne takie jak apatia, lęk, depresja. Niektórzy z nich zaczęli wykazywać objawy załamania nerwowego. Część więźniów próbowała się buntować, ale ich działania były brutalnie tłumione przez strażników.

Eksperyment, który miał trwać dwa tygodnie, został przerwany po sześciu dniach. Powodem były drastyczne zmiany w zachowaniu uczestników. Zimbardo udało się jednak pokazać, jak szybko ludzie mogą dostosować swoje zachowania do przypisanych im ról społecznych, nawet jeśli są one sztuczne, odgórnie narzucone i krótkotrwałe. „Eksperyment więzienny” wykazał, że w pewnych okolicznościach ludzie mogą zachowywać się w sposób brutalny i nieludzki, nawet jeśli w normalnych warunkach czegoś by nie zrobili.

Jedną z osób, która zwróciła wówczas uwagę, że eksperyment wymyka się spod kontroli, była Christina Maslach, emerytowana profesor psychologii Uniwersytetu Kalifornijskiego polskiego pochodzenia, wnuczka polskich emigrantów Michała Maślacha i Anny Pszczółkowskiej, żona Philipa Zimbardo. I choć „eksperyment więzienny” nigdy nie został oficjalnie uznany za badanie naukowe (do dziś budzi sporo wątpliwości przede wszystkim natury etycznej), pozwolił jego autorowi na wysnucie ponadczasowych wniosków takich jak np. „Sytuacje czynią nas tym, kim jesteśmy” – udzielając poniekąd odpowiedzi na pytanie, dlaczego w czasie wojny niektórzy wykazują się zdumiewającą bezdusznością, której wcześniej nie przejawiali.

Prof. Zimbardo ma oczywiście dorobek znacznie wykraczający poza „eksperyment więzienny”. W swoim życiu zawodowym zajmował się psychologią człowieka, w tym nieśmiałością, a także związkami i kryzysem męskości.

W zgłębianiu zakamarków ludzkiej psychiki nie miał sobie równych także prof. Zbigniew Lew-Starowicz, najbardziej znany polski seksuolog, psychiatra, psychoterapeuta, który zmarł, przeżywszy 80 lat. Prof. Lew-Starowicz założył Polskie Towarzystwo Seksuologiczne, nazywany był zresztą „panem od seksu”, który podobnie jak niegdyś Michalina Wisłocka – z którą bardzo dobrze się znał i których ścieżki zawodowe wielokrotnie się przecinały – przez całe dekady uczył Polaków „sztuki kochania”.

Książki Lwa-Starowicza to bestsellery – i trudno się temu dziwić. Profesor nawet o najintymniejszych, najdelikatniejszych, najbardziej wstydliwych sprawach mówił w sposób prosty, przystępny, przyjazny. To z jego książek dowiedziałam się, że rolą psychoterapeuty nie jest rozwiązać czyjeś problemy i udzielać rad, tylko pomóc zrozumieć, dlaczego podejmujemy takie, a nie inne decyzje – i wyposażyć nas w narzędzia, dzięki którym będziemy podejmować decyzje z naszego punktu widzenia słuszne.

Często wracam do książek prof. Lwa-Starowicza, wiele cytatów wryło mi się w pamięć. „Z mojej praktyki jednoznacznie wynika, że dobra rozmowa, a nawet kulturalna kłótnia, są dla związku lepsze niż zakłamana cisza. Problemy trzeba rozwiązywać, a nie zamiatać je pod dywan. Trzeba tylko mówić tym samym językiem i słuchać, co na nam do powiedzenia druga strona. Kluczową sprawą jest zrozumienie, co dokładnie partner chce nam powiedzieć. Czy słowa, które wypowiada, znaczą dla niego/dla niej to samo co dla mnie? Kobiety i mężczyźni bardzo często pod tymi samymi pojęciami rozumieją co innego. Wydaje nam się, że partner zna nas tak długo, że w lot złapie, o co nam chodzi. Tymczasem natura ukształtowała umysły kobiety i mężczyzny inaczej, a i bagaż kulturowy ma znaczenie” – pisze profesor we wstępie do książki „Rozmówki małżeńskie”.

Z powyższego fragmentu cytować można każde zdanie! I tak jest z każdą publikacją prof. Zbigniewa Lwa-Starowicza, który o związkach, relacjach i seksie opowiadał z wielkim wyczuciem, mimo że bez owijania w bawełnę.

Odeszli wielcy.

Podobno nie ma ludzi niezastąpionych, jednak pisząc ten tekst, mam co do tego spore wątpliwości.

Ewa Podsiadły-Natorska
redaktor prowadząca

Czekam na Państwa wiadomości: ewa.podsiadly@mediatv.com.pl.

Artykuł Odeszli wielcy pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Z okazji zbliżającego się Dnia Matki o tym, dlaczego nie warto dążyć w macierzyństwie do perfekcji, skąd się biorą wysokie oczekiwania narzucane matkom, jak znaleźć balans między dobrym macierzyństwem a zachowaniem w nim siebie mówi dr Magdalena Śniegulska, psycholożka z Uniwersytetu SWPS. 

Dla współczesnych matek poprzeczka ustawiona jest wysoko z różnych powodów.
 
– Ta rola zawsze była trudna i uznawana za wyjątkową, ale teraz jest jeszcze bardziej wymagająca przez to, że młodym mamom dokłada się kolejnych zadań, w których mają się sprawdzać. To wszystko sprawia, że napięć wokół roli matki jest bardzo dużo – podkreśla dr Magdalena Śniegulska, psycholożka z Uniwersytetu SWPS. 

Nie bez znaczenia są przekonania i mity na temat macierzyństwa, które od wielu lat funkcjonują w przestrzeni publicznej. 

– Warto zacząć od tzw. instynktu macierzyńskiego, który jako mit ma się bardzo dobrze. Nadal w wielu środowiskach uważa się, że matka ma biologiczną umiejętność zajmowania się dziećmi, że od razu zaczyna je kochać. Tymczasem bardzo dobrze wiemy, że bywa różnie. Paradoksalnie dla większości matek poczucie miłości do dziecka wymaga czasu, tak samo jak obdarzenie miłością każdej osoby. Uczucie budujemy w reakcji, interakcjach, uczymy się siebie nawzajem również w relacji z dzieckiem – opisuje dr Śniegulska.

Jak zaznacza psycholożka, bardzo długo uważano, że matka jest jedyną osobą, z którą dziecko może nawiązać relację gwarantującą bezpieczne przywiązanie. Teraz wiadomo, że tą osobą może być też inny opiekun.

Jednocześnie w przestrzeni publicznej wskazuje się, jak ważna jest relacja z matką. To skupienie na bliskości w ostatnich latach jest jednak czymś wyjątkowym. 

– Dawniej nie było takiej koncentracji na relacji między matką a dzieckiem. Oczekiwano raczej, że matki będą rodzić dużo dzieci, zajmować się domem i najlepiej, by przynosiły do niego jakieś pieniądze. W tej przestrzeni nie było już miejsca na bliskość, której wymóg obserwujemy teraz. W parentingowej prasie cały czas mówi się o relacji, emocjach: o zwracaniu uwagi na rozwój poznawczy, na rozwój motoryczny, emocje dziecka. Nadal jest też tak, że większa część tych artykułów i audycji skierowana jest głównie do kobiet – ocenia dr Śniegulska. 

Omnipotentna matka bez wytchnienia

Czasami matki same wpędzają się w spiralę doskonałości, mówiąc: jestem matką i wiem lepiej, czego potrzebuje moje dziecko. Nierzadko oznacza to: wiem lepiej też od samego dziecka. 

– Mamy wiedzą bardzo dużo, ale może być też tak, że różne rzeczy im umykają. Zdarza się też, że realizują swój z góry ustalony scenariusz wychowawczy, a ich dziecko jest przecież odrębną osobą i niekoniecznie musi wpasować się w określony schemat – podkreśla ekspertka z Uniwersytetu SWPS. 

Taka postawa jest obciążeniem dla samej matki i dla otoczenia, trudno być też partnerem wszystkowiedzącej osoby. – Dla omnipotentnej matki nie ma dnia wytchnienia. Cały czas musi być w gotowości, na posterunku. Tak wysokie standardy i oczekiwania wobec siebie narażają ją na bardzo szybkie wypalenie. Sprzyjają też rozczarowaniom – zaznacza dr Śniegulska. 

Nauka bycia matką

Ekspertka podkreśla, że kiedy wchodzimy w nowe role, zwłaszcza tak wysoko usytuowane w hierarchii społecznej, jak rola matki, to zależy nam na tym, aby sobie w nich poradzić. Jednak bardzo ważne jest to, w jakim jesteśmy środowisku, czy daje nam ono przestrzeń do tego, by być mamą niedoskonałą. 

– Wiele osób zapomina, że roli matki – jak każdej innej – po prostu trzeba się nauczyć. A kiedy się czegoś uczymy, to mamy prawo do popełniania błędów, bo na tym polega proces uczenia się: próbuję, robię coś nie tak, mam na ten temat refleksję i koryguję się. Wszyscy w rolach rodzicielskich popełniamy błędy, bo to zupełnie normalne. Nawet gdybyśmy przeczytali wszystkie podręczniki świata, to może się okazać, że nasze dziecko tym książkowym opisom się wymyka – opisuje psycholożka. 

Rola matki może dawać dużo satysfakcji, jeśli będziemy mieć do niej odpowiednie podejście. Np. jeśli potraktujemy ją jako przywilej towarzyszenia w procesie rozwojowym jakiemuś młodemu człowiekowi. – Możemy zrobić wszystko, żeby ten rozwój był jak najlepszy w momencie, w którym jesteśmy i z umiejętnościami, jakie mamy. Warto pomyśleć: dzisiaj mogę zrobić dokładnie tyle. Tyle rozumiem, tyle umiem, tyle jestem w stanie dać. Będę się uczyć, obserwować i może za rok, dwa w tej samej sytuacji postąpię inaczej. Warto też tą rola bycia rodzicem, opiekunem się dzielić – z partnerem, partnerką, bliskimi – komentuje ekspertka. 

Jak podkreśla, bardzo ważna jest swoboda i luz w gotowości proszenia o pomoc bez poczucia winy. – Wierzę głęboko, że zgodnie ze znaną maksymą do wychowania dziecka potrzebna jest wioska i nie może być tak, że wszystko zależy od matki i wszystko jest jej odpowiedzialnością – dodaje. 

Im więcej osób zaangażowanych jest w proces wychowania dziecka, tym łatwiej zauważyć, czego dziecko potrzebuje, jaka jest jego charakterystyka. – Każda z tych osób: partner, babcia, wujek, nasza przyjaciółka – będzie wchodziła w nieco inną relację z dzieckiem. Wtedy jako matka będę miała czas na odpoczynek i przyjrzenie się, jak inni realizują różne zadania i jak mój syn lub córka na nie reaguje. Bez napięcia, że to powinnam być ja, tylko z wdzięcznością, że są inne osoby, które też kochają moje dziecko i są w stanie się zaangażować i mi pomóc. Ta gotowość do proszenia o pomoc bez poczucia winy i straty jest bardzo ważna – podkreśla dr Śniegulska. 

Jej zdaniem bardzo ważne jest też posłuchanie siebie. Są mamy, które najlepiej się realizują, kiedy mogą być z dzieckiem 24 godziny na dobę i poświęcać mu sto procent uwagi. Ale są też takie, które nie mogą tak funkcjonować, muszą od czasu do czasu zajrzeć do innego świata, aby potem z radością i tęsknotą wracać do dziecka. To też jest dobre. Są różne wzorce wychowawcze i nie ma jednego idealnego. 

Artykuł Matka idealnie nieperfekcyjna  pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

W ostatnich kilkunastu latach w Polsce znacząco wzrosło zapotrzebowanie na usługi psychologiczne, w tym szczególnie z zakresu psychoterapii. Czy obecny sposób kształcenia psychologów, pozwala mieć pewność, że są oni przygotowani do pełnienia tej roli? Czy zdobywają najbardziej aktualną wiedzę naukową?

Punktem wyjścia do dyskusji o sposobach kształcenia psycholożek i psychologów w Polsce jest raport przygotowany przez ekspertki Uniwersytetu SWPS i Uniwersytetu Jagiellońskiego. Obie uczelnie prowadzą studia psychologiczne, które uzyskały najwyższą kategorię naukową (A+) w dyscyplinie psychologia.

Analiza „Studia Psychologiczne w Polsce. Raport za lata 2019–2023” przedstawia trendy ilościowe w kształceniu na studiach wyższych na kierunku psychologia oraz kierunkach pokrewnych, na których psychologia jest jedną z dyscyplin.

„Zwiększające się zapotrzebowanie na psycholożki i psychologów każe zadać pytania o stan kształcenia psychologicznego w Polsce. Nie tylko o to, ilu studentów i studentek psychologii uczymy, ale – przede wszystkim – jak to robimy. Czy standardy kształcenia, jakie przyjmujemy wystarczają, by mieć pewność, że wypuszczamy w świat psychologów przygotowanych do pełnienia swojej roli? Czy absolwenci kierunków psychologicznych w trakcie swoich studiów zdobywają najbardziej aktualną wiedzę naukową z zakresu psychologii? Te pytania skłoniły nas do przygotowania raportu, z którym się państwo zapoznajecie. Jako inicjatorzy tego projektu głęboko liczymy, że stworzony przez nasze instytucje raport stanie się podstawą do dyskusji o tym, jakich absolwentów psychologii w Polsce chcemy i jak powinniśmy ich kształcić, by sensownie przygotować do zadań, jakie na nich czekają” – piszą w przedmowie autorzy raportu dr hab. prof. Uniwersytetu SWPS Tomasz Grzyb i prof. Przemysław Bąbel z Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Choć ilościowa analiza zawarta w raporcie nie daje bezpośredniej odpowiedzi na wszystkie ważne pytania, to jest punktem wyjścia do dyskusji o sposobach kształcenia psycholożek i psychologów w Polsce.

– W rzeczywistości, w której coraz więcej osób poszukuje profesjonalnego wsparcia psychologicznego, tym większą wagę musimy przywiązywać do jego jakości i zgodności z aktualną wiedzą naukową. Oddziaływania psychologiczne oparte na dowodach naukowych dają gwarancję skuteczności i – co najważniejsze – bezpieczeństwa osób z niej korzystających – zaznacza współautorka raportu dr Julita Koszur prof. Uniwersytetu SWPS.

Widoczny wzrost zainteresowania studiami psychologicznymi

Jak wynika z analizy, w ostatnich latach widoczny jest wzrost zainteresowania studiowaniem psychologii. Rośnie zarówno liczba uczelni oferujących studia na tym kierunku, jak i sama liczba osób studiujących. W 2018 roku na polskich uczelniach były 144 oferty studiów psychologicznych, podczas gdy w 2023 roku oferta ta wzrosła do 254. W 2019 roku psychologię studiowało 34 178 osób, a w 2022 roku było ich już 56 370, co stanowi przyrost na poziomie ok. 65 proc.

Również w krajach europejskich wzrasta liczba osób kształcących się na studiach psychologicznych. Według danych Eurostatu od 2016 do 2021 roku we wszystkich krajach Unii Europejskiej odsetek studiujących psychologię na poziomie magisterskim, względem liczby wszystkich studiujących, wzrósł z 2,4 do 2,7 proc. Na poziomie licencjackim z 2 do 2,65 proc.

W Polsce nieustannie najwięcej osób psychologii uczy się na uczelniach akademickich. Jednak przyrost liczby studiujących jest znacznie większy na uczelniach zawodowych, które nie mają obowiązku poddawania się ewaluacji działalności naukowej.

W analizowanych latach na uczelniach akademickich przyrost liczby osób studiujących wyniósł 30 proc., gdy na uczelniach zawodowych sięgnął aż 313 proc. W 2019 roku na uczelniach akademickich na kierunku psychologia uczyło się ponad 29,9 tys. osób i ponad 4,2 tys. na uczelniach zawodowych. W 2022 roku było to ponad 38,9 tys. na uczelniach akademickich i już niemal 17,5 tys. na zawodowych.

Artykuł Jak kształci się psychologów w Polsce? Raport Uniwersytetu SWPS i Uniwersytetu Jagiellońskiego pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

21. sierpnia, obchodzimy Międzynarodowy Dzień Optymisty. Co ciekawe, święto to powstało z inicjatywy Polaków, a przecież, co wynika z różnych sondaży, nie należymy do nacji jakoś szczególnie optymistycznie patrzących na świat. Dla większości z nas szklanka jest z reguły od połowy pusta, a nie do połowy pełna?

Tymczasem, przekonują psycholodzy, warto wykrzesać w sobie przynajmniej trochę optymizmu (tego nawet można się nauczyć), bo bycie optymistą może nam dać wiele korzyści. Po prostu ? opłaca się nim być.

Przede wszystkim, optymiści żyją zdrowiej, a więc i dłużej. To dlatego, że lepiej radzą się ze stresem, a tym samym w dużo mniejszym stopniu są narażeni na jego przykre konsekwencje. Stres, zwłaszcza przewlekły, to jeden z ważniejszych czynników ryzyka wielu chorób ? nadciśnienia tętniczego, schorzeń kardiologicznych, cukrzycy, hipercholesterolemii, także nowotworów. I, co oczywiste, przewlekły stres prowadzi do obniżenia odporności organizmu, a słaby organizm dużo gorzej radzi sobie z inwazją wirusów czy bakterii. A ponieważ stres jest jedną z przyczyn bezsenności, optymiści lepiej sypiają i mają bardziej wartościowe sny, bogate w marzenia senne.

Pozytywne spojrzenie na życie sprawia, że łatwiej nawiązuje się kontakty międzyludzkie, łatwiej rozwiązuje problemy, jeśli takie się pojawiają ? czy to w pracy, czy w środowisku najbliższych. I, co tu dużo mówić, chyba każdy z nas woli przebywać w towarzystwie kogoś uśmiechniętego niż w towarzystwie kogoś, kto tylko narzeka i w każdej sytuacji widzi samo zło. Oczywiście ten uśmiech należy traktować symbolicznie, bo nie chodzi o to, żeby szczerzyć zęby jak przysłowiowy ?głupi do sera?, ale żeby widzieć tę szklankę właśnie do połowy pełną. Nietrudno tez zauważyć, że osoby pozytywnie nastawione do świata są bardziej pewne siebie, mają wyższe poczucie własnej wartości, kochają siebie. A kochając siebie, kochają też innych.

Tym, którzy jednak nie potrafią (a może i nie chcą, bo nie widzą takiej potrzeby) optymistycznie spojrzeć na życie, psycholodzy radzą skorzystać z metod, szeroko dostępnych również w internecie. Nauka optymistycznego myślenia? Czemu nie, to się naprawdę opłaca!

Bożena Stasiak

Artykuł Bądź optymistą, to się opłaca! pochodzi z serwisu Świat Lekarza.