Z wielu moich rozmów z okulistami z całego świata wynika, że osiągnięcia polskiej okulistyki należą do czołówki europejskiej i światowej. Programy lekowe, brak limitów, jeśli chodzi o operacje, operacje w trybie jednodniowym – te zmiany są zgodne z najnowszymi światowymi standardami – mówi prof. dr hab. Robert Rejdak, prezes Stowarzyszenia Chirurgów Okulistów Polskich.

Co ważnego wydarzyło się w ciągu ostatniego roku, od poprzedniego Zjazdu Stowarzyszenia Chirurgów Okulistów Polskich (SCOP)?

Stowarzyszenie Chirurgów Okulistów Polskich jest w okresie intensywnego rozwoju; prowadzimy szereg inicjatyw edukacyjno-naukowych. W tym roku odbyła się m.in. VII Konferencja Ophthalmology Journal „Nowości w okulistyce – Update in ophthalmology” w Lublinie, z udziałem ok. 400 okulistów z ponad 10 krajów, pod patronatem SCOP. Odbywały się również liczne spotkania lokalne, związane z powołaniem regionalnych oddziałów SCOP – m.in. oddziału dolnośląskiego (przewodniczącą została dr Ewą Fluder), wielkopolskiego (przewodnicząca dr Magdalena Gaca-Wysocka), podlaskiego (przewodnicząca dr hab. Joanna Konopińska), łódzkiego (przewodnicząca prof. Zofia Nawrocka) oraz lubelskiego (przewodnicząca prof. Katarzyna Nowomiejska).

Prowadziliśmy też szereg szkoleń online dotyczących zmian w organizacji programów lekowych już funkcjonujących, a także nowego programu leczenia zapaleń błony naczyniowej i obrzęku plamki w przebiegu zapaleń błony naczyniowej. Prowadziliśmy również szkolenia rezydentów (pod kierunkiem prof. Joanny Wierzbowskiej). Na każdym ze spotkań stacjonarnych przeprowadzaliśmy kursy, podczas których eksperci dzielili się wiedzą z młodszymi kolegami.

Stowarzyszenie Chirurgów Okulistów Polskich nadaje również patenty Liderów Innowacyjności. W tym roku otrzymają je: prof. Axel Petzold, neurolog z Moorfields Eye Hospital w Londynie, oraz prof. Maciej Wojtkowski – za wybitne osiągnięcia w dziedzinie innowacji w medycynie i okulistyce. Staramy się co roku wyróżnić naukowca z Polski i z zagranicy. Uroczyście wręczymy Nagrody Liderów Innowacyjności podczas III zjazdu SCOP w Jachrance.

Jakie najważniejsze dla okulistów tematy będą poruszane podczas Zjazdu w Jachrance?

Będziemy podsumowywać i prezentować nowości w okulistyce. Bardzo ważna jest sesja „Trudne pytania”; dotyczą one zarówno leczenia przedniego odcinka oka, jak chorób siatkówki i tylnego odcinka oka. Będą również m.in. sesje poświęcone wideochirurgii, nowoczesnym rozwiązaniom w opiece okołooperacyjnej, nowym możliwościom leczenia AMD, DME, stożka rogówki, współczesnej chirurgii refrakcyjnej.

Na zjazdy zawsze staramy się zapraszać wybitnych ekspertów; w tym roku będą to goście z Hiszpanii, Włoch, Niemiec, Wielkiej Brytanii, którzy będą dzielić się swoją wiedzą z polskimi okulistami. Będzie też „Kameleon diagnostyczny” – quiz dla młodych okulistów. Odbędą się też kursy, na które zapraszamy młodych okulistów, m.in. na temat diagnostyki i leczenia schorzeń dróg łzowych, cross-linkingu, korekcji opadania górnej powieki, onkologii okulistycznej czy stosowania leków immunosupresyjnych w okulistyce. Niezwykle ważna jest sesja systemowa, podczas której chcemy szeroko prezentować zmiany w organizacji polskiej okulistyki.

Jak obecnie polska okulistyka jest dostrzegana na świecie, jeśli chodzi o organizację leczenia i dostęp do nowoczesnych leków okulistycznych?

Z wielu moich rozmów z okulistami z całego świata wynika, że osiągnięcia polskiej okulistyki należą do czołówki europejskiej i światowej. Programy lekowe, brak limitów, jeśli chodzi o operacje, operacje w trybie jednodniowym – te zmiany są zgodne z najnowszymi światowymi standardami. Muszę powiedzieć, że wielu krajach, także UE, nie ma takiej dostępności jak obecnie w Polsce np. do programów lekowych w zakresie AMD, DME, zapalenia błony naczyniowej.

Stawiamy też duży nacisk na wczesną diagnostykę i zastosowanie telemedycyny w okulistyce. W województwie lubelskim toczy się projekt Okobus, który niedługo będzie rozszerzony na kilka województw, a prawdopodobnie później na cały kraj. W Polsce jesteśmy pionierami w dziedzinie cyfryzacji okulistyki, technik telemedycznych.

Jak wygląda realizacja projektu Okobus? Czy są już pierwsze efekty?

Projekt jest od kilku miesięcy prowadzony w województwie lubelskim, niedługo zostanie rozszerzony na województwo świętokrzyskie, podlaskie, podkarpackie. W tym roku zostanie przebadanych 7 tysięcy osób chorujących na cukrzycę. Budżet został zwiększony – najpierw miało być objętych projektem 5 tys. osób w tym roku, jednak ministerstwo, z uwagi na skuteczność i precyzję badań oraz pozytywne przyjęcie środowiska pacjentów, zwiększyło budżet. Zgłaszalność pacjentów jest stuprocentowa, są też liczne telefony z zapytaniami, kiedy Okobus odwiedzi kolejne miejscowości.

Jest to projekt Uniwersytetu Medycznego w Lublinie, Instytutu Łączności – PIB, wspierany przez Ministerstwo Zdrowia i Ministerstwo Cyfryzacji. Projekt opiera się o bliską współpracę z lekarzami rodzinnymi. Mamy grafik praktyk lekarzy rodzinnych, których odwiedzamy: w danym dniu lekarz rodzinny zaprasza pacjentów chorujących na cukrzycę, pacjenci są badani przez zespół Okobusa, zdjęcie dna oka jest wysyłane do Kliniki Okulistyki w Lublinie, gdzie jest oceniane przez okulistów. Bardzo szybko lekarz rodzinny otrzymuje informację zwrotną, kogo powinien skierować do natychmiastowego leczenia i dalszej diagnostyki do Kliniki Okulistyki. Ci pacjenci trafiają do nas w trybie pilnym. Jeśli diagnoza DME zostaje potwierdzona, często trafiają do programu lekowego leczenia cukrzycowego obrzęku plamki. Jest możliwość zastosowania terapii wcześnie, co zapobiega rozwojowi choroby. Ten schemat działa, sprawdza się, ma szansę być rozszerzony na cały kraj.

Dzięki temu udaje się diagnozować u pacjentów wcześniej cukrzycowy obrzęk plamki i rozpoczynać leczenie? Czy są już konkretne wyniki?

Dane pokażemy na koniec roku, po dokładnej analizie. Korzyść z programu jest podwójna. Z jednej strony pacjenci są diagnozowani we wczesnych stadiach choroby, mogą być wcześnie leczeni, co zapobiega stopniowej utracie wzroku. Z drugiej strony osoby, które chorują na cukrzycę, ale nie mają retinopatii cukrzycowej, nie muszą iść do okulisty. Nie obciążają więc niepotrzebnie systemu ochrony zdrowia, blokując kolejki pacjentom, którzy pilnie potrzebują dostać się do okulisty.

Diagnoza cukrzycy typu 2 jest wskazaniem do badania okulistycznego. W Polsce ok. 3 mln osób choruje na cukrzycę typu 2; co oznacza, że 3 mln osób powinno co roku udać się do okulisty. Oczywiście, nie jest to możliwe, ze względu na liczbę okulistów jak również na to, że jest wiele chorób oczu i wielu pacjentów okulistycznych. Nie bylibyśmy w stanie przebadać dodatkowo co roku 3 mln chorych na cukrzycę. Tego typu rozwiązania jak Okobus pozwalają na wczesną diagnostykę.

Nie są to jednak jedyne nowoczesne rozwiązania cyfrowe w okulistyce, które wprowadzacie?

Lubelska Unia Cyfrowa realizuje w województwie lubelskim trzy programy. Pierwszy to wczesna diagnostyka stożka rogówki; drugi: badania dzieci z klasa 1-4 szkół podstawowych pod kątem występowania wad refrakcji; trzeci: rozwój technik cyfrowych w diagnostyce chorób rzadkich oczu. Mamy grant w wysokości 25 mln zł, w tym projekcie Uniwersytet Medyczny w Lublinie współpracuje z Uniwersytetem Przyrodniczym w Lublinie oraz Politechniką Lubelską. Mam nadzieję, że te projekty będą również później realizowane w całym kraju.

Rozmawiała Katarzyna Pinkosz

Prof. dr hab. n. med. Robert Rejdak jest kierownikiem Kliniki Okulistyki Ogólnej i Dziecięcej  w Samodzielnym Publicznym Szpitalu Klinicznym nr 1, prorektorem ds. Umiędzynarodowienia, Cyfryzacji i Promocji UM Lublinie, dyrektorem medycznego oddziału Europejskiej Szkoły Zaawansowanych Studiów w Dziedzinie Okulistyki z Lublinie, prezesem Stowarzyszenia Chirurgów Okulistów Polskich. Specjalizuje się w diagnostyce i chirurgicznym leczeniu zaćmy, ciała szklistego i siatkówki oraz urazów gałki ocznej. Za wieloletnią współpracę został niedawno wyróżniony doktoratem honoris causa Uniwersytetu Medycznego we Lwowie.

Artykuł Prof. dr hab. Robert Rejdak: Zmiany w polskiej okulistyce są zgodne z najnowszymi światowymi standardami pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Narząd wzroku jest niewielki, budowa anatomiczna i funkcja bardzo skomplikowana, wymaga bardzo zaawansowanych technik, często opierających się o umiejętności manualne. Jego naprawianie wymaga wieloletniego kształcenia i szkoleń, jest jednak niezwykle fascynujące ? mówi prof. dr hab. Robert Rejdak, prezes  Stowarzyszenia Chirurgów Okulistów Polskich (SCOP).

Czym wyróżnia się działalność Stowarzyszenia Chirurgów Okulistów Polskich?

Stowarzyszenie działa już od 13 lat; przez pierwszy okres było jednak bardzo nieliczne. W 2019 roku zostałem prezesem; pierwsza kadencja upłynęła na tworzeniu nowoczesnych podstaw prawnych, zmieniliśmy statut stowarzyszenia, mamy już siedzibę, stronę internetową, media społecznościowe. Stworzyliśmy pewną strukturę organizacyjną, która organizuje prace stowarzyszenia, udało nam się też zebrać budżet, który zapewnia płynność działania. Od początku postawiliśmy na edukację lekarzy. Przez te trzy lata udało nam się zorganizować kilkadziesiąt spotkań, sympozjów i szkoleń; w trakcie pandemii przeszliśmy na formę webinarów internetowych. Paradoksalnie, mimo braku spotkań stacjonarnych, bardzo przysporzyły nam one popularności. Powstała tzw. Akademia Okulistyki SCOP, stworzyliśmy również  kursy przygotowujące lekarzy do egzaminu specjalizacyjnego z okulistyki. Osobą odpowiedzialną za ich organizację jest prof. Joanna Wierzbowska. Pierwszy zjazd stowarzyszenia odbył się online, tegoroczny odbywa się już stacjonarnie w Jachrance. Planujemy szereg sesji naukowych, systemowych oraz wiele kursów.

Patronowaliśmy kilku wydaniom książek z Biblioteki Okulisty Praktyka, patronujemy czasopismu Ophthalmology Journal: to pismo okulistyczne, anglojęzyczne, które spośród pism okulistycznych w Polsce ma najwięcej punktów na ministerialnej liście ? nasi członkowie publikując tu swoje dokonania naukowe, mogą pracować nad swoją karierą. Podpisaliśmy pierwsze umowy z Europejską Szkołą Zaawansowanych Studiów w Dziedzinie Okulistyki ESASO. Chcemy zaistnieć na arenie międzynarodowej; będziemy podpisywać umowy z okulistycznymi organizacjami narodowymi ? mamy już zaawansowane ustalenia w sprawie podpisania umowy z ICO ?  International Council of Oftalmology, prowadzimy zaawansowane rozmowy z Włoskim Towarzystwem Okulistycznym oraz EURETINA (European Society of Retina Specialists). Bardzo istotnie zwiększyła się też liczba członków stowarzyszenia. Zmieniliśmy też jego formułę: początkowo zrzeszało ono głównie chirurgów okulistów, obecnie jesteśmy otwarci dla wszystkich lekarzy okulistów, także dla rezydentów, diagnostów.

Wyróżniliśmy kilku wybitnych okulistów nagrodą Patenty Innowacyjności ? prof. Marka Rękasa, prof. Jerzego Nawrockiego, prof. Edwarda Wylęgałę, a także osoby z zagranicy. Chcemy pokazywać innowacje w okulistyce, zarówno jeśli chodzi o nowe formy diagnostyki i leczenia, jak innowacje organizacyjne.

Stowarzyszenie aktywnie włączyło się też w pomoc okulistyczną na Ukrainie?

Tak, nasza pomoc materialna przekroczyła już 1 mln zł. Zorganizowaliśmy wiele transportów materiałów chirurgicznych, sprzętu okulistycznego. Współpracujemy z dr Nataliyą Preys z Ukrainy, która jest honorowym członkiem naszego stowarzyszenia. Prowadzimy codzienne konsultacje, operacje, leczymy ofiary wojny w Ukrainie. W mojej klinice w Lublinie przeprowadziliśmy już ponad 30 operacji u osób poszkodowanych w warunkach wojennych.

A co jest największą fascynacją w zakresie okulistyki Prezesa SCOP?

Okulistyka to dziedzina bardzo bogata w swojej różnorodności; ma wiele podspecjalizacji; wszystkie zasługują na uwagę. Ja jestem zafascynowany chirurgią zaćmy: to doskonała terapia, uważana na świecie za numer 1, jeśli chodzi o kosztoefektywność: przy zdefiniowanych nakładach na operacje uzyskuje się maksimum skuteczności. Można pacjenta przywrócić do pełnej sprawności wzrokowej. Drugą moją fascynacją okulistyczną są operacje na siatkówce, czyli witrektomie, ale też leczenie chorób plamki żółtej ? iniekcje doszklistkowe, czyli ogólnie rzecz biorąc: retinologia. Trzeci obszar to leczenie urazów gałki ocznej: to dziedzina, która wymaga od chirurga umiejętności w zakresie chirurgii zaćmy, chirurgii rogówki, chirurgii siatkówki. Oczywiście zakres jest niezwykle szeroki i obejmuje również inne dziedziny np. chirurgię plastyczną.

Dzięki temu tak bardzo zaangażował się Pan w operacje przeprowadzane u osób rannych na Ukrainie?

Zajmuję się urazami gałki ocznej już od ponad 15 lat; w Lublinie ponad 10 lat temu stworzyliśmy ponadregionalne centrum leczenia urazów narządu wzroku. Mieliśmy wielu pacjentów z całej Polski po urazach komunikacyjnych, budowlanych, poparzeniach czy pobiciach. Byliśmy przygotowani na tego typu wyzwania, a z drugiej strony los napisał nam scenariusz: jesteśmy tu w Lublinie na ?ścianie wschodniej?, blisko granicy. Leczymy więc teraz także ofiary wojny, eksplozji, zranień wojennych.

Wykładowcami podczas II zjazdu stowarzyszenia będą m.in. prof. Rękas, prof. Wylęgała, prof. Nawrocki, Pan; młodzi lekarze będą mogli uczyć się najnowocześniejszych technik operacyjnych od najlepszych?

Cieszymy się na to spotkanie; sesje są tak ułożone, że w zasadzie wszyscy eksperci, autorytety okulistyki polskiej będą angażować się w wykłady, jak też kursy tematyczne, które mogą posłużyć młodym lekarzom wchodzącym w zawód, by poszerzać gamę ich umiejętności chirurgicznych, diagnostycznych. Narząd wzroku jest niewielki, budowa anatomiczna i funkcja bardzo skomplikowana, wymaga bardzo zaawansowanych technik, często opierających się o umiejętności manualne. Jego naprawianie wymaga wieloletniego kształcenia i szkoleń ale jest jednak niezwykle fascynujące?

Artykuł Prof. dr hab. Robert Rejdak: Jesteśmy otwarci na współpracę ze wszystkimi lekarzami okulistami pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Największe sukcesy w polskiej okulistyce w ostatnim roku to głównie połączenie dwóch programów lekowych ? AMD i DME ? w jeden program leczenia schorzeń siatkówki, co spowodowało zwiększoną dostępność do leczenia cukrzycowego obrzęku plamki. Obecnie może się tym zajmować dodatkowych 80 ośrodków w Polsce w ramach NFZ. Cieszę się też, że udało się też przekazać NFZ bazę danych, która prowadziliśmy w Wojskowym Instytucie Medycznym, dotyczącą jakości leczenia AMD w poszczególnych ośrodkach ? mówi prof. dr hab. n. med. Marek Rękas, konsultant krajowy w dziedzinie okulistyki, kierownik Kliniki Okulistyki WIM.

Jakie najważniejsze wydarzenia odbędą się podczas zjazdu Stowarzyszenia Chirurgów Okulistów Polskich (SChOP)?

To będzie już drugi zjazd Stowarzyszenia. Planujemy dwa dni obrad; podczas pierwszego dnia odbędzie się 16 kursów ? głównie dla rezydentów i lekarzy specjalistów. Są też sesje, podczas których odpowiadamy na trudne pytania związane z najważniejszymi zagadnieniami dotyczącymi leczenia, jak również z problemami organizacyjnymi. Główne zagadnienia będą dotyczyły okuloplastyki i chirurgii dróg łzowych ? powstała pierwsza polska książka dotycząca tego tematu, która w bardzo nowoczesny sposób pokazuje lekarzom okulistom, jak powinna wyglądać zarówno diagnostyka, jak operatywa w tym zakresie. Naszym gościem podczas zjazdu będzie prof. Mohammad Javed Ali, który jest numerem jeden, jeśli chodzi o ten temat na świecie, a od dwóch lat jest też zatrudniony w Wojskowym Instytucie Medycznym jako nasz konsultant; pod jego okiem rozwijamy tę dziedzinę. Cała sesja będzie poświęcona temu zagadnieniu, będzie też promocja książki.

Odbędą się też sesje, które odpowiadają na trudne pytania z zakresu przedniego odcinka gałki ocznej (na ten temat będą mówić m.in. prof. Dariusz Dobrowolski, prof. Edward Wylęgała ? z zakresu chirurgii rogówki, ja z zakresu zaopatrywania urazów gałki ocznej). Z kolej m.in. prof. Robert Rejdak będzie mówił na temat wad wzroku u dzieci. Inne tematy to m.in. przeszczepy warstwowe tylne. Ważną częścią zjazdu są również sesje wideo, podczas których uznani w Polsce chirurdzy pokażą ciekawe przypadki; będzie na ten temat dyskusja. Oprócz prof. Rejdaka, mnie i chirurgów z mojego zespołu, wystąpi również prof. Jerzy Nawrocki. Odbędzie się też specjalna sesja poświęcona chirurgii refrakcyjnej, podczas której wystąpią chirurdzy z prywatnych ośrodków, gdzie są wykonywane tego typu operacje, a z naszego ośrodka prof. Joanna Wierzbowska, która również napisała na ten temat książkę, wydaną w ubiegłym roku. W Wojskowym Instytucie Medycznym w Warszawie rozwijamy również tę dziedzinę okulistyki, gdyż liczymy na to, że w przyszłości chirurgia refrakcyjna rogówki będzie refundowana dla pracowników służb mundurowych

Planujemy też sesję poświęconą programom lekowym ? AMD, DME, a także ciekawą sesję z udziałem pana ministra Macieja Miłkowskiego, przedstawicieli NFZ, AOTMiT, którą będę moderował, na temat przyszłości okulistyki. W ramach zjazdu stowarzyszenia chirurgów zawsze staramy się rozmawiać również na tematy organizacyjne. Będzie tez sesja dotycząca ?keysów? okulistycznych ? adresowana przede wszystkim do lekarzy rezydentów; zapraszamy poszczególne ośrodki do przedstawiania ciekawych przypadków związanych prowadzoną działalnością.

Jakie wymieniłby Pan największe sukcesy w polskiej okulistyce w ostatnim roku, od ostatniego zjazdu SChOP?

W ostatnim roku to głównie połączenie dwóch programów lekowych ? AMD i DME ? w jeden program leczenia schorzeń siatkówki, co spowodowało zwiększoną dostępność do leczenia cukrzycowego obrzęku plamki. Obecnie może się tym zajmować dodatkowych 80 ośrodków w Polsce w ramach NFZ. Cieszę się też, że udało się też przekazać NFZ bazę danych, która prowadziliśmy w Wojskowym Instytucie Medycznym, dotyczącą jakości leczenia AMD w poszczególnych ośrodkach. Oglądałem oceny ? ku mojemu zaskoczeniu większość ośrodków ma kategorie A lub B, czyli bardzo dobrze prowadzą pacjentów. Już tylko nieliczne mają kategorię C. Gdy zaczynaliśmy wprowadzać bazę, sytuacja była odwrotna: tylko nieliczne ośrodki miały kategorię A lub B, a większość ? kategorię C. Świadczy to o tym, że jakość usług w tym zakresie rośnie, a przede wszystkim pacjenci uzyskują wysoką ostrość wzroku. Baza danych jest już przekazana NFZ, dostałem właśnie pismo od prezesa NFZ z podziękowaniem. Zapewne niedługo będzie opublikowana. Będziemy też pracować nad taką bazą dotyczącą DME.

Pokazuje to, że nawet samo monitorowanie leczenia prowadzonego w ośrodkach przyczyniło się do lepszej jakości?

Tak, już samo monitorowanie spowodowało, że ośrodki podnoszą swoją jakość. Dane wkrótce pojawią się w zakładce NFZ ?Zdrowe Dane?; będziemy mogli zastanowić się, jak wycenić usługi, będzie można zapłacić za jakość. Oczywiście, tę kwestię pozostawiamy NFZ. Podobnie chcielibyśmy monitorować jakość w przypadku DME, gdyż są to podobne systemy leczenia.

Były też drobniejsze sukcesy, jak choćby wprowadzenie leków na listę refundacyjną. Jeśli chodzi o zaćmę, to jej leczenie jest już rozwiązanym problemem, udało się zlikwidować kolejki do operacji. Można jeszcze pomyśleć, jak zwiększyć dostępność np. do soczewek wieloogniskowych czy torycznych. Te decyzje są jednak stosunkowo proste do wprowadzenia, jeśli tylko znajdą się na to pieniądze. W niektórych krajach, np. w Niemczech, są dopłaty do soczewek wieloogniskowych; nasz system na razie tego nie przewiduje. To kwestia dotykająca całego systemu opieki okulistycznej: dziś mamy zarówno sektor prywatny, jak publiczny, od wielu lat zadajemy sobie pytanie, jak duży powinien być udział sektora prywatnego w okulistyce.

A wyzwania na najbliższą przyszłość?

Pogramy lekowe AMD i DME funkcjonują dobrze. Obecnie pracujemy, żeby jak najwięcej małych i średnich procedur okulistycznych, które obecnie wykonuje się w ramach hospitalizacji, przenieść do Ambulatoryjnej Opieki Specjalistycznej (AOS), by w szpitalach były leczone tylko poważne schorzenia ? jak operacje zaćmy, witrektomie, operacje rogówki. Trwają też prace w zakresie leczenia stożka rogówki. Dotychczas ta procedura nie znajdowała się w koszyku środków gwarantowanych; choroba dotyczy często dzieci, a także osób młodych do 30-40. roku życia. Obecnie ta jednostka chorobowa jest leczona tylko w prywatnej ochronie zdrowia. Tak nie powinno być, powinno być możliwe leczenie także w ramach koszyka świadczeń gwarantowanych. Trwają prace na poziomie AOTMiT, jesteśmy przed decyzją ministra.

Poważnym wyzwaniem są przeszczepy rogówki. Polska jest na ostatnim miejscu w Europie, jeśli chodzi o liczbę przeszczepów rogówki w przeliczeniu na liczbę mieszkańców. Patrzymy, jak to wygląda w innych krajach, np. w Niemczech jest bardzo ciekawy system ? działa agencja rządowa, która ma dostęp do wszystkich szpitali i zajmuje się pozyskiwaniem rogówek; natomiast lekarze zgłaszają zapotrzebowania. W efekcie w Niemczech jest 9 tys. przeszczepów rogówek rocznie, natomiast w Polsce ? tylko 1200. Oczywiście, to jeden z modeli organizacyjnych, należy przyjrzeć się innym, trzeba jednak poprawić organizację. Gdy będzie większa dostępność do rogówek, poprawi się też jakość przeszczepów. Obecnie w Polsce pacjent czeka na przeszczepienie, w tym czasie jego stan się pogarsza i w konsekwencji jest kwalifikowany to przeszczepu pełnego, podczas gdy dużo korzystniejszy jest przeszczep warstwowy. W krajach zachodnich wykonuje się więcej przeszczepów warstwowych; nie ma kolejek, pacjent nie musi czekać. Konieczna jest zmiana organizacji i lepsza dostępność do leczenia ? podobnie jak stało się to w leczeniu zaćmy.

Należałoby też zastanowić się, jaka powinna być definicja ośrodka okulistycznego, ile powinien wykonywać operacji, by mógł zostać uznany za ośrodek okulistyczny.

Czy w Polsce jest obecnie wystarczająca liczba lekarzy okulistów, rezydentów okulistyki? Czy młodzi ludzie chętnie wybierają okulistykę jako specjalizację?

Mamy obecnie w Polsce ok. 4,5 tys. okulistów, średnia wieku to nieco ponad 50 lat. W następnych latach mniej więcej tyle samo osób odejdzie z zawodu, co do niego wejdzie. Wydaje mi się, że liczba okulistów jest wystarczająca; obecnie w okulistyce jest niewiele rezydentur, są natomiast miejsca pozarezydenckie, co oznacza, że szef oddziału może zatrudnić rezydenta, który się do niego zgłosi, jeśli będzie tego potrzebował. Uważam, że na liczbę okulistów należy patrzeć ostrożnie, ponieważ czekają nas zmiany związane z wejściem do systemu optometrystów. Spowoduje to skrócenie kolejek do okulistów w AOS, gdyż dziś paradoksalnie czasem jest łatwiej mieć zoperowaną zaćmę niż być przyjętym u okulisty w AOS. Jednak po wprowadzeniu optometrystów do systemu, cały system trzeba będzie przeorganizować. Gdy będziemy już widzieć, jakie są kolejki w AOS po reformie i wprowadzeniu optometrystów do systemu, to będziemy mogli wiedzieć, czy w Polsce w najbliższym czasie będzie brakować okulistów i jaki zaproponować system szkoleń.

Czy telemedycyna będzie w większym stopniu wykorzystywana w okulistyce, zwłaszcza w diagnostyce?

Telemedycyna już się sprawdzaw cukrzycowym obrzęku plamki, jest stosowana na świecie. W województwie lubelskim taki pilotaż planuje prof. Rejdak. To ważne, dlatego że w Polsce jest ok. 3 mln pacjentów z cukrzycą, którzy powinni być badani w kierunku cukrzycowego obrzęku plamki. Okuliści nie są w stanie ich wszystkich przebadać, dlatego tak ważna jest możliwość wykorzystania telemedycyny w diagnostyce. 14-17 proc. pacjentów ma cukrzycowy obrzęk plamki. Telemedycyna pozwoliłaby wykryć problem na wczesnym etapie. Takie systemy już działają na świecie: konieczne są oczywiście odpowiedź na pytanie, czy mamy środki na wdrożenie telemedycyny. W pozostałych dziedzinach okulistyki jak na razie nie widzę możliwości szerokiego wykorzystania telemedycyny, choć oczywiście trwają prace, zarówno w jaskrze, jak w AMD.

Rozmawiała: Katarzyna Pinkosz

Artykuł Prof. dr hab. n. med. Marek Rękas: Okulistyka w awangardzie zmian pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Mamy bardzo wysoki poziom operacyjny, dysponujemy najnowocześniejszym sprzętem, rozwiązaniami technologicznymi, które często w innych krajach dopiero się pojawiają, np. technologia 3D, programy leczenia AMD oraz DME. Telemedycyna i nowe technologie wspomogą już dobrze działające programy lekowe czy leczenie chirurgiczne. Mamy coraz doskonalsze soczewki ?premium?, którymi leczymy nie tylko zaćmę, ale też krótkowzroczność, nadwzroczność, astygmatyzm, starczowzroczność; są to technologie coraz bardziej rozpowszechnione, stają się standardem ? mówi prof. dr hab. n. med. Robert Rejdak, kierownik Katedry i Kliniki Okulistyki Ogólnej i Dziecięcej Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego nr 1 w Lublinie, prezes  Stowarzyszenia Chirurgów Okulistów Polskich.

Niedawno został Pan ponownie wybrany Prezesem Stowarzyszenia Chirurgów Okulistów Polskich. Z jakich dotychczasowych osiągnięć stowarzyszenia jest Pan najbardziej zadowolony? I jakie są plany na najbliższą przyszłość?

Stowarzyszenie Chirurgów Okulistów Polskich trzy lata temu było niewielką organizacją. Od dwóch dekad bardzo aktywnie zajmuję się chirurgią oka, dlatego wraz z prof. Markiem Rękasem, który zachęcił mnie do tej aktywności, postanowiłem reaktywować stowarzyszenie. Zostałem wybrany jego prezesem, a w zarządzie znaleźli się również prof. Marek Rękas, prof. Jerzy Nawrocki, prof. Bartłomiej Kałużny, dr Adam Słoka, dr Jan Staniewicz i dr Piotr Kawa. Zarząd w tym samym składzie będzie działał już drugą kadencję (zostaliśmy wybrani powtórnie), widać więc, że nasza praca spotkała się z uznaniem. Sukcesem pierwszej kadencji było zwielokrotnienie liczby członków, obecnie jest już ich ok. 200, udało nam się też zgromadzić budżet, który pozwala na samodzielność.

Organizujemy szereg spotkań, webinarów, jak również duże zjazdy okulistyczne, co roku dwa: pierwszy to zjazd członków stowarzyszenia, drugi to zjazd naukowy, organizowany wspólnie z czasopismem Ophthalmology Journal. Rocznie w naszych zjazdach uczestniczy już ok. 1000 osób. Prowadzimy też szkołę dla rezydentów, Akademię Okulistyki SCOP, wydajemy publikacje i książki, patronujemy czasopismu Ophthalmology Journal: to pismo okulistyczne, anglojęzyczne, które spośród pism okulistycznych w Polsce ma najwięcej punktów na ministerialnej liście. Wydajemy również wiele rekomendacji, np. dotyczących przeprowadzania operacji zaćmy, iniekcji okulistycznych. Ważną rolę odegrały nasze zalecenia, jak wykonywać operacje okulistyczne w dobie pandemii; wszyscy okuliści z nich korzystali. Planujemy dalszą konsolidację środowiska, będziemy zabiegać, żeby coraz więcej lekarzy wstępowało do stowarzyszenia, chcemy pomagać prawnie lekarzom, ściśle współpracować z organizacjami międzynarodowymi, m.in. z Europejską Szkołą Okulistyki w Szwajcarii, z Włoskim Towarzystwem Okulistycznym oraz EURETINA (European Society of Retina Specialists). Mamy zamiar rozszerzyć działalność edukacyjną, która idzie w parze z planowaną reformą szkolenia podyplomowego w zakresie specjalizacji z okulistyki, organizować egzaminy praktyczne, np. w zakresie chirurgii jaskry. Nasze stowarzyszenie ma w nazwie słowo ?chirurg?, jednak otwieramy się na wszystkich okulistów, ponieważ z chirurgia wiąże się z diagnostyką i prowadzeniem pacjenta.

Jak wyobraża sobie Pan przyszłość polskiej okulistyki za 15-20 lat? Czy nowoczesne trendy, jeśli chodzi o telemedycynę, mają szansę zmienić polską okulistykę?

Już dziś polska okulistyka prezentuje światowy poziom. Mamy bardzo wysoki poziom operacyjny, dysponujemy najnowocześniejszym sprzętem, rozwiązaniami technologicznymi, które często w innych krajach dopiero się pojawiają, np. technologia 3D, programy leczenia AMD oraz DME. Telemedycyna i nowe technologie wspomogą już dobrze działające programy lekowe czy leczenie chirurgiczne. Prawdopodobnie diagnostyka i prowadzenie pacjenta w dużej mierze będą oparte o technologie trójwymiarowe, cyfrowe. Duża część procedur okulistycznych będzie wykonywana laserowo. Mamy coraz doskonalsze soczewki ?premium?, którymi leczymy nie tylko zaćmę, ale też krótkowzroczność, nadwzroczność, astygmatyzm, starczowzroczność; są to technologie coraz bardziej rozpowszechnione, stają się standardem.

Bardzo ważną rolę odegrają nowe leki, które podaje się doszklistkowo; dzięki nowym rozwiązaniom będzie można je podawać coraz rzadziej, będą działać coraz dłużej. Obecnie zarysował się też nowy trend wykonywania ?domowego OCT?. Tego typu sprzęt będzie np. funkcjonował w przychodni, pacjent popatrzy w obiektyw specjalnego aparatu, wykona zdjęcie, które zostanie najpierw wysłane do oceny sztucznej inteligencji. Jeśli pojawią się wątpliwości, będzie pokierowany do szpitala.

Brzmi to nieco futurystycznie?

Jednak prace nad systemami sztucznej inteligencji są już bardzo zaawansowane, sądzę, że dzięki temu będzie można przebadać np. osoby chorujące na cukrzycę, które są grupą ryzyka cukrzycowego obrzęku plamki. Sądzę też, że w podobny sposób będzie można wyselekcjonować pacjentów zagrożonych zaćmą; są już aparaty, które oceniają stopień zmętnienia soczewki, a także pomagają wykonać badania przesiewowe dotyczące wad refrakcji, niedowidzenia, choroby zezowej u dzieci.

W ubiegłym roku wszedł w życie program leczenia cukrzycowego obrzęku plamki (DME). Jak on funkcjonuje w Pana klinice?

Moja klinika wyczekiwała na ten program; jako jedna z pierwszych w kraju rozpoczęła leczenie pacjentów. Obecnie mamy już kilkudziesięciu pacjentów w programie, przybywa ich z każdym miesiącem. Wdrożyliśmy go bez większych problemów, funkcjonuje bardzo dobrze. Pacjenci są leczeni według jego zapisów.

Od początku wojny w Ukrainie kierowana przez Pana klinika pomaga pacjentom z Ukrainy. Co było najtrudniejsze w zorganizowaniu pomocy?

To prawda, ostatnie miesiące to bardzo intensywna pomoc Ukrainie ? wysłaliśmy materiały chirurgiczne i sprzęt za ok. miliona złotych. Leczymy również sami: operujemy dzieci, które są ofiarami wojny, a także osoby starsze. Leczymy też pacjentów z Ukrainy z chorobami przewlekłymi, którzy znaleźli się w Polsce. Współpracujemy z okulistami z Ukrainy, m.in. z dr Nataliyą Preys, okulistką ze Lwowa, która wysyła do nas pacjentów, szkoliła się u nas w zakresie przeprowadzania zabiegów. Została też honorowym członkiem naszego stowarzyszenia.

Najtrudniejszym wyzwaniem jest logistyka transportu z Ukrainy do Polski; czasem trwa to bardzo długo; bywa, że pacjenci docierają po kilku tygodniach od urazu, dlatego stan oka pogarsza się. Generalną zasadą leczenia jest walka z czasem ? im szybciej wdrożymy leczenie, tym wyniki są lepsze. Mieliśmy pacjenta, który trafił do nas po 7 tygodniach ? wynosił na rękach dzieci z przedszkola, które zostało zbombardowane. Sam uległ okaleczeniu w wyniku eksplozji bomby. Najpierw był leczony w klinice we Włoszech, jednak nie poddano go tam operacji. Rodzina zadecydowała, że przewiezie go do nas. Wykonaliśmy bardzo skomplikowaną operację z usunięciem ciała obcego z gałki ocznej, z oczodołu, był też leczony na oddziale chirurgii szczękowej. Operacja udała się, ale była bardzo trudna i skomplikowana.

Prowadzimy też pomoc w formie telekonsultacji ? tu świetnie sprawdziła się telemedycyna, lekarze z Ukrainy przesyłają nam wyniki badań, zdjęcia dna oka: to podstawa diagnostyki. Na tej podstawie konsultujemy pacjentów, doradzamy, czy mogą być operowani na Ukrainie, decydujemy, czy podejmiemy się operacji. Staramy się pomagać przez cały czas, oczywiście nie zaniedbując leczenia polskich pacjentów.

Rozmawiała: Katarzyna Pinkosz

Artykuł Prof. dr hab. n. med. Robert Rejdak: Polska okulistyka prezentuje światowy poziom, pomagamy też pacjentom z Ukrainy pochodzi z serwisu Świat Lekarza.