Otyłość i cukrzyca typu 2 pozostają jednymi z największych wyzwań współczesnej medycyny, a ich skuteczne leczenie wykracza daleko poza samą redukcję masy ciała. O nowoczesnych terapiach opartych na analogach GLP-1, roli chirurgii bariatrycznej oraz nowych możliwościach leczenia i zapobiegania cukrzycy rozmawiamy z prof. Januszem Gumprechtem, autorem wykładów „Choroba otyłościowa w cukrzycy – nożem czy farmakologicznie?” oraz „Nowości w cukrzycy typu 1” podczas konferencji Medycyna Nagrody Zaufania.

• Dlaczego leczenie otyłości jest dziś tak ważnym elementem terapii pacjentów z cukrzycą?
• Jaką rolę w leczeniu otyłości i cukrzycy odgrywają nowoczesne terapie oparte na GLP-1?
• Kiedy farmakoterapia przestaje wystarczać i należy rozważyć leczenie bariatryczne?
• Czy współczesna diabetologia daje dziś realną szansę nie tylko na leczenie, ale także na zapobieganie cukrzycy?

Zapraszamy do obejrzenia rozmowy

Prof. Janusz Gumprecht od lat zajmuje się problematyką cukrzycy i choroby otyłościowej, należąc do grona ekspertów wyznaczających kierunki rozwoju współczesnej diabetologii. Jego działalność pokazuje, że skuteczne leczenie powinno koncentrować się nie tylko na objawach, ale także na zapobieganiu odległym powikłaniom choroby.

Artykuł Czy farmakoterapia zastąpi chirurgię bariatryczną? Prof. Janusz Gumprecht pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Nowe analizy przedstawione podczas Europejskiego Kongresu Otyłości (ECO 2026) wskazują, że semaglutyd może przynosić korzyści wykraczające poza samą utratę kilogramów. Badacze zwracają uwagę zarówno na wysoką skuteczność większej dawki 7,2 mg w redukcji masy ciała, jak i na potencjalne znaczenie terapii u kobiet w okresie menopauzy, u których obserwowano poprawę parametrów kardiometabolicznych oraz zmniejszenie ryzyka migren i depresji

• Redukcja masy ciała u osób szybko reagujących na terapię o 15 proc. lub więcej po 24 tygodniach większą dawką produktu leczniczego Wegovy (semaglutyd 7,2 mg) wyniosła średnio 27,7 proc. w 72. tygodniu badania STEP UP.
• W porównaniu z semaglutydem w dawce 2,4 mg uczestnicy badania leczeni większą dawką Wegovy szybciej osiągnęli cele związane z redukcją masy ciała.
• Zmniejszenie masy ciała jest przede wszystkim efektem redukcji tkanki tłuszczowej – 84 proc. redukcji masy na skutek stosowania Wegovy (semaglutyd w dawce 2,4 i 7,2 mg) jest wynikiem zmniejszenia objętości tkanki tłuszczowej, przy jednoczesnym zachowaniu funkcji mięśni i poprawie ich stanu.
• Według badań terapia lekiem Wegovy prowadzi do średniej redukcji masy ciała o 22,6 proc. u kobiet z otyłością w okresie przedmenopauzalnym, przy czym więcej niż 4 na 10 (41,4 proc.) badanych kobiet osiągnęło redukcję masy ciała o 25 proc. lub więcej.
• Istotne zmniejszenie masy ciała odnotowano u uczestniczek badania we wszystkich stadiach menopauzy, przy jednoczesnym znacznym zmniejszeniu obwodu talii, który jest kluczowym wskaźnikiem zdrowia metabolicznego.
• U kobiet przyjmujących Wegovy zaobserwowano średnio o 42–45 proc. niższe ryzyko wystąpienia migreny sześć miesięcy po rozpoczęciu leczenia i o 25 proc. niższe ryzyko wystąpienia depresji w porównaniu z samą hormonalną terapią zastępczą podczas menopauzy.

Na odbywającym się w Stambule (Turcja) Europejskim Kongresie Otyłości (ECO) firma Novo Nordisk przedstawiła nową analizę cząstkową z szeroko zakrojonego badania klinicznego STEP UP oceniającego skuteczność działania semaglutydu w dawce 7,2 mg u osób z otyłością bez współistniejącej cukrzycy typu 2.

W trwającym 72 tygodnie badaniu uczestnicy przyjmujący semaglutyd w dawce 7,2 mg osiągnęli średnio 20,7 proc. redukcji masy ciała. Dla porównania, w grupie otrzymującej semaglutyd w dawce 2,4 mg redukcja wyniosła 17,5 proc., a w grupie placebo 2,4 proc.

Szczególną uwagę zwróciły wyniki dotyczące pacjentów szybko reagujących na leczenie, czyli takich, którzy w ciągu pierwszych 24 tygodni terapii zredukowali masę ciała o co najmniej 15 proc. Taką odpowiedź na leczenie odnotowano u niemal 27 proc. osób przyjmujących semaglutyd w dawce 7,2 mg. W tej grupie średnia redukcja masy ciała po 72 tygodniach wyniosła aż 27,7 proc.

Zdaniem badaczy wczesna odpowiedź na leczenie może być pomocna w prognozowaniu dalszych efektów terapii oraz wspierać lekarzy w ustalaniu realistycznych celów terapeutycznych wspólnie z pacjentami.

Spadek kilogramów to przede wszystkim utrata tkanki tłuszczowej

Równie interesujące okazały się dane dotyczące zmian składu ciała. W jednej z analiz przeprowadzonych w ramach programu STEP UP oceniano, czy redukcja masy ciała wiąże się głównie z utratą tkanki tłuszczowej, czy też masy mięśniowej.

Wyniki wskazują, że aż 84 proc. utraconej masy stanowiła tkanka tłuszczowa. Jednocześnie objętość tłuszczu trzewnego zmniejszyła się o ponad 30 proc. To szczególnie istotne, ponieważ nadmiar tłuszczu trzewnego jest silnie związany ze zwiększonym ryzykiem powikłań kardiometabolicznych.

Badacze podkreślają również, że pomimo znacznej redukcji masy ciała uczestnicy zachowywali funkcjonalną siłę mięśni. Oceniano ją między innymi za pomocą testu wielokrotnego wstawania z krzesła. Wyniki sugerują więc korzystną zmianę składu ciała, a nie jedynie utratę kilogramów.

Menopauza – okres zwiększonego ryzyka

Drugim ważnym wątkiem poruszanym podczas kongresu były wyniki analiz dotyczących kobiet w okresie menopauzy.

Zmiany hormonalne zachodzące w tym czasie sprzyjają przyrostowi masy ciała, odkładaniu się tłuszczu w okolicy brzucha oraz zwiększeniu ryzyka zaburzeń metabolicznych i chorób sercowo-naczyniowych. Eksperci przypominają, że choroby układu krążenia pozostają główną przyczyną zgonów kobiet na świecie, a ryzyko ich wystąpienia wyraźnie wzrasta po menopauzie. Szacuje się, że z otyłością żyje obecnie niemal co piąta kobieta na świecie, a okres menopauzalny często dodatkowo nasila problemy związane z kontrolą masy ciała.

Zaprezentowana podczas ECO 2026 analiza badania STEP UP wykazała, że semaglutyd pozostaje skuteczny niezależnie od etapu menopauzy.

Kobiety przed menopauzą osiągnęły średnio 22,6 proc. redukcji masy ciała, natomiast uczestniczki w okresie perimenopauzy i postmenopauzy odpowiednio 19,7 proc. oraz 19,8 proc. Jednocześnie we wszystkich grupach odnotowano wyraźne zmniejszenie obwodu talii, co wskazuje na ograniczenie ilości tłuszczu trzewnego.

Co istotne, niemal połowa uczestniczek zakończyła badanie z masą ciała odpowiadającą kategorii nadwagi lub prawidłowej masie ciała, mimo że przed rozpoczęciem terapii spełniały kryteria otyłości.

Zdaniem autorów analizy wyniki sugerują, że skuteczna kontrola masy ciała może być osiągana zarówno przed menopauzą, jak i po jej wystąpieniu, choć wcześniejsze rozpoczęcie leczenia może wiązać się z nieco większym efektem terapeutycznym.

– Menopauza, związany z nią wzrost masy ciała oraz niepożądane zmiany markerów kardiometabolicznych mogą mieć znaczący, długofalowy wpływ na zdrowie i samopoczucie kobiet. Mimo to są one nadal jednym z najbardziej zaniedbanych obszarów w badaniach nad otyłością – mówi dr Emilia Huvinen, ginekolożka i profesor nadzwyczajna na Uniwersytecie w Helsinkach. – Niezależnie od tego, czy analizujemy wyniki sercowo-naczyniowe, czy redukcję masy ciała na różnych etapach menopauzy, terapia semaglutydem wydaje się nieść kobietom z otyłością znaczące korzyści, daleko wykraczające poza samą redukcję masy ciała.

Korzyści wykraczają poza masę ciała

Przedstawiono także wyniki analiz dotyczących wpływu semaglutydu na zdrowie sercowo-naczyniowe oraz wybrane aspekty jakości życia kobiet.

W analizie badania SELECT obejmującej kobiety z otyłością i współistniejącą chorobą sercowo-naczyniową wykazano zmniejszenie ryzyka zawału serca, udaru mózgu oraz zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych. Korzyści obserwowano zarówno u kobiet w okresie okołomenopauzalnym, jak i po menopauzie.

Z kolei dane pochodzące z badania wykorzystującego rzeczywiste dane kliniczne wskazują, że kobiety przyjmujące semaglutyd miały po sześciu miesiącach terapii średnio o 42–45 proc. niższe ryzyko wystąpienia migreny w porównaniu z pacjentkami stosującymi wyłącznie hormonalną terapię zastępczą. Odnotowano również około 25-procentowe zmniejszenie ryzyka depresji.

Choć część przedstawionych wyników wymaga dalszej weryfikacji w kolejnych badaniach, eksperci podkreślają, że coraz więcej danych wskazuje na wielokierunkowy wpływ terapii semaglutydem. Obejmuje on nie tylko redukcję masy ciała, ale także poprawę parametrów metabolicznych, ograniczenie ryzyka sercowo-naczyniowego oraz potencjalną poprawę jakości życia pacjentów z otyłością.

Artykuł Nowe dane o semaglutydzie. Korzyści wykraczają poza redukcję masy ciała pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Analogi GLP-1 i GIP/GLP-1 zrewolucjonizowały leczenie cukrzycy i otyłości, ale ich działanie i znaczenie wykracza daleko poza redukcję masy ciała. Coraz więcej badań pokazuje, że mogą zmniejszać ryzyko zawałów serca, udarów mózgu i niewydolności nerek. – To leki, które powinny być stosowane znacznie wcześniej, jeszcze przed pojawieniem się pełnoobjawowej cukrzycy – mówi prof. Leszek Czupryniak, diabetolog

Ozempic jest stosowany w leczeniu cukrzycy typu 2, a Wegovy – w leczeniu otyłości. Wiemy jednak, że semaglutyd wykazuje również korzyści w prewencji powikłań sercowo-naczyniowych i przewlekłej choroby nerek, a także w zmniejszaniu ryzyka udaru. Jak bardzo zmieniło się podejście do semaglutydu?

Zmieniło się bardzo. Początkowo semaglutyd rzeczywiście był traktowany przede wszystkim jako skuteczny lek przeciwcukrzycowy. Kiedy Ozempic pojawił się w Polsce w 2020 roku, od razu został objęty refundacją w cukrzycy typu 2. Zadecydowały o tym dwa elementy. Po pierwsze – bardzo wysoka skuteczność w obniżaniu glikemii; semaglutyd działa z siłą porównywalną do insuliny, ale bez ryzyka niedocukrzeń i bez przyrostu masy ciała. Wręcz przeciwnie: pacjenci dzięki niemu chudną. A po drugie – już wtedy pojawiły się bardzo mocne dane wskazujące na redukcję ryzyka sercowo-naczyniowego. Potem pojawiły się badania dotyczące leczenia otyłości. I to był kolejny przełom.

Badania STEP wykazały, że semaglutyd stosowany w wyższych dawkach powoduje bardzo dużą redukcję masy ciała u osób z otyłością, również bez cukrzycy. W efekcie zarejestrowano wskazanie do leczenia otyłości preparatem Wegovy w dawce 2,4 mg raz w tygodniu. Od tego roku Europejska Agencja Leków dopuściła także jeszcze wyższą dawkę – 7,2 mg. To pokazuje, w jakim kierunku rozwija się leczenie.

W praktyce klinicznej rzeczywiście potrzebne są wyższe dawki?

U części pacjentów tak. Coraz częściej widzimy, że osoby stosujące semaglutyd przez kilka lat wymagają zwiększenia dawki, aby utrzymać skuteczność terapii. To naturalne zjawisko. Najważniejsze jest jednak coś innego: w leczeniu powinniśmy dążyć do maksymalnej dawki, która jest jednocześnie skuteczna i dobrze tolerowana. Tymczasem jednym z częstych błędów jest pozostawanie na dawkach początkowych. Zaczynamy leczenie od bardzo małych dawek, ponieważ głównym działaniem niepożądanym są nudności i dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Z tego powodu dawki zwiększa się stopniowo. Problem polega na tym, że część pacjentów i lekarzy nie decyduje się później na dalszą eskalację terapii – czasem z powodów finansowych. A lek powinien być stosowany w dawce maksymalnie skutecznej i tolerowanej.

Semaglutyd coraz częściej postrzegany jest jako lek zmniejszający ryzyko zawałów i udarów.

I słusznie. Początkowo leki z tej grupy były kierowane głównie do pacjentów z wieloletnią, zaawansowaną cukrzycą oraz wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym. Tak samo było kiedyś z flozynami. Jednak kolejne badania zmieniły nasze myślenie. Dziś wiemy, że semaglutyd może działać jeszcze lepiej wtedy, gdy zastosujemy go wcześniej – zanim dojdzie do rozwoju pełnoobjawowej cukrzycy i ciężkich powikłań naczyniowych. W badaniu SELECT, w którym brały udział osoby z otyłością, ale bez cukrzycy, około połowa pacjentów miała stan przedcukrzycowy. Osoby leczone semaglutydem redukowały masę ciała i bardzo często wracały do prawidłowych wartości glikemii, co pokazało ogromny potencjał tych leków w prewencji cukrzycy typu 2.

Mówimy więc nie tylko o leczeniu, ale także o zapobieganiu chorobie.

Dokładnie – to zupełnie inne spojrzenie. Nie mówimy już wyłącznie o pacjentach po zawale, po udarze, z wieloletnią cukrzycą i zaawansowanymi powikłaniami. Oczywiście oni także odnoszą korzyści z terapii, jednak być może jeszcze większe korzyści osiągną pacjenci zdrowsi, u których dzięki leczeniu uda się zapobiec rozwojowi cukrzycy, zawału serca czy udaru mózgu.

W ostatnich latach szczególnie dużo mówi się o wielochorobowości związanej z otyłością, która może powodować ponad 200 powikłań.

Bo otyłość jest punktem wyjścia dla ogromnej liczby problemów zdrowotnych – zwiększa ryzyko cukrzycy typu 2, nadciśnienia tętniczego, miażdżycy, zawałów serca, udarów mózgu, niewydolności serca, przewlekłej choroby nerek, choroby układu ruchu, depresji czy obturacyjnego bezdechu sennego. Lecząc więc otyłość, wpływamy jednocześnie na wiele elementów zdrowia, przede wszystkim ryzyka metabolicznego i sercowo-naczyniowego. Dlatego analogi GLP-1 są dziś postrzegane znacznie szerzej niż tylko jako „leki na cukrzycę” albo „na odchudzanie”. To preparaty zmieniające przebieg szeregu chorób.

Wspomniał pan o flozynach. Czy podobnie jak w ich przypadku powinno dojść do dalszego poszerzania wskazań refundacyjnych dla semaglutydu?

Tak, zdecydowanie. Historia flozyn wyglądała bardzo podobnie. Początkowo były traktowane jako leki dla pacjentów z zaawansowaną cukrzycą i dużym ryzykiem sercowo-naczyniowym. Z czasem kolejne badania pokazały, że warto stosować je wcześniej, m.in. dlatego uproszczono zasady refundacji.

W przypadku semaglutydu przesłanki merytoryczne są bardzo podobne, a nawet mocniejsze. To leki, które powinny być stosowane wcześniej – jeszcze przed rozwojem cukrzycy, właśnie u pacjentów z otyłością. Problemem pozostaje cena. Gdyby te preparaty były tańsze, zapewne szybciej rozszerzano by dostęp do terapii. A jeśli dzięki skutecznemu leczeniu otyłości zmniejszymy liczbę zawałów, udarów, niewydolności serca czy przypadków cukrzycy, to w perspektywie dekady system ochrony zdrowia wyda mniej pieniędzy na leczenie powikłań. Problem polega na tym, że efekty profilaktyki i prewencji widać dopiero po latach.

Pojawiają się też dane dotyczące nefroprotekcyjnego działania semaglutydu.

To kolejny bardzo ważny argument za wcześniejszym stosowaniem tych leków. Dziś mówimy już nie o działaniu kardioprotekcyjnym, ale kardionefroprotekcyjnym, ponieważ semaglutyd wpływa korzystnie na układ sercowo-naczyniowy oraz na nerki, co jeszcze bardziej wzmacnia sens wczesnej interwencji terapeutycznej.

To dlaczego w przestrzeni publicznej Ozempic nadal bywa przedstawiany głównie jako lek „na szybkie schudnięcie”?

Bo to jest najbardziej widoczne i odpowiada na społeczne zapotrzebowanie zrealizowania marzeń o szczupłej sylwetce. Jest to jednak duże uproszczenie. Ten lek wykazuje dużo więcej korzyści. Sięgamy po niego w leczeniu przewlekłych chorób
metabolicznych, czyli otyłości i cukrzycy oraz ich powikłań. Redukcja masy ciała jest niezwykle ważna, ale najważniejsze są konsekwencje zdrowotne: mniejsze ryzyko cukrzycy, zawałów, udarów czy niewydolności nerek. I właśnie w tym kierunku rozwija się współczesna diabetologia oraz obesitologia.

Prof. dr hab. n. med. Leszek Czupryniak – kierownik Kliniki Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, członek Zarządu Głównego ds. współpracy międzynarodowej Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego

Artykuł Ozempic przestaje być tylko lekiem na cukrzycę pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Semaglutyd zmienił podejście do leczenia cukrzycy i otyłości, ale wokół preparatów Ozempic i Wegovy narosło wiele nieporozumień – od różnic we wskazaniach i refundacji po oczekiwania pacjentów i obawy lekarzy przed eskalacją dawki. Wątpliwości rozwiewa prof. dr hab. med. Leszek Czupryniak, kierownik Kliniki Diabetologii i Chorób Wewnętrznych Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Zacznijmy od podstaw, bo wokół tych preparatów narosło wiele nieporozumień. Czym właściwie różnią się od siebie Ozempic i Wegovy?

Jeśli chodzi o rodzaj substancji czynnej – niczym. Zarówno Ozempic, jak i Wegovy zawierają semaglutyd, czyli długodziałający analog ludzkiego glukagonopodobnego peptydu-1 (GLP-1) o udokumentowanym wpływie na kontrolę glikemii, masę ciała oraz ryzyko sercowo-naczyniowo-nerkowe w otyłości i cukrzycy typu 2. Różnica między preparatami dotyczy dawki, wskazań rejestracyjnych oraz – co w Polsce bardzo istotne – refundacji.

Ozempic, zarejestrowany do stosowania w cukrzycy typu 2, pojawił się na rynku wcześniej niż Wegovy, bo tuż przed pandemią, w styczniu 2020 r. Preparat ten zarejestrowano do leczenia cukrzycy, gdyż badania kliniczne początkowo przeprowadzono w tej grupie pacjentów, badając dawki 0,25–1 mg tygodniowo. Dopiero później, gdy zaobserwowano istotny wpływ semaglutydu na redukcję masy ciała, przeprowadzono kolejne badania z zastosowaniem wyższej dawki – 2,4 mg semaglutydu tygodniowo u pacjentów z otyłością i bez cukrzycy. Preparat semaglutydu, który zarejestrowano do stosowania w otyłości na podstawie tych badań, nazwano Wegovy.

Jakie ma on wskazania?

Wegovy, dostępny w dawkach 0,25 mg, 0,5 mg, 1,0 mg, 1,7 mg oraz 2,4 mg semaglutydu, wskazany jest w celu zmniejszenia i utrzymania masy ciała u dorosłych pacjentów, u których BMI jest równe lub wyższe niż 30 kg/m2, oraz u pacjentów, u których BMI jest równe lub wyższe niż 27 kg/m2 i do tego współistnieje przynajmniej jedno schorzenie związane z nieprawidłową masą ciała – np. stan przedcukrzycowy lub cukrzyca typu 2, dyslipidemia, nadciśnienie tętnicze, choroba sercowo-naczyniowa czy obturacyjny bezdech senny. 2,4 mg semaglutydu to terapeutyczna dawka docelowa w leczeniu otyłości.

Czyli nie mamy do czynienia z „inną wersją” leku?

Absolutnie nie. Wegovy to nie jest żaden „semaglutyd plus”, jak myślą niektórzy – substancja czynna jest identyczna, co w Ozempicu. Wstrzykiwacz który w przypadku leku Wegovy umożliwia podanie wyższej dawki (Ozempic został zarejestrowany w dawkach 0,25 mg, 0,5 mg i 1,0 mg semaglutydu), jest podobny jak w przypadku Ozempicu. Problem polega na tym, że pacjenci często myślą: inna nazwa to inny lek. Również dla lekarzy bywa to kłopotliwe, dlatego trzeba to wszystko wyjaśnić, bo to ten sam lek, są tylko różne preparaty z różnymi wskazaniami i umożliwiającymi różne dawkowanie.

Który preparat poda pan pacjentowi, który choruje zarówno na cukrzycę, jak i na otyłość?

Wówczas zadecydują wskazania rejestracyjne i refundacyjne. Ozempic ma rejestrację w cukrzycy typu 2 i jest refundowany, Wegovy – w otyłości i nie ma refundacji. W praktyce klinicznej u chorego z cukrzycą typu 2 najczęściej korzystamy z Ozempicu, nawet jeśli celem terapeutycznym jest również redukcja masy ciała, co pozwala jednocześnie poprawić kontrolę glikemii i istotnie zmniejszyć ryzyko sercowo-naczyniowo-nerkowe, wykorzystując pełny potencjał leku.

Wspomniał pan o zmniejszeniu ryzyka sercowo-naczyniowego za sprawą semaglutydu – to bardzo ważne. Co mówią o tym badania?

Wpływ semaglutydu na ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych – takich jak zawał serca, udar mózgu czy zgon z przyczyn sercowo-naczyniowych – oceniono w ramach badań SUSTAIN-6 oraz SELECT. Badanie SUSTAIN-6 prowadzono u pacjentów z cukrzycą typu 2 stosujących semaglutyd w dawkach do 1 mg raz w tygodniu, natomiast badanie SELECT objęło osoby z otyłością, bez cukrzycy, leczone dawką 2,4 mg semaglutydu również raz w tygodniu. W obu badaniach wykazano istotne zmniejszenie ryzyka poważnych incydentów sercowo-naczyniowych, co potwierdza, że korzyści kardioprotekcyjne semaglutydu nie ograniczają się wyłącznie do kontroli glikemii, lecz obejmują także pacjentów z otyłością i wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym.

Czy według pana wskazania do stosowania semaglutydu powinny być w przyszłości szersze?

Wskazania zawsze pojawiają się w konsekwencji badań klinicznych – i te badania już trwają. Pacjenci z cukrzycą i otyłością bardzo często mają także inne choroby. Wiemy już, że semaglutyd wykazuje silne działanie przeciwzapalne, pojawiają się także dane sugerujące jego potencjalną skuteczność w uzależnieniu od alkoholu i innych uzależnień – trwają badania w tym kierunku. W badaniu FLOW zaobserwowano ponadto, że stosowanie semaglutydu wiąże się z istotnym zmniejszeniem częstości nowych lub nasilających się powikłań nerkowych w cukrzycy typu 2 – przede wszystkim rozwoju i progresji albuminurii. Obserwowano też wolniejsze pogarszanie się funkcji nerek w porównaniu z grupą placebo. Wyniki te potwierdzają pośrednie, ale klinicznie istotne działanie nefroprotekcyjne semaglutydu u chorych z cukrzycą typu 2.

To nie wszystko. Są już dostępne obserwacje dotyczące wpływu tego leku na wczesne etapy demencji. Jestem więc przekonany, że w przyszłości semaglutyd znajdzie zastosowanie w kolejnych obszarach terapeutycznych z korzyścią dla wielu pacjentów.

Jak przygotować pacjenta do terapii semaglutydem, aby leczenie było jak najbardziej skuteczne?

Bardzo ważna jest współpraca z dietetykiem – dieta powinna być bogatobiałkowa (z podażą białka na poziomie ok. 1,0–1,5 g na 1 kg masy ciała) i z ograniczeniem węglowodanów prostych. Równie ważna jest aktywność fizyczna, bo przy szybkiej redukcji masy ciała pacjenci mogą tracić masę mięśniową.

Druga sprawa to dawkowanie. Częstym błędem jest zbyt wolne zwiększanie dawki albo brak eskalacji. Tymczasem jeśli masa ciała lub glikemia pacjenta wystarczająco się nie poprawiają, dawkę trzeba zwiększać – oczywiście stopniowo. Wielu lekarzy zatrzymuje się jednak na dawkach początkowych, nie wykorzystując pełnego potencjału leku. Zawsze powinno dążyć się do najskuteczniejszej dawki dla danego pacjenta.

W jaki sposób należy zwiększać dawkę?

Wolna, stopniowa eskalacja istotnie poprawia tolerancję leczenia i zmniejsza ryzyko działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego, takich jak nudności czy wymioty. W praktyce klinicznej cierpliwość w zwiększaniu dawki przekłada się na lepszą współpracę lekarza z pacjentem i większą szansę na długoterminowe utrzymanie terapii, szczególnie że leczenie semaglutydem jest przewlekłe.

W przyszłym roku spodziewamy się rejestracji dawki 7,2 mg semaglutydu! To pokazuje, jak dynamicznie rozwija się ta forma terapii. W ciągu kilku lat przeszliśmy od 0,25 mg do wielokrotnie wyższych dawek – i to w sposób bezpieczny. We współczesnej farmakoterapii jest to rzadko spotykane i świadczy o ogromnym potencjale tej grupy leków.

Rozmawiała: Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Ozempic czy Wegovy? Jak racjonalnie stosować semaglutyd w iniekcjach raz w tygodniu pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Osoby przyjmujące lek Wegovy doświadczają ograniczenia nawracających myśli związanych z jedzeniem i lepszego samopoczucia, dowiodło badanie

• Dane z rzeczywistej praktyki klinicznej sugerują, że stosowany do kontroli masy ciała, w tym, w celu zmniejszenia masy ciała, semaglutyd 2,4 mg (Wegovy) oprócz udowodnionego wpływu na redukcję masy ciała pomaga tłumić niechciane i natrętne myśli o jedzeniu.
• Po rozpoczęciu terapii lekiem Wegovy liczba pacjentów, którzy zgłaszali niechciane myśli o jedzeniu w ciągu dnia, zmniejszyła się o 46 proc.
• Większość uczestników badania zgłosiła poprawę samopoczucia (64 proc.) i zdrowsze nawyki (80 proc.) podczas przyjmowania leku Wegovy.

Podczas kongresu Europejskiego Stowarzyszenia Badań nad Cukrzycą (EASD), który odbył się w dniach 15–19 września 2025 w Wiedniu, firma Novo Nordisk ogłosiła wyniki badania ankietowego INFORM, przeprowadzonego w Stanach Zjednoczonych z udziałem osób przyjmujących semaglutyd w dawce 2,4 mg (Wegovy) w celu kontroli masy ciała. Badanie ankietowe INFORM ujawniło, że po rozpoczęciu terapii lekiem Wegovy pacjenci doświadczyli znacznego spadku intensywności natrętnych myśli o jedzeniu, a także znacznej poprawy samopoczucia oraz w odniesieniu do nawyków. Zjawisko niechcianych i natrętnych myśli o jedzeniu (zwane także food noise) może wpływać na samopoczucie, jakość życia i efekty działań w kierunku redukcji masy ciała u osób z nadwagą lub otyłością.

– Istnieje wiele czynników, które wpływają na efektywność działań w celu redukcji masy ciała u osób z nadwagą lub otyłością. Należą do nich także natrętne myśli o jedzeniu – podkreśla dr n. med. Filip Knop, starszy wiceprezes i dyrektor medyczny Novo Nordisk. – Nowe dane uzyskane od osób stosujących Wegovy są bardzo obiecujące. Wskazują one, że oprócz redukcji masy ciała Wegovy może wyciszać, redukować intensywność niechcianych myśli o jedzeniu, poprawiać samopoczucie i wspierać wdrożenie zdrowszych nawyków.

Badanie ankietowe wykazało, że leczenie z zastosowaniem Wegovy zmniejsza o 46 proc. liczbę osób doświadczających ciągłych myśli o jedzeniu w ciągu dnia. Przed rozpoczęciem terapii Wegovy zgłaszało je 62 proc. respondentów w porównaniu do 16 proc. przyjmujących lek Wegovy. Odsetek uczestników, którzy zgłosili, że natrętne myśli o jedzeniu mają negatywny wpływ na ich życie, wynosił przed rozpoczęciem leczenia 60 proc. i spadł do 20 proc. u respondentów leczonych Wegovy.

Ok. dwie trzecie (64 proc.) respondentów potwierdziło poprawę samopoczucia od czasu rozpoczęcia terapii lekiem Wegovy. Znaczna większość respondentów przyznała również, że obecnie prowadzi zdrowszy tryb życia (76 proc.) i ma zdrowsze nawyki (80 proc.). Ok. 8 na 10 (83 proc.) osób biorących udział w badaniu wyraziło zadowolenie z leczenia Wegovy.

Novo Nordisk kontynuuje badania nad wpływem otyłości na życie codzienne pacjentów. Wyniki badania STEP UP prezentowane podczas kogresu EASD również zawierały analizę zachowań żywieniowych oraz kontroli łaknienia w trakcie terapii semaglutydem. Wnioski te uzupełniają rosnącą liczbę dowodów na różnorodne korzyści zdrowotne związane ze stosowaniem semaglutydu u osób z otyłością niezależnie od jego udowodnionego wpływu na redukcję masy ciała. Pełne wyniki badań klinicznych STEP UP i STEP UP T2D opublikowano 14 września 2025 r. w Lancet Diabetes Endocrinology.

Informacje o badaniu ankietowym INFORM

Badanie INFORM jest amerykańskim badaniem ankietowym przeprowadzonym z udziałem 550 osób przyjmujących lek Wegovy® w celu redukcji masy ciała. Użyto w nim zwalidowanego kwestionariusza Food Noise Questionnaire. Zawarte w kwestionariuszu 22 pytania miały na celu ocenę wpływu leku Wegovy® na samopoczucie i nawyki żywieniowe związane z natrętnymi myślami o jedzeniu.1,4 Średni wiek osób, które wzięły udział w badaniu wynosił 53 lata, a 86 proc. z nich to kobiety. Ok. dwie trzecie (64 proc.) respondentów określiło swoją masę ciała w momencie rozpoczęcia terapii lekiem Wegovy® na 92 kg lub większą.

O natrętnych myślach związanych z jedzeniem

Natrętne myśli związane z jedzeniem, zwane też food noise, to ciągły, obsesyjny i nieustępliwy strumień myśli związanych z jedzeniem. Różnią się one od uczucia głodu i nie muszą wiązać się z zapotrzebowaniem energetycznym organizmu. Doświadcza ich większość osób z otyłością. Natrętne myśli o jedzeniu mogą wpływać na samopoczucie i stan psychiczny, wywołując takie uczucia jak poczucie winy, wstyd i niepokój. Natrętne i przesadne myśli związane z jedzeniem mogą być źródłem dekoncentracji i utrudniać podejmowane działania związane z redukcją masy ciała.

Artykuł Ten lek pomaga „uciszyć” natrętne myśli o jedzeniu – wyniki badania INFORM pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

• W porównaniu z tirzepatydem lek Wegovy® (semaglutyd 2,4 mg) wykazał znaczące zmniejszenie (o 57 proc.) ryzyka zawału serca, udaru mózgu lub zgonu z jakiejkolwiek przyczyny u osób z nadwagą lub otyłością i chorobą sercowo-naczyniową (CVD) stosujących leczenie w sposób nieprzerwany.
• Co więcej, u osób stosujących Wegovy® badanie wykazało istotne zmniejszenie (o 29 proc.) ryzyka zawału serca, udaru mózgu i zgonu z jakiejkolwiek przyczyny w porównaniu z osobami stosującymi tirzepatyd u wszystkich pacjentów, niezależnie od przerw w leczeniu1.
• Badanie STEER wspiera rosnącą liczbę dowodów wskazujących, że kardioprotekcyjne korzyści, obserwowane przy stosowaniu Wegovy®, są specyficzne dla cząsteczki semaglutydu i nie można ich ekstrapolować na inne terapie oparte na GLP-1 lub GIP/GLP-1.

Podczas odbywającego się w Madrycie Kongresu Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) 2025 firma Novo Nordisk przedstawiła wyniki badania STEER, które zawiera analizę rzeczywistych przypadków pacjentów. W badaniu STEER oceniano ryzyko wystąpienia poważnych niepożądanych zdarzeń sercowo-naczyniowych (MACE) podczas terapii lekiem Wegovy® (semaglutyd 2,4 mg) w porównaniu z tirzepatydem u osób z nadwagą lub otyłością i zdiagnozowaną chorobą sercowo-naczyniową (CVD) bez współistniejącej cukrzycy.

W porównaniu z tirzepatydem lek Wegovy® wykazał znaczące zmniejszenie (o 57 proc.) ryzyka zawału serca, udaru mózgu i zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych lub zgonu z jakiejkolwiek przyczyny u pacjentów z nadwagą lub otyłością i CVD w przypadku kiedy nie wystąpiły przerwy w leczeniu trwające dłużej niż 30 kolejnych dni. W grupie stosującej Wegovy® odnotowano 15 (0,1 proc.) takich zdarzeń, w porównaniu do 39 zdarzeń (0,4 proc.) w grupie stosującej tirzepatyd. Średni czas obserwacji wynosił 3,8 miesiąca dla grupy stosującej Wegovy® i 4,3 miesiąca dla grupy przyjmującej tirzepatyd.

U wszystkich leczonych osób, niezależnie od przerw w leczeniu, Wegovy® wykazał istotne zmniejszenie (o 29 proc.) ryzyka zawału serca, udaru mózgu i zgonu z jakiejkolwiek przyczyny w porównaniu z tirzepatydem (w okresie średnio 8,3 miesięcy w przypadku Wegovy® i 8,6 miesięcy w przypadku tirzepatydu).

– Nasze przełomowe badanie SELECT wykazało, że stosowanie leku Wegovy® wiąże się z istotnym, 20-procentowym – zmniejszeniem ryzyka wystąpienia incydentów sercowo-naczyniowych, poparte jeszcze większą redukcją ryzyka w badaniach przeprowadzonych w warunkach rzeczywistej praktyki klinicznej SCORE i STEER. Wyniki są jednoznaczne – STEER wykazuje, że semaglutyd 2,4 mg zmniejsza ryzyko zawału serca, udaru lub zgonu o 57 proc. w porównaniu do tirzepatydu – powiedział Ludovic Helfgott, Executive Vice President&Head of Product&Portfolio Strategy w Novo Nordisk. – Te dane potwierdzają, że semaglutyd wyróżnia się jako jedyny dostępny lek GLP-1 zapewniający udowodnione korzyści kardioprotekcyjne dla pacjentów z otyłością i zdiagnozowaną chorobą sercowo-naczyniową bez współistniejącej cukrzycy.

Otyłość a choroby układu krążenia

Każdego roku z powodu chorób układu krążenia (CVD) umiera prawie 21 milionów ludzi. Na całym świecie choroby te są główną przyczyną niepełnosprawności i zgonów. Otyłość prowadzi bezpośrednio do występowania chorób układu krążenia, spowodowanych nimi zgonów i hospitalizacji. Według danych GUS to właśnie choroby układu krążenia są najczęstszą przyczyną śmierci Polaków i stanowią 36 proc. wszystkich zgonów, a wśród pacjentów z otyłością aż 70 proc. umiera właśnie z ich powodu.

Informacje o badaniu RWE STEER

W badaniach realizowanych w warunkach rzeczywistej praktyki klinicznej (RWE) analizuje się dowody wynikające z rzeczywistych przypadków pacjentów. Mogą one uzupełniać randomizowane badania kontrolowane, które są najwyższym standardem oceny bezpieczeństwa i skuteczności leczenia.

Badanie STEER było retrospektywnym, obserwacyjnym badaniem RWE, w którym oceniano skuteczność leku Wegovy® (semaglutyd 2,4 mg) w porównaniu z tirzepatydem w zapobieganiu zdarzeniom MACE u dorosłych Amerykanów z nadwagą lub otyłością i zdiagnozowanymi CVD bez współistniejącej cukrzycy, z punktem pierwszorzędowym w postaci zrewidowanych pięciopunktowych zdarzeń MACE (zawał serca, udar mózgu, hospitalizacja z powodu niewydolności serca, rewaskularyzacja wieńcowa i zgon z jakiejkolwiek przyczyny) i zrewidowanych trzypunktowych zdarzeń MACE (zawał serca, udar mózgu i zgon z jakiejkolwiek przyczyny). Zbadano również niezrewidowane pięciopunktowe i trzypunktowe zdarzenia MACE, które obejmują zgony związane z zaburzeniami układu sercowo-naczyniowego, ale nie zgony z jakiejkolwiek przyczyny.

W badaniu uwzględniono dane osób uzyskane z amerykańskiej bazy danych Komodo Research (od 1 stycznia 2016 r. do 31 stycznia 2025 r.) w wieku ≥45 lat, które rozpoczęły leczenie lekiem Wegovy® lub tirzepatydem w dniu 13 maja 2022 r. lub później. Obie grupy pacjentów obejmowały 10 625 osób. Aby zapewnić porównywalność obu grup, zastosowano odpowiadający wskaźnik skłonności (propensity score matching) w celu porównania pacjentów leczonych Wegovy® i tirzepatydem, u których występowały podobne cechy. Po dopasowaniu, cechy w obu grupach pacjentów były odpowiednio zrównoważone.

Główna analiza obejmowała wszystkie osoby, które rozpoczęły leczenie, niezależnie od przerw w terapii, natomiast w analizie wrażliwości oceniono wyłącznie wyniki tych uczestników, u których nie wystąpiły przerwy w leczeniu trwające dłużej niż 30 kolejnych dni.

Informacje o badaniu SELECT i RWE SCORE

Badanie SELECT było randomizowanym, podwójnie zaślepionym badaniem klinicznym z równoległymi grupami kontrolowanym placebo prowadzonym na równoległych grupach, którego celem była ocena skuteczności leku Wegovy® (semaglutyd 2,4 mg) w porównaniu z placebo jako uzupełnienie standardowej opieki w zapobieganiu zdarzeniom MACE u osób z nadwagą lub otyłością i zdiagnozowaną CVD bez wcześniejszej historii występowania cukrzycy. Uczestnicy badania byli w wieku ≥45 lat i charakteryzowali się wskaźnikiem masy ciała (BMI) ≥27 kg/m.

Głównym celem badania SELECT było wykazanie korzyści wynikających ze stosowania Wegovy® w porównaniu z placebo pod względem zmniejszenia częstości występowania trzypunktowego zdarzenia MACE, które obejmuje zgon z przyczyn sercowo-naczyniowych, zawał serca niezakończony zgonem lub udar mózgu niezakończony zgonem.

SCORE było badaniem w warunkach rzeczywistej praktyki klinicznej, przeprowadzonym w Stanach Zjednoczonych. W jego ramach przeanalizowano skutki zdarzeń MACE u osób stosujących lek Wegovy® (semaglutyd 2,4 mg) i osób go niestosujących w rzeczywistej praktyce klinicznej. Uczestnicy spełniali podobne kryteria jak w badaniu SELECT, byli w wieku ≥45 lat, mieli nadwagę lub otyłość i zdiagnozowaną CVD bez współistniejącej cukrzycy.

Bibliografia

1. Wilson L, Zhao Z, Divino V, et al. Semaglutide is associated with lower risk of cardiovascular events compared with tirzepatide in patients with overweight or obesity and ASCVD and without diabetes in routine clinical practice. Oral presentation at the European Society of Cardiology Congress 2025; 29 August–01 September 2025; IFEMA Madrid, Madrid, Spain.
2. World Heart Federation. World Heart Report 2023: Confronting the World’s Number One Killer. Available at: https://world-heart-federation.org/wp-content/uploads/World-Heart-Report-2023.pdf. Last accessed: July 2025.
3. Haidar A and Horwich T. Obesity, Cardiorespiratory Fitness, and Cardiovascular Disease. Curr Cardiol Rep. 2023;25:1565–1571.
4. Zizza C, Herring AH, Stevens J, et al. Length of Hospital Stays Among Obese Individuals. Am J Public Health. 2004;94:1587–1591.
5. https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/statystyka-przyczyn-zgonow/umieralnosc-i-zgony-wedlug-przyczyn-w-2020-roku,10,1.html
6. Blonde L, Khunti K, Harris SB, et al. Interpretation and Impact of Real-World Clinical Data for the Practicing Clinician. Adv Ther. 2018;35:1763–1774.
7. Lincoff AM, Brown-Frandsen K, Colhoun HM, et al. Semaglutide and Cardiovascular Outcomes in Obesity without Diabetes. N Engl J Med. 2023;389:2221–2232.
8. Zhao Z, Song J, Faurby M, et al. Lower Risk of MACE and All-Cause Death in Patients Initiated on Semaglutide 2,4 mg in Routine Clinical Care: Results from the SCORE Study (Semaglutide Effects on Cardiovascular Outcomes in People with Overweight or Obesity in the Real World). Moderated poster presentation at the American College of Cardiology Scientific Session & Expo 2025; 29–31 March 2025; McCormick Place Convention Center, Chicago, US. Presentation 947-13.
9. Wegovy® , Charakterystyka Produktu Leczniczego: Wegovy, INN-semaglutide https://www.ema.europa.eu/en/documents/product-information/wegovy-epar-product-information_en.pdf. Dostęp: Sierpień 2025

Artykuł Przewaga semaglutydu nad tirzepatydem – nowe dane z badania STEER pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Większa dawka leku Wegovy spowodowała redukcję masy ciała o 25 proc. lub więcej u co trzeciego pacjenta i redukcję masy ciała o średnio 21 proc. u pacjentów chorujących na otyłość bioracych udział w badaniu – według danych przedstawionych na Kongresie Amerykańskiego Towarzystwa Diabetologicznego (ADA)

• Wyniki badania klinicznego fazy IIIb STEP UP wskazują na zmniejszenie masy ciała o 25 proc. u co trzeciego pacjenta przyjmującego większą dawkę leku Wegovy® (semaglutyd 7,2 mg) w porównaniu do placebo. Dodatkowo wskazują na redukcję masy ciała średnio o 21 proc. u pacjentów przyjmujących większą dawkę leku Wegovy w porównaniu do placebo.
• Profil bezpieczeństwa i tolerancji większej dawki Wegovy (semaglutyd 7,2 mg) odpowiadał profilowi obecnie zatwierdzonej dawki (semaglutyd 2,4 mg).
• Dane z badania STEP UP uzupełniają dotychczasowo zebrane dowody dotyczące wartości produktu leczniczego Wegovy w uzyskaniu istotnej redukcji masy ciała i korzyści zdrowotnych u osób chorujących na otyłość.

Firma Novo Nordisk zaprezentowała w dniu 20 czerwca na sesji naukowej Amerykańskiego Towarzystwa Diabetologicznego (ADA) w Chicago wyniki badania klinicznego fazy IIIb STEP UP prowadzonego u pacjentów chorujacych na otyłość bez cukrzycy. W badaniu STEP UP w wyniku zastosowania większej dawki produktu leczniczego Wegovy (semaglutyd 7,2 mg) uzyskano u co trzeciego uczestnika badania zmniejszenie masy ciała o 25 proc. lub więcej i średnio o 21 proc. w porównaniu do placebo po 72 tygodniach stosowania.

– Badanie STEP UP wykazało, że można zwiększyć dawkę semaglutydu i uzyskać większą niż dotychczas redukcję masy ciała zachowując udowodniony profil bezpieczeństwa semaglutydu. Może to być kolejna opcja dla osób, którym nie udaje się osiągnąć docelowego zmniejszenia masy ciała – powiedział Sean Wharton, główny autor w badaniu STEP UP i dyrektor medyczny w Wharton Medical Clinic w Kanadzie. – Wiemy już, że semaglutyd przynosi korzyści zdrowotne osobom z chorobą serca, chorobą wątroby, chorobą zwyrodnieniową stawu kolanowego, cukrzycą typu 2 czy stanem przedcukrzycowym. Uzyskane wyniki dają pacjentom chorującym na otyłość do dyspozycji więcej możliwości redukcji masy ciała i poprawy ogólnego stanu zdrowia.

W ramach oceny wpływu leczenia na redukcję masy ciała, niezależnie od stopnia przestrzegania zaleceń, osoby otrzymujące semaglutyd w dawce 7,2 mg uzyskały redukcję masy ciała o 18,7 proc. w porównaniu z 3,9 proc. w grupie placebo. 90,7 proc. przyjmujących semaglutyd 7,2 mg uzyskało zmniejszenie masy ciała o 5 proc. lub więcej, natomiast w grupie placebo było to 36,8 proc.

– Uzyskane wyniki potwierdzają istotny wpływ semaglutydu na redukcję masy ciała u chorych na otyłość. Wynik badania STEP UP potwierdza znaczną, o ponad 20%, redukcję masy ciała, a jednocześnie korzyści zdrowotne, które wykazano już wcześniej w związku ze stosowaniem semaglutydu – powiedział Ludovic Helfgott, wiceprezes zarządu ds. strategii zarządzania portfolio produktów w firmie Novo Nordisk. – Jako pionierzy walki z otyłością w dalszym ciągu opracowujemy nowoczesne terapie dostosowane do potrzeb i preferencji osób chorujących na otyłość. Oznacza to między innymi maksymalizację korzyści ze stosowania semaglutydu dla pacjentów, systemów opieki zdrowotnej i społeczeństwa, a także opracowanie nowej, doustnej postaci leku Wegovy, która po zatwierdzeniu przez Amerykańską Agencję ds. Żywności i Leków, może stać się pierwszą tabletką GLP-1 oferującą dwucyfrowe zmniejszenie masy ciała.

W badaniu STEP UP wykazano dobrze tolerowany profil bezpieczeństwa semaglutydu 7,2 mg, co jest zgodne z wynikami wcześniej prowadzonych badań nad tą opracowaną przez Novo Nordisk substancją. Najczęstszymi zdarzeniami niepożądanymi były zdarzenia ze strony przewodu pokarmowego. Znaczna większość z nich miała przebieg łagodny lub umiarkowany w fazie stopniowego zwiększania dawki, a ich nasilenie zmniejszało się z czasem, co jest zgodnie z dotychczasowymi wynikami dla agonistów GLP-1. W badaniu STEP UP 3,3 proc. osób przyjmujących semaglutyd w dawce 7,2 mg przerwało stosowanie leku ze względu na zdarzenia niepożądane ze strony przewodu pokarmowego, w porównaniu z 2,0 proc. w przypadku semaglutydu w dawce 2,4 mg i 0 proc. w przypadku placebo.

Novo Nordisk planuje złożenie wniosku o dopuszczenie do obrotu większej dawki leku Wegovy w Unii Europejskiej w drugiej połowie 2025 roku.

Informacje ogólne o badaniach STEP UP

Firma Novo Nordisk przeprowadziła dwa badania kliniczne, STEP UP i STEP UP T2D, w których oceniano skuteczność i bezpieczeństwo semaglutydu w dawce 7,2 mg u osób z otyłością, z cukrzycą typu II albo bez cukrzycy typu II.

72-tygodniowe badanie STEP UP było randomizowanym, prowadzonym metodą podwójnie ślepej próby, kontrolowanym placebo badaniem typu superiority, którego celem była ocena skuteczności i bezpieczeństwa stosowania semaglutydu w dawce 7,2 mg w porównaniu z semaglutydem w dawce 2,4 mg i placebo jako terapii uzupelniającej zmianę stylu życia. Do badania włączono 1407 dorosłych osób z BMI ≥30 kg/m2 bez cukrzycy. Celem głównym było wykazanie wyższości semaglutydu w dawce 7,2 mg nad placebo pod względem redukcji masy ciała. Głównymi drugorzędowymi punktami końcowymi były: liczba uczestników osiągających zmniejszenie masy ciała o odpowiednio: 10 proc., 15 proc., 20 proc. i 25 proc.

W ramach 72-tygodniowego badania STEP UP T2D stosowano semaglutyd w dawce 7,2 mg u 512 dorosłych z otyłością i cukrzycą typu 2, a celem pierwszorzędowym było wykazanie wyższości semaglutydu w dawce 7,2 mg nad placebo pod względem redukcji masy ciała.

Informacje o leku Wegovy

Semaglutyd 2,4 mg wprowadzono do obrotu pod nazwą handlową Wegovy. Lek Wegovy wskazany jest do stosowania wraz z dietą o obniżonej wartości kalorycznej i zwiększonym wysiłkiem fizycznym w celu kontroli masy ciała u dorosłych ze wskaźnikiem BMI wynoszącym 30 kg/m2 lub więcej (otyłość) lub u dorosłych ze wskaźnikiem BMI wynoszącym 27 kg/m2 lub więcej (nadwaga) z co najmniej jednym współistniejącym schorzeniem związanym z nieprawidłową masą ciała. Wegovy jest również wskazany do stosowania u młodzieży w wieku 12 lat i powyżej, u których początkowa wartość wskaźnika BMI wynosi ≥ 95. percentyla zgodnie z siatką centylową BMI dla danej płci i wieku (otyłość) i masa ciała wynosi powyżej 60 kg. W sekcji dotyczącej danych klinicznych charakterystyki produktu leczniczego znajdują się również dane wskazujące na korzyści ze stosowania Wegovy w redukcji ryzyka ciężkich niepożądanych zdarzeń sercowo-naczyniowych (ang. major adverse cardiovascular events, MACE), zmniejszeniu objawów związanych z HFpEF i poprawy sprawności fizycznej, jak również w redukcji bólu związanego z chorobą zwyrodnieniową stawu kolanowego.

Artykuł Nowa dawka, nowe możliwości – co zmienia semaglutyd 7,2 mg? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Na prośbę Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków spółka Novo Nordisk udzieliła informacji dotyczącej dostępności leku Ozempic oraz rozróżnienia wskazań leków Ozempic i Wegovy

Pełne brzmienie wskazań:

1. Lek Wegovy® (semaglutyd 2,4 mg)
– u dorosłych: „jest stosowany łącznie z dietą i ćwiczeniami fizycznymi w celu zmniejszenia masy ciała oraz utrzymania masy ciała pod kontrolą. Stosuje się go u osób dorosłych, u których:
• BMI wynosi 30 kg/m2 lub powyżej (otyłość) lub
• BMI wynosi więcej niż 27 kg/m2, ale nie mniej niż 30 kg/m2 (nadwaga) i występują zaburzenia zdrowia związane z nieprawidłową masą ciała (takie jak cukrzyca, wysokie ciśnienie krwi, nieprawidłowe stężenie tłuszczów we krwi, zaburzenia oddychania podczas snu zwane „obturacyjnym bezdechem sennym” lub przebyty zawał serca, udar mózgu bądź schorzenia naczyń krwionośnych)”
– u młodzieży w wieku 12 lat i powyżej „jest stosowany łącznie z dietą i ćwiczeniami fizycznymi w celu kontroli masy ciała u młodzieży w wieku 12 lat i powyżej z:
• otyłością oraz
• masą ciała powyżej 60 kg”.
(ulotka dla pacjenta produktu leczniczego Wegovy)

2. Lek Ozempic® (semaglutyd)
„stosowany jest w leczeniu dorosłych pacjentów (w wieku 18 lat i powyżej) z cukrzycą typu 2, u których stosowanie diety i wysiłku fizycznego nie jest wystarczające:
• w monoterapii – u pacjentów, którzy nie mogą stosować metforminy (innego leku przeciwcukrzycowego) lub
• z innymi lekami przeciwcukrzycowymi – w przypadku, gdy leki te nie wystarczają do uzyskania właściwego stężenia cukru we krwi. Mogą to być leki doustne lub leki podawane we wstrzyknięciu podskórnym, takie jak insulina”.
(ulotka dla pacjenta produktu leczniczego Ozempic)

Celem zapewnienia odpowiedniego rozróżnienia informacja o zarejestrowanych wskazaniach ww. leków jest również publicznie dostępna tutaj.

Oba leki są wydawane na receptę i ze względu na bezpieczeństwo pacjentów powinny być stosowane zgodnie z zaleceniami lekarza.

Odnosząc się do zapytania o cenę Wegovy, spółka informuje, iż jest on dostępny w Polsce we wstrzykiwaczu FlexTouch® od marca 2025 roku. Jego cenę można sprawdzać za pomocą ogólnodostępnych portali. W Programie Poprawy Dostępności (PPD) do leków Novo Nordisk cena maksymalna Wegovy® w dawce 2.4 mg dla pacjenta to: 1220 PLN brutto.
Dla dawek titracyjnych cena maksymalna dla pacjenta w PPD to:
• 550,00 PLN brutto za Wegovy 0,25mg
• 600,00 PLN brutto za Wegovy 0,5mg
• 600,00 PLN brutto za Wegovy 1mg
• 1 040,00 PLN brutto za Wegovy 1,7mg

Artykuł Ozempic i Wegovy – ważne rozróżnienie wskazań klinicznych pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

O rodzinie semaglutydów z prof. dr. hab. n. med. Maciejem Małeckim, specjalistą w zakresie diabetologii i chorób metabolicznych, protektorem Uniwersytetu Jagiellońskiego ds. Collegium Medicum, rozmawia Ewa Podsiadły-Natorska

Jakie miejsce w aktualnych zaleceniach diabetologicznych zajmuje semaglutyd oraz leki z tej grupy?

To zależy od preparatu zawierającego semaglutyd – generalnie wszystkie z nich zarejestrowane są do leczenia cukrzycy typu 2 oraz otyłości. Jeśli chodzi o terapię cukrzycy typu 2, to mówimy o preparacie doustnym Rybelsus oraz o Ozempicu, preparacie iniekcyjnym podawanym podskórnie raz na tydzień. Szczególnie Ozempic ma bardzo silną pozycję jako lek, który nie tylko obniża poziom glukozy i redukuje masę ciała, ale także zmniejsza ryzyko sercowo-naczyniowe, co wykazało badanie SUSTAIN-6.

A Rybelsus?

Niedawno przeprowadzone badania sygnalizują, że również ten preparat będzie zalecany jako ochrona sercowo-naczyniowa.

Czym rodzina semaglutydów wyróżnia się na tle innych analogów GLP-1?

Semaglutyd jest analogiem glukagonopodobnego peptydu 1 (GLP-1), agonistą jego receptora obecnego w komórkach beta wysp trzustkowych. Cząsteczka semaglutydu jest strukturalnie zbliżona do ludzkiego hormonu inkretynowego GLP-1. Semaglutyd działa poprzez zwiększenie wydzielania insuliny w odpowiedzi na glukozę, spowolnienie opróżniania żołądka oraz zmniejszenie apetytu. Dzisiaj mamy już cały szereg danych klinicznych dowodzących, że semaglutydy obniżają poziom glikemii, redukują masę ciała i chronią serce.

Dzięki wydłużonemu okresowi półtrwania semaglutyd w formie zastrzyków może być podawany raz w tygodniu. W porównaniu z innymi analogami GLP-1 semaglutydy wykazują także największą skuteczność w redukcji masy ciała. Natomiast wspomniany już Rybelsus jest pierwszym i jak dotąd jedynym analogiem GLP-1 w formie doustnej.

Od niedawna na polskim rynku dostępny jest preparat Wegovy. Co to za lek?

Wegovy, również zawierający semaglutyd, tylko w wyższych dawkach, został zarejestrowany do leczenia nadwagi i otyłości. Przepisuje się go osobom z BMI powyżej 27, choć w praktyce klinicznej rekomendowany jest przede wszystkim pacjentom z nasiloną otyłością. Wegovy, podobnie jak Ozempic, ma formę iniekcji podawanych podskórnie raz w tygodniu – może być przepisywany pacjentom z otyłością bez cukrzycy typu 2 oraz pacjentom z cukrzycą typu 2 chorującym na otyłość, u których walka z otyłością staje się priorytetem medycznym oraz klinicznym. Co więcej, również ten preparat w badaniach klinicznych wykazał korzystne działanie sercowo-naczyniowe.

Co lekarz powinien wziąć pod uwagę, decydując o formie podania semaglutydu?

W pierwszej kolejności powinien wziąć pod uwagę preferencje pacjenta. Wielu pacjentów lubi formę podania raz na tydzień – jest ona nieangażująca i uwalnia od konieczności codziennego myślenia o przyjęciu leku. Na drugim biegunie są pacjenci, którzy wolą formę doustną, bo np. wobec formy iniekcyjnej mają barierę psychologiczną. Ze względu na sposób wchłaniania semaglutyd doustny (Rybelsus) należy przyjmować na czczo, co wiąże się z pewnymi ograniczeniami, jednak dla wielu pacjentów właśnie ta forma stanowi znaczną poprawę komfortu leczenia. Ważna jest też oczywiście rejestracja – jeśli leczymy samą otyłość, to semaglutydem do tego przeznaczonym jest Wegovy. Rybelsus i Ozempic to preparaty dla diabetyków.

Jakie jest pana „gabinetowe” doświadczenie z semaglutydem?

Pozytywne – preparaty, o których rozmawiamy, przepisuję swoim pacjentom w codziennej praktyce klinicznej. Przede wszystkim dzisiaj nie są one już tak trudno dostępne, jak to miało miejsce na początku, gdy semaglutyd dopiero wchodził na rynek. Dzięki temu pacjenci mogą stosować semaglutydy bez obaw o dostępność przepisanego im preparatu.

Semaglutyd działa na każdego pacjenta?

Generalnie większość pacjentów – co dowodzą badania – odnosi korzyści ze stosowania semaglutydu, tzn. dochodzi u nich do obniżenia poziomu hemoglobiny glikowanej, a redukcja masy ciała rzędu co najmniej o 5 proc. ma miejsce u 70–80 proc. osób. Możemy więc mówić o satysfakcjonującym poziomie oddziaływania terapeutycznego.

Jaką rolę pełni semaglutyd w leczeniu interdyscyplinarnym, w którym ma miejsce współpraca diabetologa z kardiologiem, lekarzem POZ czy obesitologiem?

Semaglutyd już dziś ma wskazanie do stosowania w różnych specjalizacjach. Preparaty, o których rozmawiamy, mają powszechne zastosowane przede wszystkim w gabinetach diabetologicznych, ale przepisują je również endokrynolodzy, kardiolodzy, bariatrzy czy lekarze POZ, a nawet nefrolodzy, ponieważ semaglutyd wykazuje także działanie nefroprotekcyjne.

Artykuł Pacjenci mogą stosować semaglutyd bez obaw o jego dostępność pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Z dr n. med. Aleksandrą Puch-Walczak, diabetolożką z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, rozmawia Ewa Podsiadły-Natorska

Jakie są główne zalety stosowania preparatu Rybelsus w leczeniu cukrzycy typu 2, szczególnie u pacjentów z ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych (CVD)?

Preparat Rybelsus (semaglutyd) ma kilka istotnych zalet w leczeniu cukrzycy typu 2, zwłaszcza u pacjentów z ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych (CVD). Pierwszym jest lepsza kontrola poziomu glikemii we krwi – odpowiada za to zależna od posiłku (stężenia glukozy) regulacja wydzielania insuliny oraz glukagonu. Z kolei opóźnienie w opróżnianiu żołądka prowadzi do wolniejszego uwalniania glukozy z pożywienia do krwiobiegu i również pomaga w utrzymaniu stabilniejszego poziomu glikemii posiłkowej. Niemniej nie można zapomnieć, że działanie to prowadzi również do wcześniejszego odczuwania sytości, spożywania mniejszej ilości pokarmów, a efekt ten potęgowany jest sygnalizacją w OUN.

Rybelsus działając na receptory w mózgowiu, zmniejsza odczuwanie apetytu. Właściwości te prowadzą do znaczącej redukcji masy ciała. Należy zaznaczyć, że wraz ze stosowaniem leku konieczna jest edukacja pacjenta w zakresie zmian stylu życia (stosowana dieta i regularna aktywność fizyczna). Nieumiejętne przyjmowanie analogów GLP-1 może prowadzić do zbyt małej kaloryczności diety, a organizm ze „zmniejszonym apetytem” nie będzie sygnalizował potrzeby zaspokojenia głodu.

Całkowicie niezależnie Rybelsus wykazał też korzystne działanie redukujące inne czynniki ryzyka CVD takie jak obniżenie stężenia lipidów we krwi oraz obniżenie skurczowego ciśnienia krwi, co jest niezwykle istotne dla pacjentów z ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych.

Warto również zaznaczyć, że badania kliniczne wykazały, że Rybelsus zmniejsza ryzyko poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych takich jak zawał serca czy udar mózgu. Poza powyższymi mechanizmami wydaje się, że istotna jest też redukcja przewlekłego stanu zapalnego wyrażonego w badaniach za pomocą hsCRP.

Nie bez kozery Rybelsus nazywany jest „statyną XXI wieku”, zawdzięcza to swojemu plejotropowemu działaniu. Mnogość rozmieszczenia receptorów dla GLP-1 wiąże się z wieloma dodatkowymi działaniami, które determinują obecne kierunki badań klinicznych.

Jakie są możliwe działania niepożądane wynikające z przyjmowania tego leku?

Jak każdy lek Rybelsus może powodować działania niepożądane. Te najczęściej zgłaszane to nudności, biegunka, wymioty i zaparcia. W większości przypadków działania te są łagodne i przemijające, jednak pacjenci powinni być świadomi możliwości ich wystąpienia.

Aby zmniejszyć ryzyko wystąpienia działań niepożądanych, bardzo istotne jest wdrażanie leczenia od najmniejszej dostępnej dawki i eskalowanie w trakcie terapii do dawki maks. 14 mg. Jednocześnie przy redukcji masy ciała warto oceniać jej skład. Badania pokazały redukcję zarówno tłuszczowej, jak i beztłuszczowej masy ciała. W leczeniu aGLP-1 istotne jest uzupełnienie zaleceń o dietę bogata w białko (co najmniej 1g/kg masy ciała, przy prawidłowej funkcji nerek) oraz regularna aktywność fizyczna. Pozwoli na to utrzymanie masy mięśniowej i redukcję głównie tkanki tłuszczowej.

W jakich przypadkach pacjenci z cukrzycą typu 2, którzy wcześniej byli leczeni metforminą, powinni rozważyć intensyfikację leczenia przy pomocy preparatu Rybelsus?

Oczywiście według wytycznych pierwszą odpowiedzią będzie niedostateczna kontrola glikemii wyrażona głównie za pomocą HbA1c. Jednak należy pamiętać, że wytyczne stawiają nam jednocześnie inne cele. Zgodnie z konsensusem ADA/EASD 2023 (American Diabetes Association/European Association for the Study of Diabetes) celem w leczeniu cukrzycy jest również kontrola masy ciała. A więc powinniśmy rozważać wdrożenie leczenia Rybelsusem u wszystkich pacjentów z nadmierną masą ciała, bez względu na wyjściowe stężenie HbA1c. Wskaźnik BMI ma swoje ograniczenia, ale przez prostotę i szerokie zastosowanie jest narzędziem łatwym do użycia w trakcie konsultacji.

Z uwagi na korzystny profil sercowo-naczyniowy powinniśmy rozważyć dołączenie Rybelsusa również u pacjentów z wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym (u których występują: nadciśnienie tętnicze, dyslipidemia, nikotynizm, nadwaga/otyłość) oraz u tych z wywiadem zdarzeń sercowo-naczyniowych. Warto zaznaczyć, że z uwagi na swój mechanizm działania dołączenie semaglutydu nawet przy dobrym wyrównaniu glikemii nie stwarza ryzyka hipoglikemii.

Ważne jest, aby decyzja o intensyfikacji leczenia była podjęta we współpracy lekarza z pacjentem, biorąc pod uwagę indywidualne potrzeby. Mimo braku refundacji wielu chorych decyduje się na stosowanie preparatu Rybelsus również ze względu na dobrą dostępność preparatu w aptekach i możliwość nieuciążliwej kontynuacji leczenia.

Czy miała pani takich pacjentów i jakie dało to efekty?

Mam wielu pacjentów przyjmujących przewlekle preparat Rybelsus. Warunkiem skuteczności terapii jest edukacja pacjenta dotycząca zasad stosowania tego leku. Z uwagi na biodostępność konieczne jest przyjmowanie tego leku na czczo, następnie wypicie pół szklanki wody oraz odczekanie co najmniej 30 minut z pierwszym posiłkiem. Obserwuję, że skuteczność leku poprawia się wraz z wydłużeniem tego czasu. A widoczne i odczuwalne efekty działania oddziałują dobrze na pacjenta, poprawiając adherencję terapeutyczną.

Jakie czynniki bierze pani pod uwagę przy decyzji o intensyfikacji leczenia w przypadku pacjentów z cukrzycą typu 2?

Decyzja o intensyfikacji leczenia w przypadku pacjentów z cukrzycą typu 2 jest kompleksowa i uwzględnia wiele czynników. Z reguły staram się pacjentowi przedstawić opcje, jakie ma.

Poniżej główne aspekty, które biorę pod uwagę:
1. Poziom hemoglobiny glikowanej (HbA1c).
2. Czas trwania cukrzycy: pacjenci z dłuższym przebiegiem choroby mogą wymagać bardziej złożonego leczenia, aby osiągnąć optymalną kontrolę glikemii. Należy jednak zauważyć, że im krótszy wywiad cukrzycy, tym spodziewana lepsza odpowiedź na wdrożenie leków modyfikujących przebieg choroby.
3. Wiek i przewidywana długość życia: u młodszych pacjentów, z dłuższym przewidywanym czasem życia, bardziej agresywne podejście może być uzasadnione, aby zapobiegać długoterminowym powikłaniom. U starszych pacjentów priorytetem jest bezpieczeństwo terapii, np. unikanie hipoglikemii.
4. Współistniejące schorzenia: obecność innych chorób takich jak nadciśnienie, dyslipidemia, choroby sercowo-naczyniowe lub przewlekła choroba nerek.
5. Profil bezpieczeństwa leków: potencjalne działania niepożądane i ryzyko hipoglikemii są istotne przy wyborze i intensyfikacji leczenia. Preferujemy leki o niższym ryzyku hipoglikemii i korzystnym profilu bezpieczeństwa.
6. Ryzyko chorób sercowo-naczyniowych: u pacjentów z wysokim ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych wybierane są leki, które mają korzystny wpływ na zdrowie serca takie jak inhibitory SGLT2 czy agoniści GLP-1.
7. Aspekty finansowe: w polskich warunkach nie sposób pominąć kwestie finansowe. Niestety, wielu pacjentów nie może sobie pozwolić na najlepszą opcję terapeutyczną właśnie z powodów ekonomicznych i ten aspekt powinien być z pacjentem omówiony.

Jednak najważniejszym czynnikiem branym pod uwagę przy wyborze terapii są preferencje pacjenta. Moim zdaniem rolą lekarza jest przedstawienie wszystkich opcji terapeutycznych i wskazanie pacjentowi, która oraz dlaczego jest według lekarza najlepsza. Wydaje mi się, że tym sposobem zyskujemy też zaufanie pacjenta i możemy oczekiwać lepszego compliance’u.

Opis przypadku

Antoni lat 70
Cukrzyca typu 2 od 5 lat
Metformina 1000 mg 2 x dziennie bez nietolerancji
Prowadzony przez lekarza rodzinnego
Bez powikłań przewlekłych

Wzrost 180 cm
Masa ciała 102,5 kg (BMI 31,6)
Otyłość brzuszna (obwód pasa 122 cm)
RR 136/69mm Hg AS 71/min

Choroby przewlekłe:
Nadciśnienie tętnicze
Dyslipidemia
Palenie neguje
Zawały, udary neguje

Leki:
Telmisartan HCT 80/25
Eplerenon 25 mg
Doksazosyna 4 mg
Lacydypina 6 mg
Rosuwastatyna 5 mg

Badania:
HbA1c 6,2%
Kreatynina – 0,65
UACR 30,0
Profil lipidowy:
Chol. całk. 141 mg/dl
LDL 91 mg/dl
HDL 32 mg/dl
TG 465 mg/dl

Interwencja:
Metformina XR 1000
Semaglutyd sc 3->7–14 mg
Kwasy omega 2 x 500 mg
Zwiększamy rozuwastatynę do 15 mg
Interwencja behawioralna
Kontrola po 4 miesiącach
FPG 90–105 mg (bez hipoglikemii)
Masa ciała 94 kg (-8 kg)
LDL 54 mg/dl
TG 215 mg/dl
Odstawienie doksazosyny przy dobrej kontroli RR

Artykuł Statyna XXI wieku pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Prawdopodobnie już niedługo będą dostępne leki, które umożliwią utratę nawet 1/4 masy ciała. Retatrutyd, który wykazał skuteczność w leczeniu otyłości w badaniu fazy drugiej, jest najnowszym z tych leków, które wywołały ogromne poruszenie w wśród obesitologów i diabetologów. Ale zdaniem ekspertów na otyłość i cukrzycę należy spojrzeć z wielu perspektyw.

W 2017 r., amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków zarejestrowała semaglutyd, agonistę receptora GLP-1, jako lek w terapii cukrzycy (pod nazwą Ozempic). W 2021 r. semaglutyd został zatwierdzony do leczenia otyłości lub nadwagi (pod nazwą Wegovy). W badaniach potwierdzono korzystny wpływ semaglutydu na nerki, udowodniono również obniżenie ryzyka śmiertelności z przyczyn sercowo-naczyniowych.

Od tego czasu na rynku pojawiła się seria leków, które usprawniają trawienie i zmniejszają apetyt. Tirzepatyd, podwójny agonista GLP-1 i GIP, został zatwierdzony do leczenia nadwagi w 2023 r. Natomiast do nowej generacji potrójnych agonistów – ukierunkowanych na receptory GLP-1, GIP i glukagon – należy retatrutyd.

Konkurencja między firmami farmaceutycznymi o stworzenie najlepszego sposobu leczenia cukrzycy i otyłości jest zacięta. Skuteczny lek na te choroby, jak m.in. retatrutyd, może bowiem wygenerować miliardy dolarów zysku, więc firmy farmaceutyczne takich środków intensywnie poszukują.

A co to oznacza dla pacjentów?

Taki lek może zmienić życie osoby przykutej do łóżka, chorej na otyłość, która wyczerpała już wszystkie inne ścieżki leczenia. Wysokie BMI odpowiada za miliony zgonów na świecie, wiąże się też z niepełnosprawnością. Światowa Federacja Otyłości (The World Obesity Federation) przewiduje, że jeśli nie zostaną podjęte odpowiednie działania, do 2030 r. ponad 1 miliard ludzi będzie dotkniętych otyłością. Zainteresowanie lekami jest więc zrozumiałe, ale konieczne jest zachowanie wysokiego stopnia ostrożności.

Niedawna publikacja w „JAMA Reports” donosi o związku pomiędzy stosowaniem agonistów GLP-1 w celu utraty wagi a ryzykiem wystąpienia zapalenia trzustki, gastroparezy i niedrożności jelit. Jak dotąd istnieje niewiele danych na temat bezpieczeństwa stosowania powyższych leków w dłuższej perspektywie. Równocześnie coraz więcej mówi się o konieczności poszerzenia wskazań do w/wym. leków. Wytyczne zalecają podanie leków przeciwotyłościowych, gdy BMI wynosi 35 kg/m2 lub więcej. A co z osobami z BMI wynoszącym 25–35? Co powstrzymuje lekarzy przed oferowaniem tych leków znacznie szerszej grupie osób?

Producenci bez wątpienia będą pracować nad rozszerzeniem wskazań dla omawianych preparatów, niezbędne są jednak długoterminowe badania obserwacyjne dotyczące ryzyka i korzyści leczenia w różnych grupach pacjentów.

The Lancet: nierówny podział kosztów

Obecnie zatwierdzone leki na cukrzycę i otyłość kosztują ok. 300–1300 dolarów za 4 tygodnie leczenia (w Polsce cena jednego z analogów GLP-1 z powodu braków w hurtowniach poszybowała do 5 tys. zł). Natomiast utrata masy ciała utrzymuje się tylko podczas stałego przyjmowania leków – po zakończeniu terapii masa ciała może ponownie wzrosnąć. Jednocześnie oszczędności finansowe dla systemów ochrony zdrowia związane ze skutecznym leczeniem cukrzycy i chorób wynikających z otyłości – w tym wielu nowotworów – są potencjalnie ogromne. Otyłość może powodować utratę produktywności, częste zwolnienia z pracy, długotrwałą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej oraz wcześniejsze przejście na emeryturę ze znacznymi konsekwencjami ekonomicznymi.

Oczywiste jest również, że koszty prawdopodobnie nie będą ponoszone w równym stopniu przez wszystkich. Więcej zapłacą ci, którzy pracują, płacą składki i mają mniejsze potrzeby, aby z nowoczesnych leków korzystać.

Prosta do przyjęcia tabletka lub zastrzyk niewątpliwie pomogą niektórym pacjentom, ale nie mogą być jedynym rozwiązaniem złożonego problemu otyłości. Potrzebne jest wielowymiarowe podejście, aby ograniczyć społeczne skutki tej choroby. Szczególną uwagę należy zwrócić na międzynarodowy przemysł, który promuje nadprodukcję taniej żywności.

Musi wzrosnąć aktywność fizyczna – chodzenie i jazda na rowerze w drodze do pracy lub szkoły powinny stać się normą. Muszą też być bezpieczne. Ponadto, na szeroką skalę należy wprowadzić podatek od cukru i ograniczenia dotyczące marketingu żywności wysoko kalorycznej, wysoko tłuszczowej i wysoko przetworzonej. Zapobieganie musi być fundamentem, na którym opiera się wszystko inne.

Więcej o podatku cukrowym w Polsce

Źródło: The Lancet

Artykuł Szersze spojrzenie na otyłość i cukrzycę: same leki nie wystarczą (The Lancet) pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

– Dzięki temu, że cząsteczka peptydowa w tabletce semaglutydu zawiera cząsteczkę SNAC, bariera technologiczna została przełamana – tłumaczy w rozmowie z Ewą Podsiadły-Natorską prof. dr hab. n. med. Grzegorz Dzida, diabetolog, internista i hipertensjolog z Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych Uniwersytetu Medycznego w Lublinie

Badania PIONEER wykazały bardzo wysoką skuteczność doustnego semaglutydu w kontroli glikemii.

To prawda. Semaglutyd jest pierwszym lekiem o strukturze peptydowej, który może być podawany doustnie, jest bowiem zabezpieczony przed działaniem enzymów proteolitycznych. Stanowi to niewątpliwie wielkie osiągnięcie w farmakologii oraz farmakoterapii, bo to pierwszy przypadek, gdy lek o strukturze peptydowej może być podawany doustnie.
Badania PIONEER przyniosły bardzo ciekawe rezultaty, a mianowicie to, że doustny semaglutyd skutecznie obniża glikemię i hemoglobinę glikowaną oraz redukuje masę ciała, a przede wszystkim jest bezpieczny. Obniża też ryzyko sercowo-naczyniowe, czyli ryzyko wystąpienia zawału serca, udaru niezakończonego zgonem czy zgonu sercowo-naczyniowego, lecz co najważniejsze – badanie PIONEER 6 pokazało, że doustny semaglutyd zmniejsza ryzyko zgonu z jakiejkolwiek przyczyny! To jeden z najmocniejszych takich dowodów naukowych.

W takim razie którym pacjentom przepisywać semaglutyd w formie doustnej?

Semaglutyd doustny ma wskazania do stosowania u chorych na cukrzycę typu 2, natomiast doustna forma leku sugeruje, że jest on wskazany dla pacjentów, którzy wybiorą taki sposób podania jako alternatywę dla formy iniekcyjnej podawanej raz w tygodniu. Są osoby, które nie tolerują iniekcji, nie chcą robić sobie zastrzyków, nie mogą sobie z tym poradzić, mają barierę psychologiczną. Mamy wówczas możliwość zaoferowania im semaglutydu w postaci doustnej. Dla nas, diabetologów leki w formie iniekcji to chleb powszedni, myślę jednak, że formę doustną preferują lekarze POZ, a także kardiolodzy, którzy semaglutyd mogą śmiało przepisywać swoim pacjentom z cukrzycą typu 2.

Udowodniono również, że stosowanie doustnego semaglutydu zmniejsza obwód pasa, a przecież tkanka tłuszczowa trzewna jest szczególnie groźna dla zdrowia.

Tak, leki z tej grupy mają korzystne działanie metabolicznie m.in. dlatego, że zmniejszają zawartość tłuszczu trzewnego oraz tłuszczu skumulowanego w wątrobie, chroniąc przed jej stłuszczeniem; doustny semaglutyd w największym stężeniu działa właśnie w tym narządzie, bo z przewodu pokarmowego razem z krwią przedostaje się do wątroby i tam zaczyna działać. Semaglutyd jest więc szczególnie wskazany dla pacjentów z cukrzycą typu 2 chorych na otyłość.

Można doustny semaglutyd łączyć – jeśli jest takie wskazanie – z insuliną?

Jak najbardziej. Doustny semaglutyd właściwie może być łączony ze wszystkimi lekami stosowanymi w cukrzycy – w tym właśnie z insuliną. Nie ma jedynie sensu stosować go łącznie z gliptynami, czyli inhibitorami DPP-4, ale już z flozynami czy metforminą jest to bardzo korzystne skojarzenie.

W jaki sposób powstaje doustny semaglutyd?

Dzięki temu, że cząsteczka peptydowa w tabletce semaglutydu zawiera cząsteczkę SNAC, bariera technologiczna została przełamana. SNAC stanowi połączenie leku peptydowego (potencjalnie również insuliny i heparyny) z salkaprozatem sodu, promotorem wchłaniania. Substancja ta w żołądku zapewnia osłonę, dzięki czemu peptyd nie jest narażony na działanie pepsyny żołądkowej, czyli enzymu rozkładającego białko. Sprawia to, że semaglutyd ma szansę wchłonąć się w żołądku do krwi. Żeby tak się stało, tabletkę trzeba przyjąć zaraz po przebudzeniu, na czczo i popić ją ok. 100 ml wody, po czym odczekać co najmniej pół godziny, zanim sięgnie się po śniadanie, napój czy inne leki. To obowiązkowa zasada, by lek mógł zadziałać, dlatego niezbędna jest pewna samodyscyplina, co nie zmienia faktu, że w stosunku do iniekcji mamy znaczne uproszczenie terapii.

Z badań wiemy też, że stosowanie semaglutydu doustnego redukuje poziom hemoglobiny glikowanej, a to jest przecież jeden z nadrzędnych celów dla pacjentów diabetologicznych.

Doustny semaglutyd bardzo skutecznie redukuje hemoglobinę glikowaną, a szczególnie korzystnie wpływa na glikemię poposiłkową. Nie jest to oczywiście lek pozbawiony działań ubocznych, które mogą zamanifestować się np. w postaci niepożądanych objawów ze strony przewodu pokarmowego, ale są one przemijające. Dlatego terapię rozpoczyna się od bardzo małych dawek, stopniowo zwiększając je do dawki dobowej 14 mg (zaczynając od 3 mg, przez 7 mg itd.). Chodzi o to, aby przyzwyczaić organizm do leku, żeby nie wystąpiły objawy uboczne o dużym nasileniu, które mogą zniechęcić pacjenta do dalszej terapii.

A jeśli pacjent po porannej dawce leku uzna, że nie czuję się najlepiej i postanowi semaglutyd doustny przyjmować wieczorem?

Wtedy to nie ma sensu, szczególnie że lek ma działać przede wszystkim na glikemię poposiłkową, czyli na to, co pacjent zje w ciągu dnia. Dlatego uczulam również lekarzy POZ, aby mówili o tym swoim pacjentom. Pacjent nie powinien na własną rękę podejmować decyzji, które mogłyby mu zaszkodzić albo spowodować, że leczenie nie będzie skuteczne.

Rozmawiała: Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Rola semaglutydu doustnego w diabetologii pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Podawany doustnie semaglutyd, podobnie jak rodzina agonistów receptora dla GLP-1, ma plejotropowe, czyli wielokierunkowe korzystne działanie – mówi prof. dr hab. n. med. Dorota Zozulińska-Ziółkiewicz, kierownik Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych i Diabetologii Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu, w rozmowie z Ewą Podsiadły-Natorską.

W jaki sposób działają analogi GLP-1?

Analogi GLP-1 działają tak jak natywny GLP-1, czyli inkretyna, która produkowana jest w przewodzie pokarmowym i zwiększa w mechanizmie glukozozależnym wydzielanie insuliny przez komórki β wysp trzustkowych. Inkretyny są potencjalizatorami sekrecji (wydzielania) insuliny. Inkretyny pełnią ważną rolę w równowadze energetycznej, glikemicznej i metabolicznej organizmu. Ich prawidłowe funkcjonowanie jest niezbędne dla zachowania zdrowia. Badania w kierunku inkretyn narodziły się, gdy zauważono, że u osób z cukrzycą typu 2 oraz otyłych efekt inkretynowy ulega osłabieniu. W patomechanizmie prowadzącym do hiperglikemii defekt efektu inkretynowego odgrywa znaczącą rolę. U chorych na cukrzycę typu 2 nie tylko ma miejsce mniejsza produkcja inkretyn, ale i słabsza odpowiedź na nie komórek β wysp trzustkowych. Badania ukierunkowano więc tak, aby tę patologię uzdrowić. Był jednak pewien problem.

Jaki?

Że syntetyzowany analog GLP-1 musiał być przy podaniu podskórnym stabilny. Myśl badawcza poszła w tę stronę, żeby poszukać substancji, która działa jak inkretyny, ale jest oporna na działanie dipeptydylopeptydazy IV. Pierwszym lekiem z tej grupy był eksenatyd, który pochodził ze śliny jaszczura Gila monster. Podawano go dwa razy dziennie w iniekcji, czego skutki były podobne do tych wywołanych przez natywny GLP-1. Następnie zsyntetyzowano analogi GLP1– liraglutyd, semaglutyd i dulaglutyd. Są one dostępne w Polsce i wymagają podawania iniekcyjnego; semaglutyd i dulaglutyd jeden raz w tygodniu, a liraglutyd jeden raz dziennie. Rewolucją w diabetologii okazało się białko, którego nie trzeba podawać w zastrzykach. Jest to doustny semaglutyd, który w formie tabletki dostępny jest od 2019 roku. Nie ulega wątpliwości, że jego pojawienie się otworzyło nowy rozdział nie tylko w diabetologii, ale w ogóle w medycynie. Pokonano istniejącą wcześniej barierę żołądkowo-jelitową powodującą gorszą absorpcję tych środków oraz ich degradację przez enzymy proteolityczne, które znajdują się w środowisku przewodu pokarmowego. Stało się to możliwe dzięki zwiększeniu biodostępności semaglutydu po zastosowaniu substancji zwiększającej wchłanianie – salkaprozanu sodu. Jest to niewielka pochodna kwasu tłuszczowego o niedużej masie cząsteczkowej. Jedyną doustną formą semaglutydu jest Rybelsus.

Na co – oprócz wyrównania glikemii – działa ten środek?

Podawany doustnie semaglutyd, podobnie jak rodzina agonistów receptora dla GLP-1, ma plejotropowe, czyli wielokierunkowe korzystne działanie. Badania kliniczne przeprowadzone na początku XXI wykazały, że nie tylko zmniejszają stężenie glukozy we krwi, ale również powodują redukcję masy ciała. Był to przełom, bo większość leków stosowanych dotychczas w diabetologii z reguły nie ułatwiało chudnięcia. A przecież dla sukcesu terapeutycznego – co powtarza się każdemu pacjentowi z cukrzycą typu 2 – niezbędne jest zredukowanie nadmiernej masy ciała. Mamy dowody na to, że redukcja masy ciała o 10 proc. stwarza dużą szansę na ucieczkę od cukrzycy u chorych we wczesnej fazie rozpoznania. Doustny analog GLP-1 też ułatwia pacjentom to zadanie, jednocześnie lecząc chorobę wyjściową. Potwierdziły to wszystkie badania naukowe.

Jaki jest wpływ doustnego analogu GLP-1 na kardiometaboliczne czynniki ryzyka?

Tutaj również mamy obiecujące wyniki badań. Analogi GLP-1, w tym doustny semaglutyd, nie tylko są bezpieczne pod względem zdarzeń sercowo-naczyniowych, ale wręcz działają korzystnie, zmniejszając ryzyko ich wystąpienia, co czyni te leki nie tylko preparatami przeciwhiperglikemicznymi i na otyłość, ale również lekami kardionaczyniowoprotekcyjnymi i nerkoprotekcyjnymi, zwłaszcza że analogi GLP-1 obniżają ciśnienie tętnicze oraz korzystnie wpływają na lipidy. Ich stosowanie jest więc wskazane u pacjentów ze zwiększonym ryzykiem zdarzeń sercowo-naczyniowych i nerkowych. Doustny semaglutyd także wykazuje szerokie spektrum korzyści dla pacjentów.

Kiedy je podawać i jak? Na wczesnym etapie leczenia?

Kliniczne zalecenia Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, a także zalecenia światowe oraz europejskie wskazują na szeroką możliwość stosowania analogów GLP-1 – można je bowiem podawać od rozpoznania cukrzycy typu 2 poprzez ciągłość życia z chorobą, niezależnie od tego, czy pacjent dostaje metforminę i/lub flozynę. Lek należy podawać zgodnie z zaleceniami dotyczącymi techniki iniekcji, a w przypadku doustnego semaglutydu przyjmować go na czczo, minimum 30 minut przed posiłkiem, popijając tabletkę niewielką ilością wody. Skrócenie tego czasu zmniejsza wchłanianie, a tym samym działanie semaglutydu.

Jakie inne korzyści czerpią pacjenci z terapii analogami GLP-1?

Są to leki, które wraz z flozynami zmieniły filozofię podejścia do leczenia cukrzycy typu 2. Przynoszą korzyści niezależnie od wpływu na glikemię, pozwalają nawet u niektórych pacjentów z cukrzycą typu 2 leczonych insuliną na redukcję dawek insuliny, uproszczenie insulinoterapii, a nawet odstawienie insuliny (deinsulinizację). Największa korzyść to nie tylko szansa na zdrowsze, ale i dłuższe życie.

A jakie korzyści z doustnej terapii analogami GLP-1 przepisywanej pacjentom czerpią lekarze?

Zawsze łatwiej jest zaordynować pacjentowi stosowanie tabletek niż zastrzyków. Iniekcje wymagają większego skupienia na edukacji pacjenta w zakresie ich prawidłowego wykonywania. Co więcej, zastrzyk musi być zrobiony dedykowanym wstrzykiwaczem, który jest odpadem do utylizacji. A tabletkę się połyka. W przypadku doustnego semaglutydu należy z pacjentem omówić, jak tabletkę przyjmować, aby dobrze działała.

Artykuł Prof. Dorota Zozulińska-Ziółkiewicz: Doustne analogi GLP-1 to rewolucja w diabetologii i w medycynie pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

? Po taki lek chętnie sięgnęłoby wielu pacjentów na wczesnym etapie leczenia cukrzycy, którzy nie mają jeszcze powikłań, dużej otyłości, a tylko czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego. Łatwiej byłoby im zaakceptować fakt, że dostają leki doustne: metforminę, która nadal w zaleceniach jest lekiem pierwszego rzutu  oraz doustny semaglutyd ? mówi dr hab. Katarzyna Cyganek z Katedry i Kliniki Chorób Metabolicznych CM UJ Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie.?  

Jakie są Pani doświadczenia ze stosowania semaglutydu w cukrzycy? Czy praktyka kliniczna potwierdza to, co mówią wyniki badań klinicznych?  

Analogi GLP-1 działają rewelacyjnie. U pacjentów je stosujących widać poprawę wszystkich parametrów: glikemicznych, lipidowych, występuje redukcja masy ciała, obniża się ciśnienie tętnicze, obserwuję też poprawę funkcji wątroby, a po pewnym czasie również nerek. Jeśli chodzi o parametry glikemii, to siła działania analogów GLP-1 jest bardzo duża, obniżają one poziom HbA1c o 1,2-1,5 proc. Dla porównania: insulina obniża go o 1,5-2 proc., jednak jej stosowanie może powodować ryzyko hipoglikemii i wzrostu masy ciała. W przypadku analogów GLP-1 takiego ryzyka nie ma. Zmienia się też komfort życia pacjentów. U niektórych możliwe staje się odstawienie insuliny lub zredukowanie jej dawek i uproszczenie schematu terapii. Bardzo często okazuje się, że nie jest już potrzebne podawanie insulin doposiłkowych; pozostawiamy pacjentowi tylko mniejszą dawkę insuliny bazowej w 1 wstrzyknięciu. Wraz ze spadkiem masy ciała poprawia się wyrównanie glikemii, często możliwe jest całkowite odstawienie inuliny. To ogromna zmiana dla pacjentów. Mam pacjenta od 20 lat leczonego czterema wstrzyknięciami insuliny; gdy zaczął stosować semaglutyd we wstrzyknięciu, udało się ją odstawić. Zredukował masę ciała, nie ma ryzyka hipoglikemii i prosty schemat leczenia.

Od niedawna jest już też doustna forma semaglutydu. Czy jest równie skuteczna?  

Na razie nie mam dużych doświadczeń z jej stosowaniem, gdyż dopiero od niedawna jest dostępna. Skuteczność jest wysoka, co widać w badaniach klinicznych, porównywalna z semaglutydem w formie podskórnej. Analogi GLP-1 to leki bardzo wysoko pozycjonowane w zaleceniach Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego: powinniśmy wprowadzać je jak najszybciej. Pacjenci powinni stosować je już wówczas, gdy mają zdiagnozowaną cukrzycę i czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego, jak otyłość, insulinooporność. Już po moich pierwszych pacjentach, którzy stosują semaglutyd w formie doustnej, widzę, że mają lepszą kontrolę glikemii, redukują masę ciała. Generalnie, z im wyższej masy ciała ?startujemy?, tym spadek masy ciała jest większy. Pacjent zauważa, że traci na wadze, to dla niego ważne, widzi, że lek jest skuteczny.  

Analogi GLP-1 powinno się więc wprowadzać w leczeniu cukrzycy jak najwcześniej?  

Tak. Zwłaszcza u pacjentów na wczesnym etapie cukrzycy typu 2 świetnie może się sprawdzić właśnie forma doustna semaglutydu. To jest ważne z tego powodu, że cukrzyca ma charakter postępujący oraz zwiększa 2-4 krotnie ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych. Po taki lek chętnie sięgnęłoby wielu pacjentów na wczesnym etapie leczenia cukrzycy, którzy nie mają jeszcze powikłań, dużej otyłości, a tylko czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego. Łatwiej byłoby im zaakceptować fakt, że dostają leki doustne: metforminę, która nadal w zaleceniach jest lekiem pierwszego rzutu  oraz doustny semaglutyd. Oczywiście, z czasem pacjenci przyzwyczajają się do wstrzyknięć i je akceptują, jednak na wczesnym etapie łatwiej namówić ich na tabletkę niż na iniekcję podskórną. Choć oczywiście pacjenta trzeba uświadomić, że ważna jest technika przyjmowania formy doustnej semaglutydu należy go przyjąć na czczo (również przed innymi lekami), popić szklanką wody i poczekać 30 minut. Dopiero potem można zjeść posiłek i przyjąć inne leki. Dlatego warto proponować Rybelsus pacjentom na wczesnym etapie choroby, gdy nie mają jeszcze dużych powikłań i nie muszą przyjmować wielu leków.   

Drugą grupą, która na pewno chętnie skorzystałaby właśnie z takiej formy leku, są pacjenci, którzy często podróżują, zwłaszcza samolotem. Niedawno musiałam wypisać pacjentce zaświadczenie, że przewozi lek we wstrzykiwaczu, a nie jest to insulina. Wydaje się to drobiazgiem, jednak dla tych pacjentów jest uciążliwe, gdy muszą tłumaczyć się z przewożonych leków. Lek w formie doustnej powoduje te same korzyści co we wstrzyknięciu: obniżenie masy ciała, obniżenie poziomu cukru. Nie uszkadza wątroby; wręcz przeciwnie ? zarówno forma podskórna, jak doustna zmniejszają stłuszczenie wątroby, doprowadzają do normalizacji enzymów wątrobowych.  

Mają wielokierunkowe działanie?   

Tak, a dodatkowo gdy pacjent widzi efekty w postaci spadku masy ciała, to często łatwiej go zmotywować do większej aktywności fizycznej. Tkanka tłuszczowa stymuluje proces zapalny; dzięki jej zmniejszeniu zmniejsza się proces zapalny. Dlatego dobrze byłoby, gdybyśmy mogli proponować pacjentom doustną formę semaglutydu na jak najwcześniejszym etapie rozwoju cukrzycy, gdy nie ma jeszcze uszkodzeń narządowych.  

Od ponad dwóch lat jest refundowana forma semaglutydu we wstrzyknięciu. Wielu pacjentów odniosło z tego powodu korzyści?  

Tak, jednak zasady refundacji są tak skonstruowane, że ?nagradzamy? tymi lekami pacjentów, którzy już mają ?uszkodzony? cały organizm. Czekamy, aż choroba poczyni spustoszenia i podajemy leki dopiero, gdy pacjent z cukrzycą T2 i otyłością (BMI ?35 kg/m²), ma liczne czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego lub już uszkodzenia narządów np. jest po zawale, albo i jednocześnie  co najmniej od 6 miesięcyma poziom HbA1c jest powyżej 8%. Nasza wiedza mówi nam, że powinniśmy leczyć tak, by zatrzymać postęp choroby i nie dopuścić do takiego poziomu hemoglobiny glikowanej. To nawet pewna dyskryminacja pacjentów, gdyż ci, których stać na kupowanie analogów GLP-1, mają szansę żyć dłużej. Dobrze, że refundacja jest, to pewien początek, jednak obecnie mocno się ona kłóci z zaleceniami towarzystw diabetologicznych, które mówią, żeby leczyć jak najszybciej i jak najskuteczniej. Liczymy, że zasady refundacji zmienią się. Jest wiele danych potwierdzających kosztoefektywność tych leków, wydaje się, że ten argument powinien przeważyć. Obecnie mamy duży dyskomfort, że zasady refundacji nie przystają do zaleceń. Poza tym, gdy pokazujemy pacjentowi ścieżki leczenia, to zawsze musimy powiedzieć, że taki wariant jest dobry i zalecany, a taki ? po prostu tani. Deprymujące jest to, że pacjent musi podjąć decyzję, czy stać go na optymalne leczenie. 

Jeszcze kilka lat temu uważało się, że jeśli pacjent raz zaczął przyjmować insulinę, to nie jest już możliwe z niej zrezygnowanie. W przypadku analogów GLP-1 okazuje się to możliwe?  

Tak. Oczywiście, jeśli pacjent ma bardzo dużą dobową dawkę insuliny ? czyli ponad 100 j., to nie będzie łatwo z niej zrezygnować. U niektórych okazuje się to możliwe. Poprawa komfortu życia jest ogromna, nawet jeśli udaje się tylko zredukować liczbę wstrzyknięć insuliny i uprościć schemat terapii. Zdarza się także, taka sytuacja, kiedy nie mamy pewności, czy pacjent ma cukrzycę typu 1 czy typu 2, gdyż choroba została wykryta stosunkowo wcześnie, pacjent ma jeszcze stosunkowo wysoki poziom peptydu C, który pokazuje, czy trzustka pracuje i wydziela insulinę. Obecne zalecenia PTD mówią, że w przypadku takiego pacjenta, możemy zamiast insuliny podać leki, które ?oszczędzają? komórki beta, czyli np. analogi GLP-1.   

Rozmawiała: Katarzyna Pinkosz

Artykuł Dr hab. Katarzyna Cyganek: Na wczesnym etapie leczenia pacjentów z cukrzycą typu 2 świetnie może się sprawdzić doustna forma semaglutydu pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Każdy lekarz z niecierpliwością wyczekuje leków, które nie tylko okażą się skuteczne, ale też poprawią komfort życia pacjenta. Semaglutyd tak właśnie działa ? poza poprawą kontroli glikemii redukuje masę ciała  i masę tłuszczową w wyniku zmniejszania podaży kalorii, w tym hamowania apetytu. Ponadto zmniejsza ochotę na pokarmy wysokotłuszczowe. I co ważne, redukuje ryzyko sercowo-naczyniowe ? mówi dr n. med. Violetta Szostek-Gaweł, diabetolog.

Od dwóch miesięcy stosuje Pani u swoich pacjentów doustny semaglutyd i ? jak widzę po wpisach ? z powodzeniem. Pacjenci są bardzo zadowoleni z tej terapii, Pani chyba też?

Sądzę, że każdy lekarz z niecierpliwością wyczekuje leków, które nie tylko okażą się skuteczne, ale też poprawią komfort życia pacjenta. Mam ok. 1500 pacjentów na insulinoterapii i ok. 3 tys. na tabletkach. I widzę, że każdy z nich ma inne oczekiwania, inne potrzeby. I każdy, podobnie jak ja, wyczekuje tych jeszcze bardziej skutecznych i jeszcze bardziej pozwalających zapomnieć o chorobie. Mój pierwszy pacjent, któremu zaproponowałam leczenie semaglutydem, jest kierowcą TIR-a. Pierwszą receptę na ten lek wypisałam właśnie jemu, 15 października tego roku (2021). Miał dużą otyłość, przyjmował flozynę i metforminę, ale to okazało się dla niego za mało. Na nowy lek zareagował bardzo dobrze, ma ustabilizowaną glikemię, schudł. Ponadto, ponieważ bardzo boi się zastrzyków, tabletki są dla niego świetnym wyborem. Odpowiedź na lek była szybka, chory nie sygnalizował żadnych działań niepożądanych. Przy poprzedniej terapii za każdym razem, kiedy wyjeżdżał w trasę, bał się, że może wpaść w śpiączkę z powodu hipoglikemii. Teraz już się nie boi. Kiedy po tygodniu stosowania leku zadzwoniłam do niego, bo byłam ciekawa, jak się czuje, powiedział, że świetnie. I że nawet dwóch łyżek bigosu na raz nie potrafi przełknąć, bo już czuje się syty.

Ten lek tak właśnie działa, że poza poprawą kontroli glikemii ? poprzez zmniejszanie stężenia glukozy we krwi ? redukuje masę ciała. I co ważne, redukuje ryzyko sercowo-naczyniowe.

?Proszę mi pomóc, w mojej rodzinie występuje cukrzyca, wujek miał amputowane obie nogi przez cukrzycę. Ja mam już 30 kg nadwagi! Jak się dorwę do jedzenia, to chłonę tonami. Jak już miałam ułożoną dietę, to trzymałam się jej maksymalnie dwa tygodnie, potem dochodziło do dnia, kiedy chciałam zjeść wszystko, co miało czekoladę. Potrzebuję czegoś, co powstrzyma mnie przed napadami na jedzenie i przed cukrzycą?. To list od jednej z Pani pacjentek. Czy kwalifikuje się do leczenia semaglutydem?

U tej pacjentki cukrzyca została już stwierdzona, zatem dla niej to bardzo dobry lek. Warto podkreślić, jak ważne w leczeniu jest nawiązanie właściwej relacji pacjenta z lekarzem, tak by mógł on zrozumieć, dlaczego taka, a nie inna terapia została zastosowana.

Jaki jest mechanizm działania tego leku?

GLP-1, czyli lek, o którym mówimy, to fizjologiczny hormon o wielorakim działaniu w zakresie regulowania apetytu i stężenia glukozy oraz czynności układu sercowo-naczyniowego. Jego wpływ na stężenie glukozy i apetyt jest związany z receptorami GLP-1 znajdującymi się w trzustce i mózgu. Semaglutyd zmniejsza stężenie glukozy we krwi w sposób zależny od stężenia glukozy poprzez pobudzenie wydzielania insuliny i zmniejszenie wydzielania glukagonu, gdy stężenie glukozy we krwi jest duże. Mechanizm jego zmniejszania obejmuje również niewielkie opóźnienie we wczesnym poposiłkowym opróżnianiu żołądka. Podczas hipoglikemii semaglutyd zmniejsza wydzielanie insuliny, nie zaburzając wydzielania glukagonu. Mechanizm działania semaglutydu jest niezależny od drogi podania. Lek ten obniża masę ciała i masę tłuszczową w wyniku zmniejszania podaży kalorii, w tym hamowania apetytu. Ponadto zmniejsza ochotę na pokarmy wysokotłuszczowe.

Rozmawiała: Bożena Stasiak

Artykuł Dr n. med. Violetta Szostek-Gaweł: Czekałam na taki lek pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Wiosną 2021 r. zostały opublikowane wyniki badania z semaglutydem 2,4 mg, stosowanym raz w tygodniu u osób z otyłością. Okazało się, że pacjenci, którzy przyjmowali leczenie, oraz zmodyfikowali styl życia (dieta, aktywność fizyczna) stracili na wadze w ciągu niewiele ponad roku ponad 15 kg z wyjściowej masy ciała 105 kg. Tak skutecznych leków nie mieliśmy nigdy wcześniej ? mówi prof. dr hab. n. med. Leszek Czupryniak, kierownik Kliniki Diabetologii i Chorób Wewnętrznych WUM.

Jak wprowadzenie opłaty cukrowej, zwanej powszechnie ?podatkiem cukrowym?, sprawdza się w praktyce? Czy widać już pierwsze efekty? Można spodziewać się, że problem otyłości będzie mniejszy?

Tak, tylko nie stanie się to w ciągu 1-2 lat. Według wstępnych szacunków, miał przynosić ok. 3 mld zł rocznie, na razie w pierwszym półroczu było to ok. 250 mln zł, czyli można spodziewać się, że za ten rok będzie to ok. 0,5 mld zł. To mniej niż zakładano, jednak nadal całkiem sporo. Jeśli jednak te pieniądze nie spowodowałyby w najbliższej przyszłości zmniejszenia problemu otyłości, a przynajmniej wyhamowania narastania problemu, byłaby to pewna porażka i niedotrzymanie obietnic, jakie pojawiały się przy wprowadzaniu opłaty cukrowej.

Jak te pieniądze wydać, by zmniejszyć problem otyłości w Polsce?

Otyłość jest konsekwencją niewłaściwego stylu życia; aby jej zapobiegać, należałoby pomagać ludziom go zmienić. Styl życia kształtuje się w bardzo wczesnym okresie życia; dlatego tak ważna jest edukacja. Coraz częściej mówi się o konieczności wprowadzenia do szkół tzw. godziny wiedzy o zdrowiu: miejmy nadzieję, że uda się to zrealizować. Są zapowiedzi, że już od przyszłego roku szkolnego takie zajęcia mogłyby zostać wprowadzone. Kluczowym elementem takiej edukacji powinno być krzewienie wiedzy o zasadach właściwego żywienia.

Dla osób już chorujących na otyłość konieczne jest leczenie. Ważny jest styl życia, odpowiedni sposób odżywiania, większa aktywność fizyczna i jej ułatwianie. Na ostatnim zjeździe Amerykańskiego Towarzystwa Diabetologicznego pokazywano wyniki badań przeprowadzonych u osób, które deklarowały chęć zwiększenia aktywności fizycznej. Założono, że barierą jest konieczność wyjścia z domu, pójścia na siłownię, gdzie np. osoba z otyłością może czuć się niezręcznie, dlatego łatwiej byłoby jej ćwiczyć w domu. Opracowano instrukcję, jak powinien wyglądać trening wysoce intensywny, interwałowy, trwający pół godziny dziennie. Okazało się, że wiele osób chciało ćwiczyć w domu, jednak ich zapał szybko się zmniejszał. Jeśli jednak pacjent ćwiczył, mając na ręku opaskę, która monitorowała wysiłek i tętno, a dane trafiały do instruktora, który udzielał informacji, co jest wykonywane dobrze, a co należy poprawić, to skuteczność wykonywania ćwiczeń była znacznie wyższa. Takie działania przynoszą efekt. Być może więc potrzebny byłby ogólnopolski program, coś na kształt Narodowego Programu Aktywności Fizycznej? Reaktywacja dawnego programu red. Tomasza Hopfera ?Bieg po zdrowie?, tylko w skali ogólnopaństwowej?

Jak widać, dla osób, które deklarują chęć zwiększenia aktywności fizycznej, ważna jest informacja zwrotna: co zrobiły dobrze, co można by poprawić. Gdy regularnie ćwiczymy dłużej: miesiąc, dwa, trzy, zaczyna nam to sprawiać coraz większą przyjemność, kontynuujemy aktywność fizyczną. To bardzo ważne. Należałoby więc zaplanować różnego typu aktywności na poziomie ogólnospołecznym, aby osoby, które chcą poprawić swoją sprawność, zredukować masę ciała, miały to ułatwione. Do tego ważne są skuteczne leki dla chorych na otyłość, które już są; a w najbliższym czasie będzie ich jeszcze więcej.

Najważniejsze byłoby jednak, żeby pieniądze z opłaty cukrowej zostały przeznaczone faktycznie na działania związane z profilaktyką i leczeniem otyłości?

Takie są plany, warto, żeby faktycznie były one na to przeznaczone. Oczywiście myśląc o otyłości, warto też pamiętać o cukrzycy, która w większości przypadków jest powikłaniem otyłości. Można jednak powiedzieć, że chorzy na cukrzycę mają zapewnioną opiekę: są lekarze, poradnie diabetologiczne; organizacja leczenia cukrzycy może nie jest doskonała, jednak działa. Jeśli zaś chodzi o organizację leczenia otyłości, to praktycznie jej nie ma. Brakuje poradni leczenia otyłości, niewielu lekarzy zajmuje się leczeniem otyłości jako głównym obszarem swojej działalności.

Już od pewnego czasu mówi się o edukacji, o programie leczenia otyłości, o poradniach. Czy widać podejmowane pierwsze kroki?

Na razie okazało się, że wprowadzenie opłaty cukrowej spowodowało zmniejszenie ilości wypijanych słodkich napojów: to już jest widoczne w statystykach sprzedaży i to na pewno pozytywna zmiana. Nie wiadomo jednak, jak te pieniądze zostaną spożytkowane; w podejmowaniu działań na pewno przeszkodziła epidemia COVID-19. Najbardziej spójny program wykorzystania tych środków przygotowała Uczelnia Łazarskiego i zespół pracujący pod kierunkiem dr n. ekonom. Małgorzaty Gałązki-Sobotki. Pewne koncepcje wydatkowania celowego tych środków są już gotowe, na pewno jednak nad całością programu i koncepcją musi popracować Ministerstwo Zdrowia. Sądzę, że warto byłoby, żeby minister zdrowia powołał grupę roboczą, która dopracowałaby ten program, żeby mógł zacząć być wdrażany.

Wspomniał Pan, że są już leki, które leczą otyłość. Ogromne nadzieje są wiązane z analogami GLP-1. Są one dobrze znane diabetologom, stosowane w leczeniu cukrzycy. Jakie zastosowanie miałyby analogi GLP-1 w leczeniu otyłości?

Powiem wprost: kluczowe. Analogi GLP-1 zmienią sposób leczenia otyłości; tak jak zmieniły już sposób leczenia cukrzycy. Jeden z tych leków jest już zarejestrowany w leczeniu otyłości (liraglutyd 3 mg); należy podawać go w iniekcjach podskórnych raz dziennie. Wiosną 2021 r. zostały opublikowane wyniki badania z semaglutydem 2,4 mg, stosowanym raz w tygodniu u osób z otyłością (obecnie semaglutyd w dawce 1 mg/ tydzień jest stosowany z powodzeniem w terapii cukrzycy, gdzie poza dobrym wyrównaniem glikemii obserwuje się równoczesną redukcję masy ciała). Okazało się, że pacjenci, którzy przyjmowali leczenie, oraz zmodyfikowali styl życia (dieta, aktywność fizyczna) stracili na wadze w ciągu niewiele ponad roku ponad 15 kg z wyjściowej masy ciała 105 kg. Tak skutecznych leków nie mieliśmy nigdy wcześniej.

Tempo utraty masy ciała przy przyjmowaniu analogów GLP-1 jest stopniowe, co również jest korzystne. Leki są dobrze tolerowane, główny problem to są pojawiające się nudności w początkowym okresie leczenia. GLP-1 (glukagonopodobny peptyd 1) to hormon wydzielany przez przewód pokarmowy w odpowiedzi na posiłek, informuje cały organizm, że właśnie został spożyty pokarm. W cukrzycy mamy najnowsze preparaty, które podajemy raz w tygodniu, w zastrzyku podskórnym: lek wyrównuje poziom cukru, pomaga zmniejszyć masę ciała. U osób otyłych ?oszukuje? organizm, który dostaje informację, że coś zjedliśmy.

Mimo wyższej dawki podawanej w tych najnowszych badaniach w otyłości nie były widoczne działanie uboczne?

Najczęstszym objawem niepożądanym były nudności ? ponad 40 proc. osób w początkowej fazie leczenia skarży się na nudności, rzadziej zdarzają się wymioty lub biegunki (lek wpływa na motorykę przewodu pokarmowego), ale objawy te ustępują w miarę upływu czasu, a z przyjmowania leku zrezygnowało mniej niż 5 proc. badanych. Lek musi być stosowany w sposób ciągły, na pewno co najmniej przez kilka lat, o ile nie przez całe życie. Jak na razie został on zarejestrowany w czerwcu br. w leczeniu otyłości w USA; sądzę, że na początku przyszłego roku będzie zarejestrowany w Europie. Jest podawany raz w tygodniu, w przyszłym roku ma też pojawić się lek w tabletkach.

GLP-1 to hormon, który daje znak całemu organizmowi, że coś zjedliśmy. Pacjenci przyjmujący lek często opowiadają, że choć nadal dużo nakładają sobie na talerz, to nie kończą posiłku, nie podjadają między posiłkami. Niedawno jeden z pacjentów powiedział mi, że ?oczy jedzą?: nadal nakłada sobie dużą porcję, ale zjada tylko połowę. Inna pacjentka, która ma bardzo stresującą pracę i ?zajadała? stres, powiedziała, że odzyskała kontrolę nad życiem, nie je non stop.

Analogi GLP-1 to nowe leki, zwłaszcza w leczeniu otyłości, dlatego jeszcze dużo o nich nie wiemy. Wiemy jednak, że są bezpieczne, ponieważ w leczeniu cukrzycy stosujemy je od 2005 r., i są bardzo skuteczne. Sukces tych leków tak naprawdę nas zaskoczył. Zostały one opracowane do leczenia cukrzycy, miały poprawiać wyrównanie poziomu cukru we krwi. Nikt nie spodziewał się, że będą działały, i to tak skutecznie, również w leczeniu otyłości bez cukrzycy.

Rozmawiała: Katarzyna Pinkosz

Artykuł Prof. Leszek Czupryniak: Analogi GLP-1 zmienią sposób leczenia otyłości pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

W algorytmach leczenia analogi GLP-1 są zalecane dla chorych na cukrzycę z chorobami układu krążenia, ponieważ wyniki badań pokazały, że zmniejszają ryzyko sercowo-naczyniowe ? mówi prof. Leszek Czupryniak, kierownik Kliniki Diabetologii i Chorób Wewnętrznych WUM.

Jakie jest dziś miejsce analogów GLP-1 w leczeniu cukrzycy? Te leki pojawiły się stosunkowo niedawno, wydaje się jednak, że ich stosowanie przesuwa się na wcześniejsze etapy leczenia?

Ta grupa leków okazała się znakomita w leczeniu cukrzycy, ponieważ jest właściwie pozbawiona wad i istotnych czynników niepożądanych, za to ich stosowanie przynosi szereg korzyści.

GLP-1 jest hormonem wydzielanym przez jelito cienkie, po spożyciu posiłku. Mózg i żołądek dostają sygnał, że coś zjedliśmy, trzustka dostaje sygnał, że musi wydzielić insulinę. Jednak wydzielanie insuliny regulowane przez GLP-1 jest ściśle glukozozależne, to znaczy: najpierw musi zacząć rosnąć glikemia, dopiero wtedy komórki beta trzustki reagują na GLP-1 i wydzielają insulinę. Kiedy glikemia spada, wraca do stanu międzyposiłkowego, to wtedy GLP-1 przestaje oddziaływać na komórki trzustki i insulina nie jest wydzielana. Tak więc te leki nie są w stanie wywołać hipoglikemii, ponieważ stymulują wydzielanie insuliny tylko wówczas, gdy stężenie cukru jest podwyższone. Już w pierwszych badaniach klinicznych analogów GLP-1 było widać, że siła ich działania jest taka jak insuliny, jednak w odróżnieniu od niej nie powodują niedocukrzeń, a w dodatku pacjenci mogą schudnąć. Wtedy zaczęto te leki rozwijać.

Pierwszy agonista receptora GLP-1 pojawił się w 2005 roku (eksenatyd), trzeba go było podawać dwa razy dziennie. Był jednak źle tolerowany przez pacjentów, często mieli nudności, wymioty. Następnie pojawił się liraglutyd, podawany raz dziennie. Kolejnym krokiem było wprowadzenie leku, który podawało się raz w tygodniu (dulaglutyd), a następnie pojawił się podobnie podawany semaglutyd. Jest on najnowszym preparatem z tej grupy, podaje się go raz w tygodniu. Semaglutyd bardzo szybko wyrównuje poziom glikemii, najsilniej z analogów GLP-1 redukuje masę ciała, w większym stopniu niż inne leki. Jest też w toku rejestracji do leczenia otyłości bez towarzyszącej cukrzycy.

Co ciekawe, początkowo ta grupa leków była otoczona podejrzliwością: badania na zwierzętach sugerowały, że mogą one zwiększać ryzyko raka rdzeniastego tarczycy z komórek C, raka trzustki, ostrego zapalenia trzustki, nasilać przewlekłe zapalenie trzustki: to wszystko nie potwierdziło się w kolejnych dużych badaniach. Przez moment podejrzewano, że semaglutyd może zwiększać ryzyko postępu retinopatii. Gdy jednak dokładnie przebadano pacjentów, okazało się, że faktycznie u nielicznych nastąpił postęp retinopatii, jednak powodem było to, że dzięki zastosowaniu tego leku bardzo szybko wyrównało się u nich stężenie cukru we krwi, a w przypadku osób, które mają zmiany na dnie oka, nie można go obniżać zbyt szybko.

Analogi GLP-1 nie tylko obniżają poziom glikemii, ale mają też działanie plejotropowe. Na czym ono polega?

Codziennie widzimy ich pozytywne wielokierunkowe działania u pacjentów: obniżają stężenie glukozy we krwi, a także masę ciała. Chorzy na cukrzycę, którzy je przyjmują, tracą apetyt. Jak na razie w Polsce są to leki refundowane tylko dla chorych z cukrzycą typu 2, wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym (lub chorobą sercowo-naczyniową) i BMI powyżej 35. Niezwykle istotne jest to, że analogi GLP-1 zmniejszają też ryzyko sercowo-naczyniowe. Podobnie jak flozyny, choć w innym mechanizmie. Zmniejszają ryzyko zgonów kardiologicznych, działają antymiażdżycowo, a także korzystnie na nerki, hamując postęp przewlekłej choroby nerek.

Jakie jest ich miejsce w zaleceniach Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego?

Coraz większe, i gdyby nie bariera cenowa, to proponowalibyśmy te leki pacjentom bardzo szeroko i na bardzo wczesnym etapie rozwoju cukrzycy. Semaglutyd jest w trakcie rejestracji w leczeniu otyłości, która niemal zawsze wyprzedza cukrzycę typu 2, dlatego nie ma powodu, żeby stosować go na późnym etapie rozwoju cukrzycy. W algorytmach leczenia analogi GLP-1 są zalecane dla chorych na cukrzycę z chorobami układu krążenia, ponieważ wyniki badań pokazały, że zmniejszają ryzyko sercowo-naczyniowe. Okazało się jednak, że na stosowaniu tych leków zyskują także pacjenci, którzy nie mają chorób sercowo-naczyniowych. Obecnie są one zalecane także dla chorych wysokiego ryzyka powikłań, warto jednak pamiętać, że każda osoba z cukrzycą jest osobą wysokiego ryzyka sercowo-naczyniowego.

W drabinie terapeutycznej analogi GLP-1 przesuwają się coraz bliżej jej początku. W naszych zaleceniach mówimy, że osoby, które do tej pory nie były leczone farmakologicznie, a już mają chorobę układu krążenia (albo jej wysokie ryzyko), powinny od razu otrzymać metforminę oraz agonistę receptora GLP-1 albo inhibitor SGLT2. Czyli w przypadku tych chorych nowe leki powinno się podawać razem z metforminą, od początku leczenia. Gdy pacjent jest mocno otyły, preferujemy agonistę receptora GLP-1 ? wpływa on znacznie bardziej na redukcję masy ciała niż flozyny. Należy się spodziewać, że w przyszłości te leki znajdą się w zaleceniach na jeszcze wcześniejszym etapie: przed rozpoznaniem cukrzycy i będzie je można stosować już w otyłości, zanim pojawi się cukrzyca.

Jak na razie poleca się ich stosowanie, gdy metformina okazała się niewystarczająca lub równolegle z metforminą, jeśli pacjent ma chorobę sercowo-naczyniową lub jej wysokie ryzyko. Kiedy jednak preferuje się analogi GLP-1, a kiedy flozyny?

Leki te różnią się sposobem podania, ponieważ flozyny są w tabletkach, a analogi GLP-1 w zastrzykach. Jeśli jednak zastrzyk podaje się raz w tygodniu (a tak jest w przypadku semaglutydu i dulaglutydu), to nie jest to uciążliwe, wielu pacjentów wręcz preferuje taką drogę podania. Ja sięgam po analogi GLP-1 w przypadku gdy cukrzycy typu 2 towarzyszy znaczna otyłość. Jeśli chory ma niewydolność serca, to częściej przepisuję flozyny, a gdy ma zaawansowaną niewydolność nerek, najbezpieczniej jest zalecać kanagliflozynę, którą można stosować nawet do momentu rozpoczęcia dializ lub przeszczepienia nerek. Jednak również analogi GLP-1 można stosować przy niewydolności nerek: mają rejestrację do stosowania przy filtracji kłębuszkowej na poziomie 15 (eGFR 15).

Dzięki stosowaniu analogów GLP-1 pacjenci chorzy na cukrzycę chudną, a przecież wcześniej wielu z nich stosowało różne diety, bez efektu. Czy fakt, że dzięki stosowaniu analogów GLP-1 tracą masę ciała, przyczynia się do ich większej motywacji, by zdrowiej się odżywiać, więcej się ruszać?

Oczywiście. Te leki powinny być stosowane równolegle z postępowaniem niefarmakologicznym, czyli właściwym odżywianiem i aktywnością fizyczną. Wielu pacjentów próbowało się odchudzać wielokrotnie już wcześniej, a teraz faktycznie czują, że chudną. Niedawno przyszedł do mnie 29-letni pacjent, który w ciągu roku pandemii przytył 20 kg: pracuje w domu, mniej się rusza. Zaleciłem mu semaglutyd (bez refundacji, gdyż nie spełniał kryteriów) . W ciągu 2 miesięcy schudł 12 kg. Nie ma drugiego tak skutecznego leku, jeśli chodzi o utratę masy ciała. Oczywiście niektórzy pacjenci chudną bardziej, inni mniej, jednak generalnie redukują masę ciała (pod warunkiem że przez cały czas przyjmują lek). A jednocześnie obniża on im stężenie cukru we krwi, działa korzystnie na serce i nerki.

Wspomniał Pan, że analogi GLP-1 są refundowane tylko dla niewielkiej grupy pacjentów, z BMI powyżej 35. Warto jednak, by chorzy dostawali takie leczenie już na wcześniejszym etapie?

Tak, nie ma co czekać, aż będą mieli bardzo źle wyrównaną cukrzycę albo staną się bardzo otyli. Powinno się podawać je wcześniej. Jeśli chodzi o analogi GLP-1, to muszę powiedzieć, że zalecam je bardzo często, częściej jako leczenie nierefundowane. Jest wielu pacjentów, którym taka terapia może pomóc.

Nierzadko pacjenci sami pytają o takie leczenie, dowiadując się od innych chorych, że te leki pozwalają wyrównać stężenie cukru i schudnąć. Dobrze, że znalazły się w refundacji jeszcze przed pandemią COVID-19, przynajmniej dla tych najbardziej zagrożonych pacjentów.

Rozmawiała Katarzyna Pinkosz

Artykuł Prof. Leszek Czupryniak: Nie ma co czekać z podawaniem analogów GLP-1 pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Bagsv?rd, Dania ? Firma Novo Nordisk ogłosiła decyzję dotyczącą wejścia semaglutydu (doustna formulacja długodziałającego analogu GLP-1 podawana raz na dobę) podawanego w dawce 14 mg doustnie w III fazę rozwoju w terapii Alzheimera. Decyzję podjęto na podstawie oceny danych GLP-1 pochodzących z modeli przedklinicznych, badań prowadzonych w warunkach rzeczywistej praktyki klinicznej, analizy post-hoc danych z dużych badań klinicznych analizujących sercowo-naczyniowe punkty końcowe, a także z rozmów prowadzonych z przedstawicielami urzędów rejestracyjnych.

Firma Novo Nordisk zamierza rozpocząć badanie rejestracyjne fazy IIIA obejmujące około 3700 osób z wczesną postacią choroby Alzheimera. Badanie rozpocznie się planowo w pierwszej połowie 2021 r., a jego celem będzie ocena skuteczności i bezpieczeństwa semaglutydu podawanego raz na dobę doustnie w porównaniu z placebo. Czas trwania głównego okresu leczenia wyniesie około dwóch lat.

?Jako firma dążymy do znalezienia odpowiedzi na niezaspokojone potrzeby medyczne obserwowane w ciężkich chorobach przewlekłych, dlatego też jesteśmy zadowoleni z rozpoczęcia III fazy rozwoju semaglutydu w terapii choroby Alzheimera? ? powiedział Mads Krogsgaard Thomsen, wiceprezes wykonawczy i dyrektor ds. badań w firmie Novo Nordisk. ?Już od kilku dziesięcioleci trwają poszukiwania metod leczenia choroby Alzheimera, jednak jak dotychczas te wysiłki nie przyniosły znaczących rezultatów. Ze względu na rosnące, niezaspokojone potrzeby i coraz większą ilość danych naukowych wskazujących na potencjalną rolę GLP-1, ocenimy korzyści wynikające z doustnego leczenia semaglutydem w chorobie Alzheimera.

O chorobie Alzheimera

Choroba Alzheimera jest szybko rosnącym problem zdrowia publicznego, negatywnie wpływającym na życie pacjentów oraz ich rodzin. Ponadto Alzheimer  stanowi znaczący i coraz większy problem społeczno-ekonomiczny. Zgodnie z danymi szacunkowymi na całym świecie na wczesną postać choroby Alzheimera (łagodne zaburzenia poznawcze i etap łagodnego otępienia) choruje około 70?100 milionów osób.

O danych z modeli przedklinicznych, rzeczywistej praktyki klinicznej i analizy post-hoc

W badaniach na zwierzętach podkreślono kluczowe efekty działania GLP-1 istotne dla leczenia choroby Alzheimera, w tym poprawa pamięci i zmniejszenie akumulacji fosforylowanego białka tau. W szczególności pokazano, że semaglutyd zmniejsza zapalenie, co może wpływać na funkcje poznawcze i funkcjonowanie pacjenta.

Dodatkowo na podstawie danych z rzeczywistej praktyki klinicznej pochodzących z dwóch krajowych, duńskich rejestrów, amerykańskiej bazy wniosków administracyjnych Truven i amerykańskiej bazy FDA FAERS potwierdzono potencjalną zależność między niższym ryzykiem rozwoju otępienia i leczeniem GLP-1.

W analizie post-hoc danych pochodzących z przeprowadzonych przez Novo Nordisk trzech dużych badań oceniających sercowo-naczyniowe punkty końcowe (LEADER, SUSTAIN 6 i PIONEER 6) obejmujących 15 820 pacjentów z cukrzycą typu 2 (mediana obserwacji klinicznej wynoszącej 3,6 roku) otępienie rozpoznano łącznie u 47 osób, z czego u 32 w grupie placebo i 15 w grupie GLP-1 (liraglutyd lub semaglutyd). Odsetek pacjentów rozwijających otępienie został statystycznie znamiennie obniżony o 53% na korzyść GLP-1.

O semaglutydzie

Doustny semaglutyd (7 i 14 mg) jest zarejestrowany w Stanach Zjednoczonych, UE i Japonii jako leczenie uzupełniające dietę i aktywność fizyczną stosowane w celu poprawy kontroli glikemii u dorosłych z cukrzycą typu 2.

Założona w 1923 r. Novo Nordisk jest wiodącą, globalną firmą działającą w obszarze ochrony zdrowia, której siedziba główna znajduje się w Danii. Naszym celem jest wprowadzanie zmian umożliwiających pokonanie cukrzycy oraz innych ciężkich chorób przewlekłych, takich jak otyłość i rzadkie choroby hematologiczne czy endokrynologiczne. Dążymy do tego dzięki wprowadzaniu pionierskich, przełomowych rozwiązań naukowych, rozszerzaniu dostępu do naszych leków i pracy nad profilaktyką i radykalnym leczeniem danej choroby. Novo Nordisk zatrudnia około 44000 osób w 80 krajach na świecie, a produkty firmy są dostępne na rynku w 170 państwach. Akcje serii B spółki Novo Nordisk są notowane na giełdzie Nasdaq Copenhagen (Novo-B). Amerykańskie kwity depozytowe (ADR) spółki są notowane na Nowojorskiej Giełdzie Papierów Wartościowych (NVO). Więcej informacji o Novo Nordisk można znaleźć na stronie novonordisk.com, Facebook, Twitter, LinkedIn, YouTube.

Artykuł Novo Nordisk ogłasza wejście doustnego semaglutydu w III fazę rozwoju w terapii Alzheimera pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Z prof. Leszkiem Czupryniakiem, kierownikiem Kliniki Diabetologii i Chorób Wewnętrznych WUM, oraz prof. Krzysztofem Narkiewiczem, kierownikiem Katedry Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii Gdańskiego Uniwersytetu MEDYCZNEGO, rozmawia Katarzyna Pinkosz.

Medycyna często patrzy na chorego, ?kawałkując? go: ma chore serce, więc powinien zająć się nim kardiolog; ma chorą trzustkę i cukrzycę, a więc jest pod opieką diabetologa. Czy serce i trzustka mają ze sobą coś wspólnego? Gdy choruje trzustka, zacznie też chorować serce? I odwrotnie: gdy zachoruje serce, to pojawią się też problemy z trzustką?

Prof. Leszek Czupryniak: W trakcie sekcji zwłok najczęściej widoczne są dwie choroby trzustki ? rak (widoczny jest guz) i przewlekłe zapalenie trzustki (widoczne są torbiele, zwłóknienie i zwapnienie trzustki lub ewentualnie jej znaczący zanik po wielu latach trwania zapalenia). Często zarówno rakowi trzustki, jak i jej przewlekłemu zapaleniu towarzyszy cukrzyca. Ona z kolei uszkadza układ krążenia, w tym i serce. A zatem rzeczywiście to prawda: poprzez skomplikowany mechanizm, gdy zaczyna chorować trzustka, to może również dojść do rozwoju chorób serca.

Prof. Krzysztof Narkiewicz: Serce i trzustka mają ze sobą wiele wspólnego i dotyczy to zarówno cukrzycy typu 1, jak i cukrzycy typu 2. W dodatku ten związek jest dwustronny, to znaczy: zarówno cukrzyca ma wpływ na choroby układu sercowo-naczyniowego, jak i choroby układu krążenia mają związek z cukrzycą. Istnieje wiele wspólnych mechanizmów dla cukrzycy oraz dla chorób układu krążenia. Są to przede wszystkim wspólne czynniki ryzyka: m.in. nadwaga, otyłość, brak ruchu, nieodpowiedni sposób odżywiania się. Mają one wpływ zarówno na pojawienie się cukrzycy, jak i chorób układu krążenia. Istnieją też wspólne mechanizmy patofizjologiczne dla cukrzycy i dla chorób układu krążenia, m.in. insulinooporność. Wiemy, że wiele osób z chorobami krążenia ma insulinooporność. Z czasem może to u nich doprowadzić do rozwoju cukrzycy.

Cukrzyca na pewno ma wpływ na pojawienie się chorób układu krążenia. Jednak również choroby układu krążenia mogą zwiększać ryzyko rozwoju cukrzycy. Osoby w wieku młodszym lub średnim z nadciśnieniem tętniczym, nawet jeśli ich masa ciała jest prawidłowa, mają około dwukrotnie wyższe ryzyko rozwoju zaburzeń metabolicznych w przyszłości. Relacja między chorobami układu krążenia a cukrzycą jest więc dwukierunkowa.

Dlaczego u osób szczupłych, ale z nadciśnieniem tętniczym, istnieje większe ryzyko rozwinięcia się cukrzycy?

Prof. Krzysztof Narkiewicz: Uważa się, że te osoby mają większą insulinooporność, która może się nasilać i predysponować do cukrzycy. Zaburzenia układu autonomicznego mogą przyczyniać się do rozwoju zaburzeń metabolicznych, być może więc osoby, które mają nadciśnienie tętnicze i choroby układu krążenia, mają zwiększoną aktywność układu współczulnego i układu adrenergicznego. Uważa się, że jeżeli jest duża aktywność układu współczulnego, duży opór obwodowy, może to powodować również wystąpienie insulinooporności. Jak widać, są pewne przesłanki, by twierdzić, że choroby układu krążenia mogą predysponować do wystąpienia cukrzycy.

Dlatego lekarze powinni zwracać większą uwagę na osoby, które już mają nadciśnienie. Jest to grupa zwiększonego ryzyka rozwoju cukrzycy. Wcześniej stosowane leki to ryzyko jeszcze potęgowały, np. połączenia starszej generacji diuretyków ze starszej generacji beta-blokerami. Dodatkowo osoby mające większe nadciśnienie tętnicze, mają też większą predyspozycję do rozwoju innego czynnika ryzyka, który ma związek z cukrzycą, a mianowicie zespołu bezdechu obturacyjnego. W przypadku pojawienia się zespołu bezdechu obturacyjnego, chory ma tendencję do przyrostu masy ciała. Jeśli przyrost masy ciała będzie duży, to tworzy się błędne koło ? pacjent ma wyższe ciśnienie tętnicze i większe ryzyko zaburzeń gospodarki węglowodanowej oraz wystąpienia cukrzycy.

Panie Profesorze, czy ma Pan pacjentów, u których najpierw została zdiagnozowana choroba serca, a potem kardiolog wysłał chorego do diabetologa?

Prof. Leszek Czupryniak: Zdecydowanie tak. W przypadku takich chorych w codziennej pracy lekarskiej mamy do czynienia najczęściej z dwiema sytuacjami. Pierwsza: pacjent mógł od dawna chorować na cukrzycę, ale nie była ona rozpoznana i pierwszym jej objawem jest choroba serca czy układu krążenia (np. zawał serca czy choroba wieńcowa). Wówczas rzeczywiście diagnozę stawia kardiolog, ale tak naprawdę problemy kardiologiczne były powikłaniem nierozpoznanej i nieleczonej cukrzycy. Druga sytuacja: na serce chorują też osoby bez cukrzycy, jednak wiele czynników ryzyka chorób serca i cukrzycy jest tożsamych ? wiek, nadwaga, niska aktywność fizyczna, depresja. Dlatego od kardiologa trafia się do diabetologa; często to tylko kwestia czasu.
Wciąż zdarza się, że cukrzyca jest rozpoznawana dopiero wtedy, gdy chory ma zawał?

Prof. Leszek Czupryniak: Oczywiście, gdyż cukrzyca typu 2 przez długi czas nie daje żadnych objawów klinicznych. A nawet jeżeli już one występują (wzmożone pragnienie, wzmożone oddawanie moczu, senność, niezamierzona utrata masy ciała), to często są lekceważone, zwłaszcza przez mężczyzn. A zawału już nie da się zlekceważyć ani przeoczyć. Jest to jednak już bardzo zaawansowane powikłanie naczyniowe cukrzycy. Rozpoznanie cukrzycy w takiej sytuacji jest w pewnym sensie porażką współczesnej medycyny, zarówno nas, lekarzy, jak i chorego ? że nie udało się choroby rozpoznać wcześniej i zapobiec zawałowi. Dlatego tak ważne są regularne badania kontrolne poziomu cukru we krwi u wszystkich osób po 45. roku życia.

Osoby chore na cukrzycę częściej chorują na serce?

Prof. Krzysztof Narkiewicz: Zdecydowanie tak. Nawet 2-3 razy częściej choroby serca występują u pacjentów z cukrzycą niż u osób z prawidłową tolerancją węglowodanów. Cukrzyca zwiększa ryzyko wystąpienia zmian w sercu: przerostu mięśnia lewej komory serca, niewydolności serca, choroby wieńcowej. Tacy pacjenci mają większe ryzyko wystąpienia zmian w małych i dużych naczyniach, łącznie z aortą, a także zwiększone ryzyko wystąpienia udaru. Jeśli pacjent jest po udarze mózgu i ma nadciśnienie tętnicze, to ryzyko zwiększa się nawet 3-4 razy. Cukrzyca zwiększa też ryzyko wystąpienia przewlekłej choroby nerek oraz zmian w mikrokrążeniu na dnie oka. Ponadto jest większe ryzyko zmian w naczyniach centralnego układu nerwowego, pojawienia się demencji, upośledzenia funkcji poznawczych.

Czy jeśli chory ma zarówno nadciśnienie, jak i cukrzycę, to choruje na nadciśnienie ciężej niż osoba, która ma tylko nadciśnienie?

Prof. Krzysztof Narkiewicz: Najczęściej wtedy nadciśnienie tętnicze jest trudniejsze do leczenia, ponieważ u pacjenta wcześniej występuje wtedy znaczne sztywnienie naczyń. Nadciśnienie u chorych z cukrzycą może mieć bardziej niekorzystny wpływ na układ krążenia niż u osób z prawidłową tolerancją węglowodanów. Należy stosować więcej leków, żeby uzyskać ten sam efekt obniżenia ciśnienia tętniczego. Uważa się, że średnio potrzeba jednego leku więcej u osoby z cukrzycą niż u osoby z prawidłową tolerancją glukozy, żeby otrzymać ten sam efekt. Leczenie jest więc trudniejsze. Również jeśli chory ma cukrzycę i inne choroby serca i naczyń, to ich przebieg przebiega ostrzej. Np. choroba wieńcowa może dotyczyć większej liczby naczyń, przebiegać gwałtowniej, blaszka miażdżycowa może być bardziej niestabilna. Również w przypadku niewydolności serca rokowania są gorsze.

Każdy chory na cukrzycę jest zagrożony chorobą serca? Czy są pacjenci mniej i bardziej narażeni?

Prof. Leszek Czupryniak: Tu nie ma wyjątków. Cukrzyca zwiększa ryzyko chorób serca 3-5-krotnie, zwiększa też ryzyko zgonu z przyczyn kardiologicznych. Różnice są jedynie w indywidualnym poziomie ryzyka. Jeżeli u chorego występuje wiele czynników ryzyka chorób układu krążenia, takich jak choroby układu krążenia w rodzinie, nadwaga, palenie papierosów, siedzący tryb życia, zaburzenia lipidowe ? wówczas to ryzyko jest bardzo wysokie. U osób szczuplejszych, niepalących, aktywnych fizycznie to ryzyko jest mniejsze, ale również obecne.

Chorzy na cukrzycę typu 1 często prowadzą bardzo zdrowy tryb życia, także uprawiają sport. Czy w ich przypadku również mimo to rośnie ryzyko chorób serca i naczyń?

Prof. Krzysztof Narkiewicz: Tak, ponieważ wyzwaniem dla nich jest uzyskanie dobrego wyrównania glikemii; pomimo niewątpliwego postępu, trudno jest zawsze osiągnąć idealny poziom cukru.

U pacjentów zdarzają się zarówno incydenty hiperglikemii, jak i hipoglikemii, czyli niedocukrzenia. Osoby z cukrzycą typu 1 mają też większe ryzyko choroby nerek ? na skutek uszkodzeń małych naczyń krwionośnych. W takim przypadku choroba nerek jest głównym mechanizmem odpowiedzialnym za rozwój chorób krążenia w kolejnym etapie.

Co w takim razie może zrobić chory na cukrzycę, by chronić serce?

Prof. Krzysztof Narkiewicz: Przede wszystkim należy dbać o kontrolę samej glikemii. Na pewno chorzy na cukrzycę powinni robić wszystko, co jest możliwe w zakresie modyfikacji stylu życia, aktywności fizycznej, redukcji masy ciała itd. Muszą kontrolować inne czynniki ryzyka, jak ciśnienie tętnicze, poziom lipidów. Te rzeczy są kluczowe w kwestii redukcji ryzyka chorób sercowo–naczyniowych w przypadku występowania cukrzycy. Ważne jest również to, żeby przyjmować nowoczesne leki. Niestety, nie są one w Polsce refundowane, mimo że mają udokumentowane korzyści, jeśli chodzi o obniżanie ryzyka sercowo-naczyniowego. Dla wielu chorych są dziś niestety nieosiągalne, ze względu na cenę.

Prof. Leszek Czupryniak: Działania powinny iść w trzech kierunkach. Po pierwsze: prowadzenie zdrowego trybu życia, czyli np. rzucenie palenia papierosów, schudnięcie co najmniej o kilka kilogramów. Po drugie: przyjmowanie leków zmniejszających ryzyko wystąpienia chorób serca, czyli np. statyn obniżających poziom cholesterolu. Po trzecie: stosowanie takich leków przeciwcukrzycowych, które zmniejszają ryzyko sercowo-naczyniowe. Jeśli chodzi o leki przeciwcukrzycowe, to obecnie bardzo obszerny i szeroko dyskutowany temat. Dysponujemy dwiema grupami leków o udowodnionym korzystnym wpływie na choroby serca. Pierwsza to leki doustne, inhibitory SGLT-2 (flozyny), które obniżają glikemię, wywołując cukromocz. Razem z cukrem wydalany jest z moczem sód, co zmniejsza objętość krwi krążącej i obniża ciśnienie tętnicze. Dochodzi też do pewnych zmian w wydzielaniu niektórych hormonów (np. glukagonu, który działa korzystnie na mięsień sercowy) i metabolizmie tłuszczów (powstaje więcej związków ketonowych, którymi ?żywią się? komórki serca). W ten złożony sposób flozyny poprawiają czynność mięśnia sercowego i przedłużają życie, przede wszystkim u osób z cukrzycą i przebytym zawałem serca, z niewydolnością serca. Warto podkreślić, że flozyny ? dzięki swym właściwościom kardioprotekcyjnym ? są traktowane w zaleceniach wielu diabetologicznych towarzystw naukowych jako jedne z najbardziej podstawowych grup leków przeciwcukrzycowych.

Druga grupa leków zmniejszających ryzyko sercowo-naczyniowe w cukrzycy to agoniści receptora GLP-1, leki podawane w iniekcjach podskórnych.

Mechanizm działania GLP-1 nie jest jeszcze wyjaśniony do końca, ale również potwierdzone jest korzystne działanie na śródbłonek naczyń krwionośnych, pozytywny efekt na klasy lipidów oraz ciśnienie krwi. Ponadto przyczynia się do obniżania masy ciała.

Udowodnioną skuteczność w zapobieganiu powikłaniom sercowo-naczyniowym wśród analogów GLP-1 mają dwa leki ? liraglutyd i semaglutyd, podobnie jak i dwa w przypadku inhibitorów SGLT-2 ? empagliflozyna i kanagliflozyna.

Artykuł Serce z trzustką połączone pochodzi z serwisu Świat Lekarza.