O tym, dlaczego rak prostaty, pęcherza i nerki nie czekają, aż skończy się koncert. Felieton prof. Piotra Chłosty

Mówmy prosto: rak wywodzący się z układu moczowo-płciowego to nie jest niszowy problem kilku klinik czy oddziałów urologii. To 1/4 wszystkich nowotworów rozpoznawanych w Polsce i na świecie. To cicha epidemia, która dzieje się tu i teraz, w gabinetach POZ, w izbach przyjęć, w domach naszych pacjentów – i często zbyt późno trafia tam, gdzie może być jeszcze coś do uratowania. Liczby są brutalne. Rak gruczołu krokowego (in. prostaty, stercza) to dziś najczęściej rozpoznawany nowotwór u mężczyzn w Polsce. Co roku ponad 18 tys. nowych przypadków. Rak pęcherza? Ok. 8 tys. rocznie. Nerka – prawie 5 tys. I nie mówimy o seniorach z końca życia – ci chorzy to często aktywni zawodowo pięćdziesięcio- i sześćdziesięciolatkowie, mający plany, zobowiązania, rodziny.

A teraz najważniejsze: gdyby przyszli wcześniej, moglibyśmy im pomóc skuteczniej – często w sposób minimalnie inwazyjny i bez dramatycznych następstw zdrowotnych. Ale nie przychodzą, bo „to wstydliwe”, „to nic takiego”, „przejdzie samo”, „boję się diagnozy”. Urolog jest dla wielu tym samym, czym dentysta był w latach 80. – idziesz dopiero wtedy, gdy nie możesz wytrzymać. A w onkologii to za późno.

Dlatego zanim przejdę do KultURO – festiwalu, który łączy lekarzy, pacjentów i sztukę – muszę powiedzieć to jasno: wczesna diagnostyka ratuje życie i jakość życia, a my, środowisko medyczne mamy obowiązek mówić o tym głośniej, odważniej i szerzej, wychodząc poza konferencje, publikacje i slajdy pokazujące krzywe z przeżycia ogólnego i przeżycia swoistego dla raka.

Epidemiologia bez pudru: trzy przykłady z życia

Rak prostaty – tu sytuacja jest najbardziej jaskrawa. Dzięki prostym badaniom (fizyczne, laboratoryjne – PSA, niekiedy MRI i biopsja) jesteśmy w stanie wychwycić chorobę na etapie, kiedy możliwe jest leczenie radykalne, często robotycznie, z zachowaniem potencji i trzymania moczu oraz intencją całkowitego wyleczenia. Tylko trzeba do urologa pójść, PSA w surowicy oznaczyć. Średni wiek pierwszego badania mężczyzn w Polsce to wciąż… za późno. A powinno być – po 45. roku życia, a przy obciążonym wywiadzie rodzinnym – nawet wcześniej.

Rak pęcherza moczowego – tu kluczowy sygnał jest jeden: krwiomocz. Ani kropla krwi, ani barwa moczu o typie „ soku malinowego” nie są normalne. A mimo to pacjenci często tłumaczą to intensywnym treningiem, „zapchaniem dróg moczowych” albo efektem przeziębienia. Statystyki pokazują, że co drugi pacjent trafia do urologa zbyt późno, a w przypadku raka pęcherza czas to nie miesiące – to tygodnie.

Rak nerki – wykrywany często przypadkiem, „bo USG przy okazji”. Gdyby Polacy robili je częściej, wielu z nich uniknęłoby zaawansowanego, przerzutowego stadium. Wówczas, zamiast operować z intencją wycięcia guza i zachowaniem niezmienionego miąższu narządu, przedłużamy jedynie życie terapiami systemowymi.

To fakty. Nie budzą sympatii, ale budzą – i mają budzić – niepokój. Bo tylko wtedy ktoś pójdzie się zbadać.

Dlaczego o tym piszę w kontekście festiwalu KultURO?

Bo medycyna potrzebuje wyjść z białego fartucha, z sal wykładowych i z konferencyjnych nagłówków i znaleźć ludzi tam, gdzie naprawdę żyją. A oni nie żyją w bibliografii „NEJM”, „Lancet” czy „Journal of Urology”. Żyją w kulturze, w muzyce, w filmie, w rozmowach przy kawie i winie, w social mediach, w emocjach.

Kiedy 11 lat temu powstawał festiwal KultURO, wielu pukało się w czoło: „Urolog wraz z najlepszymi artystami scen polskich i zagranicznych grający i śpiewający rocka o raku prostaty? Zgłupieli?”. Nie zgłupieli. Po prostu zrozumieli, że człowieka trzeba dotknąć – zanim dotknie go choroba. A sztuka potrafi dotknąć najgłębiej.

Festiwal KultURO to nie tylko „atrakcja”. To narzędzie medyczne. Inne niż cystoskopia, USG czy PSA – ale równie ważne, gdy chodzi o wpływ na świadomość i zachowania zdrowotne. Bo ilu mężczyzn pójdzie na wykład o raku prostaty? A ilu pójdzie na koncert rockowy, stand-up, wystawę i przypadkiem wysłucha przy tym prostego przekazu: „Zrób to badanie, zanim będzie za późno”?

Muzyka zamiast wykładu. Ludzie zamiast statystyki

Na scenie KultURO już 11 razy obok lekarzy występowali artyści, aktorzy, muzycy, ludzie kultury, pacjenci. Tam nie było „sal chorych”. Była scena. Ostry rock’n roll, gitary, emocje i prawdziwe historie ludzi, którym rak próbował zabrać wszystko. Część z nich stoi tam dziś tylko dlatego, że zadziałała wczesna diagnostyka, odwaga i odpowiedni moment.

Ten festiwal nie miał być i nie jest imprezą „lekarzy dla lekarzy”. To most między medycyną a społeczeństwem. Jeśli choć jeden mężczyzna po koncercie wrócił do domu i powiedział partnerce: „Dobra, jutro robię PSA i umówię się urologiem”, to cała organizacja, sponsorzy, scena, prąd, nagłośnienie i pot z czoła mają sens.

A takich mężczyzn było już tysiące.

Dlaczego warto o tym mówić właśnie teraz?

Bo żyjemy w czasach, w których paradoksalnie medycyna jest na najwyższym poziomie w historii – a pacjent trafia do niej w momencie, gdy możliwości terapeutyczne są już ograniczone. Mamy roboty chirurgiczne, immunoterapię, terapie celowane, sekwencyjne leczenie mHSPC, BCG, ESGO, EAU Guidelines pod ręką w smartfonie… Tylko to wszystko ma sens, jeśli człowiek trafi do nas żywy, zdolny do leczenia radykalnego i jeszcze z nadzieją na życie po chorobie.

Musimy zmienić narrację: z „nie bój się urologa” na „bój się tego, co będzie, jeśli do niego nie pójdziesz”.

KultURO – medycyna, która mówi językiem ludzi

Festiwal udowodnił, że da się połączyć rocka, sztukę i poważną profilaktykę bez patosu, bez straszenia i bez akademickiej nuty znieczulającej emocje. Zamiast slajdów – rock’n’rollowe piosenki. Zamiast wykresów – głębokie teksty i opowieści. Zamiast statystyk – ludzie z krwi i kości. To nowa forma edukacji zdrowotnej. Taka, która zostaje w głowie i w sercu. Bo prawda jest taka: 30-minutowy koncert o raku prostaty może zrobić więcej niż 3-godzinne sympozjum o tym samym. I dopóki choć jeden mężczyzna wstydzi się iść do urologa – musimy grać, mówić, pisać i powtarzać.

Na koniec, bez metafor

Każdy lekarz wie, że łatwiej gasić iskrę niż pożar. W urologii onkologicznej ta iskra to pierwsze badanie, pierwsza wizyta, pierwsze „coś tu jest nie tak”. Jeśli pacjent przyjdzie wtedy – często ratujemy życie. Jeśli przyjdzie, gdy pożar trawi cały dom – zostaje jedynie dogaszanie.

Dlatego KultURO to nie tylko festiwal muzyki. To festiwal odwagi, świadomości i życia. A jeśli ktoś po nim pójdzie na badania – to znaczy, że muzyka spełniła swoje zadanie, a urologia wyszła do ludzi tak, jak powinna.

Prof. dr hab. Piotr Chłosta
kierownik Katedry i Kliniki Urologii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, past prezes Polskiego Towarzystwa Urologicznego, członek Kapituły Nagrody Zaufania Złoty OTIS i Rady Naukowej „Świata Lekarza”

Artykuł KultURO: kiedy medycyna schodzi ze sceny… na scenę pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Wydarzenie „Movember w Arche – Zdrowie Mężczyzn w Centrum Uwagi” poświęcone profilaktyce nowotworów męskich oraz zdrowiu psychicznemu mężczyzn odbędzie się 27 listopada w Arche Hotel Krakowska w Warszawie. Spotkanie wpisuje się w międzynarodową kampanię Movember, która od lat przypomina, jak ważne są regularne badania, wczesne wykrywanie chorób i przełamywanie tabu wokół męskiego zdrowia

Rak prostaty to najczęściej diagnozowany nowotwór wśród mężczyzn w Polsce. Co roku rozpoznaje się ponad 21 tys. nowych przypadków, a wielu pacjentów dowiaduje się o chorobie zbyt późno – nie dlatego, że zaniedbują leczenie, lecz dlatego, że choroba przez długi czas nie daje żadnych objawów.

Właśnie dlatego kluczowe znaczenie mają:
• badanie PSA,
• regularne wizyty u urologa,
• czujność onkologiczna po 40. roku życia,
• szczególna ostrożność w przypadku rodzinnych obciążeń nowotworowych.

Wczesne wykrycie pozwala zastosować terapię, która daje największe szanse na pełne wyleczenie. To ogromny argument za tym, by mężczyźni nie odkładali badań „na później”.

Nowoczesne leczenie daje realną nadzieję

Postęp medycyny sprawił, że rokowania pacjentów z rakiem prostaty są dziś znacznie lepsze niż jeszcze dekadę temu. Nowoczesne terapie hormonalne, leki celowane i zaawansowane formy leczenia pozwalają wydłużyć czas przeżycia, opóźnić postęp choroby i utrzymać dobrą jakość życia, nawet w bardziej zaawansowanych stadiach.

Coraz większe znaczenie mają badania molekularne i diagnostyka genetyczna, które pomagają dopasować terapię do indywidualnych potrzeb pacjenta. To kierunek, w którym rozwija się współczesna onkologia – bardziej precyzyjna, spersonalizowana i skuteczna.

Movember – miesiąc, który zwraca uwagę na zdrowie mężczyzn

Movember to globalna inicjatywa, w której mężczyźni zapuszczają wąsy, aby zwrócić uwagę na profilaktykę raka prostaty i jąder, a także na zdrowie psychiczne. Celem kampanii jest zwiększanie świadomości, przełamywanie wstydu oraz zachęcanie do działań, które ratują zdrowie i życie.

W Polsce temat profilaktyki nadal jest niewystarczająco obecny w codziennych rozmowach. Movember pomaga to zmienić – pokazuje, że troska o zdrowie to oznaka odpowiedzialności, a nie słabości.

„Movember w Arche – Zdrowie Mężczyzn w Centrum Uwagi”

W Arche Hotel Krakowska edukacja zostanie połączona z praktycznym wsparciem
i tworzeniem przestrzeni do rozmowy o zdrowiu.

W programie wydarzenia znalazły się:
• prelekcje wybitnych ekspertów z dziedziny medycyny, lekarzy dotyczące profilaktyki nowotworów męskich, historie z życia wzięte osób, które zmagały się z chorobą nowotworową,
• warsztaty poświęcone zdrowiu psychicznemu, radzeniu sobie ze stresem i traumą,
• panel z udziałem dietetyka klinicznego o wprowadzaniu zdrowych nawyków w codziennym życiu,
• strefa Movember z materiałami edukacyjnymi,
• część otwarta poświęcona networkingowi, wymianie doświadczeń i budowaniu świadomości.

Wydarzenie ma także wymiar charytatywny – środki zebrane podczas akcji trafią do Fundacji OnkoCafe – Razem Lepiej, która od lat wspiera pacjentów onkologicznych
i prowadzi szeroko zakrojone działania edukacyjne.

– Rak prostaty to jeden z tych nowotworów, o których mężczyźni wciąż mówią za mało. Często słyszymy: „nic mnie nie boli”, „nie mam na to czasu”. Tymczasem rak prostaty przez długi czas może nie dawać objawów – i właśnie dlatego tak ważne są regularne badania. To one pozwalają wykryć chorobę na najwcześniejszym etapie, kiedy możliwości leczenia są najlepsze. Regularne badanie PSA, konsultacje urologiczne i reagowanie na nawet drobne sygnały to realna troska o siebie i najbliższych – oznaka odpowiedzialności, nie słabości. Jako Fundacja OnkoCafe widzimy też, jak dużą wartość ma rzetelna edukacja i bezpieczna przestrzeń do rozmowy. Kiedy mężczyźni ją dostają, naprawdę zaczynają mówić o zdrowiu – o obawach, pytaniach i wątpliwościach, których nie wypowiadają nigdzie indziej. —
mówi Anna Kupiecka, prezes Fundacji OnkoCafe – Razem Lepiej.

Dlaczego Arche angażuje się w Movember?

– Movember to moment, w którym możemy realnie wpłynąć na świadomość zdrowotną mężczyzn. Chcemy zachęcać do badań, rozmowy i odpowiedzialnej troski o siebie. Jeśli dzięki temu wydarzeniu ktoś zdecyduje się zrobić pierwszy krok i pójść do specjalisty, to znaczy, że było warto.” — podkreśla Małgorzata Gipsiak, dyrektor generalna Arche Hotel Krakowska i Arche Hotel Geologiczna.

W programie zaplanowano dwa panele eksperckie oraz prelekcje specjalne

Panel 1 – Świadomość i profilaktyka

Eksperci opowiedzą o konieczności badań, zdrowiu prostaty i realiach opieki onkologicznej:
• Anna Kupiecka – Prezes Fundacji OnkoCafe – Razem Lepiej
• Dr hab. n. med. Artur A. Antoniewicz – ceniony chirurg, konsultant krajowy
w dziedzinie urologii
• Dr hab. n. med. Tomasz Gołąbek – urolog z doświadczeniem międzynarodowym, ekspert prostaty i zakażeń
• Sebastian Tatarek – ekspert opieki onkologicznej, twórca OnkoBeauty i wykładowca

Panel 2 – Ciało i umysł: jak budować równowagę

O emocjach, diecie i dobrostanie psychofizycznym mężczyzn opowiedzą:
• Tomasz Kalko – psycholog biznesu, strateg i mówca motywacyjny
• Justyna Stępniewska – dietetyk kliniczny wspierająca pacjentów onkologicznych
• Ada Jakimowicz – psychoterapeutka, twórczyni WOO, łącząca psychologię z AI
• Łukasz Ludwisiak – autor „Onkostory” opisujący swoje doświadczenie choroby
z humorem i empatią

Prelekcje specjalne

• „Filozofia Longevity w kontekście mężczyzny” – dr Karolina Mołas, lekarka medycyny estetycznej, ekspertka anti-aging
• „Kobiety, dbajcie o gruczoł krokowy” – Beata Borucka „Mądra Babcia”, twórczyni SilverTV

„Movember w Arche – Zdrowie Mężczyzn w Centrum Uwagi”
Hasło przewodnie: „Zadbaj o siebie – badania, profilaktyka, zdrowie”
27 listopada 2025 r.
18:00–20:00
Arche Hotel Krakowska, adres: Al. Krakowska 237, Warszawa
Wstęp wolny

„Świat Lekarza” objął wydarzenie patronatem medialnym

Artykuł Movember w Arche. Rak prostaty to nie wyrok – profilaktyka i edukacja w centrum uwagi pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Mutacje w genach BRCA1 i BRCA2, kojarzone dotychczas z zachorowaniem na raka piersi lub raka jajnika, leżą u podłoża rozwoju agresywnych form raka prostaty o dynamicznym przebiegu – powiedział PAP onkolog kliniczny prof. Jakub Żołnierek.

Dodał, że ich wykrywanie pozwala optymalizować leczenie tych pacjentów.

– Mutacje w genach BRCA1 i BRCA2, dotychczas kojarzone z zachorowaniem na raka piersi czy jajnika u kobiet, wydają się mieć nie mniejsze znaczenie w rozwoju raka gruczołu krokowego (prostaty). Częstość występowania tych mutacji u chorych na raka prostaty wynosi bez mała 10 proc. – co oznacza, że stwierdzane są w podobnym odsetku co w przypadku raka piersi – tłumaczył PAP onkolog kliniczny prof. Jakub Żołnierek. W populacji chorych na raka prostaty najczęstsze jest uszkodzenie genu BRCA2, gdyż występuje u około 8 proc. mężczyzn z rozpoznaniem tej choroby, a mutacja w BRCA1 dotyczy ok. 1-2 proc. chorych.

– W praktyce jest to całkiem liczna grupa, ponieważ w Polsce żyje kilkaset tysięcy mężczyzn z tym nowotworem – podkreślił specjalista.

– U pacjentów z rakiem prostaty ze stwierdzoną mutacją w genie BRCA, nowotwór rozwija się w młodszym wieku, wzrasta szybciej i przebiega bardziej agresywnie – w krótkim czasie powstają duże guzy wykraczające poza gruczoł krokowy lub dające przerzuty do regionalnych węzłów chłonnych lub przerzuty odległe. Wszystko to razem sprawia, że rak prostaty jest u tych chorych zwykle rozpoznawany w bardziej zaawansowanym stadium – powiedział onkolog.

Dodał, że chorzy z mutacją w genach BRCA, u których rak został rozpoznany wówczas, gdy był ograniczony do gruczołu krokowego, mają kilkukrotnie wyższe ryzyko rozwoju przerzutów nowotworu w ciągu kolejnych pięciu lat niż osoby bez tych mutacji.

Mutacje w genach BRCA2 i BRCA1 w około połowie przypadków są dziedziczone od rodziców. Wówczas wiążą się z zachorowaniami na raka gruczołu krokowego u mężczyzn młodszych, tj. znacznie przed 65. rokiem życia. W połowie przypadków mutacje w BRCA1/BRCA2 powstają w trakcie rozwoju guza (tzw. mutacje somatyczne), nie są to mutacje dziedziczone.

Rak prostaty z mutacją w genach BRCA1/BRCA2 jest bardziej oporny na obecnie dostępne formy leczenia, jak hormonoterapia czy chemioterapia. W tej grupie możliwe jest jednak zastosowanie leków ukierunkowanych molekularnie z grupy inhibitorów PARP. Zastosowanie leków z tej grupy terapeutycznej wydłuża przeżycie chorych średnio o kilka miesięcy w porównaniu z pacjentami, którzy inhibitorów PARP nie dostali.

– Nawet te kilka miesięcy różnicy na korzyść inhibitorów PARP to postęp. Dokonuje się on co prawda małymi krokami, ale właśnie dzięki tym małym krokom czas przeżycia chorych, mimo rozsiewu raka prostaty, został na przestrzeni ostatniej dekady podwojony – z 30 do 60 miesięcy – wyjaśnił prof. Żołnierek.

Ponadto wyniki badań klinicznych wskazują, że leczenie skojarzone inhibitorami PARP z nowoczesnymi lekami hormonalnym dodatkowo przedłuża przeżycie chorych z zaawansowanym rakiem prostaty z rozpoznaną opornością na kastrację (chodzi o kastrację farmakologiczną) i z mutacjami w genach BRCA. Obecnie kombinacja ta nie jest refundowana w Polsce, ale trwają starania o to, by to zmienić – podkreślił onkolog.

Według prof. Żołnierka dotychczasowe doniesienia sugerują, iż u chorych z mutacjami w genach BRCA postępowanie to może być skuteczne także na wcześniejszych etapach leczenia raka prostaty – jeszcze przed pojawieniem się oporności na kastrację. Wyniki toczących się badań klinicznych pokażą, czy przypuszczenia te się potwierdzą – ocenił specjalista.

Dlatego u pacjentów ze zdiagnozowanym rakiem prostaty warto wykonywać badania molekularne w celu wykrywania mutacji w genach BRCA. Pomoże to w indywidualizacji postępowania u tych chorych.

– Obecnie takich badań nie wykonuje się u wszystkich pacjentów, głównie ze względu na to, że są kosztowne, szczególnie jeśli robi się je za pomocą nowoczesnych technologii sekwencjonowania następnej generacji (ang. NGS) – wyjaśnił prof. Żołnierek. Dodał, że wciąż trwają analizy mające ustalić, kiedy i na jakim etapie choroby badania molekularne należy wykonywać.

– Potrafimy jednak coraz lepiej identyfikować pacjentów, którzy z takiego badania odniosą korzyść. Na pewno powinniśmy je wykonywać u chorych z rozsianym rakiem prostaty opornym na kastrację – wyjaśnił onkolog.

Zaznaczył, że jest pewne formalne ograniczenie finansowania diagnostyki molekularnej oceniającej status genów BRCA u mężczyzn z rakiem prostaty. Badania te można przeprowadzić w sposób refundowany tylko u osób pozostających pod opieką placówek, które mają zakontraktowane usługi hospitalizacji.

Choć procedura realizowana jest w trybie ambulatoryjnym, to placówki mające zakontraktowane jedynie usługi poradniane badań tych nie będą w stanie rozliczyć, tłumaczył ekspert. Tym samym nie będą mogły odzyskać z systemu ubezpieczenia pieniędzy przeznaczonych na sfinansowanie takiej diagnostyki. – Ministerstwo Zdrowia dostrzega i rozumie ten problem. Obecnie trwają prace, by to zmienić – powiedział onkolog.

Jego zdaniem badania molekularne warto wykonywać wcześniej – zwłaszcza u chorych, którzy mieli w rodzinie, wśród krewnych, zachorowania na tzw. nowotwory BRCA-zależne, tj. na raka piersi, jajnika, trzustki oraz u mężczyzn z rozpoznaniem raka prostaty u bliskich członków rodziny.

– Powinniśmy taką diagnostykę podejmować także u osób, które zachorowały na raka prostaty w młodszym wieku, a pierwotne rozpoznanie choroby nastąpiło już w zaawansowanym stadium, co sugeruje szybki i agresywny przebieg choroby – podkreślił prof. Żołnierek.

Ponadto, jeśli stwierdzone mutacje w genach BRCA są mutacjami germinalnymi, tj. odziedziczonymi po rodzicu, diagnostykę genetyczną warto rozszerzyć na rodzeństwo i innych bliskich krewnych. Pomoże to stwierdzić, czy mutacje predysponujące do zachorowania na nowotwory BRCA-zależne nie występują także u nich.

– W razie wykrycia mutacji konieczne jest objęcie tych osób poradnictwem genetycznym i odpowiednim reżimem kontroli – podsumował onkolog. (PAP)

Nauka w Polsce, Joanna Morga
jjj/ zan/ amac/

Artykuł Onkolog: mutacje kojarzone z rakiem piersi mają też związek z agresywną postacią raka prostaty pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozpoczęła się kolejna edycja kampanii ?Movember Polska?, której celem jest zwrócenie uwagi na zdrowie mężczyzn, a dokładnie na te problemy zdrowotne, które dotyczą ich, czyli głównie schorzenia jąder i prostaty, ale nie tylko. A tym, co ma zwracać uwagę i podkreślać, jak ważne są to sprawy, ma być zmiana męskiego wizerunku. I stąd właśnie te wąsy.

Kampania, prowadzona w Polsce od 2014 r., uczy mężczyzn, jak dbać o swoje zdrowie. Do tej pory dotyczyła wyłącznie zdrowia fizycznego i profilaktyki antynowotworowej, w tym roku organizatorzy (Fundacja Kapitan Światełko) zdecydowała się poruszyć również kwestię zdrowia psychicznego. ? To, co dzieje się w męskiej głowie, jest równie ważne jak to, co dzieje się w ich majtkach ? przekonują organizatorzy. ? W czasie pandemii Covid-10 z powodu społecznej izolacji, ale też pogorszenia się warunków ekonomicznych wielu osób, liczba samobójstw wśród mężczyzn zwiększyła się aż o 20 proc. Tak więc sprawy zdrowia psychicznego są obecnie równie ważnym wyzwaniem jak diagnostyka i leczenie nowotworów jąder czy prostaty.

Kampanie wspierają ambasadorzy ? wokaliści i osobowości internetowe, którzy zjednoczyli się jako zespół ?Mosznowładcy? i w piosence ?Wszyscy za jednego? promują dbanie o zdrowie fizyczne i psychiczne mężczyzn. ? Po raz czwarty mam zaszczyt być ambasadorem kampanii Movember Polska ? mówi Cyber Marian, jeden z ambasadorów internetowych. ? A temat jest mi bardzo bliski, ponieważ sam w przeszłości zmagałem się z nowotworem i mogłem się przekonać, jak ważne są badania i wczesne wykrycie choroby. Wiem także, jak ogromną rolę pełni w tym wszystkim psychika, jak dużo zależy od tego, co dzieje się w naszej głowie. Podpisuję się pod tą kampanią wszystkimi kończynami, bo uratowała już życie niejednego faceta.

W ramach kampanii po raz kolejny zorganizowana została akcja badań w centrach handlowych w Warszawie, Katowicach, Krakowie, Gdańsku, Wrocławiu, Szczecinie, Koszalinie oraz Gorzowie Wielkopolskim, gdzie mężczyźni do 40. roku życia mogą sprawdzić na usg stan swoich jąder, a mężczyźni powyżej tego wieku mogą skontrolować poziom podstawowego markera nowotworowego prostaty, PSA, przy badaniu z kropli krwi.

Drodzy panowie (jak również i wasze partnerki),  miejcie jednak na uwadze, że o zdrowie należy dbać nie tylko z okazji specjalnych kampanii (choć oczywiście dobrze, że takie są organizowane), ale przez cały rok! A wąsy, jeśli komuś do twarzy, też można zapuszczać i w innych miesiącach!

Bożena Stasiak

Artykuł Movember, november, czyli dlaczego w listopadzie mężczyźni zapuszczają wąsy pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Dążymy do utrwalenia wśród pacjentów potrzeby wczesnej diagnostyki. Choroby prostaty we wczesnym stadium są do pokonania, natomiast w stadium zaawansowanym są bardzo trudne do wyleczenia  ? mówi Tadeusz Włodarczyk, prezes Zarządu Głównego Stowarzyszenia Mężczyzn z Chorobami Prostaty ?GLADIATOR? im. Prof. Tadeusza Koszarowskiego.

Stowarzyszenie ?Gladiator? jest dość szczególne, ponieważ pacjentami, których zrzesza, są mężczyźni.

Nie tylko. Zajmujemy się pacjentkami i pacjentami cierpiącymi także z powodu innych nowotworów urologicznych.

Powstało jednak po to, by zajmować się problemami mężczyzn z chorobami prostaty.

A na początku kontaktowały się z nami przede wszystkim kobiety. Zaczęło się dość przypadkowo. Na ulicy spotkałem znajomego, który wracał z centrum onkologii ze spotkania stowarzyszenia amazonek. Tam jeden z profesorów urologów zaproponował założenie stowarzyszenia mężczyzn ze schorzeniami prostaty. Zaproponowałem, żebyśmy się nazywali Gladiator, ponieważ to symbolizuje walkę. Z tym że gladiatorzy widzieli swojego przeciwnika, a my nie. Nasz przeciwnik działa potajemnie i dlatego trudniej jest z nim walczyć. Zaczęliśmy w 2002 roku. Na początek uruchomiliśmy telefon zaufania. Okazało się, że to był strzał w dziesiątkę. Przez pierwsze trzy, cztery lata dzwoniły do nas tylko kobiety, żony, matki, wnuczki. Czasem zdarzało się, że zza pleców kobiety, która z nami rozmawiała, słychać było głos: ?A zapytaj jeszcze o to?. Zaczęliśmy więc drukować broszury, ulotki, poradniki. Nawiązywaliśmy kontakty ze specjalistami, profesorami. Po jakimś czasie to zaczęło się zmieniać. Dziś na telefon zaufania dzwonią już w 95 proc. mężczyźni, ale to kosztowało naprawdę wiele pracy. W 2005 roku rozpoczęliśmy drukowanie biuletynu ?Gladiator?, w którym umieszczamy mnóstwo informacji dotyczących raka prostaty, nerki, pęcherza moczowego czy jądra. Uruchomiliśmy także stronę internetową. Edukujemy pacjentów. Myślę, że również dzięki naszym działaniom prostata przestała być tabu.

Cały czas dążymy do utrwalenia wśród pacjentów potrzeby wczesnej diagnostyki. Choroba we wczesnym stadium jest do pokonania, natomiast w stadium zaawansowanym jest bardzo trudna do wyleczenia.

Jak ocenia Pan dostęp do diagnostyki przed pandemią?

Dostęp do urologa zawsze był możliwy. Jednak potrzebne było skierowanie od lekarza pierwszego kontaktu. Na Zachodzie standardem diagnostycznym jest rezonans magnetyczny. Wtedy łatwo wykryć początkowe stadium choroby i walczyć z nią za pomocą niedrogich terapii. Natomiast u nas robi się ultrasonografię prostaty. Na USG prawie nic nie widać poza tym, że jest powiększona. Leczenie często rozpoczyna się wtedy, gdy choroba jest już w stopniu zaawansowanym. A wówczas terapie są już bardzo drogie.

A jak wygląda sytuacja chorych w czasie pandemii?

Pacjenci się boją. Wielu umiera, ponieważ w większości są to ludzie w wieku zaawansowanym. Niezależnie od nowotworów urologicznych mają też mnóstwo innych dolegliwości. Wysyłamy w ostatnim czasie materiały do wielu pacjentów, a przesyłki wracają, bo adresat zmarł. Pacjenci mają też teraz problem z dostaniem się do onkologa, ponieważ wiele szpitali, w których się leczyli, zostało podporządkowanych pandemii. Ciągłość leczenia w wielu przypadkach została bardzo mocno zachwiana.

Rozmawiał Andrzej Dziurdzikowski

Stowarzyszenie ?GLADIATOR?

telefon zaufania: +48 502 438 648

(czynny codziennie od 8.00 do 20.00);

adres e-mail: stowarzyszenie.gladiator@poczta.fm.

Artykuł Tadeusz Włodarczyk: Dzięki naszym działaniom prostata przestała być tematem tabu pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Zaawansowany rak prostaty jest chorobą przewlekłą, chorzy mogą żyć wiele lat, pod warunkiem zastosowania nowoczesnego leczenia. Im wcześniej jest ono wdrożone, tym pacjent może żyć dłużej. W Polsce brakuje jednak możliwości dostępu do niektórych terapii. O tym, jak poprawić sytuację mężczyzn z rakiem prostaty, rozmawialiśmy podczas debaty z prof. Pawłem Wiechno oraz posłankami Barbarą Dziuk i Elżbietą Płonką.

W listopadzie był obchodzony Movember; akcja ma na celu upowszechnienie wiedzy na temat profilaktyki raka prostaty. Obchody minęły, jednak problem raka prostaty pozostał. Co można zrobić, by zmniejszyć śmiertelność z powodu tego nowotworu?

Prof. Paweł Wiechno: Statystyki są zatrważające: rak prostaty wysunął się na pierwsze miejsce, jeśli chodzi o nowe zachorowania na nowotwory złośliwe u mężczyzn, a pod względem liczby zgonów jest na drugim miejscu. W ostatnich 5 latach zgony z tego powodu wzrosły w Polsce o 20 proc., możemy spodziewać się dalszego wzrostu ich liczby. Szczyt zachorowań przypada ok. 60. roku życia, wielu mężczyzn jest wtedy w pełni sił witalnych i zawodowych.

W przypadku choroby ograniczonej do narządu, nowotwór często potrafimy wyleczyć przy pomocy operacji chirurgicznej lub radioterapii. W przypadku choroby uogólnionej wyleczenie nie jest możliwe, co nie oznacza, że współczesna medycyna nie może nic zrobić. Staramy się, żeby choroba stała się jak najbardziej przewlekła, chcemy umożliwić pacjentom funkcjonowanie na jak najlepszym poziomie. Standardem jest leczenie farmakologiczne, hormonalne, polegające na tzw. kastracji farmakologicznej. To leczenie bardzo efektywne, jednak w pewnym momencie choroba przełamuje działanie leków.

Obecnie wiemy że intensyfikacja pierwszego leczenia przynosi wymierne korzyści pacjentom. Pierwszą taką możliwością wydłużenia życia pacjentów było dodanie do leczenia hormonalnego chemioterapii na wczesnych etapach. Takie leczenie jest w Polsce refundowane, jednak u części pacjentów stan ogólny uniemożliwia kwalifikację do takiej terapii. W ostatnich latach pojawiły się nowe leki działające na układ hormonalny mężczyzny. To octan abirateronu oraz trzy nowe leki o nieco innym mechanizmie działania, które hamują cały szlak pobudzenia receptora androgenowego: apalutamid, darolutamidi enzalutamid. Leczenie niektórymi z nich jest możliwe w Polsce w ramach programów lekowych, jednak dopiero wówczas, gdy pojawią się przerzuty nowotworu. Tymczasem te leki są skuteczne zastosowane wcześniej: gdy PSA zaczyna rosnąć, ale w badaniach obrazowych nie widzimy jeszcze przerzutów. Dzięki wprowadzeniu nowych leków już na tym etapie choroby wyraźnie poprawiają się przeżycia pacjentów. Im bardziej jesteśmy w stanie opóźnić pojawienie się przerzutów, tym dłużej utrzymujemy pacjenta w dobrej formie, może on normalnie pracować i prowadzić życie rodzinne. Im wcześniej zastosujemy nowoczesne leki, tym dłużej utrzymują się efekty terapii. Jeśli poda się je w pierwszej fazie choroby, to zyski są największe, liczone w latach. Na późnych etapach choroby dostęp do nowoczesnych leków w Polsce jest niemal zadowalający. Brakuje ich natomiast na wczesnych etapach, gdy leczenie jest najbardziej efektywne.

Dlaczego zastosowanie nowoczesnych leków hormonalnych jest tak ważne zanim pojawią się przerzuty?

Prof. Paweł Wiechno: Dzięki temu kontrola procesu nowotworowego trwa dłużej. Im później wprowadzimy te leki, tym krócej kontrolujemy proces chorobowy. Druga rzecz: pacjent, który nie ma przerzutów, funkcjonuje jak osoba zdrowa, prowadzi życie rodzinne, zawodowe. To przerzuty (zwykle do kości) są przyczyną dolegliwości. Pacjent znika z życia społecznego, rodzinnego, ponieważ cierpi. Im bardziej możemy odsunąć ten etap w czasie, tym lepiej.

Jeden z tych leków: apalutamid otrzymał już pozytywną opinię prezesa AOTMiT, jeśli chodzi o zastosowanie u chorych już z opornością na farmakologiczną kastrację, ale jeszcze przed zdiagnozowaniem przerzutów. Jak wielu mężczyzn w Polsce mogłoby otrzymać tę terapię?

Prof. Paweł Wiechno: Trudno to oszacować, wydaje się, że może to być ok. 600 pacjentów rocznie. Te leki są jednak przeznaczone dla pacjentów tzw. wysokiego ryzyka, z dużą dynamiką procesu nowotworowego. Stanowią oni ok. 30-50 proc. pacjentów tej grupy.

Jaki byłby przybliżony koszt leczenia tych chorych przy pomocy apalutamidu? I z drugiej strony: jaki jest koszt leczenia, gdy pojawiają się przerzuty do kości?

Prof. Paweł Wiechno: Leczenie trwa ok. 2 lat, a lek nie jest refundowany, obecnie to koszt kilkunastu tysięcy zł miesięcznie. Rzadko kiedy pacjent decyduje się na takie leczenie, choć ja zawsze informuję, że jest taka opcja, uważając, że to mój obowiązek etyczny. Jednak dla większości pacjentów to koszty zaporowe. Oczywiście, te ceny zapewne byłyby inne, jeśli leki wchodziłyby do refundacji.

Koszty opieki medycznej w momencie pojawienia się przerzutów do kości są trudne do oszacowania. Bardzo wysokie są też koszty społeczne, wynikające z wyłączenia z pracy zawodowej. Szacowane koszty leczenia jednego z najpoważniejszych powikłań, jakim jest uszkodzenie rdzenia kręgowego w wyniku choroby nowotworowej, to w Europie ok. 5-12 tys. euro. Konieczność interwencji chirurgicznej to koszt 3,5-9,5 tys. euro. Na polskie warunki trudno mi jednoznacznie to określić, jednak to ogromne koszty.

Jako redakcja zastanawialiśmy się, ile kosztuje wyłączenie 4,5 tys. mężczyzn z rakiem prostaty (tylu dotyka choroba przed 65. roku życia) na miesiąc z rynku pracy. Pomnożyliśmy wysokość średniej pensji krajowej: 5350 zł przez 4,5 tys.: to strata ok. 24 mln zł miesięcznie. GUS podpowiedział nam inną metodę liczenia kosztów: straty PKB wynikające z lockdownu przypadające na jednego pracującego Polaka – to 6 tys. zł miesięcznie. Gdy pomnożymy tę sumę przez 4,5 tys., oznacza to, że w wyniku nieoptymalnego leczenia aktywnych zawodowo mężczyzn z rakiem prostaty w ciągu miesiąca stracilibyśmy 27 mln zł.

Prof. Paweł Wiechno: Należałoby też doliczyć koszty pracy rodziny, która bywa wyłączona z rynku pracy, gdyż musi zajmować się pacjentem.

Posłanka Barbara Dziuk: Patrzę przez pryzmat osoby ciężko doświadczonej przez chorobę nowotworową, zdaję sobie sprawę, jak ciężkie jest to przeżycie dla rodziny. Jeśli jest szansa dla pacjenta na skuteczniejsze leczenie, to należy z niej skorzystać, ponieważ życie i zdrowie są najważniejsze. Choroba rozwija się, trzeba ją zastopować na etapie, kiedy jest to jeszcze możliwe. Widzę wiele korzystnych efektów zastosowania nowoczesnej medycyny, dzięki wiedzy wspaniałych profesorów, którzy szukają dobrych rozwiązań dla pacjentów. Uważam, że trzeba korzystać z nowoczesnych rozwiązań, które przyniosą pacjentom poprawę stanu zdrowia. Jak widzę, przynoszą one też korzyści ekonomiczne. To podwójny sukces.

Prof. Paweł Wiechno: Mamy dziś w Polsce dostęp do leczenia nowoczesnymi lekami, gdy pacjent ma zmiany przerzutowe, był poddany farmakologicznej kastracji, a choroba mimo to zaczęła postępować. Wiemy jednak, że możemy efektywne leczenie rozpocząć wcześniej: gdy choroba postępuje, gdyż PSA rośnie, ale nie potrafimy jeszcze uwidocznić przerzutów w badaniach obrazowych. Już w tym momencie możemy dołączyć nowoczesne leki hormonalne, które przedłużają życie. Moglibyśmy je też podać od razu u pacjenta z chorobą uogólnioną. Niestety, nie mamy w Polsce możliwości stosowania u pacjentów tych leków na początku choroby oraz wtedy, gdy już są przerzuty, jednak nie widać ich jeszcze w tomografii, scyntygrafii. Warto też zwrócić uwagę, że zaawansowany rak prostaty jest chorobą przewlekłą, a w chorobie przewlekłej liczy się nie tylko czas życia, ale też jego jakość. Dzięki stosowaniu nowoczesnych leków hormonalnych pacjent może normalnie funkcjonować.

Posłanka Elżbieta Płonka: Jako lekarz praktyk widzę, że z roku na rok rośnie liczba mężczyzn z rakiem prostaty. Nowoczesne leki mogą zahamować pojawianie się następstw rozsianego nowotworu. Chcemy uratować tę grupę mężczyzn, zachować ich aktywność zawodową. Warto na ten temat rozmawiać z Ministerstwem Zdrowia. Jako lekarz rodzinny doskonale widzę, jak ten nowotwór jest groźny. Mam coraz więcej takich pacjentów w praktyce lekarskiej. Zastanawiam się też, jakie są przyczyny, że na raka prostaty choruje coraz więcej mężczyzn i są oni coraz młodsi.

Prof. Paweł Wiechno: Trudno powiedzieć, dlaczego tak się dzieje. Nie do końca rozumiemy, dlaczego rak prostaty zaczyna się rozwijać. Wydaje się, że przyczyną jest nierównowaga hormonalna, jakiej doświadczają starzejący się mężczyźni. Niestety, jesteśmy coraz bardziej środowiskowo narażeni na czynniki, które zaburzają tę równowagę, a są to m.in. substancje o działaniu estrogenopodobnym. Z drugiej strony rozpoznawanie raka prostaty jest częstsze, ponieważ opieka zdrowotna jest lepsza.

Posłanka Elżbieta Płonka: Jak widzę, należy wykazywać czujność onkologiczną i myśleć, że u mężczyzn po 40. roku życia może rozwinąć się rak gruczołu krokowego. Poza tym powinniśmy skupić się na przedłużaniu życia chorych i stosowaniu takiego leczenia, by nie dochodziło do kalectwa, w postaci przerzutów do kości. Gdyby udało się wprowadzić nowoczesne leki do programów lekowych, to moglibyśmy zapobiegać konsekwencjom choroby. Jako lekarz rodzinny, jestem bardzo zainteresowana poprawą leczenia raka prostaty w Polsce.

Posłanka Barbara Dziuk: Co roku wykonujemy przegląd samochodu, a o nasze zdrowie niekoniecznie tak dobrze dbamy, często zaczynamy to robić dopiero, gdy coś złego się dzieje. Polityką zajmują się często mężczyźni, którzy nie dbają o swoje zdrowie, często potrzeba szerszego spojrzenia kobiet, żeby zadbać o mężczyzn. Trzeba także przełamywać trudne bariery profilaktyki u mężczyzn oraz pamiętać o tym, że straty dla PKB i społeczeństwa są zbyt duże, by nie wdrażać nowoczesnych leków. Jako przewodnicząca podkomisji stałej Sejmu ds. onkologii, na pewno będę chciała zająć się problematyką leczenia raka prostaty.

W debacie udział wzięli:

Prof. Paweł Wiechno, kierownik Oddziału Zachowawczego Kliniki Nowotworów Układu Moczowego Narodowego Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowy Instytut Badawczy

Posłanka Barbara Dziuk, przewodnicząca podkomisji stałej Sejmu RP ds. onkologii

Posłanka dr Elżbieta Płonka, sejmowa Komisja Zdrowia, lekarz rodzinny.

oraz red. Paweł Kruś i Katarzyna Pinkosz z redakcji Świata Lekarza

Artykuł Debata Świata Lekarza: Polacy w pełni sił umierają za wcześnie. Szansa na dłuższe życie z rakiem prostaty pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rak gruczołu krokowego, jak wynika ze statystyk, wciąż znajduje się w czołówce najczęściej diagnozowanych nowotworów złośliwych u mężczyzn. Zarówno zachorowalność, jak i umieralność rosną, mamy ok. 16 tys. nowych zachorowań w ciągu roku, ponad 5 tys. zgonów. Według Krajowego Rejestru Nowotworów na przestrzeni ostatnich 30 lat liczba zachorowań zwiększyła się aż siedmiokrotnie. Biorąc pod uwagę, że nowotwór ten dotyczy głównie osób starszych, a społeczeństwo się starzeje, te liczby będą się zwiększać.

Rozmowa z prof. dr n. med. Tomaszem Demkow z Kliniki Nowotworów Układu Moczowego Narodowego Instytutu Onkologii w Warszawie.

Jak obecnie wygląda sytuacja chorych na raka prostaty w Polsce? Diagnostyka, terapia? Pod koniec ubiegłego roku część chorych, z rakiem hormonozależnym opornym na kastrację, uzyskała dostęp do nowoczesnej terapii. Ale jedna jaskółka wiosny nie czyni?

Zgodnie z Krajowym Rejestrem Nowotworów w 2017 r. w Polsce po raz pierwszy liczba nowych rozpoznań raka gruczołu krokowego (RGK) ? 16 253 chorych ? była największa w grupie mężczyzn, którzy zachorowali na nowo-twory złośliwe. Należy przewidywać, iż najwyższy odsetek ? obecnie 19,7 proc. nowych chorych z potwierdzonym histopatologicznie rakiem gruczołu krokowego ? będzie nadal się utrzymywał. W 2017 r. z tego powodu zmarło 5365 chorych.

W Polsce dysponujemy wszystkimi metodami diagnostycznymi, które rutynowo wykorzystuje się w rozpoznawaniu RGK. Niestety problemem jest okres oczekiwania na wykonanie i prawidłowy opis badań, które decydują o sposobie leczenia. Chcę wspomnieć tylko o niektórych ? ocenie mikroskopowej wycinków pobranych z gruczołu krokowego, wykonaniu i opisie badań obrazowych, takich jak tomografia komputerowa, wieloparametryczny rezonans magnetyczny. Jakość wyników zależy oczywiście od doświadczenia specjalistów interpretujących otrzymane dane oraz od czasu, którym dysponujemy, aby wynik był prawidłowo opisany. Na przykład ocena wieloparametrycznego rezonansu magnetycznego wymaga ok. 60 min. Z kolei badanie mikroskopowe tkanek lub narządów przesłanych do badania jest również czasochłonne, szczególnie gdy chcemy zachować europejskie bądź światowe standardy, narzucone przez towarzystwa naukowe.

Z tego wynikałoby, że jeśli chodzi o diagnostykę, nie jest źle. Ale czy jest na tyle dobrze, że możemy mówić o sukcesach?

Na pewno wiele zostało zrobione, ale też wiele pozostało do zrobienia. Za sukces należy uważać szeroką dostępność do oznaczania PSA (test, który został rozpowszechniony na początku lat 90. zeszłego stulecia), a także wprowadzenie i rozpowszechnienie nowych metod obrazowania narządu, jego anatomii i metabolizmu komórek, transrektalnej ultrasonografii (TRUS), wieloparametrycznego rezonansu magnetycznego, pozytonowej tomografii emisyjnej PET/CT. To także wprowadzenie jednolitego wystandaryzowanego systemu oceny mikroskopowej pobranej tkanki nowotworowej.

Natomiast niewątpliwie diagnostyka nie jest jeszcze doskonała. Np. brakuje wysoce swoistego i specyficznego markera nowotworowego, gdyż niestety PSA nie spełnia tych kryteriów. Nadal nie możemy potwierdzić lub wykluczyć obecności komórek nowotworowych bez biopsji stercza, wciąż nie mamy możliwości rozpoznania i prognozowania leczenia chorych, mając do dyspozycji wyniki ?płynnej biopsji? i nawet znając genom mężczyzny. W związku z tym nadal zbyt dużo mężczyzn jest niepotrzebnie leczonych radykalnie i narażanych przez to na szereg powikłań.

Wniosek? Część chorych leczymy niepotrzebnie, bo nie jesteśmy w stanie wskazać tych mężczyzn, którzy odnieśliby korzyść z leczenia radykalnego, nawet gdy mamy do dyspozycji wyniki ich badań genetycznych.

W ciągu ostatnich lat wiele się zmieniło w terapii chorych na raka gruczołu krokowego. Sukcesy? Porażki? Czy może ani jedno, ani drugie?

Generalnie można powiedzieć tak: w zależności od stopnia zaawansowania raka gruczołu krokowego obecnie dysponujemy szeregiem możliwości postępowania. Czasami jest to tylko aktywna obserwacja. Dotyczy to grupy chorych, u których wykonujemy okresowo badania, decydujące o dalszym postępowaniu. Gdy badania nie wykazują różnic w porównaniu z poprzednio wykonanymi, chory podlega dalszej aktywnej obserwacji.

W terapii możemy zastosować brachyterapię, radykalną radioterapię ewentualnie z hormonoterapią, brachyterapię z radioterapią, radykalną prostatektomię, czyli chirurgiczne usunięcie stercza, pęcherzyków nasiennych i regionalnych węzłów chłonnych.

Gdy komórki raka występują poza gruczołem krokowym, czyli mamy do czynienia z rozsianą postacią nowotworu, możemy zastosować hormonoterapię, chemioterapię, paliatywną radioterapię, paliatywne zabiegi chirurgiczne, podawać radioizotopy. Wszystkie te metody leczenia są w Polsce dostępne, ale niestety nie wszystkie w jednym ośrodku. A dla chorego sytuacja komfortowa jest wówczas, gdy wszystkimi możliwościami leczenia dysponuje jeden ośrodek onkologiczny. Np. onkolog kliniczny nie będzie stosował cytostatyków, gdy chory ma niewydolność nerek. Po odblokowaniu odpływu moczu z nerek przez urologa i normalizacji parametrów nerkowych można rozpocząć leczenie. To jeden z przykładów korzyści leczenia w wyspecjalizowanym ośrodku onkologicznym.

A jak przedstawia się dostęp do terapii chorych na opornego na kastrację, nawrotowego raka prostaty?

W Polsce grupa chorych na RGK, u których stwierdzono chorobę oporną na kastracyjny poziom testosteronu, ma możliwości leczenia praktycznie takie same jak w krajach o wysokich nakładach na ochronę zdrowia. Obecnie jedynie kabazytaksel nie jest dostępny do standardowego stosowania jako lek drugiego rzutu.

W wielu krajach europejskich w terapii nowotworów coraz częściej wykorzystuje się roboty. U nas zabiegi z wykorzystaniem robotów, choć w niektórych ośrodkach możliwe, nie są finansowane przez NFZ.

Niestety wieloletnie prośby środowiska urologów, a także chirurgów innych specjalności, o ogólnokrajowe uregulowanie problemu robotyzacji pozostaje bez echa. Należy podkreślić, że minimalnie inwazyjne metody leczenia chirurgicznego znacznie skracają pobyt chorego w szpitalu oraz pozwalają na jego szybszy powrót do codziennych aktywności.

Jak Pana zdaniem wyglądamy, jeśli chodzi o leczenie raka prostaty, na tle krajów Unii Europejskiej?

Pięcioletnie wskaźniki przeżyć chorych na raka gruczołu krokowego w Polsce wzrastają, ale niestety nadal mamy niższą średnią wykrywalność tego nowotworu i wyższy wskaźnik zgonów w stosunku do 26 krajów UE.

Co wymaga zmian, żeby osiągać lepsze wyniki ? i w diagnostyce, i w leczeniu raka prostaty?

Bez zwiększonych nakładów finansowych na diagnostykę i leczenie niewiele da się zrobić. Dzięki tym nakładom będzie możliwy zakup nowoczesnego sprzętu, umożliwiającego wykonywanie minimalnie inwazyjnych metod leczenia, zwiększenie liczby personelu medycznego. Konieczne jest stworzenie zespołów ekspertów, najlepiej w jednym specjalistycznym ośrodku, gdzie chory będzie leczony od momentu diagnozy poprzez terapię do rehabilitacji. W trakcie spotkań ekspertów wchodzących w skład takich zespołów byłyby podejmowane decyzje o taktyce postępowania u konkretnych chorych ? układany plan leczenia. Po wspólnym ułożeniu planu działania nie traciłoby się więc czasu na zastanawianie się, co dalej. Najgorszy, w mojej opinii, jest brak wzajemnej osobistej znajomości i poznania wiedzy oraz możliwości i doświadczenia innych specjalistów, czego konsekwencje ponoszą głównie pacjenci.

Problemem wymagającym uregulowania jest też zmniejszenie obowiązków biurowych lekarzy, co, przy braku specjalistów, ma ogromne znaczenie. Lekarze powinni zajmować się przede wszystkim leczeniem, a nie tracić czas na wypełnianie arkuszy dokumentów niezbędnych do sprawozdawczości z działalności ośrodka.

Rozmawiała Bożena Stasiak

Artykuł Rak prostaty ? sukcesy i porażki pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa z dr. n. med. Jakubem Żołnierkiem z Narodowego Instytutu Onkologii w Warszawie.

Jeszcze nie tak dawno leczenie raka prostaty opierało się głównie na inwazyjnej chirurgii i toksycznej chemioterapii. W ostatnich latach pojawiło się wiele leków, o różnych mechanizmach działania, zwiększających czas przeżycia chorych i poprawiających jakość ich życia. Czy, podobnie jak w kilku innych rodzajach nowotworów, a mam na myśli zwłaszcza nowotwory hematologiczne, także i w tym przypadku możemy mówić o rewolucji?

Tego, co się zmieniło, nie nazwałbym może rewolucją, raczej ewolucją, ale istotnie, pojawiło się sporo nowych możliwości, wynikających z opracowania nowych strategii terapii i wdrożenia do praktyki klinicznej nowych cząsteczek. Dzięki temu możliwe stało się zastosowanie spersonalizowanego postępowania (w tym leczenia systemowego, dostosowanego do sytuacji klinicznej stwierdzanej u konkretnego chorego, niejako skrojonego na miarę jego potrzeb) i podołanie działaniom ubocznym terapii. Dotyczy to raka prostaty na wczesnym etapie choroby, ale, co istotniejsze, także raka gruczołu krokowego opornego na kastrację ? CRPC (ang. castration-resistant prostate cancer), postaci nowotworu rozwijającego się w drodze swoistej ewolucji choroby, do której dochodzi z czasem i pod wpływem stosowanego uprzednio leczenia z wykorzystaniem hormonoterapii.

Do niedawna mieliśmy tu do dyspozycji jedynie chemioterapię, której poważnym ograniczeniem jest jej toksyczność, tak istotna w populacji mężczyzn w wieku co najmniej dojrzałym. Z chwilą pojawienia się leków nowej generacji o zróżnicowanym mechanizmie działania i odmiennym profilu toksyczności, rokowania chorych na CRPC uległy poprawie, podobnie jak jakość życia w trakcie prowadzonego leczenia.

Jednak chirurgia i hormonoterapia nadal pozostają najczęściej stosowanymi metodami?

To prawda. Z prostej przyczyny: są skuteczne, a działania niepożądane związane z ich zastosowaniem akceptowalne. Niemniej dobór metody leczenia ? często wielodyscyplinarnego ? z zaangażowaniem urologa, onkologa klinicznego i radioterapeuty, to zawsze sprawa indywidualna. Leczenie operacyjne, alternatywnie radioterapia konformalna, a czasem obie te metody, stosowane sekwencyjnie, mają zastosowanie w przypadku rozpoznania choroby ograniczonej do stercza ? wtedy o założeniu radykalnym, tzn. prowadzone z intencją uzyskania wyleczenia.

Od pewnego czasu wspomagane są one także hormonoterapią. Jednak należy podkreślić, że miejscem tej ostatniej jest przede wszystkim leczenie paliatywne mężczyzn z nowo rozpoznanymi przypadkami rozsiewu raka gruczołu krokowego. Jej celem jest tzw. kastracja farmakologiczna, czyli zahamowanie produkcji męskich hormonów płciowych w gonadach ? głównie testosteronu i jego pochodnych, które działają jak swoisty czynnik wzrostu dla guza.

W przypadku raka gruczołu krokowego także obowiązuje zasada, że im wcześniej rak zostanie rozpoznany, tym skuteczniej i w sposób mniej obciążający będziemy mogli prowadzić leczenie. Co więcej ? w niektórych przypadkach nie jest ono konieczne. Stosuje się wówczas strategię ?czekaj i obserwuj?. Sytuacja komplikuje się w przypadku ewolucji guza do postaci opornej na kastrację (CRPC) i jego dalszego wzrostu pomimo skutecznej kastracji chirurgicznej (operacyjne usunięcie jąder) czy farmakologicznej. Postęp w dziedzinie biologii molekularnej pozwolił na identyfikację mechanizmów prowadzących do tej przemiany guza, a nowe, wspomniane wcześniej przeze mnie cząsteczki, ze względu na sposób ich działania, są głównie przeznaczone do leczenia chorych z CRPC.

Tylko że polscy pacjenci nie mają do nich łatwego dostępu. Najpierw były starania o abirateron, potem o enzalutamid. Udało się, choć nie do końca, bo w dalszym ciągu są problemy z sekwencyjnym leczeniem.

Rzeczywiście tak jest. W prospektywnych wieloośrodkowych badaniach klinicznych III fazy z losowym doborem próby oba te leki udokumentowały swoją skuteczność w odniesieniu do wszystkich parametrów oceny efektywności przeciwnowotworowej ? przede wszystkim czasu całkowitego przeżycia chorych. Wspomniane leki nowej generacji mają odmienny mechanizm działania. Octan abirateronu jest antagonistą enzymu CYP 17. W efekcie hamuje pozagonadalną syntezę testosteronu, która w przypadku CRPC ma miejsce także we wnętrzu samych komórek nowotworowych.

Enzalutamid jest antagonistą receptora androgenowego, który pobudzony przez męskie hormony płciowe działa jako czynnik transkrypcyjny i kontroluje szereg procesów zachodzących we wnętrzu komórek prostaty i raka prostaty. Lek hamuje zatem aktywność szeregu wewnątrzkomórkowych szlaków przekaźnikowych. Oba leki są przeznaczone do leczenia opornego na kastrację gruczołu krokowego z przerzutami i mogą być zastosowane zarówno przed chemioterapią, jak i po chemioterapii z użyciem docetakselu, choć należy podkreślić, że enzalutamid refundację do zastosowania przed chemią (w ramach programu lekowego) uzyskał dopiero od września ubiegłego roku ? dzięki staraniom organizacji pacjenckich, Polskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej (PTOK) i Polskiego Towarzystwa Urologicznego (PTU).

Leki te różnią się zatem mechanizmem działania i profilem toksyczności. Na świecie podejmuje się próby ich sekwencyjnego stosowania (podawania zamiennie w przypadku niepowodzenia terapii jednym z nich), choć twardych dowodów naukowych na skuteczność takiego postepowania brakuje.

Zatem Polska jeszcze do niedawna była jedynym krajem w Unii Europejskiej, w którym pacjenci i lekarze mieli do dyspozycji tylko jeden refundowany lek w programie przed chemioterapią.

Zapewne do korzystnych zmian należałoby zaliczyć także zniesienie kryterium tzw. skali Gleasona, klasyfikującej stopień złośliwości histologicznej raka gruczołu krokowego, która znacząco ograniczała (do chorych ze stopniem mniejszym od 8) możliwości stosowania nowoczesnych leków w CRCP jeszcze przed chemioterapią. Przeciwko takiej dyskryminacji protestowali pacjenci, krytykowali ją również eksperci medyczni. I to chyba, przynajmniej na razie, koniec, jeśli chodzi o skuteczne leczenie raka gruczołu krokowego w naszym kraju.

Można powiedzieć, że jest lepiej, ale nadal gonimy Europę. Bo oto pojawiają się kolejne, jeszcze skuteczniejsze leki, które dzięki korzystnemu profilowi bezpieczeństwa ich stosowania mają potencjał kontrolowania choroby, a w efekcie możliwości zachowania normalnej aktywności. Sprowadzają raka prostaty do kategorii chorób przewlekłych. To jest jak najbardziej realne. Pomocny w tym byłby szerszy dostęp do nowoczesnych leków oraz możliwość ich sekwencyjnego stosowania ? podjęcia przez lekarza prowadzącego leczenie decyzji o zastąpieniu jednego leku innym, kiedy ten pierwszy zawiódł.

Wśród nowych cząsteczek, które się ostatnio pojawiły, jest apalutamid, do stosowania ? podobnie jak abirateron i enzalutamid ? w raku prostaty opornym na kastrację. Czym on się od nich różni, na czym polega jego innowacyjność?

Apalutamid może być stosowany u mężczyzn, u których jedynym przejawem oporności na kastrację jest postępujący, pomimo utrzymanego kastracyjnego stężenia testosteronu w surowicy krwi, szybki wzrost stężenia PSA ? tj. u chorych z CRPC, u których przerzuty są zbyt małe, by mogły zostać wykryte współcześnie dostępnymi metodami diagnostycznymi. To ważne, ponieważ możliwość podjęcia leczenia na tym etapie wydłuża czas do ich pojawienia się, może znacząco poprawić rokowanie i zapobiega powikłaniom rozsiewu (dolegliwościom, konieczności interwencji farmakologicznej lub zabiegowej, radioterapii itp.), nie wspominając o kosztach tychże. Grupa chorych, która mogłaby z takiej terapii skorzystać, to ok. 20-30 proc. pacjentów z opornym na kastrację rakiem prostaty.

W tej populacji może być stosowany także enzalutamid, niemniej apalutamid cechuje się silniejszym działaniem hamującym receptor androgenowy oraz zmniejszoną penetracją do ośrodkowego układu nerwowego przez barierę krew-mózg. To potencjalnie może oznaczać wyższą skuteczność przy jednocześnie niższym odsetku powikłań ośrodkowych, przypisywanych enzalutamidowi.

Rak gruczołu krokowego jest drugim najczęstszym, po raku płuca, nowotworem złośliwym u mężczyzn, ale według wielu szacunków już niebawem znajdzie się na pierwszym miejscu. Ok. 15 tys. nowych zachorowań rocznie, ok. 5 tys. zgonów. Na ile dostęp do nowoczesnych terapii mógłby zmienić tę ponurą statystykę?

Liczba zachorowań będzie wzrastać, to wynika z demografii i starzenia się społeczeństwa. Natomiast jeśli polepszy się dostęp do nowoczesnych terapii, zgonów może być mniej. To oczywiste.

Rozmawiała Bożena Stasiak

Artykuł W terapii raka prostaty jest lepiej, ale nadal gonimy Europę pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

ROZMOWA Z UROLOGIEM Z EUROPEJSKIM TYTUŁEM FEBU, DR. HAB. N.
MED. SŁAWOMIREM POLETAJEWEM Z WARSZAWSKIEGO UNIWERSYTETU MEDYCZNEGO.

Jeden z pacjentów powiedział niedawno, że gdyby miał dostęp do takiej terapii, jaką ma jego przyjaciel ze Słowacji, również chory na zaawansowanego, opornego na kastrację raka prostaty, mógłby, podobnie jak on, prowadzić normalne życie ? pracować, jeździć na rowerze, zapomnieć o bólu. Tymczasem on z każdym dniem czuje, jak ten rak go zżera, bo lekarze rozkładają ręce, mówiąc, że w Polsce już nie ma dla niego alternatywy. Jak wygląda sytuacja chorych z rakiem stercza opornym na kastrację?

Po pierwsze, należy zwrócić uwagę na to, że w ostatnich kilkunastu latach w onkologii dokonał się ogromny postęp, co przekłada się również na leczenie raka prostaty. I problemem jest nie tyle brak pewnych leków, ile brak ich refundacji w określonych liniach leczenia. Jeśli chodzi o raka gruczołu krokowego opornego na kastrację, czyli z ang. CRPC (castration resistant prostate cancer), to do niedawna standardem była chemioterapia oparta na docetakselu, stosowanym w onkologii już od początku lat 90. ubiegłego wieku. To znany lek, wykorzystywany w leczeniu między innymi raka piersi, płuca, żołądka, głowy i szyi. U chorych na raka prostaty zaczęto go stosować później, początkowo w przypadku progresji pomimo wcześniej stosowanej hormonoterapii, aktualnie również w pierwszej linii leczenia chorych na raka stercza z przerzutami. I ten lek jest szeroko dostępny, refundowany poza programem lekowym.

Kilka lat temu, w 2013 i 2014 roku, pojawiły się nowe cząsteczki, działające inaczej niż chemioterapia i o mniejszej toksyczności. I tu już zaczęły się problemy z dostępnością w poszczególnych liniach leczenia.

Wróćmy jeszcze na chwilę do istoty raka opornego na kastrację. To znaczy, że raka nie da się wyeliminować ani operacją, stosując kastrację chirurgiczną, ani lekami farmakologicznymi?

Rak prostaty jest nowotworem hormonozależnym, na jego powstawanie mają wpływ męskie hormony płciowe, głównie testosteron. U chorych, u których dokonano kastracji chirurgicznej czy farmakologicznej, może jednak po pewnym czasie dojść do progresji i przerzutów. Wówczas szansą dla takich chorych jest chemioterapia i nowe cząsteczki. I to też nie jest tak, że to, co okaże się skuteczne dla jednego chorego, będzie równie skuteczne dla innego. Dlatego tak ważna jest możliwość wyboru. I możliwość terapii sekwencyjnej, czyli kolejność stosowania leków ? co przed chemioterapią, co po chemioterapii, co zamiast niej i kojarzenie leków.

Aby jednak to było możliwe, lekarz powinien dysponować takimi możliwościami, wachlarzem leków. A z tym jest u nas problem: organizacje pacjenckie od dawna zwracają na to uwagę, np. domagając się rozszerzenia programu lekowego w leczeniu raka prostaty przed chemioterapią. Chodzi im o poszerzenie programu ?Leczenie opornego na kastrację raka gruczołu krokowego z przerzutami? o substancję enzalutamid.

Enzalutamid, podobnie jak octan abirateronu, to lek nowej generacji, o porównywalnej skuteczności, ale odmiennych molekularnych mechanizmach działania i wyraźnych różnicach w profilach działań niepożądanych, co oznacza, że są adresowane do różnych grup chorych. Ale oba są przeznaczone dla chorych z CRPC. Enzalutamid jest antagonistą receptora androgenowego, oddziałującym dodatkowo na wewnątrzkomórkowe szlaki przekaźnikowe, indukowane przez pobudzenie tego receptora. Czyli blokuje on działanie testosteronu i innych męskich hormonów, blokując receptory, do których przyłączają się te hormony.

To druga generacja niesteroidowych antyandrogenów. Z kolei octan abirateronu jest antagonistą enzymu CYP 17, hamuje pozajądrową syntezę testosteronu. Mamy jeszcze inne leki do stosowania u chorych na CRPC, ale u nas są trudno dostępne.

Dlaczego polscy pacjenci tak bardzo wyczekują rozszerzenia programu lekowego o enzalutamid przed chemioterapią?

Nowe cząsteczki dają nadzieję na zahamowanie progresji raka, przedłużenie życia, na dodatek w lepszym komforcie. Poza odmiennym profilem bezpieczeństwa względem chemioterapii są również wygodniejsze w stosowaniu, bo w postaci tabletek.

Idealna sytuacja ? i dla chorego, i dla lekarza, to możliwość wyboru terapii, zwłaszcza przed chemioterapią. To pozwoli na trafny wybór leczenia odpowiednio do stanu pacjenta, a pamiętajmy, że na raka stercza chorują głównie mężczyźni starsi, często obarczeni chorobami współistniejącymi. Tak więc wybór optymalnego leczenia pierwszego rzutu w stadium CRPC ma ogromne znaczenie.

Dla jednych abirateron, dla innych enzalutamid? Podobno dla chorych ze schorzeniami kardiologicznymi bardziej wskazana jest ta druga substancja?

Jak już wspomniałem, wybór najbardziej odpowiedniego leku zależy od wielu czynników, w tym od stanu zdrowia pacjenta i chorób współistniejących. Bo wybór najskuteczniejszej terapii to nie jest kwestia samego raka, ale właśnie także chorób współistniejących. Aby terapia mogła być skuteczna, nie może być przeciwwskazana lub nadmiernie toksyczna. Abirateron i enzalutamid różnią się między innymi przeciwwskazaniami, potrzebą suplementacji steroidów czy spektrum działań niepożądanych. Szerszy wachlarz możliwości stwarza większą szansę na wybór skutecznego i dobrze tolerowanego leczenia. Oba leki skutecznie wydłużają przeżycie chorych na CRPC.

A takiej możliwości na razie nie ma, bo o ile abirateron jest dostępny i przed chemioterapią, i po niej, to enzalutamid tylko po chemioterapii. A na ile rak stercza oporny na kastrację jest dziś problemem? Jeśli chorzy nie stanowią licznej grupy, to raczej nie powinno być ograniczeń w dostępności do nowoczesnych cząsteczek.

Dziś raka prostaty rozpoznajemy coraz częściej na wczesnych etapach, kiedy leczenie operacyjne lub radioterapia mogą prowadzić do całkowitego wyleczenia. Z drugiej strony, ten nowotwór staje się coraz powszechniejszy,
i to nie tylko z powodu starzenia się społeczeństwa, bo chorują coraz młodsi mężczyźni, ale również ze względu na styl życia. Tak więc należy spodziewać się rosnącej liczby zachorowań na zaawansowane postaci raka stercza.

Dziś w Polsce rak prostaty jest drugim co do częstości nowotworem u mężczyzn, po raku płuca. A prognozy są takie, że może znaleźć się na pierwszym miejscu.

Dlatego tym bardziej powinniśmy mieć dostęp do nowoczesnych terapii. Wielu mężczyzn z rakiem starcza jest aktywnych zawodowo, uczestniczy w życiu społecznym, rodzinnym i chcą jeszcze długo cieszyć się życiem.

Rozmawiała Bożena Stasiak

Artykuł Chorym na CRPC potrzebny jest szerszy dostęp do terapii pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

ROZMOWA Z DR. HAB. N. MED. ARTUREM A. ANTONIEWICZEM,
KONSULTANTEM KRAJOWYM W DZIEDZINIE UROLOGII.

Jak ocenia Pan stan polskiej urologii AD 2019?

Zacznę optymistycznie: urologia odgrywa ważną rolę w systemie ochrony zdrowia. W ok. 130 oddziałach i klinikach urologicznych w Polsce leczonych jest operacyjnie ponad 240 tys. chorych, z czego ponad 70 tys. na nowotwory złośliwe: nerki, pęcherza, prostaty, jądra, prącia, górnych dróg moczowych i przestrzeni zaotrzewnowej, które opisane są w postaci 9 rozpoznań nowotworowych (C60-68) w katalogu ICD-10.

Łącznie nowotwory urologiczne stanowią aż 23 proc. wszystkich nowotworów w Polsce (!). W tym obszarze wykonuje się blisko 7000 operacji z powodu guza nerki, ok. 1300 operacji radykalnego wycięcia pęcherza moczowego z powodu raka oraz ponad 25 tys. zabiegów wycięcia endoskopowego guza pęcherza moczowego (TURBT). Obserwujemy znaczący wzrost liczby chorych operowanych radykalnie z powodu raka stercza ograniczonego do narządu metodą laparoskopowej prostatektomii: w ten sposób jest już leczonych rocznie blisko 6000 mężczyzn. Liczba prostatektomii radykalnych stale rośnie, co koreluje z danymi z krajów zachodnich. Jest to najczęściej stosowana w Polsce metoda leczenia radykalnego raka prostaty. Spodziewany jest dalszy wzrost liczby chorych operowanych radykalnie, spośród których znaczący odsetek (blisko 70 proc.) to chorzy trwale wyleczeni. Odsetek ten w krajach rozwiniętych sięga 90 proc.: jest to zatem metoda bardzo skuteczna. Wzrasta ponadto odsetek operacji laparoskopowych w urologii, w ostatnim 5-leciu od 11 proc. do 21 proc. Daleko nam jeszcze do krajów zachodnich, w których wynosi on 70-80 proc., a w niektórych ośrodkach nawet 90-100 proc.

Operacje laparoskopowe, w tym operacje z użyciem robota chirurgicznego da Vinci, stały się standardem w urologii w krajach rozwiniętych. A w Polsce?

Oczekujemy na decyzję ministra zdrowia na temat postulowanego przez nas włączenia prostatektomii robotowej (RALP) do listy świadczeń gwarantowanych. Bez wątpienia byłby to ogromny postęp w urologii onkologicznej. Poza onkologią urologia obejmuje szereg rozpoznań zaburzeń i chorób układu moczowo-płciowego zawartych w katalogu ICD-10 pod numerami N20-N51. Od lat stoimy dobrze w obszarze endourologii, to znaczy metod leczenia minimalnie inwazyjnego kamicy moczowej (ESWL, URS i PCNL) i łagodnego rozrostu stercza (TURP). Znacząco wzrasta liczba badań urodynamicznych oraz liczba implantacji sztucznego zwieracza moczowego.

W Polsce czynnych zawodowo jest około 1300 urologów, z czego blisko 700 zdało europejski egzamin specjalizacyjny z urologii (Fellow of European Borad of Urology), co nie zmienia faktu, iż ?gęstość urologów? w Polsce należy do najniższych w Europie i nie zmienia się od wielu lat. Określenie zapotrzebowania na urologów na przyszłość to jedno z kluczowych zadań strategicznych resortu zdrowia. Trzeba o tym myśleć z wyprzedzeniem, gdyż wyszkolenie specjalisty trwa minimum 6-10 lat, stad ewentualny wzrost liczby urologów może nastąpić najwcześniej po upływie tego czasu i z pewnością nie będzie lawinowy. Żeby osiągnąć wskaźniki krajów europejskich, powinno w Polsce pracować ok. 2000 specjalistów. Obecnie w Polsce kształci się w urologii ponad 360 rezydentów. Są zatem przesłanki do pozytywnej oceny funkcjonowania urologii w systemie ochrony zdrowia, co nie zmienia faktu, że oddziały urologiczne w większości przypadków borykają się z poważnymi trudnościami finansowymi, są deficytowe dla świadczeniodawców, nie mogą inwestować w nowoczesny sprzęt i wprowadzać nowych metod leczenia, takich jak np. cystoskopia giętka, biopsja fuzyjna czy endoskopia nerki (ang. RIRS). Z oceny stanu urologii, która jest jednym z obowiązków konsultanta krajowego, wynikają kierunki proponowanych zmian, co stanowi cel moich działań ? nawiasem mówiąc, bardzo trudnych m.in. z powodu braku wystarczającego wsparcia administracyjnego.

Generalnie widzę poprawę, jeśli chodzi o stan urologii w Polsce. Pojawiły się dostępne on-line mapy potrzeb zdrowotnych, dzięki którym można sprawdzić, ile każdy oddział przeprowadza zabiegów. To początek myślenia systemowego, czas znaczących zmian w polu urologii, zmian idących z duchem czasu. Wystarczy już tylko ugruntować myślenie, że chirurg powinien otrzymywać wynagrodzenie w istotny sposób powiązane z wykonywanymi procedurami, co pozwoliłoby w sposób sprawiedliwy uplasować urologa (podobnie jak w USA i Europie) w czołówce najbardziej dochodowych specjalności lekarskich. Jestem absolutnie przekonany, że urolodzy swoim wyszkoleniem, umiejętnościami, a przede wszystkim skutecznością działania na takie ?uprzywilejowane? miejsce zasługują.

Jakie konkretne zmiany sugeruje Pan w leczeniu nowotworów urologicznych?

Zasadnicze dla mnie jest przypisanie kluczowej roli urologa w diagnostyce i leczeniu nowotworów układu moczowo-płciowego. Dla każdego konkretnego typu nowotworu należałoby tworzyć programy opieki kompleksowej przesuwające akcent na profilaktykę, wczesne rozpoznanie i nowoczesne metody chirurgicznego leczenia radykalnego. W raku pęcherza moczowego profilaktyka to przede wszystkim wiedza, że jeśli pojawi się krwiomocz, to nie można czekać, tylko trzeba iść do lekarza. Lekarz pierwszego kontaktu powinien pomyśleć, że to może być nowotwór, zlecić lub samodzielnie wykonać USG jamy brzusznej oraz skierować chorego do urologa. Urolog, dysponując m.in. cystoskopem giętkim, dostępem do diagnostyki obrazowej i patomorfologicznej (cytologia osadu moczu), musi jak najwcześniej wkroczyć z całościową koncepcją leczenia i niezwłocznie przystąpić do jej realizacji.

W przypadku raka nerki profilaktyka to wykonywanie USG jamy brzusznej. Coraz więcej osób wykonuje takie badania profilaktycznie, w efekcie coraz częściej pojawiają się chorzy z guzem nerki o średnicy poniżej 2 cm ograniczonym do nerki (ang. small renal mass), co pozwala leczyć ich skutecznie chirurgicznie z zaoszczędzeniem nerki. To ogromny postęp w urologii, obserwowany również w Polsce. Niestety, obecnie dwukrotnie więcej chorych traci nerkę z powodu guza, niż ma ją zachowaną.

W raku prostaty najważniejszym badaniem profilaktycznym jest oznaczenie stężenia PSA w surowicy krwi, co pozwala na wykrycie nowotworu w najwcześniejszym stadium, kiedy można wyleczyć chorego, usuwając gruczoł krokowy chirurgicznie. Najwyższy czas, by powstały ośrodki kompetencji wyposażone w najnowocześniejszy sprzęt, aby leczyć chorych tak samo jak w krajach europejskich. Jeśli to się uda, pojawi się znacznie więcej chorych trwale wyleczonych, bez konieczności dalszej kosztownej opieki onkologicznej. Na przykład w krajach zachodnich 5-letnie przeżycia w raku stercza ograniczonym do narządu uzyskiwane w wyspecjalizowanych centrach kompetencji (tzw. Prostate Cancer Unit) to aż 90 proc. W Polsce brakuje wiarygodnych danych, ale można przyjąć, że odsetek wyleczeń sięga ok. 60-65 proc. Wielu chorych z rakiem niskiego ryzyka można bezpiecznie obserwować bez konieczności podejmowania aktywnego leczenia. Trzeba propagować metodę aktywnego nadzoru u takich chorych, naśladując wzorce z krajów ościennych, np. w Szwecji tej metodzie poddawanych jest prawie 30 proc. nowo rozpoznanych przypadków. Poprawa wyników leczenia onkologicznego w stanowi najważniejszy kierunek zmian na polu urologii.

Jakie są przyczyny tych różnic pomiędzy Polską a Europą? Czemu wyniki leczenia w Polsce odstają od europejskich, nie chorujemy przecież inaczej czy ciężej.

Wiele rzeczy jest tu ważnych. Przede wszystkim świadomość społeczna o konieczności kontrolowania stanu zdrowia. Mężczyzna musi mieć świadomość, że powinien badać się przynajmniej raz w roku. Są metody statystyczne, które pozwalają określić, jakie jest prawdopodobieństwo wystąpienia nowotworu prostaty zależnie od stężenia PSA wykrytego w badaniu pierwszorazowym. Jeśli u mężczyzny w wieku 40 lat poziom PSA wynosi mniej niż 1,0 ng/ml, to znaczy, że następne badanie trzeba wykonać za 8 lat. Podobnie w przypadku 60-latka, u którego stężenie PSA wynosi poniżej 2,0 ng/ml. Warto oznaczyć PSA po 40 r.ż. żeby wiedzieć, czy jest się po bezpiecznej stronie.

Drugim elementem są różnice w systemie opieki specjalistycznej. Musimy zmierzać do poprawy efektywności opieki ambulatoryjnej i ułatwić dostęp do specjalisty urologa. Wiele musi się zmienić w funkcjonowaniu poradni urologicznej, przed którą stoją zasadnicze zmiany organizacyjne. W ambulatoryjnej opiece specjalistycznej tkwi ogromny potencjał rozwoju. Jestem przekonany, że najbliższe lata przyniosą zmniejszenie liczby urologów ?szpitalnych? na rzecz urologów ?ambulatoryjnych? wykonujących samodzielnie m.in. cystoskopię, badania urodynamiczne, biopsje i inne małe zabiegi chirurgiczne, ale również wlewki dopęcherzowe i wiele innych zabiegów, co znacząco odciąży oddziały szpitalne, które będą się koncentrować na urologicznej pomocy doraźnej. Nie może być mowy o wizytach u specjalisty, których jedynym celem jest wydanie recepty.

Postęp w urologii to wczesne wykrywanie, nowoczesna diagnostyka, techniki minimalnie inwazyjne, laparoskopia, roboty chirurgiczne. W tym obszarze dystans do krajów rozwiniętych sięga ok. 20 lat, jest więc wiele do nadrobienia. Wysokiej jakości sprzęt to kluczowa sprawa. Np. w leczeniu raka pęcherza potrzeby w Polsce to m.in. cystoskopia kontrolna wykonywana cystoskopem giętkim u osób, u których rozpoznano nowotwór; nowoczesne metody endoskopowe leczenia z użyciem terapii fotodynamicznej PDD, szeroko dostępna chemio- i immunoterapia dopęcherzowa, ja także immunoterapia i chemioterapia systemowa. Zapewnienie opieki kompleksowej przez urologów będzie prowadzić, jak sądzę, do istotnej poprawy 5-letniego przeżycia u chorych na najczęstsze nowotwory urologiczne.

Te wszystkie nowoczesne metody diagnostyki i leczenia powinny być dostępne w jednym ośrodku?

Niekoniecznie. W Danii czy Szwecji funkcjonuje system pod nazwą Centrum Raka (ang. Cancer Center), gdzie pracownicy administracyjni rozwiązują logistyczne problemy chorych na nowotwory. Pacjent zgłoszony do systemu przez specjalistę urologa dostaje wiadomość, że ma się zgłosić ? na przykład ? do szpitala Karolinska w Sztokholmie danego dnia, gdzie zostanie poddany operacji robotowej z powodu raka stercza; on sam nawet nie musi wychodzić z domu, żeby umówić się na wizytę. Sądzę, że to bardzo nowoczesna koncepcja rozwoju opieki onkologicznej w nowoczesnym społeczeństwie. W moim przekonaniu, warto podążać za tym wzorem.

W ostatnim czasie środowisko urologów stworzyło programy koordynowanej opieki w raku pęcherza, nerki, prostaty. Są bliskie koncepcji cancer center?

Jestem przekonany, że tak. Projekty te wychodzą naprzeciw takim rozwiązaniom, jednak nie sięgają aż tak wizjonersko, bo wszystkim wydaje się, że w Polsce to nie jest osiągalne. Na pewno warto by było w ramach narodowej strategii onkologicznej powołać odpowiedniki dla regionalnych cancer centers do rozwiązywania problemów logistycznych, by chory nie musiał chodzić od szpitala do szpitala, od rejestracji do rejestracji. Walczymy o upodmiotowienie urologii wśród dyscyplin, które mogą w rzeczywisty sposób wpłynąć na losy chorych onkologicznych. Optymistyczne jest to, że jako urolodzy zaczynamy być słyszani, choć jeszcze nie jesteśmy słuchani. W środowisku decydentów uważa się, że istnieje konflikt interesów pomiędzy urologami a onkologami. To nieprawda. Wszyscy, którzy w codziennej praktyce zajmujemy się urologią onkologiczną, mamy swoich stałych partnerów ? onkologów, z którymi od wielu lat współpracujemy. Chcemy tworzyć ośrodki opieki skoordynowanej dla raka nerki, prostaty i pęcherza ? koordynowane i prowadzone przez urologów ściśle współpracujących z onkologami i radioterapeutami. Nie ma tu mowy o jakimkolwiek konflikcie interesów. Są jednak istotne różnice w sposobie działania i, rzecz jasna, w skuteczności leczenia. Obie dziedziny są w tym kontekście nieporównywalne. Onkologia zajmuje się w większości metodami leczenia paliatywnego, dotyczy chorych, u których nie uzyskano trwałego wyleczenia, u których choroba nowotworowa stopniowo się rozwija lub jest uogólniona. Onkologia urologiczna w rękach urologa to wysoka skuteczność radykalnego leczenia nowotworów, która na świecie już jest wysoka, a w Polsce można ją znacząco poprawić. Tu właśnie tkwi prawdziwa wartość urologii. Urologię w Polsce można zmienić, tak jak środowisku kardiologów udało się zmienić dramatyczny obraz opieki w zawale serca dzięki inwestycjom w kardiologię interwencyjną, w efekcie czego wyniki leczenia znacznie się poprawiły, równając do wskaźników europejskich, a nawet je przewyższając.

Czemu wybrał Pan urologię jako specjalizację?

Właśnie dlatego, że urologia jest wyjątkową dziedziną, bez wątpienia jedyna w swoim rodzaju. W urologii jest wielka chirurgia ? popatrzmy np. na operację czopa raka nerki wrastającego do serca: taką operację przeprowadza urolog, oczywiście może to zrobić wspólnie z kardiochirurgiem, jednak jest to operacja urologiczna, nota bene niebędąca przedmiotem wyceny wśród procedur urologicznych refundowanych przez NFZ. Z drugiej strony, urologia bazuje na chirurgii minimalnie inwazyjnej, wideochirurgii, endourologii, endoskopii i przede wszystkim na laparoskopii. To awangarda wszystkich dziedzin zabiegowych, w tym awangarda technologiczna. Urologia zapewnia ponadto bliski kontakt z chorym. Piękno urologii to jej niezwykła skuteczność, bezpieczeństwo i wszechstronność.

Jako konsultant krajowy: jakie dziś widziałby Pan najpilniejsze wyzwania dla urologii w Polsce?

Celem strategicznym jest określenie przyszłości urologii w rozwiniętym systemie ochrony zdrowia. Sądzę, że tworzenie wyspecjalizowanych ośrodków onkologii urologicznej, centrów leczenia kamicy moczowej i ośrodków urologii czynnościowej pozwoli skutecznie optymalizować przebieg leczenia większości potrzebujących i monitorować wyniki leczenia. Nieliczne regionalne oddziały urologiczne będą skupione na realizowaniu pomocy doraźnej i wykonywaniu średnich zabiegów urologicznych. Małe zabiegi i nadzór nad chorymi urologicznymi przejmie rozwinięta opieka ambulatoryjna. Wśród zadań pierwszoplanowych wymieniłbym włączenie endoskopii przezcewkowej nerki (RIRS), cystoskopii giętkiej oraz biopsji fuzyjnej do koszyka świadczeń gwarantowanych. Trzeba przeprowadzić rzetelną wycenę większości procedur urologicznych: operacji czopa nowotworowego raka nerki wrastającego do żyły głównej dolnej czy wlewki z chemioterapeutyku w uzupełnieniu do procedury elektroresekcji przezcewkowej guza pęcherza moczowego TURBT. Trzeba wprowadzić refundację procedury shuntu nerkowo-pęcherzowego dla wybranych chorych, dopuścić sumowanie procedur w uzasadnionych wypadkach, rozszerzać dostępność programów lekowych dla urologów ? obecnie dotyczy to leczenia raka stercza opornego na kastrację (abirateron i enzalutamid), jak również wybranych form chemioterapii. Rzetelna wycena procedur urologicznych winna preferować finansowo stosowanie laparoskopii i metod minimalnie inwazyjnych o wysokiej skuteczności i minimalnym ryzyku powikłań. Gdyby udało się zrealizować te najpilniejsze postulaty, czułbym się spełniony w trudnej roli konsultanta krajowego w dziedzinie urologii.

Rozmawiała Katarzyna Pinkosz

Artykuł Urologia może zmienić losy chorych onkologicznych pochodzi z serwisu Świat Lekarza.