Prof. Radosław Mądry, prezes zarządu Polskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej, opowiada o aktualnej sytuacji w nowotworach ginekologicznych

Artykuł „Dzięki immunoterapii w nawrotowych i zaawansowanych rakach trzonu macicy mówimy o gigantycznej rewolucji” (VIDEO) pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Prof. Mariusz Bidziński, konsultant krajowy w dziedzinie ginekologii onkologicznej i kierownik Kliniki Ginekologii Onkologicznej Narodowego Instytutu Onkologii – Państwowego Instytutu Badawczego w Warszawie, opowiada o współczesnej ginekologii i aktualnej sytuacji w nowotworach kobiecych

Artykuł „Onkologia staje się dziedziną chorób przewlekłych” (VIDEO) pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Podczas II Konferencji „Medycyna z Diamentami”, która odbędzie się już 6 listopada w hotelu Polonia Palace w Warszawie, sesję wykładową będzie miał również prof. Mariusz Bidziński, krajowy konsultant w dziedzinie ginekologii onkologicznej, kierownik Kliniki Ginekologii Onkologicznej Narodowego Instytutu Onkologii – Państwowego Instytutu Badawczego w Warszawie

Sesja wykładowa prof. dr. hab. n. med. Mariusza Bidzińskiego rozpocznie się o godz. 11.40 wykładem o raku jajnika. Następnie, o godz. 12, dr Anna Dańska-Bidzińska poszuka odpowiedzi na pytanie, czy rak jajnika może być rozpoznany wcześnie. O godz. 12.15 prof. Paweł Derlatka wygłosi wykład: „Jak nadzorować chorych po leczeniu nowotworów narządu rodnego”. Kwadrans później na scenie pojawi się dr Andrzej Tysarowski z wykładem: „Zagadnienia genetyki w nowotworach narządu rodnego”. Sesję prof. Mariusza Bidzińskiego zakończy wykład prof. Radosława Mądrego (godz. 12.45) pt. „Rak trzonu macicy wzrastający problem społeczny”.

Wcześniej, o godz. 9, rozpocznie się sesja wykładowa prof. Marka Rękasa poświęcona okulistyce. O godz. 11 ruszy sesja prof. Lucyny Ostrowskiej poświęcona chorobie otyłościowej.

Szczegółowy program znajduje się tutaj.

Zarezerwuj miejsce na konferencję

Artykuł Rak jajnika. Sesja prof. Mariusza Bidzińskiego podczas II Konferencji „Medycyna z Diamentami” pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Prof. dr hab. n. med. Mariusz Bidziński, konsultant krajowy w dziedzinie ginekologii onkologicznej i kierownik Kliniki Ginekologii Onkologicznej Narodowego Instytutu Onkologii – Państwowego Instytutu Badawczego w Warszawie, w rozmowie z Luizą Łuniewską

Panie profesorze, dlaczego pomimo wielu lat zaawansowanych badań wobec raka jajnika lekarze wciąż często są bezradni?

Niestety większość kobiet, nie tylko w Polsce, ale i na świecie, otrzymuje rozpoznanie raka jajnika w stadium zaawansowanym. Dzieje się tak, ponieważ ten nowotwór rozwija się w sposób „cichy” – daje objawy niespecyficzne, głównie ze strony przewodu pokarmowego. W rezultacie pacjentki często miesiącami chodzą do różnych lekarzy, wykonują wiele badań, podczas gdy choroba systematycznie się rozwija. Niestety, profilaktyka w przypadku tego nowotworu, w porównaniu do innych jak np. rak piersi, praktycznie nie istnieje. Są grupy wysokiego ryzyka, rodziny z mutacjami genu BRCA1 czy BRCA2, i tylko one właściwie mogą być dokładniej monitorowane.

W przypadku większości kobiet szansą jest tylko regularna kontrola ginekologiczna. Wiele pań uważa, że skoro nie miesiączkuje, nie musi odwiedzać ginekologa – to błąd. Ważna jest tutaj nasza, lekarzy, rola dydaktyczna, uświadomienie, że w okresie menopauzy ilość nowotworów, a szczególnie nowotworów ginekologicznych, rośnie. Istotne jest też, by pacjentka znała historię zdrowotną swojej rodziny. Jeśli zdarzały się w niej nowotwory (np. piersi, jajnika), powinna być bardziej czujna i poinformować o tym lekarza. I wtedy on powinien wykazać się czujnością – taką osobę zakwalifikować do ściślejszego nadzoru, gdyż jest w grupie podwyższonego ryzyka zachorowania na nowotwory. Przy obecnym stanie wiedzy medycznej umożliwia to wcześniejszą diagnostykę, a tym samym zwiększa szanse na skuteczne leczenie.

Jak duże są te szanse?

Niestety, liczba zaawansowanych przypadków jest tak duża, że mimo wprowadzenia nowych metod leczenia i technologii, wyniki leczenia raka jajnika wciąż nie są satysfakcjonujące. W Polsce 5-letnia przeżywalność wynosi ok. 40 proc.
To też wynika trochę z kwestii organizacyjnych. W ostatnich latach doszło do rozproszenia ośrodków onkologicznych, dla przykładu – w województwie mazowieckim działa niemal 30 ośrodków, które leczą raka jajnika. A takie pacjentki powinny trafiać do wyspecjalizowanych ośrodków, a nie do takich, w których lekarze mają po 2–3 przypadki raka jajnika w roku.

W Narodowym Instytucie Onkologii operujemy średnio 70–80 przypadków nowo rozpoznanego raka jajnika rocznie. Powinniśmy 2–3 razy więcej takich chorych leczyć chirurgicznie w związku z dużym potencjałem zarówno doświadczonej kadry, jak i kompleksowej infrastruktury. Rozproszony system organizacji leczenia prowadzi do tego, że kobiety trafiają do ośrodków, które nie mają wystarczającego doświadczenia ani odpowiednich zasobów. Jest to poważny problem, który wymaga rozwiązania na poziomie organizacyjnym. Przede wszystkim dla dobra pacjentek, ale także dlatego, że leczenie nieefektywne jest dużo droższe.

A więc jak leczyć raka jajnika efektywnie?

W Polsce mamy kilka ośrodków chirurgii onkologicznej, które mają europejskie certyfikaty na leczenie zaawansowanych raków jajnika. W tym Narodowy Instytut Onkologii – Klinika Ginekologii Onkologicznej ma taki certyfikat jako jeden z 53 ośrodków w Europie. Oprócz niego jest jeszcze kilka placówek w Polsce, które leczą na europejskim poziomie.

Dobra jest też sytuacja, jeśli chodzi o dostęp do leków i terapii celowanych. Mamy wszystko to, co jest na świecie i żadnych powodów do kompleksów. Jeśli powstaje jakaś nowa substancja, to mamy właściwie pewność, że szybko będzie dostępna także w Polsce. Pytanie brzmi, czy te wszystkie technologie są stosowane we wszystkich jednostkach? Bo przy aktualnym rozproszeniu onkologii wiadomo, że to niemożliwe, ponieważ w wielu przypadkach ich użycie wymaga całego wyspecjalizowanego zespołu.

Czy w najbliższym czasie pojawią się jakieś nowe terapie?

Powstała taka nowa cząsteczka, która się nazywa mirwetuksymab i działa na receptory folianowe. To są specyficzne receptory, które ma 80 proc. przypadków raka jajnika. Okazała się ona szczególnie skuteczna w platynoopornym raku jajnika. Program lekowy już został przekazany przez firmę do ministerstwa i trwają prace, by pojawił się w naszym receptariuszu. Zapewne w najbliższym czasie tak się stanie. Koledzy patomorfolodzy robią już szkolenia, by wykrywać receptory kwasu folianowego. W części placówek histopatologicznych już się to robi, w Narodowym Instytucie Onkologii nawet od 2–3 lat.

Czyli diagnostyką wyprzedziliście terapię?

W każdym przypadku raka jajnika, aby prawidłowo leczyć, trzeba zrobić badania. Przede wszystkim genetyczne. Te badania są refinansowane przez NFZ i możemy je wykonywać, ale nie wszystkie jednostki chcą kontraktować takie badania, bo np. dyrekcja mówi, że jej się nie opłaca. Ale to się opłaca, przede wszystkim pacjentkom. Genetyka zrobiła przełom w onkologii, bo dzięki niej wiemy, co jest niesprawne i co można naprawić poprzez leki celowane. Ale żeby o tym rozmawiać, trzeba zrobić badania. Niezrobienie tego to nieetyczne zaniechanie. Zwłaszcza że nie chodzi tylko o te pacjentki, ale także o ich rodziny – bo te mutacje oznaczają możliwe predyspozycje do innych nowotworów np. raka trzustki czy gruczołu krokowego.

Co jeszcze dają takie badania?

Wiedzę, że np. przy mutacji BRCA1 skuteczniej działa cisplatyna czy karboplatyna, która nie działa przy nowotworach platynoopornych. Mamy też inhibitory PARP, które celują w szlaki naprawy DNA. Działają przede wszystkim u pacjentek z mutacjami. W tej chwili są stosowane także u tych, które nie mają mutacji – obie grupy pacjentek dostają podobne cząsteczki (olaparyb przy mutacji i niraparib bez) różniące się tylko profilem toksyczności.

Co można jeszcze zrobić, by zwiększyć szanse kobiet z rakiem jajnika?

W diagnostyce raka jajnika istotne jest, by pacjentki szybko otrzymywały kartę diagnostyki i leczenia onkologicznego, co przyśpiesza cały proces leczenia. System diagnostyczny musi być spójny, aby pacjentka nie musiała błąkać się po różnych instytucjach. Kluczowe jest również, by diagnoza była precyzyjna – tylko wtedy można skutecznie określić, jaki proces nowotworowy zachodzi w organizmie i skierować pacjentkę do odpowiedniego ośrodka.

Jest pan jednym z patronów koalicji diagnostyczno-klinicznej na rzecz nowotworów kobiecych. Czym się ona zajmuje?

W ramach koalicji przygotowaliśmy nowe algorytmy postępowania, cały nowy zestaw standardów dotyczących raka jajnika, szyjki macicy, trzonu macicy, by lekarze mieli najnowszą wiedzę, co jest najbardziej efektywne. Robimy szkolenia, propagujemy wiedzę. Poza tym zajmujemy się współpracą z organizacjami pacjentów i lobbowaniem, czy to w sejmie czy w ministerstwie, by w Polsce było dostępne najnowocześniejsze i najskuteczniejsze leczenie.

Artykuł Prof. Mariusz Bidziński: Szansa dla pacjentek z rakiem jajnika pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Celem projektu jest opracowanie testu diagnostycznego, który będzie służył wczesnemu wykrywaniu nowotworów i który będzie wykorzystywał płynną biopsję. Cena szacowana to 150 zł, a koszt USG 300 zł. Wszystkie inne metody są droższe.

Prof. dr hab. Anna Żaczek otrzymała dofinansowanie Agencji Badań Medycznych w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO).

Projekt Nowa, multiomiczna, ekonomiczna metoda wcześniejszej diagnostyki raka w oparciu o materiał płynnej biopsji, połączony z zaawansowaną biostatystyką, bioinformatyką i uczeniem maszynowym będzie realizowany w Zakładzie Onkologii Translacyjnej pod kierunkiem prof. Anny Żaczek, kierownik ZOT, p.o. Dyrektora Instytutu Biotechnologii Medycznej i Onkologii Doświadczalnej GUMed i Prorektor ds. rozwoju i współpracy.

Celem przedsięwzięcia jest opracowanie ekonomicznego testu umożliwiającego wcześniejszą diagnostykę raka, opartego o materiał pochodzący z płynnej biopsji. Choć rak jajnika stanowi modelowy typ nowotworu tego badania, dotychczas uzyskane wyniki wskazują, że poczynione odkrycia będą miały również przełożenie na inne rodzaje nowotworów.

– Projekt bazuje na rozwiązaniach opracowanych i opatentowanych przez nasz zespół, w ramach prac prowadzonych przez dr hab. Annę Supernat. Kluczową technologią jest platforma RT-qPCR wspierana przez sztuczną inteligencję stosowana do analizy RNA pytek krwi. Celem zaplanowanych prac jest dalsze udoskonalenie istniejącego rozwiązania oraz poszerzenie panelu analitów znajdowanych w RNA płytek krwi o analizę miRNA, metabolomikę osocza i wyniki sekwencjonowania. Opracowane multiomiczne rozwiązanie pozwoli na bardziej kompleksową i szybszą diagnostykę, jak również efektywniejsze monitorowanie chorób nowotworowych, co powinno przyczynić się do poprawy funkcjonowania systemu ochrony zdrowia – mówi prof. Anna Żaczek.

Bazując na opracowanych przez zespół rozwiązaniach, objętych patentem i zgłoszeniem patentowym, opartych o platformę RT-qPCR i sztuczną inteligencję, będzie można ulepszyć stworzone wcześniej rozwiązanie oraz pogłębić wiedzę na temat podłoża molekularnego nowotworów, poszerzając dodatkowo panel analitów znajdowanych w RNA płytek krwi o analizę miRNA, analizę metabolomiczną osocza i wyniki z sekwencjonowania.

W wyniku projektu zostanie opracowany nieinwazyjny test wykorzystujący krew obwodową, który pozwoli na wcześniejsze wykrycie nowotworów, zmniejszenie kosztów leczenia, poprawę jakości życia, zmniejszenie obciążenia szpitali. Test ma również potencjał monitorowania przebiegu choroby i odpowiedzi na leczenie, co powinno pozwolić wcześniej wykryć ewentualny nawrót i umożliwić skuteczną interwencję terapeutyczną

Projekt otrzyma dofinansowanie w wysokości 5 090 380,55 zł.

Artykuł Jak wcześniej wykryć raka jajnika? Test na każdą kieszeń pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

2 stycznia 2025 r. w „Nature Medicine”, jednym z najbardziej prestiżowych czasopism naukowych, opublikowano artykuł „International multicenter validation of AI-driven ultrasound detection of ovarian cancer” (Międzynarodowa wieloośrodkowa walidacja wykrywania raka jajnika za pomocą ultradźwięków sterowanych sztuczną inteligencją), którego współautorem jest prof. dr hab. n. med. Artur Czekierdowski z I Katedry i Kliniki Ginekologii Onkologicznej i Ginekologii Uniwersytetu Medycznego w Lublinie.

Szwedzki uniwersytet medyczny Instytut Karolinska, którego komitet naukowy przyznaje m.in. Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny, zaprosił naukowców z 20. klinik w ośmiu krajach do współpracy w zakresie prac badawczych na temat wykorzystania sztucznej inteligencji (AI) w diagnozowaniu raka jajnika. Jednym z współautorów badań jest prof. dr hab. Artur Czekierdowski wraz Kliniką Ginekologii Onkologicznej i Ginekologii. Wnioski międzynarodowych prac pokazują, że modele predykcyjne oparte na sztucznej inteligencji mogą przewyższać zdolności prognostyczne uzyskiwane przez ekspertów w identyfikacji raka jajnika na obrazach ultrasonograficznych. Wyniki pionierskich badań zostały właśnie opublikowane w magazynie „Nature Medicine” (wskaźnik IF=58).

– Nowotwory jajnika u kobiet są powszechne i ze względu na typowy brak objawów we wczesnych fazach choroby często są wykrywane przez przypadek. W wielu częściach świata występuje poważny niedobór ekspertów w dziedzinie ultrasonografii ginekologicznej, co w przypadkach nieprawidłowej diagnozy guza jajnika budzi obawy nie tylko o niepotrzebne interwencje chirurgiczne, ale też i o opóźnione rozpoznanie przypadków chorych na raka jajnika. Dlatego chcieliśmy dowiedzieć się, czy sztuczna inteligencja może uzupełnić lub nawet poprawić wyniki oceny guza przez ekspertów – mówi prof. Elisabeth Epstein z Instytutu Karolinska w Sztokholmie, kierownik międzynarodowej grupy badawczej.

Naukowcy zweryfikowali modele sieci neuronowych zdolne do różnicowania niezłośliwych i złośliwych zmian w jajnikach. Wybrane metody przetestowano na ponad 17 000 obrazów ultrasonograficznych uzyskanych od 3 652 pacjentek z guzami jajnika. Następnie porównano zdolności diagnostyczne modeli sztucznej inteligencji z diagnozą postawioną przez grupę ekspertów ginekologów oraz (co jest – jak podkreśla prof. Czekierdowski – nowatorskim posunięciem) przez mniej doświadczonych w ultrasonografii ginekologicznej lekarzy. Wyniki wieloośrodkowych badań wskazują, że modele AI przewyższały zdolności prognostyczne uzyskane zarówno przez ekspertów, jak i lekarzy niebędących ekspertami w identyfikowaniu przypadków raka jajnika.

Prof. Artur Czekierdowski wskazuje, że najnowsze wyniki badań opublikowane w prestiżowym czasopiśmie „Nature Medicine” są pierwszą na świecie kompleksową oceną, która weryfikuje potencjał modeli sztucznej inteligencji w diagnostyce obrazowej guzów jajnika. – Metody sztucznej inteligencji mogą potencjalnie zwiększyć wartości prognostyczne różnych badań obrazowych, co w efekcie może mieć istotny wpływ na poprawę wyników diagnostyki. Pomimo że obecna technologia AI nie jest jeszcze w stanie zastąpić wiedzy i doświadczenia lekarzy, to jednak może już być wykorzystywana jako metoda pomocnicza. Posiadanie „drugiej opinii” uzyskanej w wyniku zastosowania metod AI może być pomocne szczególnie w krytycznych i trudnych przypadkach. Sztuczna inteligencja wskazuje lekarzom ilościowe cechy obrazów inne niż cechy jakościowe, umożliwiając bardziej kompleksową ocenę obrazów. Metody głębokiego uczenia mogą zidentyfikować niewidoczne nawet dla eksperta cechy obrazu reprezentatywne dla guzów złośliwych i zlokalizować znacznie subtelniejsze elementy obrazu, które są poza możliwościami wykrycia wzrokowego. (…) Zastosowanie metod głębokiego uczenia, a w szczególności konwolucjonalnych sieci neuronowych, wykazało znaczny potencjał w poprawie prognozowania typu guza jajnika. Wyniki badań klinicznych wskazują na wysokie wartości metod AI dla typowych parametrów prognostycznych, takich jak: dokładność, czułość i swoistość tych technik. Modele oparte na głębokim uczeniu wykorzystywane w różnych metodach obrazowania medycznego generalnie przewyższają tradycyjne sposoby interpretacji obrazów medycznych. Niektóre z nich przewyższyły nawet wyniki diagnostyczne ekspertów radiologów w wykrywaniu raka.

Autorzy omawianego artykułu prowadzą obecnie prospektywne badania kliniczne mające na celu ocenę codziennego bezpieczeństwa klinicznego i praktycznej przydatności narzędzi AI. – Wprowadzanie zweryfikowanych klinicznie nowych algorytmów opartych o głębokie uczenie może znacząco wpłynąć na wczesne wykrywanie i diagnozowanie chorych na raka jajnika, ostatecznie prowadząc do poprawy wyników leczenia tych pacjentek – dodaje prof. Czekierdowski.

Artykuł Prof. Artur Czekierdowski współautorem publikacji w „Nature Medicine” pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

– Chirurgia raka jajnika jest trudna: usuwa się nie tylko macicę i jajniki, ale też fragment żołądka, niekiedy duże odcinki jelit, bo najważniejsze jest to, żeby nie pozostawić widocznych zmian nowotworowych. Jeśli to się uda, to pacjentka zyskuje szansę na dłuższe życie o 30–50 miesięcy, bez wznowy – mówi prof. dr hab. n. med. Mariusz Bidziński, krajowy konsultant w dziedzinie ginekologii onkologicznej.

Panie Profesorze, bardzo często podkreśla Pan, że w leczeniu nowotworów ginekologicznych są ważne nie tylko nowoczesne metody leczenia (konieczne), ale też dobra organizacja. Co trzeba pilnie zmienić?

Problem polega na tym, że leczenie jest rozproszone i bardzo często prowadzone w mniejszych ośrodkach, szpitalach powiatowych, które nie mają odpowiedniej kadry, zaplecza diagnostycznego, niezbędnego do leczenia. Leczenie onkologiczne powinno być scentralizowane. Oczywiście, nie oznacza to, że wystarczą na cały kraj 1-2 ośrodki, które tym się zajmują. W każdym województwie powinno funkcjonować kilka ośrodków leczenia nowotworów ginekologicznych, które mają odpowiednie doświadczenie, kadrę, zaplecze diagnostyczne – dziś diagnostyka to nie tylko histopatologia, ale też biologia molekularna, genetyka. Wiemy też, że nabiera się doświadczenia w miarę leczenia odpowiedniej liczby chorych. W najlepszych ośrodkach na świecie operacje raka jajnika mogą wykonywać tylko lekarze, którzy wykonali samodzielnie co najmniej 50 zabiegów rocznie. To niezbędne, by można było powiedzieć, że taka osoba jest biegła w wykonywaniu takich operacji.

A jak to wygląda w Polsce?

Statystyki NFZ pokazują bardzo duże rozproszenie. W województwie mazowieckim jest 27 ośrodków, w których wykonuje się operacje raka jajnika; w niektórych są to 1-2 operacje rocznie. Wiadomo, że taki zespół nigdy nie nabierze biegłości. Odbija się to na efektach, a bardzo trudno poprawić błędy popełnione na początku.

Co kieruje lekarzem i ośrodkiem, który mimo tak niewielkiego doświadczenia decyduje się na wykonanie operacji?

Dla szpitala niestety dużą rolę odgrywają względy ekonomiczne – operacje są dość dobrze wycenione. Rzecz w tym, że są to operacje bardzo trudne, ponieważ niekiedy depozyty nowotworu znajdują się w całej jamie brzusznej, a nawet lokalizują się w klatce piersiowej. Operacja trwa 7-8 godzin, powinna być przeprowadzana przez bardzo wyspecjalizowany zespół składający się m.in. z chirurgów, ginekologów, urologów. Konieczna jest też bardzo dobra opieka pooperacyjna – jeśli szpital nie ma OIOM, to wręcz ryzykuje życiem pacjentek, które mogą tak rozległej operacji nie przeżyć.

Niestety, zdarza się, że chirurg otwiera jamę brzuszną, usuwa niektóre fragmenty nowotworu, ale wiele drobnych depozytów pozostaje. Dla pacjentki tak przeprowadzona operacja to żaden zysk. W wielu przypadkach w ogóle nie powinno się rozpoczynać leczenia od operacji. Jeśli czynnik finansowy decyduje o pewnych działaniach; jeśli lekarz podejmuje się operacji, wiedząc lub przypuszczając, że być może jego kwalifikacje nie są odpowiednie, to powiem mocno: to jest nieetyczne. Szpital niemający doświadczenia i możliwości prawidłowego przeprowadzenia operacji, powinien przekazać pacjentkę do specjalistycznego ośrodka.

Dziś szpital dostaje z NFZ takie same pieniądze za dobrze przeprowadzone operacje jak za takie, których nie powinien wykonać?

Niestety, tak. Problem polega na tym, że w wielu przypadkach skutków tej źle przeprowadzonej operacji nie daje się naprawić. Chirurgia raka jajnika to chirurgia wyjątkowa: cytoredukcyjna, wielonarządowa: usuwa się nie tylko macicę i jajniki, ale też fragment żołądka, niekiedy duże odcinki jelit, bo najważniejsze jest to, żeby nie pozostawić widocznych zmian nowotworowych. Jeśli to się uda, to pacjentka zyskuje szansę na dłuższe życie o 30-50 miesięcy, bez wznowy. Bardzo wyraźnie widać, jaka jest rola chirurgii w leczeniu.

Rak jajnika jest uważany za jeden z najtrudniejszych do leczenia nowotworów. Jakie szanse ma dziś pacjentka, która słyszy taką diagnozę?

W przypadku zdiagnozowania raka jajnika we wczesnym stadium, 5-letnie przeżycia to ok. 70-80 procent. W przypadku zaawansowanych stadiów sytuacja jest znacznie trudniejsza, a u 70-75 proc. pacjentek rak jajnika jest wykrywany już w stadium zaawansowanym. Pojawiły się jednak nowe leki, m.in. inhibitory PARP, które znacznie poprawiły wyniki leczenia. Cieszy nas to, że w większości przypadków te leki są dostępne w Polsce: mamy już właściwie wszystkie nowoczesne terapie, brakuje naprawdę niewiele.

W najlepszych ośrodkach, w których leczenie odbywa się według dobrych wzorów, statystyki amerykańskie pokazują 70-75 proc. 5-letnich przeżyć. W przypadku leczenia w słabszych ośrodkach: 40-45 procent. To ogromna różnica. Właśnie dlatego walczymy o to, by szczególnie leczeniem raka jajnika, który jest najtrudniejszym wyzwaniem w ginekologii onkologicznej, zajmowały się doświadczone zespoły. Widzimy efekty optymalnego postępowania: kiedyś wydawało nam się to niemożliwe, a dziś przychodzą pacjentki po 15, 20 latach od diagnozy zaawansowanego raka jajnika. Żyją.

Warunkiem jest dobrze prowadzone leczenie przez doświadczone zespoły, mające możliwość stosowania diagnostyki i leczenia.

Czy ocenia Pan, że w Polsce jest potencjał, by w każdym województwie był taki doświadczony zespół?

Tak; w każdym województwie można stworzyć 3-5 takich zespołów, w zależności od wielkości województwa. Np. w województwie mazowieckim już dziś mogłoby funkcjonować 4-5 ośrodków leczenia raka jajnika, profesjonalnie przygotowanych.

Dziś system i organizacja leczenia wymaga naprawy. Powinna temu służyć Krajowa Sieć Onkologiczna. Moim zdaniem trzeba ją wdrożyć, a oczywiście będziemy wszystko sprawdzać, poprawiać. Jeśli z projektem Krajowej Sieci Onkologicznej – jak obiecuje minister Izabela Leszczyna – ruszymy w kwietniu 2025 roku, to już po roku, dwóch, będzie widoczny efekt. Nie ma jednak możliwości, by nie koncentrować wykonywania poważnych terapii w wysoko specjalistycznych ośrodkach. Inaczej płacimy za marną medycynę duże pieniądze. Wiele lat temu mieliśmy podobną sytuację w położnictwie: bardzo wysoką śmiertelność noworodków. Wprowadzono trzy stopnie referencyjności ośrodków leczenia. Działania organizacyjne spowodowały istotne zmiany: dziś jesteśmy jednym z liderów w Europie, jeśli chodzi o opiekę nad noworodkami. Podobne elementy powinny być wprowadzone w onkologii.

W wielu szpitalach powiatowych są tomografy komputerowe, niekiedy rezonanse – trzeba z tego korzystać. Są możliwości konsultowania pacjentów telemedycznie ze szpitalem wyżej wyspecjalizowanym, po takiej konsultacji można zadecydować, gdzie dany pacjent mógłby być leczony. Potrzebujemy przeszkolonych koordynatorów, którzy mają wiedzę, kompetencje, mogliby prowadzić pacjentów. Budujemy unity ginekologiczne, mam nadzieję, że do końca tego roku uda się je wdrożyć. Nie możemy też zapominać o profilaktyce, np. w raku szyjki macicy. Mamy szczepienia przeciw HPV, programy skriningowe. Gdybyśmy w większym stopniu z nich korzystali, to moglibyśmy bardzo szybko zobaczyć spadek umieralności z powodu raka szyjki macicy. A niestety nadal 1500-1600 Polek z tego powodu co roku umiera.

W ostatnich latach niepokoi w Polsce sytuacja raka endometrium (trzonu macicy): mamy nie tylko wzrost zachorowań, ale też umieralności. Czy jest już recepta, jak tą sytuację poprawić?

Na całym świecie widać zwiększoną zachorowalność i umieralność z powodu raka trzonu macicy, przyczyną jest wzrost liczby chorób cywilizacyjnych, takich jak otyłość, cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, zespoły metaboliczne – zwiększają one ryzyko zachorowania na raka trzonu macicy.

Cieszymy się, że w raku endometrium jest coraz więcej nowych skutecznych technologii lekowych. To przede wszystkim immunoterapia. W dużej mierze możemy te leki w Polsce stosować, warunkiem jest jednak wykonanie wcześniej badań genetycznych. I tu jest problem, ponieważ operacje raka endometrium w wielu przypadkach są wykonywane w mniejszych ośrodkach. Jednak by dziś można było dobrze sklasyfikować raka endometrium, nie wystarczy badanie histopatologiczne, konieczne są też badania genetyczne – wykonane z wyskrobin lub materiału pooperacyjnego. Badania podpowiedzą, czy chora wymaga leczenia uzupełniającego czy nie. Są przypadki, gdy nie jest to konieczne, nawet mimo wyższego stopnia zaawansowania: 7-10 proc. pacjentek ma mutację genu POLE; można powiedzieć, one same zwalczają chorobę, gdyż mają wysoki potencjał immunologiczny. Badania molekularne powinny być realizowane standardowo.

A są wykonywane standardowo?

Niestety, w statystykach, jakie otrzymuję z różnych regionów, widać, że tego typu badania genetyczne są wykonywane u nie więcej niż 35 proc. chorych. A to oznacza, że 65 proc. chorych jest nieoptymalnie diagnozowana. Z tego wynika nieoptymalny sposób leczenia uzupełniającego albo rezygnacja z niego. Dzięki diagnostyce możemy określić „linie papilarne” nowotworów. Jeśli diagnostyka nie będzie wykonana, to już na początku pacjentka będzie nieodpowiednio leczona.

Bardzo zależy mi na tym, by wiedzę na temat konieczności wykonywania badań molekularnych w raku endometrium upowszechnić nie tylko wśród lekarzy, ale też wśród menadżerów szpitali. Badania są refinansowane z NFZ, tylko nie wszyscy o tym wiedzą; część szpitali nie podpisuje umów z ośrodkami, które takie badania wykonują. Szpital dostaje zwrot pieniędzy za wykonanie badań. To się opłaca, a przede wszystkim opłaca się pacjentkom, które mogą być leczone optymalnie i najbardziej skutecznie.

Najważniejsze są więc zmiany organizacyjne?

Tak; a druga rzecz: lekarze powinni się szkolić. W lotnictwie pilot musi co kilka lat powtórzyć szkolenia, bo nie dostałby uprawnień do dalszego wykonywania zawodu. Podobnie powinno być w medycynie. W USA lekarz co 5 lat musi zdać egzamin. U nas też jest obowiązek ustawicznego kształcenia, ale nikt go nie egzekwuje. W ginekologii onkologicznej konieczne jest wytyczenie „ścieżek” diagnostyki i leczenia pacjenta; inaczej traci on zaufanie do tego systemu i nie jest optymalnie leczony.

Rozmawiała: Katarzyna Pinkosz

Artykuł Prof. Mariusz Bidziński: Wiele leków już mamy, potrzebna jest zmiana organizacji pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Z okazji Światowego Dnia Świadomości Raka Jajnika Polskie Towarzystwo Ginekologii Onkologicznej zaprasza na spotkania z ekspertami.

PROWADZĄCY:

1. Redaktor Aleksandra Kurowska
2. Prof. Marcin Bobiński
3. Prof. Anita Chudecka-Głaz

PROGRAM:

10.00-10.30
Rak jajnika 2023/2024 – gdzie jesteśmy? Przyszłość chorych z rakiem jajnika? Prof. Mariusz Bidziński, prof. Włodzimierz Sawicki

11.00-11.30

Rak jajnika – Polska na mapie Europy– dostępność do nowych terapii okiem ministerstwa, lekarza i pacjenta. Przedstawiciel Ministerstwa, prof. Mariusz Bidziński, pacjentka

12.00-12.30

Jestem kobietą – jestem polityczką – co robimy dla kobiet chorujących na nowotwory kobiece. Posłanki Sejmu RP

13.00-13.30

Diagnostyka molekularna w raku jajnika. Prof. Paweł Blecharz, prof. Artur Kowalik, dr Andrzej Tysarowski, dr Michał Chrobot

14.00-14.30

Leczenie operacyjne raka jajnika. Opieka okołooperacyjna w raku jajnika. Prof. Paweł Knapp, dr Marcin Misiek, dr Agnieszka Rychlik

15.00-15.30

Leczenie systemowe: NACT, leczenie podtrzymujące. Dr Anna Dańska-Bidzińska, prof. Lubomir Bodnar, prof. Dagmara Klasa-Mazurkiewicz

16.00-16.30

Kiedy nowotwór powraca – leczenie nawrotowego raka jajnika. Prof. Paweł Blecharz, prof. Lubomir Bodnar, dr Anna Dańska-Bidzińska

17.00-17.30

Koordynator Opieki Onkologicznej i jego w ścieżce pacjentki z rakiem jajnika. Dr Beata Maćkowiak, koordynatorki opieki onkologicznej

18.00-18.30

Psychoonkologia i jej rola w terapii raka jajnika. Dr Anna Kieszkowska-Grudny

Link do spotkania (nie jest wymagana wcześniejsza rejestracja)

Artykuł 8 maja – Światowy Dzień Świadomości Raka Jajnika pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Pandemia COVID-19 pogorszyła diagnostykę i leczenie nowotworów ginekologicznych w Polsce. Są jednak optymistyczne informacje: refundacja pierwszej w Polsce szczepionki przeciw wirusowi HPV. ? W Europie mamy już też zarejestrowane nowe terapie dla pacjentek z rakiem jajnika i rakiem endometrium. Czekamy na możliwość ich stosowania w Polsce ? mówili eksperci podczas konferencji ?Nowotwory ginekologiczne ? czas działać?.

Polki po diagnozie nowotworu ginekologicznego (to m.in. rak endometrium, rak szyjki macicy, rak jajnika) żyją krócej niż kobiety w wielu innych krajach Europy. Chociaż w przypadku raka szyjki macicy spada zachorowalność, to nadal jest ona wyższa w Polsce niż w innych krajach, co wskazuje na niedostatki profilaktyki i leczenia. Rośnie również zachorowalność na raka jajnika oraz raka endometrium ? pokazuje raport ?Wyzwania w opiece onkologicznej w Polsce ? nowotwory ginekologiczne i rak piersi?, przygotowany przez zespół ekspertów i HTA Consulting. ? Jeśli chodzi o rokowanie i długość przeżycia, to co prawda wskaźniki w Polsce poprawiają się wszystkich nowotworach ginekologicznych, jednak nadal są one o 10-20 punktów procentowych gorsze niż w krajach Europy Zachodniej ? podkreślała Magdalena Władysiuk, pod której redakcją powstał raport.

Sytuację pacjentek z nowotworami ginekologicznymi znacznie pogorszyła epidemia COVID-19. ? Za czwartą falą COVID-19 idzie pierwsza lub druga fala pandemii nowotworów, co odczujemy w kolejnych latach. Jest to związane z gorszym dostępem do profilaktyki i opóźnianiem diagnostyki. Szczególnie w pierwszych miesiącach pandemii duża część programów profilaktycznych była zawieszona. Poza tym pandemia przysłoniła wszystkie problemy; również wiele kobiet uznało, że dopóki nic je nie boli, to można odłożyć wizytę u lekarza ?zwracał uwagę prof. Włodzimierz Sawicki, prezes Polskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej.

Dlatego kobiety częściej obecnie zgłaszają się w bardziej zaawansowanych stadiach nowotworu. Jest to szczególnie widoczne w przypadku raka jajnika, który nie daje wcześnie objawów. Trudniej wówczas wykonać optymalną operację i nie daje ona zadowalających wyników. Na pogorszenie efektów terapii może mieć też wpływ ograniczenie możliwości leczenia operacyjnego, z powodu przekształcenia niektórych oddziałów szpitalnych w covidowe, jak również przesunięcia części personelu do pracy z pacjentami z COVID-19.

Eksperci zwracają uwagę, że lepsza edukacja, większa zgłaszalność na badania profilaktyczne, zmiany w diagnostyce i leczeniu mogą w wielu przypadkach ocalić lub znacznie przedłużyć życie kobiet z nowotworami ginekologicznymi w Polsce

Rak szyjki macicy: konieczna poprawa profilaktyki

Rak szyjki macicy to nowotwór, w którym jest możliwa bardzo skuteczna profilaktyka w postaci szczepień przeciw wirusowi HPV. Zakażenia tym wirusem odpowiadają za 99 proc. przypadków raka szyjki macicy, a już w 2006 r. pojawiła się pierwsza szczepionka przeciw wirusowi HPV. Wiele krajów wdrożyło programy populacyjnych szczepień, co w połączeniu z badaniami cytologicznymi oraz wykrywającymi zakażenie HPV spowodowało znaczne zmniejszenie zachorowalności na raka szyjki macicy. ? Jest kilka krajów takich jak Szwajcaria czy Malta, gdzie ten nowotwór stał się już kazuistycznym: zachorowalność wynosi poniżej 4 przypadki na 100 tys. kobiet. Australia jako pierwsza ogłosiła manifest, że za ok. 50 lat sprowadzi raka szyjki macicy do poziomu nowotworu bardzo rzadkiego. Już w 2007 r. rozpoczął się tam populacyjny program szczepień dziewcząt, od wielu lat szczepi się też chłopców przeciw HPV ? podkreślał prof. Andrzej Nowakowski, kierujący Poradnią Profilaktyki Raka Szyjki Macicy w Zakładzie Profilaktyki Nowotworów Narodowego Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie ? Państwowego Instytutu Badawczego w Warszawie.

W Polsce zachorowalność na raka szyjki macicy spada, choć nie tak spektakularnie jak w innych krajach. ? Co prawda program cytologicznych badań przesiewowych nie odniósł spektakularnego sukcesu, gdyż zgłaszalność wynosi 14-26 proc., szacujemy jednak, że systematyczne badania wykonuje ponad 60 proc. kobiet. Część robi je prywatnie, część w ramach NFZ, ale poza programem profilaktycznym nie są one rejestrowane. Jednak 30-40 proc. kobiet nie wykonuje cytologii i to szczególnie do nich powinny dotrzeć położne, a także lekarze ? zaznaczył prof. Nowakowski. Liczba badań profilaktycznych bardzo spadła w okresie epidemii COVID-19. ? W 2020 roku nawet 1/3 kobiet zrezygnowała z badań profilaktycznych: część poradni była zamknięta. Niestety, za 2-3 lata być może będziemy obserwować wzrost zachorowalności na raka szyjki macicy ? ocenił prof. Nowakowski.

Dobrą informacją jest to, że od 1 listopada weszła do refundacji pierwsza szczepionka przeciw wirusowi HPV (można ją nabyć z 50 proc. odpłatnością, szczepionka jest dopuszczona powyżej 9. roku życia). ? Możliwość zakupu szczepionki z 50-procentową odpłatnością to duży krok naprzód, jeśli chodzi o profilaktykę raka szyjki macicy. Czekamy też na wprowadzenie populacyjnego programu szczepień przeciw HPV, mamy nadzieję, że stanie się to już od 2022 roku, a szczepienie będzie zalecane, ale bezpłatne ? mówił prof. Nowakowski. Wprowadzenie programu zakłada Narodowa Strategia Onkologiczna (NSO). ?Mamy nadzieję, że ze szczepień będą mogli korzystać też chłopcy, w NSO jest to zapisane od 2026 roku ? podkreślała Krystyna Wechmann, prezes Polskiej Koalicji Pacjentów Onkologicznych.

Rak jajnika: nowe możliwości terapii i poprawa organizacji leczenia

Rak jajnika to jeden z najtrudniejszych w leczeniu nowotworów: co roku w Polsce zachorowuje ok. 3700 kobiet, a ponad 2600 umiera. ? Nie ma badania skriningowego, jak w przypadku raka szyjki macicy, dlatego tak ważna jest edukacja zarówno kobiet, jak lekarzy pierwszego kontaktu, by kierowali pacjentki do ginekologa, jeśli mają one przedłużające się problemy związane z przewodem pokarmowym, które mogą być pierwszym, niespecyficznym objawem. Ważne jest też, by kobiety systematycznie odwiedzały ginekologa i wykonywały badania USG przezpochwowe, choć to też nie jest gwarancją, że rak jajnika zostanie szybko wykryty ? mówiła Barbara Górska, prezes stowarzyszenia Niebieski Motyl.

Chociaż rak jajnika dotyka głównie kobiet w wieku okołomenopauzalnym, to zdarzają się zachorowania także u dwudziestolatek. W jego leczeniu szczególnie ważny jest czas, gdyż komórki raka jajnika mogą błyskawicznie rozsiać się po jamie brzusznej. ? Ważne jest, by pacjentki od początku trafiały pod opiekę właściwych lekarzy i specjalistycznych ośrodków, mających doświadczenie w prowadzeniu kobiet z rakiem jajnika, a już w czasie pierwszej operacji cytoredukcyjnej miały wykonywane badania molekularne, które pokażą obecność mutacji w genach BRCA1, 2, co dziś warunkuje dalsze leczenie. Niestety, wiele pacjentek nie ma wykonywanych tych badań, choć powinno to być standardem ? podkreślała prezes Barbara Górska. Eksperci chcą, by w Polsce powstała sieć Ovarian Cancer Unist; ośrodków, w których kobiety z rakiem jajnika będą miały kompleksową opiekę i leczenie. ? Obecnie np. w województwie mazowieckim leczenie raka jajnika odbywa się w 27 placówkach; są takie, które wykonują rocznie 1-3 operacje. Tylko w dwóch placówkach wykonywano rocznie powyżej 20 zabiegów. Podobnie jest w całej Polsce ? mówił prof. Mariusz Bidziński, krajowy konsultant w dziedzinie ginekologii onkologicznej. Jeśli ośrodek wykonuje kilka operacji rocznie, nie są one wykonywane optymalnie, co niekorzystnie wpływa na dalsze rokowanie pacjentek. Trafiają one do kolejnych ośrodków, jednak źle wykonanej pierwszej operacji nie da się już poprawić.

            Wyniki leczenia raka jajnika w Polsce poprawiłby również lepszy dostęp do nowoczesnych leków, jakimi są inhibitory PARP. ? To leki, które wydłużają okres remisji, czyli czas bez objawów choroby. Cieszymy się, że w Polsce jest możliwość stosowania jednego z inhibitorów PARP (olaparibu) zarówno w pierwszej, jak w drugiej linii leczenia, jednak problemem jest to, że mogą go otrzymywać jedynie kobiety z mutacjami w genach BRCA1, 2. Bardzo czekamy na możliwość stosowania drugiego z inhibitorów PAPR (niraparibu) także u pacjentek bez mutacji. Mutacja BRCA1, 2 to podstawowa mutacja szlaku naprawy DNA, jednak istnieją też mutacje w innych genach, których dziś nie potrafimy zbadać. Niraparib wykazał się skutecznością w wielu badaniach klinicznych prezentowanych na zjazdach światowych i europejskich. Wprowadzenie takiego leczenia dla pacjentek bez mutacji wydłużyłoby czas do nawrotu choroby. Rak jajnika dla wielu kobiet może stać się chorobą przewlekłą, mogą planować swoje życie rodzinne, zawodowe ? mówił prof. Włodzimierz Sawicki, prezes Polskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej. Dla pacjentek bardzo wygodna jest też forma terapii. ? To leki doustne, stosuje się je w domu To ważne dla psychiki, myśl, że ?biorę tabletkę na raka? oswaja chorobę ? podkreślał prof. Sawicki.

Rak endometrium: jaskółka nadziei dla pacjentek z nawrotem

Rak endometrium (trzonu macicy) to najczęstszy nowotwór ginekologiczny, a zachorowania w Polsce dynamicznie rosną: między 1999 a 2018 rokiem odnotowano aż dwukrotny wzrost. ? To nowotwór społeczeństw wysoko cywilizowanych, można powiedzieć ?nowotwór dobrobytu?. Często dotyczy pacjentek, które mają dobry status socjoekonomiczny, jego występowania jest związane z rosnącą długością życia, ale też z otyłością, nadciśnieniem, cukrzycą ? tłumaczył prof. Sawicki.

Rak endometrium zwykle jest rozpoznawany już w pierwszym stadium zaawansowania, gdyż wcześnie daje objawy w postaci nietypowych krwawień z macicy. ? Dzięki wczesnemu wykryciu wyniki leczenia są dobre, 70-75 proc. kobiet przeżywa więcej niż 5 lat od diagnozy ? podkreślał prof. Sawicki. Podobnie jak inne nowotwory, nie jest on jednak homogenny: w przypadku niektórych podtypów rokowanie może być niekorzystne, dlatego ważne jest wykonywanie badań molekularnych i określenie grup ryzyka nawrotu choroby. ? Nadzieją dla pacjentek z nowotworem zaawansowanym, który nawraca, a także w przypadku niektórych mutacji cytogenetycznych, są nowe możliwości terapii. To leki celowane, skierowane na pewne punkty kontroli immunologicznej. Immunoterapia jest ?nowym rozdziałem? w leczeniu uzupełniającym, lek ?odsłania? komórkę nowotworową dla systemu odpornościowego, dzięki czemu zaczyna on sam zwalczać komórki nowotworowe. Lek jest już zarejestrowany w Europie, w Polsce jeszcze nierefundowany, mamy jednak nadzieję, że to się wkrótce również zmieni ? podkreślał prof. Sawicki.

Edukacja to podstawa

Mimo problemów, przed epidemią COVID-19 w Polsce widać było poprawę wyników leczenia nowotworów ginekologicznych, dlatego tak ważna jest obecnie edukacja, by pacjentki nie zwlekały z przeprowadzaniem badań profilaktycznych i nie odkładały wizyt u lekarzy, jeśli pojawiają się niepokojące objawy. ? Ważne jest stałe podnoszenie świadomości zdrowotnej kobiet, co spowoduje, że będą one bardziej uczulone na swoje zdrowie ? podkreślała Magdalena Władysiuk.

Kobiety w Polsce chcą być leczone na podobnym poziomie jak w innych krajach UE, a dzięki coraz sprawniej działającym organizacjom pacjenckim coraz lepiej zdają sobie sprawę z tego, jak ważny jest szybki dostęp do nowoczesnej diagnostyki, nowych metod leczenia oraz dobrej jego organizacji. ? Jako organizacje pacjentek mamy duże możliwości przekazywania informacji, staramy się też edukować. Również lekarze podstawowej opieki zdrowotnej, pielęgniarki i położne powinny zwracać większą uwagę na edukację pacjentek, zachowywać czujność onkologiczną. Cieszymy się, że jest też coraz szerzej prowadzona edukacja w szkole, od najmłodszych lat, jednak wiele trzeba jeszcze poprawić – mówiła prezes Krystyna Wechmann.

Zdaniem Magdaleny Władysiuk, na niekorzystną dziś różnicę w długości przeżycia między kobietami w Polsce a niektórymi innymi krajami UE można spojrzeć jako na ?wskaźnik nadziei?, jak wiele można jeszcze poprawić. ? Jest koncepcja Ovarian Cancer Units, mamy dobrych lekarzy, którzy wiedzą, jak leczyć, muszą mieć jednak możliwość stosowania nowoczesnych leków, konieczna jest też poprawa organizacji leczenia, jak również poprawa finansowania, gdyż dziś lekarze rezygnują z pracy w szpitali na rzecz Ambulatoryjnej Opieki Specjalistycznej. Jest plan poprawy sytuacji w ginekologii onkologicznej, wytyczona bardzo ambitna droga. Jednak dopiero złożenie wszystkich elementów w całość spowoduje, że nowotwory ginekologiczne będą miały szansę stać się chorobami przewlekłymi ? ocenił prof. Włodzimierz Sawicki.

NP-PL-ECU-PRSR-210001, 12.2021

Artykuł Polki mogą żyć dłużej. Diagnostyka i leczenie wymaga poprawy pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Szczepienia przeciw HPV, cytologia, czujność onkologiczna i wiedza, jakie są pierwsze objawy nowotworów ginekologicznych: to może uratować życie wielu kobiet. Pacjentka po diagnozie powinna też trafić do specjalistycznego ośrodka, gdzie będzie w optymalny sposób leczona ? podkreślają eksperci.

Z powodu nowotworów ginekologicznych: raka endometrium, jajnika, szyjki macicy, co roku umiera ponad 6 tys. kobiet w Polsce. Wiele z nich mogłoby żyć; medycyna dysponuje metodami, by te nowotwory wcześniej wykrywać i skuteczniej leczyć, a niektórym także zapobiegać. Podstawą jest edukacja kobiet, ale też zaangażowanie lekarzy rodzinnych i położne w profilaktykę i wczesne wykrywanie.

Cytologia, badania molekularne i szczepienia przeciw HPV

W Polsce zachorowalność i umieralność z powodu raka szyjki macicy spada (zwłaszcza po 2006 r., kiedy wprowadzono programbadań przesiewowych polegający na wykonywaniu cytologii). Co prawda zgłaszalność do programu skriningowego nigdy nie przekraczała 24 proc. w skali kraju, jednak przyczynił się on do upowszechnienia badań cytologicznych. Szacuje się, że przed pandemią COVID-19 wykonywało je ok. 60 proc. Polek. Cytologia jest najbardziej rozpowszechnionym badaniem profilaktycznym, a w grupach wiekowych 20-50 lat wykonywało ją ok. 70 proc. kobiet.

Daleko nam jednak do takich krajów jak Wielka Brytania, gdzie badania wykonuje nawet 90 proc. kobiet. ? Udało się to osiągnąć dzięki zaangażowaniu lekarzy rodzinnych i położnych, oczywiście poprzez stworzenie odpowiedniego systemu motywacyjnego. Kraje, które zaangażowały podstawową opiekę zdrowotną w profilaktykę, odnoszą największe sukcesy ? podkreśla Magdalena Władysiuk, wiceprezes firmy HTA Consulting, która opracowała raport ?Nowotwory kobiece ? wyzwania społeczne, wyzwania terapeutyczne?. Również prof. Mariusz Bidziński, krajowy konsultant w dziedzinie ginekologii onkologicznej, podkreśla, że niezbędne jest zaangażowanie w profilaktykę lekarzy rodzinnych, pielęgniarek, położnych. ? Nawet patrząc na te optymistyczne liczby 60 proc., czy w niektórych grupach 70 proc. wykonywanych badań, nie można zapominać o 30-40 proc. kobiet, które regularnie nie wykonywały badań. System ochrony zdrowia powinien takie osoby wyszukiwać, lekarze i położne nie powinni tylko biernie czekać na przyjście pacjentek, muszą do nich ?wychodzić? i przypominać o badaniach ? podkreśla prof. Bidziński. W niektórych krajach cytologię zastępuje się już bardziej dokładnymi badaniami molekularnymi wykrywającymi zakażenia HPV, które jest główną przyczyną rozwoju raka szyjki macicy. ? Badania molekularne są 2-3 razy bardzie czułe niż cytologia, co pokazują pierwsze wyniki projektu pilotażowego, który realizujemy w Narodowym Instytucie Onkologii. Czułość diagnostyki molekularnej to ponad 95 proc. ? mówi prof. Andrzej Nowakowski, kierownik Poradni Profilaktyki Raka Szyjki Macicy i Centralnego Ośrodka Koordynującego w Narodowym Instytucie Onkologii-PIB w Warszawie. W niektórych krajach w ramach bezpłatnych badań przesiewowych można już nawet wykonać tzw. skrining na odległość (za pomocą specjalnych zestawów kobieta może sama pobrać materiał z pochwy i szyjki macicy do badania). W Holandii jest tak wykonywanych ok. 30 proc. badań.

W przyszłości rak szyjki macicy może zniknąć, pod warunkiem wprowadzenia powszechnych szczepień przeciw wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV), gdyż niemal w 100 proc. jest on przyczyną zmian nowotworowych. Wiele krajów już dawno wprowadziło populacyjny program szczepień, co w połączeniu z wczesnym wykrywaniem (dzięki cytologii lub badaniom molekularnym) może spowodować, że rak szyjki macicy stanie się nowotworem występującym rzadko.

W Polsce do tej pory nie udało się wprowadzić powszechnych szczepień, choć jest to zapisane w Narodowej Strategii Onkologicznej. Prowadzą je tylko niektóre samorządy. Sukcesem jest wprowadzenie odlistopada 2021 do refundacji pierwszej szczepionki przeciw HPV. ? Szczepionka przeciw HPV to jedna z dwóch o udowodnionym działaniu przeciwnowotworowym (obok szczepionki przeciw HBV, czyli wirusowi wywołującemu zapalenie wątroby typu B). Szczepionki przeciw HPV są bezpieczne, będą zmniejszały liczbę zaawansowanych stanów przednowotworowych i nowotworowych. Korzyści zdrowotne będą ogromne ? podkreśla prof. Jan Kotarski, past prezes Polskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej. Konieczne są jednak szerokie działania edukacyjne skierowane zarówno do rodziców, jak do młodzieży, by zachęcać do szczepień. ? Jeśli zabraknie edukacji, nasze działania nie przyniosą skutku. Już dziś widać efekty coraz silniejszych ruchów antyszczepionkowych. W Lublinie, gdzie od lat prowadzimy samorządowy program szczepień przeciw HPV, wyszczepialność poszczególnych roczników spadła z 70 proc. do 42 proc. ? podkreśla prof. Kotarski.

Eksperci przypominają, że szczepionka przeciw HPV chroni też przed rakiem pochwy, sromu, odbytu, a także przed nowotworami jamy ustnej, gardła i języka.

Zachować czujność onkologiczną

W przypadku raka endometrium (trzonu macicy), który jest najczęstszym nowotworem ginekologicznym, oraz raka jajnika, nie ma metod zapobiegania ani badań przesiewowych, które pozwoliłyby wcześnie je wykryć. Najważniejsza jest czujność onkologiczna i zwracanie uwagi na wczesne objawy.

? Lekarz rodzinny i ginekolog powinni zebrać wywiad, czy w rodzinie były przypadki raka jajnika. Druga rzecz to czujność onkologiczna: jeśli kobieta ma utrzymujące się dolegliwości przewodu pokarmowego, które nie mijają w ciągu miesiąca, to powinna iść do ginekologa ? mówi prof. Mariusz Bidziński. Konieczne są też regularne wizyty u ginekologa: zdarza się, że przy okazji wizyty czy badania udaje się wcześnie zdiagnozować raka jajnika.

W przypadku raka endometrium niepokój wzbudzają pojawiające się nietypowe krwawienia po menopauzie: trzeba wówczas zgłosić się do ginekologa. Pierwsze objawy są bardzo wyraźne, dlatego zwykle ten nowotwór jest diagnozowany we wczesnym stadium: w ok. 85 proc. leczenie kończy się wyleczeniem, kobiety wracają do zdrowia.

Potrzebne ośrodki leczenia

? W przypadku wszystkich nowotworów ginekologicznych lepsze wyniki osiąga się, jeśli pacjentki są prowadzone w ośrodkach referencyjnych, mających duże doświadczenie w leczeniu ? mówi prof. Nowakowski. To szczególnie ważne w przypadku raka jajnika, przed którym nie ma barier anatomicznych, dlatego szybko rozsiewa się po jamie brzusznej. Często nawet, jeśli kobieta regularnie chodzi na wizyty u ginekologa, to zostaje on zdiagnozowany już w stadium zaawansowanym. ? Bardzo ważne jest doświadczenie chirurgiczne: jeśli pacjentka zostanie w odpowiedni sposób przygotowana do operacji i zoperowana, przekłada się to na lata życia, a nowe technologie farmaceutyczne ten efekt jeszcze wzmacniają. Stworzenie kompleksowych ośrodków leczenia (Ovarian Cancer Units) daje większą szansę na skuteczność leczenia. Budujemy system, by kobiety trafiały do odpowiednich ośrodków ? mówi prof. Bidziński.

Nowe technologie farmaceutyczne, które zmieniły rokowania chorych na raka jajnika, to przede wszystkim inhibitory PARP, przedłużające remisję i opóźniające wznowę choroby. ? Ważne, żeby były dostępne także dla pacjentek, które nie mają mutacji w genach BRCA1, 2. Inhibitory PARP są bardziej skuteczne u kobiet, które mają mutacje w genach BRCA1,2, jednak również kobiety, które nie mają tych mutacji genetycznych, odnoszą korzyści z leczenia; niektóre bardzo wyraźne ? mówi prof. Kotarski.

Również w leczeniu raka szyjki macicy i raka endometrium pojawiają się nowe technologie lekowe, które mogą pomóc w zaawansowanych stadiach choroby lub wówczas, gdy ona nawraca. ? Mimo bardzo dobrego rokowania w raku endometrium, są pewne mutacje genetyczne, które powodują, że jest on bardziej agresywny. Są grupy chorych, u których będziemy musieli eskalować leczenie. Pojawiają się dla tej grupy nowe leki: to inhibitory PARP oraz leki immunologiczne. To cieszy, nie można jednak zapominać, że w przypadku wszystkich nowotworów ginekologicznych podstawa to wczesne rozpoznanie, a jeśli to jest możliwe (jak w przypadku raka szyjki macicy), także zapobieganie ? podkreśla prof. Radosław Mądry, kierujący Oddziałem Ginekologii Onkologicznej w Szpitalu Przemienia Pańskiego w Poznaniu.

Największym wyzwaniem w najbliższym czasie będzie profilaktyka i wczesne wykrywanie: dane pokazują, że w czasie pandemii zgłaszalność do badania skriningowego w raku szyjki macicy spadła nawet do 9 proc.

Wypowiedzi ekspertów pochodzą z konferencji ?Nowotwory ginekologiczne – czas działać. Jak zapobiegać?? zorganizowanej przez Stowarzyszenie Dziennikarze dla Zdrowia.

Artykuł Debata ekspertów: Można skuteczniej zapobiegać, wykrywać nowotwory ginekologiczne pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Ok. 20 proc. pacjentek ma mutację w genach BRCA1/2, a dodatkowo kolejne 20 proc. – inne nieprawidłowości w  szlaku naprawy DNA. Badania kliniczne jednego z inhibitorów PARP wykazały, że leczenie nim przynosi korzyści pacjentkom, niezależnie od obecności defektu w systemie naprawy DNA – mówi prof. Włodzimierz Sawicki, kierownik Katedry i Kliniki Położnictwa, Chorób Kobiecych i Ginekologii Onkologicznej Wydziału Lekarskiego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.

Co roku w Polsce diagnozę raka jajnika słyszy ok. 3700 kobiet, 70 proc. z nich umiera w ciągu 5 lat: to jeden z najgorszych w rokowaniu nowotworów kobiecych i jedno z największych wyzwań w onkologii. Dlaczego śmiertelność z jego powodu jest wciąż tak wysoka?

Nazywany jest ?cichym zabójcą?, długo nie daje objawów i są one mało charakterystyczne, przez co kobiety długo nie poszukują pomocy, a jeśli nawet, to najpierw u internisty, gastrologa. Objawy dotyczą głównie przewodu pokarmowego i są dość łagodne: wzdęcia, niestrawność, zaparcia. Dopiero po pewnym czasie trafiają do ginekologa. Najczęściej rak jajnika zostaje wykryty w 3. lub 4. stopniu zaawansowania. Rak jajnika w 1. lub 2. stopniu, kiedy zazwyczaj jest to pojedyncza zmiana w jajniku albo choroba   ograniczona  do miednicy mniejszej, jest najczęściej wykrywany przypadkowo, przy wykonywaniu operacji z innego powodu. Ten obraz wynika z biologii tego nowotworu oraz uwarunkowań anatomicznych: jajniki znajdują się w jamie brzusznej, w otwartej przestrzeni. Z małego ogniska pierwotnego, czyli guzka wielkości kilku-, kilkunastu milimetrów, nowotwór potrafi, złuszczając się, dawać wysiew w obrębie jamy brzusznej, wszczepiać się w otrzewną, w okolice wątroby, żołądka, śledziony.

Oczywiście, namawiamy do wykonywania zwykle raz w roku USG przezpochwowego, może ono jednak być niewystarczające. Na pewno pod dokładniejszą kontrolą powinny być kobiety, które mają dziedziczne obciążenie ryzykiem zachorowania, to znaczy te u których w rodzinie występował nowotwór jajnika, piersi lub jelita grubego. Jednak nowotwory dziedziczne stanowią tylko ok. 15-20 proc. raków jajnika. Pozostałe przypadki to nowotwory występujące spontanicznie.

Jak powinno wyglądać leczenie zaawansowanego raka jajnika?

Bardzo ważne jest, żeby pacjentka trafiła do ośrodka, który ma odpowiednie doświadczenie w leczeniu. W tym nowotworze leczenie powinno być poprzedzone szczegółową diagnostyką (tomografia komputerowa, USG, markery nowotworowe, ocena kliniczna) oceniającą rozległość i stopień zaawansowania choroby. Następnie określamy, czy jest możliwość przeprowadzenia operacji tzw. pierwotnej, podczas której będzie możliwa tzw. całkowita cytoredukcja. Jeśli tak, to podstawowym leczeniem, w tych przypadkach jest operacja, która polega na radykalnym usunięciu wszystkich ognisk nowotworowych, pobraniu materiału do badania histopatologicznego i – co niezwykle ważne – do badania genetycznego. Operacje takie są zazwyczaj trudne, wielogodzinne. Następnie, na podstawie informacji uzyskanych śródoperacyjnie oraz z badania histopatologicznego dobierane jest odpowiednie leczenie uzupełniające, którym najczęściej jest chemioterapia.

Jeśli z  przeprowadzonej diagnostyki wynika, że pierwotna operacja nie będzie radykalna, to leczenie rozpoczyna się od zastosowania tzw. chemioterapii neoadiuwantowej (oczywiście poprzedzonej pobraniem materiału do badania histopatologicznego, na podstawie którego jest określany typ nowotworu). Najczęściej są to 3 cykle leczenia, w odstępach 21 dniowych; ?złotym standardem? od ponad 16 lat jest zastosowanie pochodnych platyny i taksoidów. Następnie przeprowadzana jest  tzw. operacja  interwałowa, podczas której staramy się całkowicie usunąć nowotwór. Później następuje kontynuacja leczenia cytostatykami tzw. chemioterapia adiuwantowa. Bardzo duży nacisk powinien być położony na pobraniu materiału w celu wykonania badań określających mutację w genach BRCA, gdyż dziś modyfikuje to dobór leczenia ukierunkowanego molekularnie.

U niektórych pacjentek, jeśli kwalifikują się do takiego leczenia, stosuje się terapie podtrzymujące – inhibitorami PARP lub przeciwciałami monoklonalnymi, czyli lekami hamującymi rozwój naczyń krwionośnych, które odżywiają nowotwór. Leczenie przeciwciałami monoklonalnymi terapia jako podtrzymująca w I linii jest w Polsce  dostępne i refundowane, jednak są już w Europie programy łączące ten lek z inhibitorami PARP, co może zwiększać skuteczność takiego leczenia.

Inhibitory PARP są często nazywane największym przełomem ostatnich lat w leczeniu zaawansowanego raka jajnika. Dlaczego?

To leki, które wyłączają istotny mechanizm naprawy uszkodzeń DNA poprzez blokowanie specjalnego enzymu ? polimerazy poli-ADP rybozy. W organizmie są dwa podstawowe szlaki naprawy uszkodzeń DNA, dzięki którym komórki nowotworowe stają się nieśmiertelne, wciąż się dzielą. Dzięki zastosowaniu inhibitorów PARP blokowany jest jeden z tych mechanizmów, co przy defekcie drugiego szlaku naprawy obecnym w komórce nowotworowej z mutacją BRCA1/2 wprowadza ją na drogę apoptozy czyli śmierci.

W Polsce na razie dostępny jest, jako leczenie podtrzymujące   tylko jeden z inhibitorów PARP (olaparib). Do niedawna mogliśmy go stosować jedynie w nawrocie choroby: u pacjentek z zawansowanym, niskozróżnicowanym, platynowrażliwym  rakiem jajnika oczywiście z mutacją w genach BRCA1/2. Dotyczy to ok. 20 proc. pacjentek z rakiem jajnika. Od maja możemy to leczenie stosować też w pierwszej linii, u pacjentek mających mutacje w genach BRCA1, 2. Dzięki temu będzie szansa wydłużenia czasu do nawrotu choroby dla kobiet z tymi mutacjami o ok. 56 miesięcy.

Czy inhibitory PARP są skuteczne też u kobiet bez mutacji w genach BRCA1, 2?

Ok. 20 proc. pacjentek ma mutację w genach BRCA1/2, a dodatkowo kolejne  ok. 20 proc. – inne nieprawidłowości w  szlaku naprawy DNA na drodze rekombinacji homologicznej, tzw. HRD: one właśnie również mogłyby skorzystać na zastosowaniu  inhibitorów PARP. Obecnie w Polsce jak i Europie brak jest certyfikacji dla testu wykrywające te HRD, stąd wyselekcjonowanie tej grupy chorych  jest obecnie niezwykle trudne.  Badania kliniczne innego PARP-inhibitora (niraparibu) wykazały, że leczenie nim przynosi korzyści także   pacjentkom, niezależnie od obecności defektu w systemie naprawy DNA na drodze rekombinacji homologicznej, choć korzyści są największe u tych z mutacjami.

W Polsce terapia inhibitorami PARP jest dostępna i refundowana tylko dla pacjentek z mutacjami BRCA1/2. Pozostałe chore otrzymują klasyczną chemioterapię. Rak jajnika staje się dla nich chorobą ?od nawrotu do nawrotu?, z tym, że czasy do kolejnych nawrotów stają się coraz krótsze. Spośród 3700 kobiet, które rocznie zachorują, ponad 70 proc. umiera w ciągu 5 lat. To ogromna liczba. Tę statystykę może poprawić m.in. zmiana organizacji leczenia i poprzez stosowanie inhibitorów PARP. Trwają też pracę nad nowymi lekami immunologicznymi, które są skierowane na tzw. punkty kontrolne układu immunologicznego, co powoduje że komórka nowotworowa jest na powrót rozpoznawana i niszczona przez układ immunologiczny oraz nad łączeniami leków o różnym punkcie uchwytu, jednak to dopiero przyszłość.

U większości kobiet w Polsce w ogóle nie są oznaczane mutacje w genach BRCA1, 2, co zamyka im drogę do stosowania inhibitorów PARP w ramach programu lekowego. Czy te leki nie powinny być szerzej dostępne?

W Polsce leczymy według kryteriów określonych w programach lekowych, a kluczem do możliwości stosowania inhibitorów PARP jest oznaczenie statusu genetycznego. W ośrodkach zajmujących się leczeniem raka jajnika istnieje świadomość konieczności oznaczania  mutacji w genach BRCA1/2, jednak faktycznie w wielu miejscach na mapie Polski to badanie nie jest rutynowo wykonywane. Dlatego tak ważne jest, żeby pacjentka od samego początku, krótko po rozpoznaniu raka jajnika trafiła do ośrodka mającego doświadczenie w leczeniu tej choroby. Ponadto członkowie rodziny kobiety będącej nosicielka mutacji powinni zostać objęci opieką Poradni Genetycznej, a w przypadku wykrycia u nich mutacji dziedzicznych, programem badań profilaktycznych wykrywania raka gruczołu piersiowego, jajnika czy jelita grubego. Kobietom, nosicielkom mutacji BRCA 1/2  zagrożonym rakiem jajnika można zaproponować poza ścisłą kontrolą, profilaktyczne usunięcie jajników z jajowodami po zakończeniu planów prokreacyjnych. Możemy też zaproponować im profilaktyczną mastektomię.

Drugi z inhibitorów PARP: nirapab jest zarejestrowany dla wszystkich pacjentek, niezależnie od mutacji w genach BRCA1, 2?

Tak. Rejestracje i schematy leczenia są oparte na wynikach badań klinicznych przedstawianych na międzynarodowych konferencjach. Ostatnio na Konferencji ASCO (Amerykańskie Towarzystwo Onkologii Klinicznej) zaprezentowano wyniki zastosowania Olaparibu w I linii leczenia  – tzw. badanie SOLO1, które wykazało wydłużenie czasu do nawrotu wśród chorych z mutacją BRCA 1/2 o około 50 miesięcy w stosunku do kontroli. Z kolei w badaniu o nazwie PRIMA, gdzie podawano inny PARP inhibitor ? niraparib jako leczenie podtrzymujące w I linii nie tylko nosicielkom mutacji BRCA 1/2, oraz chorym z innymi deficytami szlaku homologicznej rekombinacji, lecz także chorym bez mutacji  osiągnięto wydłużenie czasu do nawrotu, a zatem korzyści odniosły wszystkie leczone pacjentki, jakkolwiek najlepsze wyniki osiągnęły chore z mutacjami.

Przedtem skuteczność PARP-inhibitorów w II linii leczenia podtrzymującego potwierdziły badania SOLO2, gdzie stosując Olaparib u pacjentek z mutacjami BRCA 1/2 osiągnięto istotne wydłużenie czasu do nawrotu choroby. Z kolei w badaniu NOVA, w którym stosowano Niraparib w II linii w nawrocie raka u chorych również bez mutacji w zakresie HR również osiągnięto wydłużenie czasu do kolejnej wznowy. Oczywiście największe korzyści odniosły pacjentki z mutacjami w genach BRCA 1/2 jak też z innymi mutacjami w genach homologicznej rekombinacji, jednak zyskiwały także kobiety nie będące nosicielkami.

To nowe badania, nie wiemy jeszcze, jak będzie wyglądała skuteczność stosowania tych leków, jeśli chodzi o czas całkowitego przeżycia, jednak już obecnie widać, że będzie on istotnie dłuższy. A zatem można powiedzieć, że takiego przełomu leczenia w raku jajnika, jakim jest zastosowanie inhibitorów PARP, nie było od dekad.

Cieszymy się z nowych zmian w programie lekowym, ważne jest też, aby powstała możliwość leczenia innymi  PARP-inhibitorami pacjentek niezależnie od ich statusu genetycznego. Tylko takie postępowanie zapewni istotną poprawę wyników leczenia tego nowotworu.

Na razie to najbardziej nowoczesne leczenie może otrzymać tylko pacjentka, która ma to ?szczęście?, że ma mutację BRCA1, 2?

Tak, to prawda, pacjentki mówią: ?W tym nieszczęściu, że zachorowałam, mam to szczęście, że jestem nosicielką mutacji?. Oczywiście, najlepiej by było, jak wspomniano powyżej aby pacjentki mogły otrzymywać inhibitory PARP, już na początku leczenia, niezależnie od tego, czy mają mutację, czy nie, gdyż takie leczenie może pomóc wszystkim chorym. Inhibitory PARP to bardzo nowoczesne, można powiedzieć ?inteligentne? leki.   Takie leczenie to nie jest chemioterapia, która uszkadzając komórki nowotworu, przy ?okazji? działa destrukcyjnie uszkadzając zdrowe komórki i układy, co powoduje niekiedy znacznie nasilone objawy uboczne, jak wypadanie włosów, osłabienie, niedokrwistość, uszkodzenie układu nerwowego, szpiku, układu krążenia, nerek. Leki te działają na poziomie molekularnym. W wyniku tego nawroty choroby oddalają się o miesiące, a nawet lata,  a kobieta wraca do normalnej aktywności zawodowej i rodzinnej. To niezwykle ważne.

Jak wspominałem, niraparib można stosować zarówno w pierwszej, jak drugiej linii leczenia podtrzymującego – także u kobiet, które nie są nosicielkami mutacji w genach BRCA1, 2. Zastosowanie tego leczenia również wydłuża czas do nawrotu choroby. Wiem, że trwają prace, by ten lek również mógł być refundowany – mam nadzieję, że to się uda. Gdy porównamy Polskę z innymi krajami UE, to jesteśmy o ok. 10 punktów procentowych niżej, jeśli chodzi o przeżywalność w raku jajnika. Diagnostyka i późna rozpoznawalność: te problemy są podobne wszędzie. Różnimy się od innych krajów tylko organizacją leczenia i dostępem do refundacji nowoczesnych terapii. Mam nadzieję, że się zmieni. Jak widać, wiele się dzieje w leczeniu zaawansowanego raka jajnika. Najważniejsza jednak jest świadomość, żeby pacjentka wiedziała, że mając nietypowe, dłużej utrzymujące się objawy, musi zgłosić się do ginekologa. Później należy zrobić wszystko, żeby trafiła do ośrodka mającego odpowiednie doświadczenie w leczeniu raka jajnika.

Artykuł Prof. Sawicki: Inhibitory PARP – pacjentki z rakiem jajnika bez mutacji czekają na leczenie pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Inhibitory PARP blokują mechanizm naprawy DNA, co powoduje śmierć komórek nowotworowych, ale jednocześnie nie są uszkadzane inne komórki organizmu. W leczeniu podtrzymującym większość kobiet, które otrzymywały placebo, miała wznowę choroby po około roku, a z grupy, która otrzymywała inhibitor PARP ? po pięciu latach. Takich wyników nigdy nie widzieliśmy w leczeniu raka jajnika ? mówi dr hab. Radosław Mądry, kierujący oddziałem ginekologii onkologicznej w Szpitalu Przemienienia Pańskiego w Poznaniu, przewodniczący Grupy ds. Raka Jajnika i Polskiej Grupy Onkologii Ginekologicznej.

Ok. 3,5 tys. kobiet co roku w Polsce dowiaduje się, że ma raka jajnika, w 70-80 proc. jest on rozpoznawany już w stadium zaawansowanym, kiedy nie ma szans na wyleczenie. Jednak coraz częściej mówi się, że inhibitory PARP są przełomem w leczeniu zaawansowanego raka jajnika. Jak te leki działają i czy rzeczywiście są przełomem?

To leki, które wpływają na naprawę DNA. U części pacjentek naprawa DNA jest uszkodzona: albo dlatego, że odziedziczyły mutację, która dotyczy genów naprawiających DNA, albo w guzie doszło do mutacji w genach naprawiających DNA. Inhibitory PARP blokują inny mechanizm naprawy DNA, co powoduje śmierć komórek nowotworowych, ale jednocześnie nie są uszkadzane inne komórki organizmu. Taka terapia jest stosowana jako podtrzymująca, po uzyskaniu odpowiedzi na leczenie: albo w pierwszej linii, albo po wznowie choroby.

Przyjmowanie inhibitora PARP w leczeniu podtrzymującym w przypadku wznowy choroby oznacza ok. 16 miesięcy wydłużenia życia. Nie mamy jeszcze danych dotyczących długości przeżycia przy zastosowaniu inhibitorów PARP już w pierwszej linii, są jednak wyniki badań pokazujące różnicę w czasie do progresji choroby. W przypadku kobiet, które otrzymywały placebo, czas do progresji wynosił ok. 13 miesięcy. W przypadku leczenia podtrzymującego inhibitorami PARP czas do progresji wynosił ponad 50-60 miesięcy. Większość kobiet, które otrzymywały placebo, miała wznowę choroby po około roku, a z grupy, która otrzymywała inhibitor PARP ? po 60 miesiącach, czyli po pięciu latach. Takich wyników nigdy nie widzieliśmy w leczeniu raka jajnika!

W Polsce jak na razie możliwość zastosowania inhibitorów PARP jest ograniczona: dostępny jest tylko jeden lek, wyłącznie dla ok. 20 proc. pacjentek, które mają mutację w genach BRCA1, BRCA2.

W Polsce jak na razie mamy jedynie możliwość stosowania jednego inhibitora PARP (olaparybu) wyłącznie jako leczenie po wznowie u chorych z platynowrażliwym, surowiczym, niskozróżnicowanym rakiem jajnika, które mają patogenną mutację w genach BRCA1, BRCA2. Wszystkie te warunki muszą być spełnione, by można było zastosować inhibitory PARP w Polsce. Cieszymy się, że jest możliwość ich podawania, niestety tylko niewielka część kobiet może być w ten sposób być leczona, choć znacznie więcej mogłoby z tej terapii skorzystać. Chcielibyśmy, by była możliwość stosowania inhibitorów PARP także u chorych bez mutacji w genach BRCA1, BRCA2: wyniki badań pokazują, że takie leczenie jest skuteczne. Chcielibyśmy też mieć możliwość zastosowania inhibitorów PARP już w pierwszej linii. Wtedy korzyść z leczenia to nie będzie 16 miesięcy wydłużenia życia ? jak to jest w przypadku zastosowania PARP w leczeniu podtrzymującym po wznowie ? tylko, jak sądzimy, więcej. Wiemy też, że w pierwszej linii inhibitory PARP mogą być efektywnie łączone z bewacizumabem: w badaniu PAOLA 1 dołączenie olaparybu istotnie wydłużyło czas do progresji. Z tego konkretnego leczenia korzyści są jednak ograniczone do pacjentek, które mają mutacje w genach BRCA1, BRCA2 lub uszkodzony tzw. system homologicznej rekombinacji.

Badania pokazują, że korzyści z leczenia inhibitorami PARP mogą mieć też pacjentki bez mutacji w genach BRCA1,2?

W badaniu klinicznym NOVA wykazano, że stosowanie niraparybu ? innego inhibitora PARP ? było skuteczne w leczeniu podtrzymującym w całej populacji chorych na raka jajnika. Pacjentki odniosły korzyści z leczenia, niezależnie czy miały mutację w genach BRCA 1, BRCA2, uszkodzony system homologicznej rekombinacji, czy nie. Oczywiście, największe korzyści uzyskały pacjentki, które są nosicielkami mutacji BRCA1, 2, nieco mniejsze: chore z uszkodzonym systemem naprawy DNA niezwiązanym z genami BRCA1, BRCA2, a zapewne najmniejsze pacjentki, które mają sprawnie działający system homologicznej rekombinacji. Wszystkie chore uzyskały jednak korzyści z takiego leczenia.

W ubiegłym roku niraparyb został zarejestrowany w leczeniu podtrzymującym po pierwszej linii chemioterapii u pacjentek, niezależnie od statusu mutacji w genach BRCA. Podstawą rejestracji było badanie PRIMA, w którym wykazano statystycznie istotną poprawę czasu życia wolnego od progresji u pacjentek leczonych niraparybem, niezależnie od obecności mutacji BRCA1, BRCA2.

Około połowa kobiet z rakiem jajnika nie ma wykonywanych w Polsce badań w kierunku BRCA1, 2. Jakie ma Pan możliwości leczenia, jeśli przychodzi pacjentka, która po operacji nie miała wykonanego takiego badania?

Oczywiście, najlepiej mieć wiedzę dotyczącą mutacji od początku leczenia, dlatego taka diagnostyka powinna być wykonana zaraz po zabiegu operacyjnym. Można dzięki temu lepiej zaplanować leczenie. Jeśli przychodzi do mnie pacjentka, która nie miała wykonanego badania w kierunku obecności mutacji BRCA1, BRCA2, możemy je wykonać z kostek parafinowych. Standardowo 6 cykli leczenia chemioterapią trwa ok. 4,5 miesiąca, jeśli więc badanie zostanie szybko zlecone, to mogę mieć wynik, zanim chemioterapia się zakończy. Na pewno jednak, gdyby była możliwość stosowania niraparybu, to część chorych, która wcześniej nie miała wykonanych takich badań, nie musiałyby oczekiwać na ich wynik, tylko miałyby możliwość przyjmowania tego leku.

Czy inhibitory PARP różnią się od siebie mechanizmem działania?

Mechanizm działania jest bardzo podobny, różnią się nieco kształtem cząsteczki, co przekłada się na nieco inne możliwe działania uboczne. To leki doustne, olaparyb podaje się dwa razy dziennie, niraparyb ? raz dziennie. W przypadku wielu leków, np. statyn, mamy różne opcje do wyboru. W przypadku inhibitorów PARP, obecnie jest w Polsce dostęp tylko do jednego leczenia, a pozostałe mogą być stosowane tylko w mechanizmie RDTL (ratunkowego dostępu do technologii lekowych) lub EAP, czyli w programie wczesnego dostępu, realizowanego przez firmy farmaceutyczne. Chcielibyśmy mieć dostęp do obydwu leków, zarówno w pierwszej, jak drugiej linii, także w połączeniu w pierwszej linii z bewacyzumabem. Bardzo ważna jest jednak również diagnostyka. Jeśli te leki będą dostępne, to trzeba będzie się zastanawiać, jakie leczenie proponować pacjentkom, żeby osiągnąć jak najlepsze wyniki.

Inhibitory PARP to dziś ogromna nadzieja dla chorych na raka jajnika?

Leczenie raka jajnika coraz częściej okazuje się być procesem przewlekłym. Dla dużej grupy pacjentek już dziś jest on chorobą przewlekłą: przeżywają 50-60 miesięcy. Wkrótce jednak, dzięki nowoczesnemu leczeniu, może się okazać, że duża część kobiet z zaawansowanym rakiem jajnika po upływie 50-60 miesięcy będzie miała dopiero pierwszą wznowę nowotworu, co z pewnością przełoży się na ich dłuższe życie. Efekty leczenia inhibitorami PARP są naprawdę niezwykłe. Dlatego pacjentki z ogromną nadzieją czekają w Polsce na nowe opcje leczenia.

Rozmawiała: Katarzyna Pinkosz

Artykuł Dr hab. Radosław Mądry: Z leczenia inhibitorem PARP korzyści uzyskują pacjentki niezależnie od mutacji w genie BRCA pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Za często i za szybko Polki umierają z powodu raka piersi: we wszystkich krajach zachodnich zachorowalność na raka piersi rośnie, ale śmiertelność spada. W Polsce nie spada, mimo że w ostatnim czasie kilka nowoczesnych leków weszło do refundacji. Powód? Rak piersi jest u nas zbyt często diagnozowany późnej niż w innych krajach. Lockdown medycyny jeszcze tę sytuację pogłębi.

? Sytuacja jest wręcz tragiczna ? mówi prof. Tadeusz Pieńkowski. Co robić? To wyjątkowy numer Świata Lekarza 3D, w którym padają konkretne recepty, jak poprawić leczenie kobiecych nowotworów.

W raku piersi potrzebne są nowoczesne leki, ale przede wszystkim nacisk na profilaktykę, skrócenie drogi pacjentki do leczenia i stworzenie prawdziwych Breast Cancer Units. Dziś w całej Polsce działa tylko osiem ośrodków, które zostały akredytowane przez Międzynarodowe Towarzystwo Senologiczne i Polskie Towarzystwo Badań nad Rakiem Piersi. Osiem, a powinno być? 70!

Podobna sytuacja jest w raku jajnika, nowotworze, którego kobiety jeszcze bardziej się obawiają; w odróżnieniu od raka piersi nie ma tu wielu możliwości badań profilaktycznych, a błyskawicznie rozsiewa się po jamie brzusznej. Nowoczesne leki (dostęp do nich jest niezbędny) nie przyniosą efektu, jeśli rak zostanie za późno zdiagnozowany, a pacjentka nie zostanie zoperowana nie przez osobę, która wykonuje takich 5 operacji rocznie, tylko przez wyspecjalizowany zespół. W Polsce potrzebnych jest ok. 30 Ovarian Cancer Units, podkreśla prof. Mariusz Bidziński, nowy konsultant krajowy w dziedzinie ginekologii onkologicznej, i deklaruje duże zmiany w organizacji leczenia tego nowotworu.

Nowotwór to nie tylko choroba ciała, ale też psychiki. Lekarz nie powinien bawić się ani w Pana Boga, ani w statystyka, a zamiast przepowiadać, ile pacjentce jeszcze zostało życia, ukierunkować ją na działanie ? mówi dr Czerska-Pieńkowska. I odebrać od pacjentki telefon, szczególnie, gdy jest ona w fazie terminalnej choroby. Tylko czy lekarz znajdzie na to czas i się na to odważy?

Artykuł Breast i Ovarian Cancer Units: gdzie dziś jesteśmy? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rocznie ok. 3-3,5 tys. kobiet zachorowuje na raka jajnika. Sądzę, że do ich leczenia wystarczyłoby ok. 30 akredytowanych ośrodków. Powstają Breast Cancer Unit, Lung Cancer Unit, muszą powstać też Ovarian Unit czyli zespoły lekarzy, którzy zajmują się leczeniem raka jajnika. To jeden z najtrudniejszych nowotworów, w którego leczeniu trzeba mieć ogromne doświadczenie i umiejętności z różnych dziedzin ? mówi Mariusz Bidziński, kierownik Kliniki Ginekologii Onkologicznej Narodowego Instytutu Onkologii, konsultant krajowy w dziedzinie ginekologii onkologicznej.

Niedawno objął pan funkcję konsultanta krajowego w dziedzinie onkologii ginekologicznej. Jakie widzi pan najważniejsze wyzwania w tej dziedzinie medycyny?

Planów mam wiele, oczywiście ich realizację trzeba rozłożyć w czasie. Pierwszą rzeczą, którą chciałbym naprawić, jest dostępność profilaktyki. Wiele kobiet nie korzysta z badań profilaktycznych (cytologia, mammografia), mimo że są one bezpłatne. Trzeba wpłynąć na system opieki zdrowotnej, a głównym motorem zmian powinny być, moim zdaniem, pielęgniarki i położne środowiskowe. To one mogą docierać do grup wysokiego ryzyka, ponieważ doskonale znają te środowiska, wiedzą, gdzie szukać osób najrzadziej korzystających z profilaktyki. Jest duża grupa kobiet, które sporadycznie chodzą do ginekologa: to właśnie je trzeba szczególnie zachęcić do korzystania z badań profilaktycznych. Można to robić, stosując różne zachęty, czasem nawet w postaci drobnego prezentu, jak np. wyprawka dla dziecka w przypadku młodej kobiety, która jest objęta opieką społeczną. W ten sposób można zachęcić do częstszego wykonywania badań. Warto też zachęcić pielęgniarki i położne, poprzez premie motywacyjne, by zachęcały do badań profilaktycznych.

Na pewno będę chciał na temat profilaktyki rozmawiać z lekarzami Podstawowej Opieki Zdrowotnej. Wymaga ona istotnej systemowej zmiany, ponieważ wydajemy bardzo dużo na medycynę naprawczą, natomiast dużo więcej można osiągnąć dzięki profilaktyce. Nigdy nie docieraliśmy z profilaktyką do grup wysokiego ryzyka, a największe problemy są właśnie w tych środowiskach, gdzie wiele kobiet od 10-15 lat nie było u ginekologa i nie wykonywało badań.

A jakie ma pan priorytety dotyczące leczenia schorzeń ginekologiczno-onkologicznych?

Istotne jest ustalenie zasad szkolenia specjalizacyjnego, którego ranga została obniżona. Szkolenie specjalizacyjne zostało skrócone do 2 lat, w ciągu tego czasu trudno wyszkolić ginekologa-onkologa. Pracujemy nad trzyletnim programem, który będzie bardziej praktyczny, by osoby, które takie szkolenie skończą, były przygotowane do samodzielnego działania.

Kolejna rzecz to poważne zmiany systemowe: powstają Breast Cancer Unit, Lung Cancer Unit, muszą powstać też Ovarian Unit czyli zespoły lekarzy, którzy zajmują się leczeniem raka jajnika. To jeden z najtrudniejszych nowotworów, w którego leczeniu trzeba mieć ogromne doświadczenie i umiejętności z różnych dziedzin. W zespole, którym kieruję w Narodowym Instytucie Onkologii, są zarówno ginekolodzy, jak chirurdzy-onkolodzy, onkolodzy kliniczni, radioterapeuci. Działamy spójnie, przygotowanie planu leczenia dla pacjentki to duże wyzwanie, a jego realizacja też musi odbywać się według ustalonego planu. Kobiety często trafiają do przypadkowych ośrodków, gdzie zabiegi wykonuje ginekolog bez dużego doświadczenia w onkologii. Zabieg często jest wykonywany nieoptymalnie, co powoduje gorsze przeżycia chorych.

Jak dużo w Polsce powinno powstać Ovarian Units?

Rocznie ok. 3-3,5 tys. kobiet zachorowuje na raka jajnika. Sądzę, że do ich leczenia wystarczyłoby ok. 30 akredytowanych ośrodków, w których pacjentki byłyby leczone kompleksowo.

Druga ważna rzecz to e-konsultacje: w szpitalu, do którego trafia pacjentka z guzem jajnika, zespół lekarski wykonuje standardowe badania, jak TK, markery nowotworowe. Następnie lekarz, wykorzystując narzędzia telemedyczne, kontaktuje się z zespołem z ośrodka o wyższej referencji, który dokładnie ocenia dany przypadek. To musi być prawdziwe konsylium, które wskaże, gdzie pacjentka powinna być leczona: czy może to być zwykły szpital, czy musi to być Ovarian Unit. E-konsultacje pozwolą na scentralizowanie systemu. Rozproszenie leczenia onkologicznego powoduje dziś, że wyniki leczenia raka jajnika w Polsce nie są dobre. W organizacji leczenia trzeba poszukać błędów, które powodują, że efekty leczenia są gorsze niż w wielu innych krajach. Zachęcam moich kolegów konsultantów wojewódzkich, jak również liderów opinii z mojej branży, żebyśmy wspólnie nad tym systemem pracowali.

Czy to oznacza, że jajnika powinien być leczony tylko w dużych ośrodkach onkologicznych?

Wydaje mi się, że przede wszystkim trzeba stworzyć kryteria i określić wymagania, jakie taki ośrodek powinien spełniać: nowoczesnej diagnostyki, skojarzonego leczenia, kompleksowej rehabilitacji. Popatrzmy na przykład położnictwa, które wcześniej było rozproszone, a później ustalono stopnie referencyjności. Nikt dziś nie ma uwag, że do szpitala pierwszego stopnia referencyjności nie można przyjąć pacjentki z wysokim ryzykiem okołoporodowym. Obowiązują pewne zasady, dzięki czemu opieka położnicza bardzo się poprawiła. Podobny system należy zbudować w leczeniu raka jajnika. Poprawi to wyniki leczenia.

Problemem do rozwiązania jest też diagnostyka, mamy zbyt mało histopatologów. Diagnostyka często nie jest optymalna: nie dostajemy dokładnego określenia typu i podtypu nowotworu, co utrudnia postępowanie lecznicze.

W leczeniu wielu nowotworów mówi się dziś o przełomie w leczeniu. W raku jajnika są nim inhibitory PARP. Czy rzeczywiście mogą zmienić sytuację pacjentek z zaawansowanym rakiem jajnika?

Inhibitory PARP spowodowały wyraźną poprawę wyników leczenia. Staramy się wspólnie z przemysłem farmaceutycznym, by nowe cząsteczki zostały jak najszybciej wprowadzone do leczenia w Polsce. Dziś możemy stosować tylko jeden inhibitor PARP (olaparyb), wyłącznie u pacjentek z mutacjami w genach BRCA1, BRCA2, i tylko w drugiej i kolejnych liniach leczenia. Obecnie dysponujemy wynikami kilku badań klinicznych, które pokazują, że inhibitory PARP są również bardzo skuteczne w tzw. leczeniu podtrzymującym, czyli utrzymującym dobry efekt leczenia, u chorych z nowo rozpoznanym rakiem jajnika. W przypadku innego inhibitora PARP ?niraparybu?wyniki leczenia są bardzo dobre nie tylko u chorych z mutacjami w genach BRCA1, BRCA2, ale także u chorych bez mutacji.

Pacjentki w Polsce powinny mieć możliwość stosowania inhibitorów PARP nie tylko w drugiej linii leczenia, ale również w pierwszej, jako leczenie podtrzymujące. Niraparyb może być stosowany również u kobiet, które nie mają mutacji BRCA1, BRCA2. Zależy mi jednak bardzo na tym, żeby badania w kierunku obecności mutacji wykonywać obligatoryjnie u wszystkich kobiet, które zachorowały na raka jajnika. Mutacje wskazują bowiem, że w rodzinie danej osoby również może zdarzyć się zachorowanie na raka piersi, jajnika. Jeśli nie wprowadzimy obligatoryjnego wykonywania badań w kierunku mutacji, to wprowadzenie nowej cząsteczki, która jest przeznaczona nie tylko dla osób z mutacjami, może spowodować, że lekarze zaprzestaną wykonywania tych badań.

Na dziś jednak wszystko wskazuje na to, że być może jeszcze w tym roku te nowe cząsteczki będą mogły być w Polsce stosowane.

Inhibitory PARP są skuteczne również dla chorych, które nie mają mutacji w genach BRCA1, 2?

Tak, być może jednak mają one w tym przypadku mniejszą skuteczność. Tym niemniej wydłużają czas trwania remisji, dlatego warto o to leczenie zawalczyć. Toczą się też badania kliniczne w zakresie immunoterapii: mamy coraz więcej dowodów na skuteczność takiego leczenia, tak więc myślę, że gama leków rozszerzy się. Jeśli chodzi o inhibitory PARP, to faktycznie są one strzałem w dziesiątkę. Z roku na rok będzie coraz więcej nowych terapii. Niekiedy będziemy mogli je kojarzyć i uzyskiwać jeszcze lepsze efekty, jak np. inhibitory PARP z inhibitorami angiogenezy.

Żadna pacjentka nie skorzysta jednak z najlepszych leków, jeśli będzie źle zoperowana. Żadne cudowne leki nie zastąpią złej chirurgii. Konieczne są zespoły specjalistyczne, system musi być przygotowany do leczenia. Pacjentka, który trafi do specjalistycznego ośrodka, ma dużo większe szanse na optymalne leczenie niż gdy trafi do przypadkowego zespołu. Ośrodek, który rocznie leczy dwie pacjentki z rakiem jajnika, nie będzie miał takich wyników leczenia jak ośrodek, który leczy 100 pacjentek. Szpitale powinny przygotowywać diagnostyką wstępną i jeśli przypadek jest bardziej skomplikowany, przekazywać pacjentki do ośrodków specjalistycznych. Podobnie dzieje się w Norwegii, Danii, Holandii i wielu innych krajach. W onkologii jest reguła, że pierwszego błędu już się nie poprawi. Dlatego leczenie trzeba od początku planować profesjonalnie.

Rozmawiała Katarzyna Pinkosz

Artykuł Prof. Mariusz Bidziński: Leczenie trzeba profesjonalnie zaplanować pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Mechanizm rozwoju raka jajnika możemy zablokować lekiem, który jest inhibitorem PARP. Leki te początkowo wykazały skuteczność u chorych mających mutację BRCA1, BRCA2. Jednak nowe badania kliniczne wykazały również korzyści z zastosowania takiego leczenia podtrzymującego remisję u pacjentek, które nie mają mutacji BRCA1, BRCA2. Takie leczenie wydłuża czas remisji, co jest bardzo istotne ? mówi prof. Paweł Blecharz, kierownik Kliniki Ginekologii Onkologicznej Narodowego Instytutu Onkologii w Krakowie.

Rak jajnika jest największym zabójcą spośród nowotworów ginekologicznych w Polsce. Dlaczego tak się dzieje?

Jest to choroba, która ma dosyć szczególny przebieg. Myśląc o raku, zazwyczaj wyobrażamy sobie wolno rosnący guz, który znajduje się w jakimś narządzie, rośnie, a dopiero później daje przerzuty. W przypadku raka jajnika sytuacja jest szczególna, ponieważ tkanka nabłonkowa jajnika, z której rozwija się nowotwór, znajduje się w jamie brzusznej. Jest to przestrzeń, w której znajduje się wiele narządów nieoddzielonych żadnymi przegrodami ? jelito, macica, jajniki, pęcherzyk żółciowy, śledziona. Często mamy do czynienia z sytuacją, gdy bardzo niewielki guz (do 5 cm), nie jest przez pacjentkę odczuwalny (z powodu dużej ilości miejsca w jamie brzusznej). Druga rzecz: komórki nowotworowe, odrywając się od jajnika, zaczynają swobodnie ?pływać? po całej jamie brzusznej. Część z nich wszczepia się do innych narządów: tak pojawiają się przerzuty. Pacjentki nie mają żadnych objawów, dopóki nowotworu nie jest na tyle dużo, że zaczyna to mieć wpływ na obwód brzucha czy funkcjonowanie przewodu pokarmowego.

W 70-80 proc. przypadków rak jajnika jest diagnozowany w trzecim stopniu zaawansowania (na cztery możliwe). Oznacza to, że nowotwór już rozsiał się po całej jamie brzusznej. Nie mamy badań, które potrafiłyby wykryć wcześniej proces nowotworowy. Dlatego rak jajnika jest nazywany ?cichym zabójcą?. Jednak dla części kobiet staje się chorobą przewlekłą ? 30 proc. z nich przeżywa 5 lat. Niestety, ogromna większość ma nawroty choroby: żyją od progresji do progresji ? dlatego tak ważne jest, by remisje trwały jak najdłużej.

Jak Polska wygląda na tle Europy jeżeli chodzi o 5-letnie przeżycia?

Rak jajnika jest chorobą cywilizacji rozwiniętych, długość przeżycia w Polsce z tym typem nowotworu nie różni się znacznie od tego, co widzimy w innych krajach; różnica może sięgać ok. 5 proc. Oczywiście, 5 proc. to też jest dużo, przekłada się na życie konkretnych kobiet. Problemem w Polsce jest złe finansowanie leczenia chirurgicznego, niedostateczna organizacja i różnice w dostępności do nowych leków. W ostatnich latach pojawiło się kilka bardzo nowoczesnych leków, niestety ich dostępność w Polsce jest mniejsza niż w krajach Europy Zachodniej.

Jak wygląda leczenie zaawansowanego raka jajnika?

Są dwa główne elementy leczenia: chirurgia i leczenie systemowe. Zwykle już w momencie postawienia diagnozy mamy bardzo dużą masę nowotworu w jamie brzusznej, niekiedy osiąga ona wagę kilograma. Na dalsze rokowanie chorej ma wpływ usunięcie jak największej masy nowotworu przed rozpoczęciem chemioterapii: będzie ona miała wtedy lepsze efekty. Tego typu operacje chirurgiczne są bardzo rozległe i skomplikowane, dlatego powinny być wykonywane w wysoko specjalistycznych ośrodkach. Są trudne, długotrwałe, wymagają bardzo dobrze wykształconego personelu, mają większe ryzyko powikłań, dlatego powinny być zdecydowanie lepiej wycenione przez NFZ. Miejsc, gdzie w Polsce takie operacje się wykonuje, jest niewiele. W większości ośrodków stosuje rozwiązania pośrednie: wykonuje się operacje mniej radykalne, mniej rozległe, niestety efekty są przez to gorsze.

Drugim elementem jest leczenie systemowe, czyli chemioterapia połączona z innymi lekami ? terapiami ukierunkowanymi molekularnie, których celem jest zaburzanie mechanizmów rozwoju raka. Tak wygląda leczenie pierwszego rzutu, po rozpoznaniu raka jajnika (choć oczywiście jest ono uzależnione od ogólnego stanu zdrowotnego pacjentki).

Niestety, codziennością są nawroty raka jajnika: zaawansowany rak jajnika niemal zawsze nawraca. W tym przypadku chirurgia odchodzi na drugi plan, choć są sytuacje, gdzie warto podjąć się zabiegu operacyjnego. Większość chorych jest jednak leczona wyłącznie systemowo.

W ostatnich latach pojawiły się nowe możliwości leczenia systemowego. Jak bardzo zmieniły rokowanie chorych?

Wyniki badań ostatnich lat pokazały szczególną wartość pewnej grupy leków, które pojawiły się dzięki przyglądaniu się grupie chorych, u których nowotwór rozwija się z powodu uszkodzenia genu BRCA1 lub BRCA2. Mechanizm rozwoju raka jajnika możemy zablokować lekiem, który jest inhibitorem polimerazy poli(ADP-rybozy) ?inhibitorem PARP. Leki te początkowo wykazały skuteczność u chorych mających mutację BRCA1, BRCA2. Jednak nowe badania kliniczne wykazały również korzyści z zastosowania takiego leczenia podtrzymującego remisję u pacjentek, które nie mają mutacji BRCA1, BRCA2. Takie leczenie wydłuża czas remisji, co jest bardzo istotne.

Przy uszkodzeniach genów BRCA1, BRCA2 inhibitory PARP poprawiają rokowanie i przeżycie, jednak wpływają również na losy chorych, u których tych mutacji się nie stwierdza. Kombinacje inhibitorów PARP z różnymi lekami będą miały duży wpływ na rozwój leczenia raka jajnika. Aktualnie mamy dowody i rejestrację tych leków zarówno w nawrocie choroby, jak w pierwszej linii. Leczenie inhibitorami PARP jest leczeniem podtrzymującym remisję. Stosujemy je u pacjentek po leczeniu chirurgicznym i chemioterapii. Jeśli choroba cofa się lub wręcz zanika, wtedy zaczynamy stosować terapię podtrzymującą, czyli inhibitory PARP, które nie pozwalają chorobie odrodzić się lub ją drastycznie spowalniają. Jeżeli mamy do czynienia z późnym nawrotem choroby (minimum sześć miesięcy po poprzednim leczeniu), a pacjentka znowu uzyska remisję po chemioterapii, to znów możemy włączyć inhibitory PARP. Mają zastosowanie na różnych etapach leczenia. Dzięki nim remisja będzie wyraźnie dłuższa.

W Polce możliwość ich zastosowania jest tylko u chorych, którzy mają mutację BRCA1, BRCA2? Pacjentki, które nie mają mutacji, muszą więc niejako biernie czekać na wznowę?

Tak. Rejestracja tych leków jest szersza, natomiast refundacja w Polsce ograniczona do chorych z mutacjami BRCA1, BRCA2. Wyniki badań pokazują jednak, że takie leczenie wydłużyłoby czas remisji.

Jak w Polsce wygląda oznaczanie mutacji BRCA1, BRCA2 u chorych? Czy są wykonywane?

Zaleca się, aby każda chora z rakiem jajnika miała wykonane takie badanie, niestety, w mniejszych ośrodkach często nie ma pracowni molekularnych i przez to badania nie są wykonywane. Dużym problemem jest to, że ginekolodzy ze szpitali rejonowych, gdzie najczęściej przychodzą pacjentki z rakiem jajnika, nie są przygotowani na prowadzenie tego typu leczenia. Pacjentki powinny mieć od razu wykonane badanie w kierunku obecności mutacji w genach BRCA1, BRCA2. Oczywiście, jest możliwe późniejsze wykonanie badania z archiwalnego materiału operacyjnego, jednak wiąże się to z opóźnieniem dostępu do leczenia.

Brak wykonania badania w kierunku mutacji w genach BRCA1, BRCA2  ogranicza na dziś dostęp do nowoczesnego leczenia?

Tak, ponieważ kryteria podania leków wymagają pewnej dyscypliny czasowej. Zdarzają się sytuacje, że pacjentka przychodzi do mnie na konsultację i dowiaduje się, że mogła kwalifikować się do takiego leczenia; niestety nie miała wykonanego badania w kierunku mutacji. Mogę je wykonać w szpitalu, jednak data odczytania wyniku spowoduje, że nie będzie mogła mieć refundacji leku. Staramy się upowszechniać w środowisku ginekologów informację, by wykonywali jak najszybciej to badanie. Każda pacjentka powinna mieć je wykonane standardowo.

Jednak inhibitory PARP powinny być też stosowane u pacjentek, które tej mutacji nie mają?

Tak. Obecnie mamy wyniki badań klinicznych udowadniające, że skuteczność inhibitorów PARP nie jest ograniczona do pacjentek mających mutacje BRCA1, BRCA2. Na pewno możliwość zastosowania takiego leczenia również dla pacjentek bez tych mutacji byłaby cennym uzupełnieniem możliwości terapii i powodowałoby, że pacjentki dłużej byłyby w remisji, wydłużałby się czas bez nawrotu choroby.

Im dłuższa remisja tym dłuższe życie?

Zaawansowany rak jajnika to czekanie na nawrót. Możliwość zastosowania terapii podtrzymującej to dodanie pacjentkom nadziei. Daje im to poczucie aktywności i walki, poprawia samopoczucie i, co ważne, poprawia przeżycie. Wiele pacjentek pyta, co mogą zrobić, aby nawrót nie nastąpił, by odsunąć go w czasie. Oczywiście, można się zdrowo odżywiać, dbać o siebie, cieszyć życiem, jednak z medycznego punktu widzenia nie można wiele zrobić, by opóźnić nawrót choroby. Inhibitory PARP są lekami, które dają pacjentce poczucie, że walczy, a to jest bardzo ważne w leczeniu onkologicznym.

Rozmawiała Katarzyna Pinkosz

Fakty o raku jajnika:

• Rak jajnika jest 3. pod względem częstości występowania nowotworem narządów rodnych kobiety (po raku szyjki macicy i trzonu macicy).

• Co roku na świecie na raka jajnika zachorowuje ok. 225 tys. kobiet, umiera 140 tys. Większość przypadków odnotowuje się w krajach wysoko rozwiniętych. Szczyt zachorowań przypada po menopauzie, jednak zachorowania zdarzają się także w wieku 20-30 lat.

• W Polsce rak jajnika jest wykrywany rocznie u ok. 3-3,5 tys. kobiet; w 70 proc. przypadków w 3. I 4. stopniu zaawansowania.

• Nie ma zalecanych skiningowych badań profilaktycznych w celu wczesnego wykrywania raka jajnika. Kobietom z mutacjami w genach BRCA1, BRCA2 zaleca się profilaktycznie usunięcie przydatków (po zakończeniu planów prokreacyjnych).

• Test ROMA (markery CA 125 i HE4); odpowiedni algorytm pokazuje, jakie jest ryzyko, że podejrzana zmiana może być zmianą nowotworową.

Artykuł Prof. Paweł Blecharz: Podtrzymać remisję: nowy cel w leczeniu raka jajnika pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Olaparyb wydłużył medianę czasu przeżycia bez progresji choroby do ponad czterech i pół roku u pacjentek z zaawansowanym rakiem jajnika z mutacją w genach BRCA w porównaniu z ponad jednym rokiem w przypadku placebo.

Pięcioletnie dane z badania fazy III SOLO-1 stanowią najdłuższy okres obserwacji dostępny dla leków z grupy inhibitorów PARP w pierwszej linii leczenia podtrzymującego.

W przypadku olaparybu, produktu firm AstraZeneca i MSD, wykazano korzystne działanie w zakresie  długoterminowego czasu przeżycia wolnego od progresji choroby (PFS) w porównaniu z placebo  
w leczeniu podtrzymującym pierwszej linii pacjentek z nowo rozpoznanym zaawansowanym rakiem jajnika z mutacją BRCA (BRCAm), u których uzyskano odpowiedź całkowitą lub częściową na chemioterapię opartą na związkach platyny.

Rak jajnika jest ósmą co do częstości przyczyną zgonów z powodu nowotworów wśród kobiet na całym świecie; w 2018 r. na całym świecie rozpoznano tę choroba u niemal 300 000 pacjentek, a około 185 000 kobiet zmarło z tego powodu¹. Około 22% pacjentek z rakiem jajnika ma mutację w genach BRCA1/2².

Dane z 5-letniej obserwacji w badaniu III fazy SOLO-1 wykazały, że stosowanie olaparybu wiąże się ze zmniejszeniem ryzyka progresji choroby lub zgonu o 67% (w oparciu o hazard względny [HR] 0,33; 95% przedział ufności [CI] 0,25-0,43) oraz  poprawą PFS, manifestującą się medianą wynosząca 56,0 miesięcy wobec 13,8 miesiąca w przypadku placebo. Po pięciu latach obserwacji 48,3% pacjentek leczonych olaparybem nie miało progresji choroby w porównaniu do 20,5% pacjentek otrzymujących placebo. Mediana czasu leczenia olaparybem wynosiła 24,6 miesiąca porównaniu z 13,9 miesiąca podawania placebo.

Profil bezpieczeństwa olaparybu był zgodny z wcześniejszymi obserwacjami. Najczęstsze (?20%) zdarzenia niepożądane (AE) to nudności (77%), zmęczenie/astenia (63%), wymioty (40%), niedokrwistość (39%) i biegunka (34%). Najczęstsze AE stopnia ?3 wg. CTCAE to niedokrwistość (22%)
i neutropenia (9%). 12% pacjentek leczonych olaparybem przerwało leczenie z powodu działań niepożądanych .

Wyniki te przedstawiono w piątek, 18 września 2020 r. podczas wirtualnego kongresu Europejskiego Towarzystwa Onkologii Medycznej.

W badaniu fazy III SOLO-1 osiągnięto główne kryterium oceny końcowej (PFS) w czerwcu 2018 r., co stanowiło podstawę do rejestracji leku w USA, UE, Japonii i kilku innych krajach.

Informacje o badaniu SOLO-1

Badanie SOLO-1 było wieloośrodkowym randomizowanym badaniem fazy III , podwójnie zaślepionym,  kontrolowanym, placebo prowadzonym w celu oceny skuteczności i bezpieczeństwa stosowania olaparybu (w tabletkach 300 mg, dwa razy na dobę) w terapii podtrzymującej  u pacjentek z nowo rozpoznanym zaawansowanym rakiem jajnika z mutacją BRCA po chemioterapii pierwszej linii opartej na pochodnych platyny. Do badania zrandomizowano 391 pacjentek z patogenną lub prawdopodobnie patogenną  mutacją germinalną lub somatyczną w genach  BRCA1 lub BRCA2, które uzyskały całkowitą lub częściową odpowiedź kliniczną  po chemioterapii  opartej na pochodnych platyny.

Pacjentki zrandomizowano (w stosunku 2:1 odpowiednio do ramienia z olaparybem lub placebo,
z czasem leczenia ograniczonym do dwóch lat w przypadku braku radiologicznych dowodów na występowanie choroby (odpowiedź całkowita) po 2 latach leczenia lub do progresji choroby
w przypadku pacjentek, u których po dwóch latach istniały radiologiczne dowody na wystąpienie choroby bez cech progresji. Pierwszorzędowym punktem końcowym był PFS, natomiast najważniejsze punkty drugorzędowe obejmowały czas do drugiej progresji choroby lub zgonu, czas do pierwszego kolejnego leczenia oraz przeżycia całkowite.

Olaparyb

Olaparyb jest pierwszym lekiem w klasie inhibitorów PARP i pierwszym celowanym lekiem blokującym mechanizmy naprawy uszkodzeń DNA (ang. DNA damage repair, DDR) w komórkach z niedoborem mechanizmu naprawy na drodze rekombinacji homologicznej (ang. homologous recombination repair, HRR), takich jak komórki nowotoworowe z mutacją w genach BRCA1 i/lub BRCA2. Olaparyb, opracowany i wprowadzony na rynek wspólnie przez firmy AstraZeneca i MSD, został zastosowany w leczeniu ponad 30 000 pacjentów na całym świecie.

Działalność firmy AstraZeneca w onkologii

Firma AstraZeneca może się pochwalić długą historią badań nad lekami stosowanymi w onkologii. Firma AstraZeneca działa na rzecz postępów w onkologii, co stanowi główny motor jej wzrostu, z koncentracją na nowotworach płuca, jajnika, piersi i krwi, o czym świadczy siedem nowych leków dopuszczonych na rynek w latach 2014 ? 2020 i szeroki asortyment potencjalnych leków drobnocząsteczkowych
i biologicznych w fazie prac badawczo-rozwojowych.

Piśmiennictwo

1. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO). IARC. Globocan 2018. Dokument dostępny pod adresem: http://gco.iarc.fr/ [Dostęp: wrzesień 2020 r.]

2.da Cunha Colombo Bonadio et al. (2018). Homologous recombination deficiency in ovarian cancer: a review of its epidemiology and management. Clinics (Sao Paulo). 2018;73(suppl 1):e450s.

3.Moore, K. (2018). Maintenance Olaparib in Patients with Newly Diagnosed Advanced Ovarian Cancer. New England Journal of Medicine. 379(26), pp.2495-2505.

4.Raja et al. 2012. Optimal first-line treatment in ovarian cancer. Annals of Oncology. 23 Suppl 10, x118-127.

5.NHS Choices, Ovarian Cancer. Dokument dostępny pod adresem: https://www.nhs.uk/conditions/ovarian-cancer/treatment/ [Dostęp: wrzesień 2020 r.]

6.Ledermann et al. (2013). Newly diagnosed and relapsed epithelial ovarian carcinoma: ESMO Clinical Practice Guidelines for diagnosis, treatment and follow-up. Annals of Oncology. 24, pp.vi24-vi32.

Artykuł Badanie SOLO-1: Olaparyb wydłuża medianę czasu przeżycia do ponad 4,5 roku u pacjentek z rakiem jajnika z mutacją w genie BRCA pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Szczyt zachorowań na raka jajnika przypada na szóstą dekadę życia, rak trzonu macicy najczęściej występuje u  kobiet w wieku około menopauzalnym a większość zachorowań na raka szyjki macicy ma miejsce około 50. roku życia ? wyjaśnia dr hab. n. med. Piotr Sobiczewski z Kliniki Nowotworów Narządów Płciowych Kobiecych z Oddziału Chirurgii Onkologicznej Narodowego Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie.

Czy kobiety po menopauzie są szczególnie narażone na nowotwory narządów rodnych?

Większość nowotworów występuje u kobiet starszych, a więc w wieku okołomenopauzalnym i pomenopauzalnym. Szczyt zachorowań na raka jajnika przypada na szóstą dekadę życia. Rak trzonu macicy występuje również w większości u kobiet w wieku okołomenopauzalnym. Większość zachorowań na raka szyjki macicy dotyczy kobiet około 50. roku życia, ale są również chore znacznie młodsze ? między 30. a 40. rokiem życia.

Niedawno opinię publiczną poruszyła choroba piosenkarki Kory, która nie ukrywała, że miała raka jajnika. Jest on chyba najtrudniejszy w diagnozowaniu, ponieważ przez długi czas nie powoduje specyficznych objawów.

Raka jajnika wykrywa się rocznie u ok. 3,5 tysiąca kobiet w Polsce. Stanowi ok. 5% nowotworów złośliwych i rzeczywiście we wczesnej fazie nie daje charakterystycznych objawów. Początkowo pacjentki uskarżają się na niespecyficzne objawy ze strony przewodu pokarmowego ? wzdęcia, uczucie pełności, odbijania, w późniejszym okresie może pojawić się powiększenie się obwodu brzucha. Ten ostatni objaw jest szczególnie niepokojący, ponieważ świadczy o gromadzeniu się płynu i powstawaniu tzw. wodobrzusza, kiedy choroba jest już z reguły mocno zaawansowana. Chore zwykle trafiają do lekarza pierwszego kontaktu, który rzadko w takiej sytuacji myśli o poważnej chorobie ? nowotworze jajnika. Dlatego właśnie diagnoza następuje dość późno.

A jakie są inne oprócz wieku czynniki ryzyka raka jajnika?

Częściej występuje u kobiet, które nie rodziły. Jest to również choroba związana ze stylem życia. Występuje częściej w krajach wysoko rozwiniętych. Prawdopodobnie pewną rolę odgrywają czynniki związane z dietą. W przypadku około 5% chorych istnieją uwarunkowania genetycznie związane z mutacja genów BRCA1/2. Kobiety, u których w rodzinie występował ten nowotwór, są zdecydowanie bardziej narażone i powinny zostać zbadane w kierunku mutacji BRCA. U tych pacjentek można zastosować bardzo skuteczną profilaktykę, czyli usunięcie przydatków, które zapobiega rozwojowi raka jajnika. Jest to nowotwór, który stwarza w tej chwili chyba najwięcej problemów, mimo zdecydowanego postępu w leczeniu, ponieważ choroba wykrywana jest głównie w stadium zaawansowanym.

Co można zrobić, żeby zwiększyć prawdopodobieństwo wczesnego wykrycia?

Jeśli chodzi o większość przypadków, tych, które nie mają podłoża genetycznego, skutecznej profilaktyki nie ma. Żeby przyspieszyć diagnozę, trzeba zwrócić uwagę na objawy ze strony przewodu pokarmowego, a zwłaszcza powiększenie obwodu brzucha. Powinny one zdecydowanie skłaniać pacjentkę do wizyty u ginekologa i szukania przyczyny. Przede wszystkim jednak wszystkim kobietom, a zwłaszcza w okresie okołomenopauzalnym, należy jednak zalecać regularne badania ginekologiczne uzupełnione badaniem USG sondą przezpochwową z dokładną oceną jajników ? przez osobę, która ma w tym doświadczenie. Przydatnym testem mogą być badania krwi i ocena markerów nowotworowych, zwłaszcza CA-125 i HE-4. Obecnie najbardziej rekomendowanym testem jest tzw. ROMA (Risk of Ovarian Malignancy Algorithm). Obejmuje on oznaczenie poziomu markerów CA-125 i HE-4 oraz wiek pacjentki i na podstawie tych trzech elementów można oszacować ryzyko rozwoju raka jajnika. Wynik testu jednak nie świadczy automatycznie o obecności raka i wymaga interpretacji przez ginekologa onkologa.

Drugim z nowotworów, na który narażone są kobiety w wieku okołomenopauzalnym, jest rak trzonu macicy.

Nowotwór ten dotyczy w większości przypadków kobiet w wieku okołomenopauzalnym. W przeciwieństwie do raka jajnika, jest dość wcześnie wykrywany, ponieważ pierwszym objawem z reguły są krwawienia. Krwawienia po menopauzie są niepokojącym sygnałem, który przeważnie skłania pacjentkę do wizyty u ginekologa. Rak trzonu macicy jest związany z takimi czynnikami ryzyka jak otyłość, cukrzyca, nadciśnienie, nieprawidłowe stosowanie substytucji hormonalnej. W przypadku tego nowotworu znacznie mniejszy jest odsetek uwarunkowań genetycznych.

Inne przyczyny, więc też inna profilaktyka.

Tu istotną rolę odgrywa styl życia, ważne jest leczenie cukrzycy, likwidowanie otyłości, odpowiednia dieta, aktywność fizyczna. Nie zawsze jest to jednak możliwe. Trzeba podkreślić, że każde krwawienie u kobiet w okresie pomenopauzalnym wymaga diagnostyki. W pierwszym etapie wykonuje się badanie USG i już ono pozwala stwierdzić nieprawidłowy obraz endometrium. Wymaga to jednak potwierdzenia badaniem endoskopowym. Wykonuje się histeroskopię, czyli ogląda się bezpośrednio wnętrze macicy. Podczas tego badania wykonuje się również biopsję, która pozwala potwierdzić rozpoznanie raka trzonu macicy. Chciałbym jednak zaznaczyć, że nie każde krwawienie po menopauzie oznacza zachorowanie na raka trzonu macicy. Większość przypadków ma przyczyny nienowotworowe, jednak nie wolno tego objawu lekceważyć. Natomiast każde krwawienie po menopauzie wymaga przeprowadzenia diagnostyki.

Jeszcze inną przyczynę ma rak szyjki macicy.

Powoduje go infekcja wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV), który jest przekazywany drogą płciową. Oczywiście nie wszystkie wirusy brodawczaka są onkogenne, natomiast gdy dochodzi do infekcji wirusem onkogennym, jest on bardzo poważnym czynnikiem ryzyka. Można nawet powiedzieć, że podstawowym, bo 90% przypadków tego nowotworu jest związanych z infekcją HPV. Oprócz tego mają znaczenie: wczesne rozpoczęcie współżycia, duża liczba partnerów seksualnych czy duża liczba porodów. Mało osób o tym wie, ale ważne czynniki to również palenie papierosów i długotrwałe stosowanie doustnej antykoncepcji hormonalnej.

A jak w tym wypadku powinna wyglądać profilaktyka?

Są dwie możliwości. Pierwszą jest profilaktyka bierna polegająca na kontrolnych badaniach cytologicznych, które zaleca się robić przynajmniej raz na dwa lata. Centrum Onkologii w Warszawie oferuje pacjentkom od 25. do 59. roku życia bezpłatny program badań co trzy lata, ale oczywiście badania cytologiczne są też powszechnie dostępne. Cytologia jest metodą bardzo wydajną, jeśli chodzi o wykrywanie zmian przednowotworowych i dysplastycznych, na bazie których dochodzi do rozwoju raka szyjki macicy. Oczywiście wynik wskazujący na nieprawidłowości powinien zostać potwierdzony innymi metodami. Należy wykonać badanie kolposkopowe i badanie na obecność wirusa brodawczaka oraz w uzasadnionych przypadkach biopsję i pobranie materiału do badania histopatologicznego. Daje to możliwość rozpoznania raka szyjki macicy na wczesnym etapie rozwoju. W przypadku zmian przedinwazyjnych wyleczalność jest w zasadzie stuprocentowa. W Polsce sytuacja nie jest jednak dobra, ponieważ wiele chorych trafia do nas w stadiach zaawansowanych. Drugą opcją profilaktyki, na którą chciałbym zwrócić uwagę, jest możliwość szczepień przed wirusem brodawczaka ludzkiego. Są one dostępne, ich skuteczność jest potwierdzona wieloma badaniami. Zaleca się szczepienie dziewczynek przed rozpoczęciem współżycia, w wieku już od 12, 13 lat.

Można więc powiedzieć, że wspólnym elementem tych chorób jest przede wszystkim wiek pacjentek.

Tak, czynniki ryzyka są w tych trzech przypadkach zupełnie inne, a w związku z tym zupełnie inna jest profilaktyka i inne podejście do leczenia tych nowotworów.

Rozmawiał Andrzej Dziurdzikowski

Artykuł Menopauza i ryzyko raka pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Dr hab. n med. Radosław Mądry, ginekolog onkolog, kierownik Oddziału
Ginekologii Onkologicznej w Szpitalu Przemienienia Pańskiego w Poznaniu, członek zarządu Polskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej i przewodniczący grypy ds. raka jajnika.

Diagnostyka molekularna i leki związane z określonymi mutacjami genetycznymi zmieniły sytuację w całej onkologii, także w raku jajnika. Od dłuższego czasu potrafimy zidentyfikować grupę chorych, która ma mutacje w genach BRCA1 i BRCA2. Pojawienie się leków (inhibitorów PARP) zmieniło obraz leczenia raka jajnika, ponieważ są one najbardziej efektywne u pacjentek będących nosicielkami mutacji w genach BRCA1 i BRCA2. Leczenie inhibitorami PARP wydłuża czas do progresji choroby, poprawia jakość życia ? i jak sądzimy ? wydłuża życie. Diagnostyka molekularna bardzo się rozwija; dzięki sekwencjonowaniu nowej generacji możemy badać szybciej i taniej całe geny, a nie tylko mutacje założycielskie, co przekłada się na wykrywanie mutacji częściej. Okazało się, że za proces nowotworowy w raku jajnika są odpowiedzialne nie tylko zmiany w genach BRCA1 i BRCA2, ale też inne mutacje. Badania kliniczne z inhibitorami PARP wykazały, że korzyści z ich stosowania odnoszą także pacjentki z mutacjami
związanymi z cechami deficytu homologicznej rekombinacji genów.

W raku jajnika dokonuje się kolejna rewolucja, której początkiem była publikacja badania SOLO-1. Kolejne badania (PAOLO1, PRIMA) wykazały, że korzyści ze stosowania inhibitorów PARP odnoszą nie tylko chore z mutacjami w genach BRCA1 i BRCA2, a w dodatku leki te są najbardziej skuteczne, gdy zostaną zastosowane już w pierwszej linii leczenia (w leczeniu podtrzymującym). Zostało to potwierdzone na tegorocznym zjeździe ESMO. Inhibitory PARP nie są jeszcze refundowane w Polsce w pierwszej linii leczenia, jednak to jest bardzo istotny kierunek zmian. Coraz więcej będzie leków, które działają efektywnie u konkretnych grup chorych. Obecnie u każdej pacjentki z rakiem jajnika, u której przeprowadzamy zabieg operacyjny, mamy możliwość wykonywania badań molekularnych, jeśli ich wynik będzie mógł istotnie wpłynąć na możliwość terapii.

Artykuł Rewolucja w leczeniu nowotworów pochodzi z serwisu Świat Lekarza.