W marcu wiosna zadomawia się w sadach, na łąkach. Coraz częściej wstając do pracy myślimy, że do urlopu tylko 3-4 miesiące.

Wiosenne słońce budzi nas na nowo do życia. Jesteśmy wymęczeni zimą, ?wynękani? grypą, osłabieni… O tej porze roku silniej odczuwamy przepracowanie i jesteśmy mniej odporni na choroby. Nieco mniej wartościowe są też owoce i warzywa, jednak są w nich składniki mineralne i witaminy. Lecz bez wydawania pieniędzy jest coś w zasięgu rąk? i nóg. To aktywność. Codzienny, nawet krótki spacer ? to mniej stresu i lepsze dotlenienie organizmu, a zwłaszcza zmęczonego serca. Jeżeli nie mamy przyjaznej osoby, lub kochającego psa, spacerujmy sami, dla siebie. Jesteśmy tego warci. Niedawno odwiedziłem sąsiadów. Pani miała rękę w gipsie (uszkodziła na nartach), a jej mąż właśnie wrócił z polowania. Wieku damy nie zdradzę, ale jej mąż ma 89 lat! Mój teść w marcu kończy 91 lat, a każdego ranka jeździ rowerem 10 km.

Wiek metrykalny nie jest jednoznaczny z wiekiem biologicznym. Wspaniała kondycja do późnych lat Charlie Chaplina, Casalsa czy Pablo Picasso jest powszechnie znana. Mój przyjaciel z Bydgoszczy, dr med. Ryszard Długołęcki, w czasie studiów pisywał zręczne teksty dla teatrzyku Piosenki ESKULAP w rodzaju: ?Dzisiaj w pogodzie zmiany mamy liczne, dziś ocieplenie przyszło polityczne?  dzisiaj w ankiecie piszę śmiało sama, że mam dwie ciotki w stanie Alabama, i uwypuklam fakcik całkiem nowy, że ojciec był ? policjant granatowy?. Przez wiele lat ?szczytował, zdobywając trudno dostępne góry?, a w tych dniach otrzymałem książkę z wszystkimi sonetami Wiliama Shaespeare?a w jego tłumaczeniu, które przez znawców uchodzi za rewelacyjne 1 (obecnie tłumaczy Makbeta). Być tak sprawnym zarówno w Himalajach, jak w języku staroangielskim? To się nazywa aktywność. Dlaczego jedni z nas mają znakomity umysł i są sprawni fizycznie do sędziwej starości, inni dochodząc do emerytury są praktycznie starcami? Dotąd nie znaleziono jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie.

Hipoteza fotokopii mówi, że jest błąd genetyczny i człowiek starzeje się, gdyż komórki przy rozmnażaniu się otrzymują instrukcje genetyczne z minimalnym błędem. Inna teoria głosi, że długość naszego życia jest zaprogramowana w DNA. Wielu uważa, że główną rolę w starzeniu odgrywa układ immunologiczny. Osłabienie układu sterującego odpornością, a tym samym obroną organizmu, może powodować schorzenia autoimmunologiczne, słabszą obronę przed zakażeniami i komórkami nowotworowymi. W wyniku osłabienia układów odpornościowych dochodzi do wielu schorzeń i skracania czasu życia. Na osłabienie reakcji immunologicznych organizmu ma także wpływ wzrost stężenia cholesterolu, co powoduje zwiększenie lepkości błon komórkowych. Procesy starzenia się mają przyspieszać także zmiany w układzie nerwowym, powodujące ograniczenia syntezy neuroprzekaźników. Udowodniono, że procesy starzenia się przyspieszają wolne rodniki. Skrócenie średniego czasu życia u amerykańskich radiologów pracujących bez ochrony w początkach XX w. może to potwierdzać. Istotną rolę w starzeniu może mieć miażdżyca, i mniejsza aktywność enzymów, co zmniejsza aktywność mózgu. Należy też wspomnieć, że gorszy układ hormonalny osłabia również czynność mózgu. Tym samym cały organizm funkcjonuje wtedy gorzej. W procesie starzenia, obserwuje się także zwiększony rozkład kolagenu, na skutek czego dochodzi do utraty białek.

Medycyna od lat szuka recepty, jak zapobiegać starzeniu. U progu wiosny o jednym mogę zapewnić. Wszyscy ci, którzy są aktywni, którym się chce czegoś jeszcze w życiu dokonać, którzy widzą pozytywne strony życia, a nie tylko przemijanie ? ci wszyscy żyją lepiej, zdrowiej i dłużej.

Artykuł Biegiem do wiosny pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Krzysztofa poznałem w połowie lat 90. ubiegłego wieku, a po krótkim czasie, bo już w 1998 roku los związał nas na zawsze, raz luźniej, raz mocniej.

Ścisłą współpracę rozpoczęliśmy, gdy Krzyś był dyrektorem ds. medycznych w Biurze Pełnomocnika Rządu ds. Wprowadzenia Powszechnego Ubezpieczenia Zdrowotnego Pani Minister Anny Knysok, ja pracowałem w Ministerstwie Zdrowia w późniejszym Departamencie ds. Wprowadzenia Powszechnego Ubezpieczenia Zdrowotnego. Dzięki jego cechom osobistym i zdolnościom organizacyjnym zespół medyczny pracował z niezwykłym zaangażowaniem. Pracowaliśmy do późnych godzin nocnych i nikt nie narzekał, a później razem jedliśmy kolację lub już śniadanie, i dyskutowaliśmy.

Pamiętasz Krzysiu, jaka tam była atmosfera? Wspaniali ludzie, zaangażowani, mający swoje zdanie i niezależni. Nie wiem, jak Ty potrafiłeś nad nami zapanować. Szefem Biura był śp. Krzysio Browarski, ale zespół medyczny to Twoje dzieło. Przypomnę tylko kilka osób, tych, których pamiętam najlepiej, niech inni mi wybaczą, ale nie sposób zapomnieć Grazi Paśniczek, która odeszła długo przed Tobą. Pamiętam zażarte dyskusje z udziałem Aury Ostrowskiej, Wojtka Szrajbera, Andrzeja Musiałowicza, Andrzeja Krupę, Józka Stępnia, Jarka Pinkasa, nieobecnego już wśród nas Michała Kornatowskiego i wielu innych. Później awansowałeś na podsekretarza stanu w Ministerstwie Zdrowia, gdzie powierzono Ci nadzór nad polityką lekową, tam pracowaliśmy razem od rana o nocy z Anią Knysok, Andrzejem Rysiem, Piotrem Mierzejewskim. Pamiętasz rozdmuchaną niepotrzebnie przez media ?aferą wrocławską? ? brakiem leków w klinice hematologii dziecięcej? Doszło do tego, że premier Buzek w popołudniowych mediach zapewnił, że rano następnego dnia dzieci leki dostaną. Dostały. Ciebie zawieszono na kilka tygodni, ogromna niezasłużona krzywda, wytrzymałeś. Zostałeś odwieszony. W kolejnym roku, po zmianie rządu, jeździliśmy z wykładami. Ja robiłem prezentacje, a Ty przy kilku slajdach potrafiłeś trzymać w napięciu słuchaczy cały wykład. Miałeś niezwykły dar ?mówienia ze zrozumieniem?. Następnie znowu przyszło nam bardzo blisko pracować razem, kierując Szpitalem Czerniakowskim. Na początku nie było łatwo, ale udało się. Z upadającego szpitalika zrobiliśmy dobrze rozwijający się szpital miejski. Dzięki zaufaniu i pomocy dyrektor Aurelii Ostrowskiej, utworzyliśmy nowe oddziały, wybudowaliśmy izbę przyjęć, wyremontowaliśmy bloki operacyjne i założyliśmy klimatyzację, zorganizowaliśmy kuchnię z prawdziwego zdarzenia, wdrożyliśmy system zarządzania jakością ISO, zoptymalizowaliśmy koszty, znacznie obniżyliśmy dług. Naszą pracę docenił prof. Andrzej Kukwa: przyszedł do nas i powiedział, że po raz pierwszy sprzęt otrzymany od WOŚP dla jego kliniki będzie własnością szpitala, a nie na Akademii Medycznej. Minęło tyle lat, a mam dowody, że jesteśmy tam dobrze wspominani. Z pracy w szpitalu rozeszliśmy się do nowych zadań.

Ja do AOTM, Ty do Polfy Warszawa. Ale na tym nasza współpraca się nie skończyła. Pomagałeś w pracach Agencji przy koszyku świadczeń psychiatrycznych, i co bardzo ważne powierzyłeś pod moje kierownictwo swojego ukochanego syna Krzysia. Kochałeś bardzo wszystkie swoje dzieci, wielokrotnie wysłuchiwałem, jak mówiłeś o ich sukcesach i problemach. Dumny byłeś z żony i brata, którego widywałeś rzadko, ale jak miał przylecieć ze świata, to z pasją opowiadałeś o nim.

Kochałeś psychiatrię, swoich pacjentów i uczniów. Nie zapomnę z jaką radością jeździłeś na swoje superwizje do Białegostoku.

Miałeś milion wad, ale wszystkie można było polubić. Niestety jechać z Tobą autem jako pasażer było ponad moje siły. Jeździłeś bardzo szybko i ryzykownie, raz wysiadłem w polu.
Następnie rozpoczęliśmy współpracę w innym obszarze. Po założeniu przez Pawła Krusia magazynu ?Świat Lekarza? w 2008 roku od początku pomagałeś w jego pracach. Byłeś jednym z najbardziej zaangażowanych członków Rady Naukowej i jednym z najaktywniejszych uczestników licznych debat redakcyjnych. Gdy zachorowałeś, nie myślałeś tylko o sobie, zaangażowałeś się w pomoc innym w uzyskaniu nowoczesnych, nierefundowanych leków, walczyłeś o to. Ostatni raz widzieliśmy się pod koniec listopada, opowiadałeś o swoich wnuczkach, pytałeś o moich bliskich?

Na pogrzebie nie miałem ochoty z nikim rozmawiać, żegnaj przyjacielu…

Artykuł Pożegnanie Krzysztofa Tronczyńskiego pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Komisja Europejska oferuje polskim lekarzom i placówkom medycznym udział w międzynarodowych programach, w których stawką jest finansowanie określonych działań na rzecz poprawy zdrowia społecznego, ale także walki z konkretnymi chorobami.

Wiele placówek medycznych rozważa udział w międzynarodowych programach unijnych. Aby ubiegać się o finansowanie innowacyjnych przedsięwzięć medycznych trzeba nawiązać współpracę z innymi placówkami ochrony zdrowia i instytucjami naukowo-badawczymi z przynajmniej trzech różnych krajów UE. Przygotowanie wniosku aplikacyjnego trwa zazwyczaj kilka miesięcy i wymaga ścisłej kooperacji pomiędzy członkami konsorcjum projektowego.

W każdej instytucji partnerskiej powinien być wyznaczony koordynator, odpowiedzialny za całość planowanych do realizacji zadań. W polskich placówkach medycznych koordynatorem merytorycznym zostaje uznany autorytet w konkretnej dziedzinie medycyny. Ale również młodsi stażem lekarze mogą, a nawet powinni, spróbować swoich sił w zespołach projektowych, przygotowujących wnioski aplikacyjne do Komisji Europejskiej. Najlepszą merytoryczną szkołą pisania wniosków jest udział w gremium ekspertów, którzy oceniają aplikacje w Brukseli. Wystarczy, że lekarz ma odpowiednie doświadczenie, które musi zostać dokładnie opisane i ?przepustka? do Komisji Europejskiej jest na przysłowiowe ?wyciągnięcie ręki?.

Zgłoszenie przez Portal Uczestnika

Na stronie Komisji Europejskiej ?Participant Portal? dedykowanej programom międzynarodowym, w tym m.in. Programowi Horyzont 2020 i 3. Programowi Zdrowie znajduje się zakładka ?Experts?. Po kliknięciu otwiera się strona ?Zarejestruj się jako Ekspert? (Register as Expert). Po zalogowaniu do systemu można stworzyć własny profil eksperta. Na podstawie opisanego doświadczenia, kwalifikacji i obszaru wiedzy, jaki reprezentujemy, przedstawiciele Komisji Europejskiej mogą zaprosić zainteresowanych do gremium ekspertów, którzy otrzymują do oceny wnioski, zgodnie z zadeklarowaną dziedziną wiedzy.

Potencjalny ekspert musi wypełnić dane w sześciu specjalnych zakładkach: dane podstawowe, program, w którym chciałby oceniać wnioski (np. 3. Program Zdrowie), znajomość języków obcych, informacje o wykształceniu, obszar, w którym jest specjalistą oraz doświadczenie zawodowe w tej dziedzinie. Kandydat musi dokładnie opisać dotychczasowe osiągnięcia ze szczególnym uwzględnieniem najlepiej kilku obszarów zainteresowań zawodowych. Premiowana jest interdyscyplinarność, dlatego warto przedstawić nie tylko posiadane specjalizacje, ale również zagadnienia, które mogą być bezpośrednio lub pośrednio związane z interesującą nas dziedziną, a w których mamy sukcesy, np. wykład czy udział w panelu dyskusyjnym. Przykładem może być chirurgia onkologiczna, ale także psychoonkologia czy transplantologia, dziedzinę medycyny uznawana za innowacyjną. Bardzo potrzebni są specjaliści z zakresu geriatrii oraz chorób rzadkich. Konkursy obejmujące zagadnienia przykładowo starzenia się społeczeństwa coraz częściej dotyczą np. tematyki chorób psychicznych ? dlatego geriatra posiadający np. specjalizację z psychiatrii byłby tu idealnym ekspertem.

Idealna aplikacja ? jak ją napisać?

Kluczem do sukcesu jest przedstawienie własnej drogi zawodowej, z uwzględnieniem wszelkich aktywności, np. udziałem w prestiżowych, międzynarodowych sympozjach i konferencjach, ale także prowadzeniem grantów międzynarodowych. Liczy się praca w zespołach projektowych, przygotowujących aplikacje i realizujących przedsięwzięcia o charakterze europejskim, ale również poza-europejskim, np. we współpracy z Narodowym Instytutem Zdrowia w USA, który przyznaje dotacje także polskim placówkom medycznym. Jeżeli mamy doświadczenie w realizacji projektów międzynarodowych, trzeba opisać szczegółowo zadania, jakie wykonywaliśmy, ale również ? posiadane umiejętności związane z zarządzaniem projektami.

W aplikacji istotne jest używanie tzw. słów kluczowych, które pozwolą przekonać oceniającego nas urzędnika unijnego o tym, że tematyka konkursów dotyczących zdrowia i wybranych aspektów nie jest nam obca. Dlatego przed wypełnieniem zakładki ?doświadczenie? warto zapoznać się z aktualnymi i planowanymi konkursami w obszarze zdrowia ? jeżeli zajmujemy się tematyką psychiatrii warto podkreślić jej znaczenie dla dobrostanu osób, zwłaszcza w wieku starszym, ale także młodzieży. Trzeba patrzeć na dany problem możliwie szeroko, nie ograniczać się do jednego zagadnienia ? dzięki temu zwiększają się nasze szanse na ocenianie wniosków w więcej niż jednym konkursie. Słowa kluczowe, związane m.in. z psychiatrią to np. ?dobrostan?, ?starzenie się społeczeństwa?, ?zdrowie publiczne?.

Praca eksperta KE ? szansa i wyzwanie na kolejne lata

Znalezienie swojego nazwiska na liście ekspertów Komisji Europejskiej oznacza nie tylko możliwość oceny wniosków składanych przez konsorcja międzynarodowe ze wszystkich krajów UE. Zaproszenie do Brukseli w charakterze oceniającego to zaszczyt i wyzwanie, bo praca w międzynarodowym zespole ekspertów oznacza szansę na rozwój kariery i nowe kontakty. Eksperci Komisji Europejskiej stają się fachowcami nie tylko od oceny wniosków, ale także ? pisania projektów, dlatego często zapraszani są do udziału w licznych konferencjach w swoich krajach, ale także ? na arenie międzynarodowej.

Tematyka zdrowia jest dla UE niezmiernie istotna, dlatego specjaliści reprezentujący interdyscyplinarne podejście np. do problemu starzenia się społeczeństwa, są szczególnie poszukiwani. Mogą oni oceniać wnioski nie tylko składane do 3. Programu Zdrowie, ale także do Programu Horyzont 2020, gdzie jednym z kluczowych obszarów jest ?Zdrowie, zmiany demograficzne i dobrostan?.

Rola unijnego eksperta to wyjątkowe wyróżnienie, ale także ? zobowiązanie. Wymaga bowiem pogodzenia obowiązków zawodowych w miejscu pracy (w Polsce) z oceną wniosków, która odbywa się zazwyczaj w Brukseli. Doskonała organizacja własnej pracy jest tu kluczowa. Chociaż czasem możliwa jest ocena wniosków także w swoim macierzystym kraju, to zawsze prace panelu eksperckiego kończą się kilkudniowym spotkaniem w Brukseli. Co istotne ? koszty podróży, diety, ale także honorarium eksperta pokrywa Komisja Europejska.

Praca eksperta KE otwiera nie tylko drzwi kolejnych europejskich instytucji, które chętnie przyjmują do pracy doświadczonych specjalistów, także z obszaru medycyny. W swoich macierzystych placówkach medycznych i instytutach unijni specjaliści od oceny wniosków projektowych stają się pożądanymi członkami zespołów projektowych, tworzących aplikacje z myślą o złożeniu wniosków do programów międzynarodowych. Warto jednak pamiętać o tym, że eksperci nie otrzymują do oceny propozycji własnych instytucji i krajów. Ponadto, przed przystąpieniem do pracy eksperckiej składają oświadczenia, w których deklarują brak powiązań między sobą, jako stroną i instytucjami tworzącymi konsorcjum, składające dany wniosek projektowy.

Artykuł Eksperci pilnie poszukiwani pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa z Krzysztofem Smolikiem, dyrektorem zarządzającym sprzedaży i marketingu oraz Michałem Tarnowskim, kierownikiem Zespołu Pulmonologicznego ?Lekam Oddychaj? w Przedsiębiorstwie Farmaceutycznym LEK-AM Sp. z o.o.

LEK-AM jest polską firmą znaną z suplementów diety, ale produkuje także wiele leków generycznych. Dlaczego firma zdecydowała się na ich produkcję?

Krzysztof Smolik:  Firma, mimo że jest młoda, bo powstała w 2000 roku, jest mocno osadzona na polskim rynku. Jest firmą generyczną. Firmy generyczne stanowią jeden z istotnych elementów całości przemysłu farmaceutycznego. Jak wiadomo, firmy innowacyjne wynajdują nowe leki, zaś firmy generyczne, po wygaśnięciu okresu patentowego podejmują produkcję równowartościowych leków. Leki opatrzone patentem są z reguły drogie. System jest tak zbudowany, że firmy generyczne po jakimś czasie uzupełniają funkcjonowanie  firm oryginalnych, oferując równowartościowe leki w niższych cenach. Tę rolę spełniamy. Naszym celem zawsze było produkowanie leków wysokiej jakości, trafiających do pacjentów w Polsce w bardzo przystępnych cenach.

W jakich obszarach terapeutycznych działa firma?

Krzysztof Smolik:  Jesteśmy aktywni na różnych polach medycyny m.in. w psychiatrii, urologii, kardiologii, mamy też antybiotyki. Bardzo istotnym elementem naszej działalności produkcyjnej, naukowej i edukacyjnej jest obszar pulmonologii i alergologii, w szczególności astma oskrzelowa i POChP. Firma LEK-AM jest znana z produkcji leków wziewnych, produkujemy kilka preparatów. Chciałbym zwrócić uwagę na fakt, że produkcja leków wziewnych jest trudna. Trzeba zapewnić wszelkie standardy wymagane przez prawo. Te standardy realizujemy. Nie wszyscy są w stanie wyprodukować każdy lek. LEK-AM jest jedyną firmą w Polsce, która jest dostawcą produkowanego w kraju salmeterolu.

Astma oskrzelowa i POChP są to choroby dość znane, często się o nich słyszy, natomiast nie wszyscy zdają sobie sprawę z tego, że zapadalność na te choroby jest coraz większa. Jeśli chodzi o astmę oskrzelową, to chorobowość w naszej populacji wynosi ponad 5%. W różnych społeczeństwach to może być od 1 do 18%, zależy to od predyspozycji genetycznych i wpływu środowiska. Sztandarowym przykładem kraju, w którym astma spowodowała największe spustoszenie jeszcze w latach 50.-60. ubiegłego wieku była Anglia. To wynikało z genetycznych uwarunkowań oraz smogu, który wiązał się tam ze starym przemysłem węglowym. U nas obecnie obserwujemy coś, o czym dawnej się nie mówiło, czyli właśnie smog, który na pewno sprzyja zapadaniu na te choroby. Oprócz tego ogromna alergizacja społeczeństwa powoduje, że dość często występuje astma atopowa.

Jakie leki oferuje firma pacjentom z astmą oskrzelową i POChP?

Krzysztof Smolik: Specjalizujemy się w produkowaniu leków, które mają pomóc pacjentom z tymi schorzeniami. Produkujemy leki rozszerzające oskrzela, które są dosyć szeroko stosowane: Foramed (nazwa międzynarodowa formoterol) i wspomniany już Pulmoterol (salmeterol). Mają podobne wskazania, aczkolwiek dostosowuje się je odpowiednio do pacjentów. Każdy z tych leków ma inną szybkość rozpoczęcia działania i różny wpływ na czynność serca. Specjalista może odpowiednio dobrać lek do terapii danego pacjenta. Te leki są produkowane już od lat i są dobrze znane polskim lekarzom.

Astma oskrzelowa jest chorobą, w której czynnik zapalny stanowi ogromny problem, wymaga więc stosowania steroidów. Trzeba tu zaznaczyć, że w ciągu ostatnich 25-30 lat w terapii astmy oskrzelowej dokonał się wielki postęp. W tym postępie LEK-AM jako firma generyczna bierze udział. Chodzi tu głównie o steroidy podawane wziewnie. Dawniej, gdy były one podawane doustnie lub parenteralnie (dożylnie), powodowały spustoszenie w organizmie pacjentów przyjmujących je przewlekle. Obecnie te leki wziewnie można podawać w miejsce, gdzie toczy się proces zapalny, czyli głęboko do płuc. Jak widać, jest to ogromny postęp, w którym LEK-AM ma swój udział. Firma produkuje leki wysokiej jakości, o bardzo przystępnych cenach, są one refundowane i szeroko dostępne dla polskich pacjentów. Mamy więc leki, które są wymagane w terapii astmy oskrzelowej, zarówno rozszerzające oskrzela, jak zapobiegające stanowi zapalnemu. Dążymy do tego ? i finalizujemy to zadanie ? aby oba te leki podawać równocześnie, czyli w jednym inhalatorze.

Po to, by ułatwić pacjentowi stosowanie się do zaleceń lekarza, firma wprowadza dwa leki w jednym inhalatorze?

Krzysztof Smolik: Pacjenci często mają problem z właściwym podaniem dwóch leków we właściwym czasie. Jednorazowe podanie bardzo to ułatwia. Dlatego LEK-AM poczynił ogromne starania, aby wprowadzić na rynek lek, który zawiera zarówno glikokortykosteroid jak i beta-mimetyk w jednym inhalatorze. Nie jesteśmy tu oczywiście pierwsi, ale trzeba zaznaczyć, że w pewnym obszarze jesteśmy pierwsi i staramy się zawsze działać innowacyjnie. W tym wypadku będziemy mieli połączenie salmeterolu z flutikazonem w inhalatorze ciśnieniowym. Takiego dostępnego połączenia na rynku w Polsce nie ma.

Michał Tarnowski: Jest jeden, ale jest on niedostępny finansowo dla pacjentów…

Krzysztof Smolik: Tak. Cena tego preparatu dla pacjenta jest wysoka, dlatego chcemy zaoferować lek, który będzie dostępny dla każdego. Tego typu inhalacje podane z inhalatora ciśnieniowego przy odpowiednio małej wielkości cząsteczki zapewniają dotarcie steroidu jak najdalej do płuc, gdzie toczy się proces zapalny. Myślę, że ten lek pojawi się już w najbliższych miesiącach.

Ponadto będziemy dysponowali lekiem do podania poprzez komorę inhalacyjną, co ma szczególne znaczenie przy terapii dzieci, zwłaszcza tych mniejszych, które nie potrafią właściwie inhalować leku, bądź osób dorosłych, które z powodu wieku czy stanu zdrowia nie są w stanie tego zrobić.

Michał Tarnowski: Do tej pory pacjenci w Polsce nie mieli możliwości zastosowania salmeterolu z flutikazonem w postaci inhalatora ciśnieniowego z zastosowaniem komory inhalacyjnej. Było to poza możliwościami finansowymi większości.

Czy inhalator ciśnieniowy jest łatwy w obsłudze dla pacjenta?

Michał Tarnowski: W astmie i POChP bardzo ważny jest sposób podawania leków. Mamy dużo różnych inhalatorów: inhalatory ciśnieniowe, suchego proszku, jednodawkowe, wielodawkowe, rezerwuarowe.

Inhalator ciśnieniowy zawiera sprężony gaz z cząsteczkami leków: salmeterolu i flutikazonu. W momencie naciśnięcia przycisku dochodzi do wyzwolenia dawki zawierającej określoną ilość leku. Jest tu bardzo precyzyjny system dawkowania: pacjent dostaje do dróg oddechowych ściśle odmierzoną dawkę dwóch leków. Może brzmi to bardzo prosto, ale wyprodukowanie takiego inhalatora jest dosyć trudne. W tym przypadku istotną rolę odgrywa MMAD, czyli średnia wartość cząsteczki steroidu wziewnego, która dociera dokładnie tam gdzie jest stan zapalny.

Firma cały czas się rozwija, współpracuje z polskimi naukowcami, jest aktywna na konferencjach naukowych związanych z pulmonologią.

Krzysztof Smolik: LEK-AM jest obecny na rynku leków wziewnych już 10 lat. ?Lekam Oddychaj? to zespół odpowiedzialny za promocję leków z tej grupy oraz edukację. Według badań firmy Pex PharmaSequences produkty firmy LEK-AM są w pierwszej dziesiątce najczęściej przepisywanych przez pulmonologów w kraju.

Michał Tarnowski: W tym zestawieniu bierze się pod uwagę kilkadziesiąt firm. Wyprzedzamy firmy, które są firmami globalnymi, ze znacznie dłuższą historią i bogatszym zapleczem. Zaczynaliśmy od rynku polskiego, a teraz wchodzimy na rynki zagraniczne.

Krzysztof Smolik: Rozwinęliśmy produkcję, krok po kroku wprowadzamy nowe leki. W bieżącym roku wprowadzimy lek, o którym mówiliśmy ? połączenie kortykostreroidu z beta-mimetykiem. Jednocześnie jesteśmy aktywni na polu edukacyjnym, wspieramy polskich naukowców i polskie towarzystwa naukowe uczestnicząc w zjazdach PTA.

Michał Tarnowski: Rok temu byliśmy obecni na przykład na konferencji Polskiego Towarzystwa Pulmonologicznego, w tym roku wspieramy Polskie Towarzystwo Alergologiczne w Wiśle oraz wiele innych inicjatyw naukowych. Staramy się być mecenasem nauki, szczególnie w tych dwóch dziedzinach: alergologii i pulmonologii. Mamy też własne centrum badawczo-rozwojowe, współpraca naszej firmy i utytułowanych polskich naukowców przynosi obopólne korzyści. Wspieramy się wiedzą polskich naukowców, a my wspieramy ich w działaniach edukacyjnych w kraju.

Edukacja bez wątpienia poprawia compliance…

Michał Tarnowski: Prowadzimy działania bardzo różnego rodzaju, począwszy od prostych informacji merytorycznych dla pacjentów. Bardzo ważne jest, aby pacjent leczył się właściwie, sama technika inhalacyjna jest skomplikowana. Mamy dosyć duże doświadczenie w przygotowywaniu materiałów edukacyjnych dla pacjentów, ale również skłaniamy polskich lekarzy do poświęcania więcej czasu na edukację chorych. Właściwie wyedukowany pacjent to pacjent dobrze leczony. Wspieramy lekarzy w ich staraniach, aby pacjent był właściwie wyedukowany.

Aby poprawić compliance staramy się zapewnić postęp w terapii. Dysponujemy bardzo intuicyjnym inhalatorem suchego proszku salmeterolu. Jest to doskonałe rozwiązanie, ponieważ nie musi działać tak głęboko jak steryd. W najbliższym czasie zaproponujemy pacjentom nowy lek w inhalatorze ciśnieniowym. Chcemy pacjentowi ułatwić leczenie: inhalator będzie wyposażony w licznik dawek (tego do tej pory nie było na rynku polskim). Mamy świadomość, że gdy pacjentowi skończy się lek, może dojść do zaostrzenia choroby. Dlatego staramy się zabezpieczyć chorego nie tylko w doskonały lek, ale i informację, że kiedy zobaczy czerwone pole na wskaźniku licznika, powinien udać się do lekarza po receptę.

To dobre rozwiązanie dla pacjentów?

Michał Tarnowski: Wiemy jakie są potrzeby pacjentów. Staramy się im sprostać.

Krzysztof Smolik: Chciałbym zwrócić uwagę jeszcze na jedną rzecz: inhalator proszkowy był z punktu widzenia terapeutycznego optymalny i taki wprowadziliśmy. Konsekwentnie uczyliśmy pacjentów przyjmować lek. Pacjenci bardzo często mają problem z właściwą inhalacją i potem okazuje się, że depozycja leku jest znacznie niższa niż wymagana do właściwej terapii i to jest duży problem.

Jeśli zaś chodzi o nasz nowy lek, zdawaliśmy sobie sprawę z tego, że konieczna jest głębsza depozycja, dlatego wybraliśmy inny inhalator ? ciśnieniowy. Wiemy, że inhalowanie nie jest takie proste, dlatego chcemy dostarczać najlepsze inhalatory. Chcemy stworzyć taki produkt, żeby lekarzom i pacjentom pomóc w procesie terapeutycznym.

Michał Tarnowski: Astma czy POChP trwają do końca życia, dlatego produkujemy większe opakowania dla pacjentów, żeby na dłużej wystarczyły. Produkowanie opakowań, które wystarczają na 2 czy 3 miesiące, tak naprawdę nie jest tak proste jak wyprodukowanie opakowania do miesięcznej terapii. Inwestujemy w fabrykę: mamy nową linię produkcyjną, która umożliwia produkcję opakowań o większych gabarytach.

Krzysztof Smolik: Chodzenie po receptę nie jest dla pacjenta proste. Dlatego duże opakowania zaczynają odgrywać coraz większą rolę. Nasza firma była jedną z pierwszych, która na to zareagowała ? co prawda w innym obszarze terapeutycznym: psychiatrii. Rynek za nami poszedł. Tak jak mówiliśmy, astma i POChP to choroby przewlekłe, dzięki dużym opakowaniom eliminujemy częste wizyty po receptę.

Artykuł Wiemy, jakie są potrzeby pacjentów pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa z prof. dr. hab. n. med. Pawłem Śliwińskim, kierownikiem II Kliniki Chorób Płuc w Instytucie Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie, wiceprezesem Polskiego Towarzystwa Chorób Płuc.

Jak wiele osób w Polsce choruje na POChP?

Dokładnych badań epidemiologicznych dotyczących częstości występowania POChP nikt nie prowadził ? nie tylko w Polsce, ale także w innych krajach. Szacując liczbę potencjalnych chorych, posługujemy się wynikami tzw. częściowych badań epidemiologicznych przeprowadzanych w wybranych grupach społeczeństwa. Najczęściej posługuję się badaniem, które oceniało częstość występowania obturacji, czyli zwężenia oskrzeli, i POChP u osób po 40. roku życia. POChP dotyczy przede wszystkim osób w wieku tzw. średnim i podeszłym, dlatego nie ma większego sensu prowadzenia badań epidemiologicznych w młodszych grupach wiekowych. W tym badaniu u 8,9 proc. osób po 40. roku życia badanie spirometryczne potwierdziło obecność obturacji dróg oddechowych. Mając na uwadze te dane, szacuje się, że w Polsce na POChP choruje około 2-2,5 mln osób. To najczęstsza, niezakaźna choroba układu oddechowego. Choroba o wymiarze społecznym, ponieważ jej częstość może być porównywana do częstości występowania cukrzycy typu 2 czy nadciśnienia tętniczego.

Większość chorych nie zdaje sobie sprawy z tego, że ma ten problem?

Mogę posłużyć się wynikami dwóch badań, w które osobiście byłem zaangażowany. W czerwcu 2013 roku jedna z agencji zajmujących się badaniami opinii publicznej przeprowadziła badanie na tzw. reprezentatywnej grupie Polaków zadając pytanie: ?Czy słyszał pan/ pani skrót POChP i co on oznacza??. Pozytywnie na to pytanie odpowiedziało 11 proc. osób, natomiast 3 proc. wiedziało, co oznacza skrót. Podobne badanie przeprowadzono we wrześniu 2016 roku ? tym razem okazało się, że już ok. 40 proc. ankietowanych osób słyszało skrót POChP. Te liczby pokazują jak pozytywnie zwiększa się świadomość społeczeństwa o fakcie istnienia choroby, jej przyczynach i objawach. Dzieje się to dzięki różnym aktywnościom, głównie medialnym, które nagłaśniają przyczyny rozwoju POChP, objawy i konsekwencje, jakie ta choroba niesie.

Nadal jednak wielu chorych nie wie, że choruje?

Tak, nadal borykamy się z bardzo dużą niedorozpoznawalnością tej choroby. Ogromna większość osób, u których w badaniu spirometrycznym wykazano obecność obturacji oskrzeli (a były to osoby dobierane losowo) nie miała do tego czasu pojęcia, że ma jakiekolwiek zaburzenia wentylacyjne układu oddechowego.

Kiedy osoba chora na POChP powinna zacząć przyjmować leki rozszerzające oskrzela?

Stosowanie leków rozszerzających oskrzela jest podstawą leczenia POChP, i tym właśnie leczenie tej choroby różni się od zasad leczenia innej, częstej choroby oskrzeli przebiegającej z obturacją, mianowicie astmy. W astmie podstawą leczenia jest stosowanie steroidów wziewnych, natomiast w POChP podstawową terapią są leki rozszerzające oskrzela.

Dlaczego podstawą nie są leki przeciwzapalne?

Ponieważ patogeneza POChP oraz astmy są różne, chociaż w niektórych przypadkach te choroby współistnieją, co czasem jest określane zespołem nakładania astmy i POChP. Wtedy leczenie jest wspólne ? podaje się zarówno leki przeciwzapalne, jak rozszerzające oskrzela. U chorych na POChP podstawą jest jednak dążenie do maksymalnego rozszerzenia oskrzeli. Wynika to z patogenezy i patofizjologii choroby. POChP charakteryzuje się utrwalonym, stałym zwężeniem dolnych dróg oddechowych. W astmie obturacja ma często charakter nieutrwalony ? zastosowanie odpowiedniego leczenia powoduje, że obturacja znika. Pomimo choroby chory na astmę ma prawidłowe parametry wentylacyjne układu oddechowego. Podstawowym celem leczenia astmatyka jest dążenie do tego, aby doprowadzić jego układ oddechowy do takiego stanu, gdzie nie stwierdza się zaburzeń wentylacyjnych. Natomiast w POChP cokolwiek byśmy nie robili, obturacja zawsze jest obecna. To zasadnicza różnica między tymi chorobami.

Obturacja istnieje pomimo prawidłowego stosowania leków rozszerzających oskrzela?

Tak. Zresztą jednym z elementów diagnostyki, która pozwala rozpoznać POChP, jest spirometria wykonana po podaniu leku rozszerzającego oskrzela. Nawet najlepsze leczenie rozszerzające oskrzela nie spowoduje zniknięcia obturacji u chorego na POChP.

Nie spowoduje również zniknięcia objawów?

To inna sprawa. Jednym z celów leczenia POChP jest złagodzenie objawów, a najlepiej ich ustąpienie. Te objawy to przede wszystkim kaszel występujący głównie w godzinach porannych, któremu czasami towarzyszy wyksztuszanie, zwykle dość skąpe. Na pewnym etapie choroby, który jest determinowany przez obniżenie rezerw wentylacyjnych płuc, pojawia się duszność. W miarę nasilania się obturacji, a inaczej mówiąc zmniejszania się pojemności płuc, pojawia się coraz większa duszność przy coraz mniej intensywnym wysiłku. Poczucie duszności jest subiektywne, więc każdy chory indywidualnie odczuwa i ocenia nasilenie duszności. Przy tych samych parametrach wentylacyjnych jeden chory może np. odczuwać duszność po wejściu na drugie piętro, a inny dopiero na czwarte.

Gdy pacjent przychodzi do lekarza, pewnie już jest w takim stanie, że przyjmowanie leków jest konieczne?

Niestety, to problem wielu chorób przewlekłych, że nie mamy dobrych metod, dzięki którym można by odpowiednio wcześnie te choroby wykrywać. Co prawda mamy dobrą metodę wykrywania POChP, czyli badanie spirometryczne, które powinno być wykonywane sukcesywnie przez lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej, jednak nie jest ono wykonywane. To badanie mogłoby też być wykonywane w trakcie okresowych badań pracowniczych, ale niestety tak się również nie dzieje. Wczesne wykrycie choroby pozwala na ewentualną wczesną eliminację podstawowego czynnika ryzyka, którym jest palenie papierosów. Drugą korzyścią jest możliwość podjęcia terapii lekami rozszerzającymi oskrzela. Im wcześniej takie leczenie zostanie podjęte, tym efekty będą lepsze. Wtedy duszność może być niewielka, pojawiać się tylko przy intensywnych wysiłkach. Poprawienie pojemności płuc dzięki lekom rozszerzającym oskrzela na tak wczesnym etapie choroby jest w stanie zupełnie wyeliminować objawy.

Jeśli chory odpowiednio wcześnie trafi do lekarza, rzuci palenie i będzie przyjmować leki, to choroba będzie postępować, czy jest szansa na jej zatrzymanie?

POChP to choroba przewlekła i niestety postępująca. Nikomu nie udało się wykazać, że stosowanie leków rozszerzających oskrzela czy jakichkolwiek innych spowalnia jej postęp. Są pewne analizy dotyczące stosowania pewnej grupy długodziałających leków rozszerzających oskrzela, pokazujące, że taki efekt mógłby być obserwowany. Nie są one jednak w 100 proc. pewne. Badania, na podstawie których uzyskano tego typu informacje, nie zostały zaplanowane po to, aby wykazać, że postęp choroby spowalnia pod wpływem terapii lekami rozszerzającymi oskrzela. Natomiast jest pewne, że zaprzestanie palenia papierosów spowalnia postęp choroby. Dlatego tak ważne jest nakłanianie chorego do rzucenia palenia.

Jeżeli wcześnie podamy lek rozszerzający oskrzela, to w znacznie większym stopniu poprawi on pojemność płuc, niż wówczas, gdy podamy go w końcowym okresie choroby. Kilka badań oceniało skuteczność leczenia lekami rozszerzającymi oskrzela (zwłaszcza długodziałającymi).

Badania wykazały, że dzięki wczesnemu zastosowaniu leków długo działających poprawa pojemności płuc, mierzona wskaźnikiem FEV1, trwa nawet 4 lata. Chory lepiej funkcjonuje, ma lepszą jakość życia, nie odczuwa duszności lub odczuwa ją znacznie słabiej. Jeżeli więc nawet nie zahamujemy progresji choroby, to na wiele lat łagodzimy jej objawy i poprawiamy jakość życia. Badania wykazały też, że leki długodziałające z grupy cholinolityków zmniejszają liczbę zaostrzeń u chorych na POChP. Ma to ogromne znaczenie, ponieważ u chorego, który ma dużo zaostrzeń, choroba szybciej postępuje. Tak więc zastosowanie leków rozszerzających oskrzela, zwłaszcza cholinolityków długo działających, nie tylko poprawia pojemność płuc, ale również powoduje zmniejszenie liczby zaostrzeń.

Jaka jest różnica między lekami rozszerzającymi krótko- i długo- działającymi oraz pomiędzy lekami długodziałającymi LAMA i LABA? Które z nich powinny być stosowane?

Leki krótkodziałające, zarówno z grupy beta2-agonistów jak i z grupy cholinolityków, działają do 6 godzin. W związku z tym, żeby zapewnić odpowiednie rozszerzenie oskrzeli, trzeba je podawać 4 razy na dobę co 6 godzin. Leki długodziałające działają 12 godzin, czasem nawet 24 godziny (leki ultra długodziałające). Te pierwsze podaje się dwa razy na dobę, a te drugie raz na dobę.

Leki długo działające są wygodniejsze dla pacjenta?

Przede wszystkim wykazano, że leki, które działają dłużej, skuteczniej poprawiają FEV1 niż leki krótkodziałające. Dotyczy to zarówno leków cholinolitycznych, jak i beta2-agonistów. Kiedy stosować LAMA a kiedy LABA? Jest cały zestaw rekomendacji, które mówią, w jakich sytuacjach stosować jedną, a kiedy drugą grupę leków, jednak w ostatnim czasie coraz więcej mówi się o stosowaniu jednoczesnym leków z obydwu grup. Najlepszą opcją u większości chorych wydaje się stosowanie leków rozszerzających oskrzela ultra długodziałających, czyli takich, które działają 24 godziny na dobę, równocześnie z obu grup. Dodatkową korzyścią jest umieszczenie dwóch leków rozszerzających oskrzela z dwóch różnych grup w jednym inhalatorze. Tak więc chory, wykonując jedną inhalację w ciągu doby, ma zapewnione maksymalne rozszerzenie dróg oddechowych. Wykonuje jeden wdech i jednocześnie inhaluje dwa leki rozszerzające oskrzela. To zdecydowanie najlepsza opcja.

Połączenie tych dwóch leków w jednym inhalatorze daje lepsze efekty, ponieważ działają na dwa różne sposoby?

Tak. Udowodniono w licznych badaniach klinicznych, że zastosowanie dwóch leków rozszerzających oskrzela jest dużo skuteczniejsze niż stosowanie każdego z nich oddzielnie. Leczenie skojarzone LABA/LAMA jest również bardzo skuteczne w redukowaniu liczby zaostrzeń u chorych na POChP. Nie tylko więc bardzo skutecznie poprawia czynność płuc, ale też bardzo skutecznie zmniejsza częstość zaostrzeń u chorego na POChP.

Jeszcze jedna ważna kwestia: tzw. compliance, czyli stosowanie się chorego do zaleceń lekarza. Nawet najlepszy lek, żeby był skuteczny, musi się znaleźć w miejscu działania. POChP często dotyka osób w wieku podeszłym, których sprawność ruchowa i umysłowa bywa obniżona. Znacznie łatwiej będzie w takiej sytuacji stosować jeden lek złożony z jednego inhalatora, który wystarczy przyjąć raz dziennie, niż dwa leki, które trzeba przyjmować kilka razy na dobę z dwóch, często różnych, inhalatorów. Nie ma wątpliwości, że leczenie ograniczone do jednego wdechu na dobę długo działającymi lekami rozszerzającymi oskrzela jest zdecydowanie najkorzystniejsze.

A jak wygląda refundacja nowoczesnych leków w POChP?

Najnowsza strategia leczenia POChP, czyli podawanie dwóch leków ultra długodziałających w jednym inhalatorze szczęśliwie doczekała się w ostatnim czasie (od 1 marca 2017 roku) refundacji przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Decyzja ta stworzyła lekarzom w Polsce możliwość szerokiego stosowania rzeczywiście najnowszej strategii leczenia chorych na POChP. Jestem pewien, że leczenie oparte na terapii skojarzonej LABA/LAMA i ewentualnie uzupełnione leczeniem przeciwzapalnym będzie bardzo skuteczne i pomocne w opanowywaniu objawów POChP i w pewnym stopniu także progresji choroby. Oczywiście, trudno mówić o pełnym wyleczeniu, ponieważ POChP jest chorobą na całe życie, jednak łagodzenie codziennych objawów i ewentualne spowalnianie postępu choroby to bardzo istotne działania terapeutyczne, które musimy spełniać.

Artykuł Walka o oddech pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa z prof. dr. hab. Piotrem Kuną, alergologiem, kierownikiem II Katedry Chorób Wewnętrznych UM w Łodzi i Kliniki Chorób Wewnętrznych, Astmy i Alergii.

Czy stosowanie leków sterydowych w astmie jest bezpieczne?

Współcześnie astmę rozumie się nie tyle jako chorobę obturacyjną płuc, ale przede wszystkim jako przewlekłą chorobę zapalną układu oddechowego. Astma ma różny przebieg. Są okresy, kiedy pacjent czuje się gorzej ? taki chory wtedy może trafić na SOR, a nawet nagle umrzeć. Ale są też okresy, kiedy pacjent nie ma żadnych dolegliwości. Środek ciężkości leczenia astmy przesuwa się obecnie z leczenia objawów, gdy one występują, na zapobieganie pogorszeniu i zaostrzeniom astmy.

Jeśli spojrzymy na to, co dzieje się w organizmie w czasie zaostrzenia astmy, to można to porównać do zawału mięśnia sercowego u osoby z chorobą wieńcową. Udowodniono, że przy każdym zaostrzeniu astmy czynność płuc gwałtownie się pogarsza i często jest to proces nieodwracalny. To tak, jakby nagle człowiekowi odbierano rok albo dwa lata życia.

Ten odebrany rok życia z powodu zaostrzenia astmy? To jest nieodwracalne?

Niestety, tak. Dlatego nie ma wyjścia: trzeba stosować sterydy wziewne, gdyż nie mamy innych leków. Niestety, sterydy nie leczą astmy, ale zapobiegają postępowi choroby i pojawianiu się zaostrzeń astmy.

Długotrwałe stosowanie sterydów jest bezpieczne?

Zdecydowanie tak. W astmie stosujemy przede wszystkim sterydy wziewne, ponieważ nie są one szkodliwe.

Niektóre z nich w ogóle nie wchłaniają się do organizmu. Np. cyklezonid działa dopiero wtedy, kiedy zostanie zainhalowany i trafi do oskrzeli. Tam komórki nabłonka dróg oddechowych produkują enzymy, które aktywują lek. Staje się aktywny dopiero w oskrzelach. Można więc powiedzieć, że lek jest w stu procentach bezpieczny. Inne sterydy wziewne są podawane w tak niskich dawkach, że nie mają żadnego działania ogólnoustrojowego. Przeprowadzano na ten temat wiele badań ? m.in. u małych dzieci i kobiet w ciąży.

Bardzo ciekawe były wyniki tych badań. Okazuje się, że kobieta, która choruje na astmę i zajdzie w ciążę, ma okresowe niedotlenienia w trakcie napadów duszności. To niedotlenienie jest często przyczyną ryzyka rozwoju wad wrodzonych u płodu. Jeżeli jednak będzie przyjmowała sterydy wziewne, to ryzyko wad wrodzonych znacznie się zmniejsza. Odstawienie sterydów działa na szkodę dziecka: zwiększa ryzyko pojawienia się wad wrodzonych. Rezygnowanie z podawania sterydów wziewnych w ciąży to ogromny błąd, z którego wielu lekarzy nie zdaje sobie sprawy.

Sterydy są jedynymi lekami, które potrafią kontrolować objawy astmy, zapobiec zaostrzeniom. Podobnie jak insulina w cukrzycy, sterydy wydłużają życie chorego i mogą spowodować, że może on normalnie żyć.

Rodzice bardzo się obawiają podawania sterydów małym dzieciom.

Badania, o których mówiłem, były prowadzone w wielu krajach, głównie w Szwecji, Finlandii, Danii ? właśnie u małych dzieci. Podawano im różne dawki sterydów. Potwierdzono, że sterydy podawane w dawkach, które kontrolują chorobę, są nieszkodliwe u dzieci. Nie wpływają na ich wzrost, wyniki nauczania w szkole, nie powodują żadnych chorób. Natomiast generalnie obowiązuje zasada: podajemy najniższą skuteczną dawkę leku. Wszystkie badania udowadniają jedno: znacznie gorsza jest astma niż leczenie sterydami.

Musimy wybrać złoty środek. Nie jest tak, że robimy tylko dobre rzeczy, to zawsze rodzaj pewnej równowagi ? podajemy leki, które mogą zaszkodzić, ale jednocześnie chronimy. Posłużę się przykładem ciekawej obserwacji. Okazało się, że bardzo dużo osób, które mają uszkodzenie dróg oddechowych ? podobne jak w POChP ? nie pali papierosów. Zastanawiano się, skąd w takim razie takie uszkodzenie się bierze. Okazało się, że często były to osoby, które w dzieciństwie miały astmę i nie były leczone. Jeśli dzieci chore na astmę nie są leczone, to ich płuca w wieku 25 lat mają znacznie mniejszą pojemność, dlatego że nie urosły. W efekcie te dzieci będą żyły średnio 10 lat krócej niż gdyby były zdrowe. To były wyniki badań, przeprowadzonych przez kardiologów ? Framingham Heart Study, ale dopiero niedawno opublikowano te dane.

Tak duże zmiany w płucach mogą pojawić się już do 25. roku życia? Tak szybko?

W tym właśnie problem. Długo nam się wydawało, że u dzieci astma nie jest takim problemem, bo dzieci rosną i ich płuca się rozwijają. Ale trzeba patrzeć nie na to, że płuca się rozwijają, tylko ? na ile one się rozwijają.

Maksymalna objętość płuc jest osiągana w 21. r.ż. u mężczyzn, a pomiędzy 17. a 18.  r.ż. u kobiet. Od tego czasu pojemność płuc zaczyna powoli się zmniejszać. Zauważono, że jest wyraźny związek pomiędzy spadkiem czynności płuc a długością życia.

Sprawdzano, jak rozwijają się płuca u dzieci chorych na astmę, a jak u dzieci zdrowych. Okazało się, że rozwój płuc dzieci chorych na astmę, które nie są leczone, jest znacznie gorszy. Potem te różnice są już nie do odrobienia. Dziecko z astmą, które nie było leczone, mają znacznie mniejszą pojemność płuc. Dlatego tak ważne jest leczenie astmy lekami sterydowymi właśnie u dzieci.

Czy jest jakaś dolna granica wieku, kiedy u dziecka można stosować sterydy wziewne?

Zgodnie z charakterystyką produktu leczniczego, u dzieci możemy stosować sterydy w astmie od 6. miesiąca życia. Wcześniej nawet nie ma sensu, ponieważ ciężko wcześniej rozpoznać astmę. Natomiast neonatolodzy często stosują sterydy u młodszych dzieci, nawet u noworodków. Zwykle są one stosowane off label, ale u dzieci poniżej 5. roku życia większość leków jest stosowana off label. Sterydy wziewne w astmie mają rejestrację od 6. miesiąca życia.

Kiedy lekarz powinien zdecydować o włączeniu leczenia sterydami u dziecka?

U dziecka włącza się leczenie sterydami, kiedy stwierdza się kliniczne objawy astmy. U małego dziecka pierwsze objawy pojawiają się w czasie infekcji dróg oddechowych: dziecko ma świsty w oskrzelach, kaszel, ale przy tym nie ma gorączki, podwyższonej liczby białych krwinek, podwyższonego CRP. Czyli ? nie ma zapalenia płuc, a mimo to ma nasilone objawy ze strony układu oddechowego. U takiego dziecka często stwierdzamy alergię albo podwyższony poziom eozynofilii lub atopowe zapalenie skóry. Jeżeli u dziecka występują świsty w oskrzelach i jedna z rzeczy, które wymieniłem, czyli atopowe zapalenie skóry, alergia, alergia lub astma u rodzica, to należy zastosować takie leczenie jak w astmie.

Niestety, często u dzieci stosuje się antybiotyki, które wcale nie pomagają. Jeżeli jednak zastosujemy sterydy wziewne i one spowodują to, że objawy znikną, to na tej podstawie można postawić rozpoznanie astmy. U małego dziecka stawia się rozpoznanie astmy najczęściej w oparciu o objawy kliniczne oraz pozytywny wynik próby leczenia.

Jak długo sterydy powinny być stosowane u dziecka? Czy tylko w okresie zaostrzeń i infekcji, czy w sposób ciągły?

W Polsce najczęściej stosuje się budezonid. W leczeniu prewencyjnym należy stosować systematycznie raz dziennie minimalną skuteczną dawkę leku. Jeżeli natomiast stan dziecka się zaostrza, wtedy tę dawkę musimy zwiększyć co najmniej 4 razy. Takie są zasady: tylko dawka cztery razy większa jest skuteczna.

Czy sterydy wziewne powinno się stosować w sposób ciągły, przez wiele lat?

Tak w sposób ciągły. Oczywiście ważne jest monitorowanie pacjenta. Lekarz ocenia stopień kontroli choroby, sprawdza, czy chory ma zaostrzenia. Jeżeli to jest dziecko, lekarz powinien zwrócić uwagę, czy chodzi do żłobka, przedszkola, czy ma incydenty infekcji dróg oddechowych, czy prawidłowo się rozwija, ma dużo energii, biega, czy dobrze toleruje wysiłek fizyczny, itd. Jeżeli przez ostatni rok leczenia dziecko czuło zupełnie dobrze, nic złego się nie działo, to można odstawić leczenie. Gdyby jednak objawy wróciły, to trzeba wrócić do leczenia.

70 proc. dzieci leczonych w ten sposób może wejść w remisję astmy. Mówimy o remisji ? a nie o wyleczeniu ? ponieważ długoletnie badania prowadzone w Kanadzie, Australii, Stanach Zjednoczonych, wykazały, że astma pozostaje na całe życie. Zawsze może wrócić. Ale u dzieci, które były we właściwy sposób leczone, ryzyko powrotu astmy jest wielokrotnie mniejsze niż u dzieci, które nie były leczone.

Astma nie budzi takiej grozy jak np. cukrzyca. Gdy małe dziecko ma cukrzycę, każdy bez wahania zastosuje leczenie, zdając sobie sprawę z grożących konsekwencji. Inaczej jest z astmą, ponieważ skutki jej złego leczenia są bardzo odległe. Pediatra ich nie zobaczy. Astma jest bardzo podstępna, postępuje niesłychanie wolno.

Do nas przychodzą pacjenci w wieku 50-60 lat, którzy mają niewydolność oddechową, bo byli źle leczeni. Niestety, z niewydolnością już nic nie da się zrobić.

Astma jest poważnym problemem. Gdy u dzieci z astmą pobieramy biopsję z dróg oddechowych, okazuje się, że jest tam stan zapalny ? nawet jeśli nie ma objawów choroby. Na razie nie ma zaleceń, żeby podawać sterydy, gdy dziecko dłuższy czas nie ma objawów, mamy jednak świadomość, że proces patologiczny cały czas jest obecny.

Astma czasem jest diagnozowana w wieku dorosłym. Jak wtedy wygląda jej diagnozowanie i leczenie?

Astma czasami jest rozpoznawana w wieku dorosłym. Ale tu znów mamy pewien paradoks. Tak jak powiedziałem, astma rozwija się przez całe życie. U dzieci problemem jest głównie zapalenie, które trzeba leczyć wziewnymi sterydami. Kiedy dziecko dorasta, a choroba trwa, dochodzi drugi komponent, który jest konsekwencją zapaleń. Otóż stan zapalny powoduje włóknienie oskrzeli i zwężenie dróg oddechowych. Powoduje ono pojawienie się u chorego duszności i brak tolerancji wysiłku. Dlatego konieczne jest dołączenie drugiego leku ? rozkurczowego. To jest niestety konsekwencją tego, że źle leczyliśmy dziecko.

Czyli dobrze lecząc astmę lekami przeciwzapalnymi można spowodować, że nie dojdzie do zwężenia oskrzeli?

Tak, lecząc dzieci lekami przeciwzapalnymi nie dopuścimy do zwężenia dróg oddechowych. Jeśli zaś chodzi o dorosłych, to stosuje się leczenie sterydami, ale dodajemy do nich leki rozkurczowe, ponieważ u dorosłych same sterydy nie są już w stanie opanować choroby.

U dorosłych leczenie też powinno być prowadzone w sposób ciągły?

Tak, te leki musimy podawać w sposób przewlekły, codziennie. Podajemy je po to, żeby zapobiec zaostrzeniom, a z drugiej strony, by zapobiec dolegliwościom. Astmy nie da się wyleczyć, a skoro nie da się wyleczyć, to trzeba ją leczyć w ten sposób, żeby chory miał pełen komfort życia. Czyli: po pierwsze ? pacjent może wykonywać dowolny rodzaj wysiłku fizycznego i sportu. Po drugie ? śpi spokojnie, nie ma w nocy ataków kaszlu, duszności. Po trzecie ? ma prawidłową czynność płuc. Po czwarte ? nie ma zaostrzeń choroby. Jeżeli te wszystkie warunki są dotrzymane, to mówimy, że pacjent ma kontrolę nad chorobą. Musimy ją osiągnąć przy pomocy jak najniższej dawki leków.

Wczesne rozpoczęcie sterydoterapii ? jeszcze w dzieciństwie ? może zapobiec późniejszym problemom z płucami?

Tak. Wczesne rozpoczęcie leczenia sterydami może zapobiec upośledzeniu czynności płuc. Oczywiście, musimy mieć świadomość, że astma jest chorobą, która rozwija się przez wiele lat. Na początku objawy są podobne jak w infekcjach wirusowych, jednak stopniowo pojawiają się coraz częściej. W prawie 80 proc. astma rozpoczyna się przed 3. rokiem życia, dlatego trudno ją rozpoznać. Nie mamy, jak w innych chorobach, markerów choroby. Decydują objawy kliniczne.

Ważne jest więc dobre rozpoznanie przez pediatrę?

Musi być dobry lekarz pediatra, który będzie umiał rozpoznać chorobę. W leczeniu wszystkich chorób, np. w onkologii, kardiologii, alergologii dokonuje się nieustanny postęp. Co roku zmieniają się standardy, zalecenia. To, o czym mówię, to najnowsze standardy i zalecenia. To najnowsza wiedza, której nie ma jeszcze w podręcznikach.

Czy wśród preparatów sterydowych pojawiają się nowe preparaty, jeszcze bardziej bezpieczne?

W tej chwili w oparciu o badania naukowe najbardziej bezpiecznym wydaje się być cyklezonid, czyli lek, który jest właściwie pro-lekiem, gdyż aktywuje się dopiero w drogach oddechowych. Jednak bardzo bezpieczny jest też budezonid, również dopuszczany u dzieci, a także u kobiet w ciąży. Kolejnym bezpiecznym lekiem jest flutykazon. Można powiedzieć, że wszystkie leki sterydowe są skuteczne i bezpieczne.

Najnowsze leki sterydowe w astmie są refundowane w Polsce?

Tak, oczywiście na odpowiednich zasadach, czyli najtańszy lek ma pełną refundację, a za leki nieco droższe trzeba zapłacić. W przypadku sterydów nie chodzi tylko o samą substancję czynną. Lek musi być dostarczony do dróg oddechowych w odpowiedniej dawce. Są różne rodzaje inhalatorów. W przypadku leków wziewnych trzeba brać pod uwagę nie tylko substancję czynną, ale także inhalator, i traktować to jako całość. Bo lek, który nie zostanie prawidłowo przyjęty, nie zadziała.

Inhalatory bardzo się różnią?

Tak, dlatego ważne jest szkolenie pacjentów, jeśli chodzi o sposób używania inhalatorów i dobieranie takiego, które pacjent będzie umiał stosować. Różnice w cenie leków nie wynikają z ceny samej substancji czynnej. Drogie są inhalatory i ich wyprodukowanie. Różnice w cenie preparatów wynikają z różnic w systemach inhalatorów, bo systemy inhalacyjne w Polsce nie są refundowane, jest tylko refundowana substancja czynna.

Chorzy na astmę powinni być przeszkoleni, jak używać inhalatora?

Tak być powinno, ale niestety większość osób nigdy nie była przeszkolona.

Czyli lek jest dobrze dobrany, ale nie ma szans zadziałać, bo nie trafia do oskrzeli?

Tak. Często pacjenci mówią, że leki nie działają. Ale nie wynika z tego, że leki są złe, tylko z tego, że są nieprawidłowo przyjmowane. Dawniej były tzw. wizyty edukacyjne, w tej chwili już ich nie ma, nie finansuje ich NFZ. Edukacja powinna odbywać się podczas wizyty u lekarza.

Oprócz przyjmowania leków w leczeniu astmy ważna jest też aktywność fizyczna?

Tak, szczególnie w dzieciństwie. Im człowiek ma większą pojemność płuc, tym dłużej będzie żył: ta zasada jest bardzo prosta. A duża pojemność płuc może wyniknąć tylko z uprawiania sportu. Młodzi ludzie powinni uprawiać sport. Szczególnie zalecane jest pływanie, bieganie, jazda na rowerze, sztuki walki, które uczą prawidłowego oddychania.

Każdy chory na astmę może uprawiać sport?

Każdy, tylko musi brać leki. Niestety, trzeba też powiedzieć, że w Polsce mamy wielki problem z zanieczyszczeniem powietrza. Jeśli więc biegamy czy jeździmy na rowerze, to trzeba to robić w takich miejscach, gdzie jest czyste powietrze i nie ma skażonego środowiska.

Z powodu smogu było widać zaostrzenia u osób, które mają astmę?

Ogromne. Wielu pacjentów do tej pory świetnie leczonych miało zaostrzenia choroby w grudniu, styczniu, lutym ? szczególnie gdy zanieczyszczenie powietrza było wysokie.

Wielu sportowców ma astmę. Z czego to wynika?

Sportowcy wdychają dużo powietrza. Wentylacja płuc u sportowca w czasie wysiłku wzrasta nawet 20 razy. Jeżeli rośnie ona 20 razy, to inhaluje on 20 razy więcej szkodliwych substancji. Te substancje wywołują astmę. Dlatego musi brać leki. Uprawianie sportu jest pozytywne, ale rozsądek polega na tym, że trzeba uprawiać tyle sportu, ile można. Nie dążyć do wyników w taki sposób, żeby szkodzić zdrowiu.

Artykuł Sterydy kontrolują objawy astmy pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa z profesor dr hab. n. med. Ryszardą Chazan, z Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych, Pneumonologii i Alergologii WUM, specjalistą w zakresie chorób wewnętrznych, pneumonologii, kardiologii i alergologii.

Co to jest astma steroidooporna?

Z astmą steroidooporną (GKS/oporną), czyli oporną na leczenie za pomocą glikokortykosteroidów) mamy do czynienia wówczas, gdy uzyskanie kontroli objawów u chorego wymaga podawania zwiększonych dawek doustnych GKS i/lub występują ciężkie objawy niepożądane związane z tą terapią, albo w ogóle nie udaje się uzyskać kontroli w wyniku leczenia za pomocą GKS.

Astma GKS/oporna jest wynikiem kompleksowej interakcji pomiędzy wpływem mutacji genetycznej i wpływem czynników środowiskowych.

Osłabiona odpowiedź na działanie GKS uwarunkowana jest przede wszystkim nasilonym procesem zapalnym, który wpływa na szeroko rozumianą funkcję wewnątrzkomórkowego receptora glikokortykosteroidowego.

Jak się ją rozpoznaje?

Według kryteriów klinicznych astmę GKS/oporną możemy rozpoznać u osoby z wartością natężonej objętości pierwszo/sekundowej (FEV1) poniżej 50 procent wartości należnej, u której nie uzyskano poprawy wartości FEV1 o 15 procent po dwóch tygodniach stosowania prednizonu w dawce 40 mg na dobę.

Jakie inne choroby należy wykluczyć w diagnostyce różnicowej?

Istnieje bardzo wiele przyczyn złej kontroli objawów astmy, dlatego astmę GKS/oporną możemy rozpoznać dopiero po wykluczeniu tych przyczyn. Należy przede wszystkim wykluczyć inne choroby przebiegające z objawami astmopodobnymi, czyli: zapalenie hipereozynofilowe, zespół Churga-Strauss, alergiczną aspergilozę oskrzelowo-płucną, sarkoidozę, kryptogenne organizujące się zapalenie płuc (COP), a także ? zwłaszcza u osób w wieku podeszłym zastoinową niewydolność serca.

Trzeba też wykluczyć inne przyczyny złej odpowiedzi na GKS, przede wszystkim inne choroby współwystępujące u chorego na astmę, które wpływają na jej przebieg. Należą do nich: dysfunkcja strun głosowych, zapalenie zatok, czy refluks żołądkowo-przełykowy.

Wśród chorych na astmę jest też pewna grupa chorych, u których w podobnym odsetku jak w ogólnej populacji dochodzi do rozwoju przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, która ? jak wiadomo ? powoduje gorszą odpowiedź na leczenie za pomocą GKS.

Stwierdzono, że u ponad 50 procent chorych na astmę GKS/oporną występują zaburzenia psychiczne, przy czym u około 90 procent pacjentów z tej grupy nie są one rozpoznane. Wdrożenie odpowiedniego leczenia tych psychopatologii i w konsekwencji wyeliminowanie tego czynnika często pozwala na uzyskanie dobrej kontroli astmy bez intensyfikacji terapii.

Wśród częstych przyczyn tzw. astmy trudnej jest stała ekspozycja pacjenta na ?potwierdzone? alergeny, chociaż powinien ich unikać. Taka sytuacja ma miejsce, gdy chory jest stale narażony na czynniki alergizujące w miejscu pracy, albo gdy nie stosuje się do zaleceń lekarza, a przede wszystkim w sytuacji, gdy nieumiejętnie posługuje się inhalatorem lub używa niewłaściwie dobranego inhalatora. Należy pamiętać, że powodzenie terapii wziewnej zależy nie tylko od dobrze dobranego leku. Równie ważne jest bowiem urządzenie podające lek, które zapewnia aplikację wymaganej wielkości cząsteczki leku i odpowiednie miejsce jej depozycji.

Jak wygląda obraz kliniczny tej choroby?

Astma jest chorobą przewlekłą, która charakteryzuje się objawami zmiennymi w czasie i o zmiennym nasileniu, takimi jak: świszczący oddech, duszność i uczucie braku powietrza, ciężaru w klatce piersiowej, kaszel. Objawom towarzyszy zmienne ograniczenie przepływu powietrza przez drogi oddechowe, potwierdzone testem odwracalności. Astmy nie potrafimy wyleczyć, ale u większości chorych, bez względu na stopień jej ciężkości, potrafimy zapewnić dobrą jej kontrolę, która umożliwia pacjentowi prawidłowe funkcjonowanie i dobrą jakość życia.

Na obraz kliniczny astmy GKS/opornej składają się: brak możliwości zapewnienia tej kontroli, tzn. nasilenie objawów w ciągu dnia, występowanie w nocy objawów zakłócających sen (częściej niż dwa razy w tygodniu) oraz spowodowana objawami konieczność ograniczenia aktywności fizycznej. Przy tej postaci astmy konieczne okazuje się zwiększanie dawek leków doraźnych i stosowanie przewlekle doustnych GKS. Często występują zaostrzenia objawów wymagające intensyfikacji leczenia oraz interwencji SOR, hospitalizacji oraz stosowania dużych dawek doustnych GKS.

Kto najczęściej choruje na astmę GKS/oporną?

Na astmę steroidooporną częściej chorują kobiety, osoby otyłe, palące papierosy, o niskim statusie socjoekonomicznym. Ważną rolę w rozwoju tej postaci choroby odgrywają czynniki emocjonalne, takie jak lęk i depresja. Jest to najczęściej astma o późnym początku, najczęściej bez atopii.

Jaka jest skala tego problemu? Czy duży odsetek astmatyków cierpi na tę postać choroby?

Oporność na GKS nie jest zjawiskiem częstym, dotyczy 1-3 procent chorych na astmę, ale wśród osób z ciężką astmą występuje u 30-50 procent chorych. Tylko 5 procent stanowi oporność wrodzona spowodowana mutacją genu GR, która zmienia jego aktywność. Natomiast 95 procent stanowi oporność nabyta, która może być związana z polimorfizmem genetycznym, ale najczęściej spowodowana jest przez czynniki środowiskowe: alergeny, leki, infekcje, otyłość, które przyczyniają się do zwiększonej produkcji cytokin prozapalnych.

Jak leczy się tę astmę?

Lekiem z wyboru w każdej postaci astmy są glikokortykosteroidy. Złotym standardem leczenia astmy ciężkiej jest połączenie dużej dawki wziewnych GKS z ?2-mimetykiem długodziałającym (LABA). Agoniści receptora ?2 potęgują przeciwzapalne działanie GKS. W przypadku nieuzyskania kontroli w wyniku takiego leczenia, dodajemy inne leki kontrolujące przebieg choroby: leki przeciwleukotrienowe, teofilinę, a u chorych z częstymi zaostrzeniami dodatkowo tiotropium, przy braku poprawy także dodajemy GKS doustnie w dawce 40-60 mg, szybko zmniejszając ich dawkę. Jednak u części chorych nie udaje się za pomocą tej terapii uzyskać kontroli objawów. Dla tych chorych wytyczne zalecają zwiększenie dawki doraźnie podawanych krótkodziałających ?2-mimetyków (SABA) oraz zalecają rozważenie terapii dodanej wg fenotypu: w astmie IgE-zależnej leczenie anty IgE (omalizumab), a w astmie eozynofilowej, zarówno alergicznej, jak i niealergicznej, terapię anty IL-5 (mepolizumab, reslizumab).

Terapia anty IgE u chorych z astmą alergiczną IgE ? zależną zmniejsza nasilenie objawów, redukuje liczbę zaostrzeń, poprawia wyniki badań czynnościowych oraz jakość życia pacjentów, a także u części chorych pozwala na zmniejszenie dawki przyjmowanych GKS doustnych, nawet do całkowitego ich odstawienia.
Terapia anty IL-5 zmniejsza częstość zaostrzeń u chorych, u których utrzymuje się wysoka eozynofilia w plwocinie pomimo stosowania wysokich dawek GKS (nawet doustnych). To leczenie zmniejsza nasilenie objawów i poprawia jakość życia, hamuje zapalenie eozynofilowe oraz umożliwia zmniejszenie dawki GKS.

Dlaczego jest to trudne?

Pewna grupa chorych na astmę umiarkowaną i ciężką wykazuje częściowy lub całkowity brak odpowiedzi na stosowane GKS. Czasami osoby oporne na leczenie standardowymi dawkami GKS uzyskują poprawę po zwiększeniu dawek. Niestety wiąże się to na ogół z działaniami niepożądanymi. Hamowanie produkcji cytokin prozapalnych występuje już przy małych dawkach GKS (mechanizm trans represji). Natomiast uwalnianie białek przeciwzapalnych ma miejsce dopiero podczas stosowania dużych dawek GKS (mechanizm transaktywacji) i wiąże się z jednoczesnym występowaniem większości niepożądanych ogólnoustrojowych objawów metabolicznych. Dlatego leczenie doustnymi GKS, jeśli nie uzyskujemy szybkiej poprawy, nie powinno trwać dłużej niż 6 tygodni, a w uzasadnionych przypadkach można je wydłużyć maksymalnie do 3 miesięcy.

Czy leki stosowane przy leczeniu astmy steroidoopornej są w Polsce refundowane?

Obecnie refundowane jest leczenie biologiczne omalizumabem (terapia anty IgE) w ramach programu lekowego. W ramach tego programu w 2017 roku leczonych jest około 400 chorych. Do programu kwalifikowane są osoby powyżej 12. roku życia z ciężką, niekontrolowaną astmą alergiczną, z alergią na antygeny całoroczne potwierdzoną testami skórnymi lub opcjonalnie obecnością przeciwciał s IgE (RAST). Całkowite stężenie IgE w surowicy powinno zawierać się w granicach 30-1500 IU/ml. U osób z IgE poniżej 70 IU/ml wymagane jest potwierdzenie reaktywności in vitro na alergeny całoroczne.

Warunkiem włączenia do programu jest konieczność stosowania wysokich dawek wGKS (>1000mcg BDP na dobę lub innego wGKS w dawce równoważnej) w połączeniu z innym lekiem kontrolującym astmę: (LABA, anty LT, pochodna teofiliny) oraz częste stosowanie doustnych GKS w przeszłości, w tym w okresie ostatnich 6 miesięcy.

Pozostałe terapie rekomendowane w wytycznych światowych GINA (Global Initiative for Asthma) jako terapie dodane w najwyższym stopniu intensywności leczenia dla chorych na astmę ciężką nie są w Polsce refundowane. Pozostaje mieć nadzieję, że w najbliższym czasie refundacją zostaną objęte zarówno tiotropium, jako terapia dodana w astmie z częstymi zaostrzeniami, jak i leczenie biologiczne anty IL-5 (mepolizumab i reslizumab) w ramach programu lekowego.

Artykuł Leczenie astmy steroidoopornej pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa z prof. nadzw. Andrzejem M. Falem, kierownikiem Kliniki Chorób Wewnętrznych i Alergologii CSK MSW w Warszawie.

W leczeniu POChP podstawą są leki rozszerzające oskrzela. A kiedy w takim razie stosuje się leki przeciwzapalne?

Pomimo, że w ostatnim międzynarodowym dokumencie traktującym o diagnostyce i leczeniu POChP ? GOLD, w definicji i opisie choroby zmniejszono nacisk na podłoże zapalne, POChP pozostaje chorobą, w której przewlekła reakcja zapalna powoduje uszkodzenie dróg oddechowych. Biorąc pod uwagę całą patofizjologię tego schorzenia, bardzo ważne jest rozszerzanie dróg oddechowych, natomiast w wielu przypadkach należy też rozważyć działanie przeciwzapalne. To ostanie wydaje się szczególnie istotne u pacjentów, u których dochodzi do częstych zaostrzeń choroby. POChP, jak każda choroba przewlekła, ma swój określony przebieg, lecz nawet przy prawidłowym leczeniu w różnych okresach dochodzi do jej nagłych zaostrzeń. Udowodniono, że osoby, u których jest więcej zaostrzeń, odnoszą korzyści ze stosowania leków przeciwzapalnych, na przykład glikokortykosteroidów wziewnych.

Przed laty terapia glikokortykosteroidami wziewnymi wydawała się dużo istotniejsza. Za podstawę przewlekłego leczenia umiarkowanej i ciężkiej postaci POChP uważano stosowanie leku rozszerzającego oskrzela długodziałającego (LABA) w połączeniu z wziewnym glikokortykosteroidem. Od ok. 5 lat pogląd na tę kwestię się zmienił i za dwa podstawowe typy leków w terapii POChP uznawane są leki rozszerzające oskrzela z dwóch różnych grup  ? LABA, czyli agoniści receptora beta 2-adrenergicznego i LAMA, czyli leki cholinolityczne, natomiast leki przeciwzapalne (glikokortykosteroidy) straciły na znaczeniu.

Dlaczego w astmie standardem jest stosowanie obu tych grup leków, a w POChP jednak nie?

Obydwie te choroby mają podłoże zapalne. Jednak w astmie dominującymi komórkami są eozynofile i mastocyty ? i dlatego glikokortykosteroidy, substancje o niezwykle silnym działaniu przecieozynofilowym są i jeszcze długo pozostaną lekami pierwszego rzutu.

Natomiast komórki dominujące w POChP ? neutrofile i makrofagi nie są wrażliwe na terapię glikokortykosteroidami, a wręcz GKS wydłużają czas przeżycia neutrofilów. Dodatkowo w POChP wyniki badań pokazały, że po leczeniu glikokortykosteroidami wziewnymi u pacjentów częściej występowały zapalenia płuc. To istotne powikłanie, które wpływało na pogorszenie przebiegu POChP. Co więcej, wykazano, że stosowanie połączonego leczenia długodziałającymi beta2-agonistami i długodziałającymi lekami cholinolitycznymi (czyli antycholinergicznymi) jest skuteczniejsze i długookresowo przynosi większą korzyść niż leczenie połączone LABA i glikokortykosteroidem. Wcześniej nie było takich badań, a poza tym mieliśmy tylko jeden lek LAMA. Reasumując wszystkie te fakty ? pozycja GKS w POChP jest obecnie zdecydowanie słabsza.

Osobiście sądzę, nie negując oczywiście, że ważne jest przede wszystkim stosowanie leków rozszerzających oskrzela, że mogą się jeszcze zmieniać wzajemne relacje tych trzech grup leków i wskazania do ich łącznego czy pojedynczego stosowania.

Glikokortykosteroidy to nie jest jedyna grupa leków przeciwzapalnych stosowanych w POChP?

To zasadnicza grupa. Mamy jeszcze inhibitory fosfodiesterazy, nową generację tych leków ? roflumilast, natomiast ich znaczenie w leczeniu POCHP jest dotychczas znacznie mniejsze niż glikokortykosteroidów.

Jaka jest przyszłość leczenia przeciwzapalnego w POChP? Czy są nadzieje na nowe grupy leków, które nie miałyby skutków ubocznych i warto by było je stosować?

Mieliśmy wielkie nadzieje dotyczące nowej generacji glikokortykosteroidów, które byłyby ?miękkimi? sterydami ? jak to określano. Miałyby nieco inną formułę i nieco inny zakres działań niepożądanych. Na razie jednak nie ma w badaniach klinicznych cząsteczek, które spełniałyby te nadzieje. I nie wydaje się, żeby w najbliższych latach ten fakt uległ zmianie.

Czy pojawia się szansa na leki, które zatrzymają POChP lub ją wyleczą?

Leki rozszerzające oskrzela w niewielkim stopniu są w stanie spowolnić postęp zmian destrukcyjnych POChP, w przypadku glikokortykosteroidów w ciężkich postaciach z nawracającymi zaostrzeniami też obserwuje się niewielkie spowolnienie zachodzących zmian. Natomiast pamiętać należy, że POChP jest chorobą nieodwracalną, chorobą przebiegającą z istotnymi zmianami morfologicznymi układu oddechowego. Być może kiedyś będziemy w stanie bardziej efektywnie ją zatrzymywać, natomiast cofnięcie już powstałych zmian na pewno nie będzie możliwe. Na dzisiaj jedynym sposobem zatrzymania POChP jest unikanie ekspozycji na czynniki, które ją wywołują, czyli najczęściej palenie papierosów ? czynne i bierne. Ważne jest też unikanie ekspozycji na inne czynniki drażniące, np. smog, dym z organicznych paliw, których używamy do kominków, palenia w piecach. W południowo-wschodniej Azji podstawową przyczyną POChP jest palenie w paleniskach niedosuszonym drzewem i innymi resztkami organicznymi. Tam głównie kobiety zapadają na POChP ze względu na tę ekspozycję.

Jeżeli chodzi o palenie papierosów, to liczba palaczy w Polsce spada, co jest bardzo pocieszające?

W Polsce liczba osób palących spadła o prawie 25 proc. od 1989 do 2010 r. Wydaje się, że od tego czasu jest stabilizacja: liczba palących nie zmniejsza się. Niepokojące jest niestety to, że młodzi ludzie zaczynają palić. Sporo osób przestawiło się z palenia papierosów zwykłych na tzw. elektroniczne, natomiast brak wystarczających danych, które pokazywałyby, że elektroniczne papierosy są bezpieczne i nieszkodliwe. Wręcz przeciwnie: coraz więcej towarzystw naukowych jest przekonanych, że nie powinny rekomendować e-papierosów.

Nawet przejścia ze zwykłych papierosów na elektroniczne?

Udowodniliśmy, że zwykłe papierosy są jednym z głównych czynników sprawczych POChP, raka płuca i wielu innych chorób. W przypadku elektronicznych tak prawdopodobnie nie jest, natomiast nie możemy też powiedzieć, że są zdrowe czy chociażby w pełni bezpieczne.

W ostatnim czasie wiele się mówi o smogu. To nie jest nowy problem w Polsce. Czy nie jest on obecnie trochę ?rozdmuchany?? Zanieczyszczenie środowiska było większe w latach 60. czy 70.

Tak, to prawda, zanieczyszczenie powietrza było większe. Jadąc pociągiem, gdy otwierało się okno w Katowicach, to było czuć smog niezależnie od pory roku, dnia i godziny. W regionach podgórskich, szczególnie zimą, przy niewielkim mrozie i wysokiej wilgotności było czuć dym. Natomiast obecnie niepokojące jest to, że w wielu krajach ze smogiem sobie poradzono, a w Polsce ? nie. Dla mnie niepokojące jest to, że w Polsce prawie nic się nie zmieniło. Nie możemy obiektywnie stwierdzić, że poprawiło się lub pogorszyło ? nie ma takich badań porównawczych. Mnie się wydaje, że na Górnym Śląsku bardzo się poprawiło, a w Krakowie pogorszyło. Natomiast np. w Londynie ? kiedyś klasyku smogowym ? powietrze bardzo się poprawiło.

Inne kraje lepiej poradziły sobie z tym problemem?

Znacznie lepiej. Raport WHO wśród 50 najbardziej zanieczyszczonych miast w Europie wymienia 33 miasta polskie. O czymś to świadczy.

Wierzy pan, że ta sytuacja się zmieni? Bo tak dużo jak w tym roku o smogu jeszcze się w Polsce nie mówiło.

Słowo ?smog? pochodzi z dwóch słów: smoke and fog, czyli dym i mgła. Niestety klimat się zmienia w sposób sprzyjający rozwojowi smogu. Nie mamy silnych mrozów, temperatury oscylującą wokół zera, jest zwiększona wilgotność w okresie zimowym. Gdyby były silne morzy, to powietrze byłoby dużo bardziej suche, a tworzenie się smogu przy bardzo niskich temperaturach i suchym powietrzu jest dużo mniejsze. Natomiast przy takiej pogodzie, jaką mieliśmy w tym roku, prawdopodobieństwo smogu wzrasta, co było widać.

Smog zaostrza stan chorych na POChP? Gorzej im się oddycha?

Niestety, tak. Astmatycy, osoby chore na POChP, pacjenci z przewlekłą niewydolnością krążenia ? to osoby, które najbardziej cierpią nawet przy krótkotrwałej ekspozycji na smog.

Artykuł Leki przeciwzapalne w POChP pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa z prof. dr. hab. Władysławem Pierzchałą z Uniwersyteckiego Centrum Medycznego im. Profesora Kornela Gibińskiego Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach, prezesem Polskiego Towarzystwa Chorób Płuc.

Jak dużym problemem są obecnie choroby układu oddechowego?

Może tego sobie nie uświadamiamy, ale prawdopodobnie co czwarty pacjent przychodzi do lekarza rodzinnego z problemami związanymi z oddychaniem, a więc są to choroby bardzo częste.

Dużym problemem są przewlekłe choroby układu oddechowego, które często przebiegają skrycie i są nieodwracalne. Dotyczy to zarówno astmy (która jest chorobą na całe życie, na szczęście jej postęp może być hamowany przez skuteczne leczenie), jak przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (jej postęp jest miernie powstrzymywany nawet przez najlepsze leczenie) oraz chorób śródmiąższowych płuc. Spośród nich idiopatyczne włóknienie płuc jest chorobą o śmiertelności podobnej jak rak płuca.

Są to choroby o ogromnym znaczeniu społecznym. Chorzy często korzystają ze zwolnień lekarskich i bardzo wcześnie kończą pracę zawodową. W związku z tym ich produktywność jest mała, a koszt pośredni tych chorób ? bardzo wysoki. Jeśli dodamy do tego koszt hospitalizacji, częstych wizyt u lekarza, wzywania pogotowia, tlenoterapii czy wentylacji mechanicznej u chorych z niewydolnością oddychania, to widać, jak również bezpośrednie koszty społeczne są wysokie.

Jeszcze do niedawna nikt nie mówił o przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc: dziś okazuje się ona jednym z największych problemów…

Często chorzy pytają mnie: ?Czy to jakaś nowa choroba??. Nie, ta choroba jest stara, znana, tylko zmieniliśmy jej nazwę. Światowe gremium lekarzy podjęło decyzję, że przewlekłe zapalenie oskrzeli skojarzone z rozedmą płuc nazwiemy przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (POChP). Tak naprawdę choroba znana od dawna, czasem nazywana była rozedmą płuc, innym razem przewlekłym zapaleniem oskrzeli. Te dwie choroby połączono i nazwano POChP. Często, dla świętego spokoju, lekarze mówią: ?Wie pan, to taka astma?. Tymczasem to nie jest astma. Astmę z POChP łączy to, że są to choroby obturacyjne. Ale ich patogeneza, przebieg i rokowania zupełnie inne.

Czym różni się astma od POChP?

Astma w zdecydowanej większości przypadków powoduje obturację odwracalną, czyli są okresy, kiedy chory na astmę ma rzeczywiście skurcz oskrzeli, zwężenie dróg oddechowych, świsty nad płucami, duszność, najczęściej napadową. Jednak w okresach między napadami duszności czynność płuc może być zupełnie prawidłowa (obturacja jest odwracalna). Chory jest całkiem sprawny fizycznie, dobrze toleruje wysiłek. A w POChP obturacja oskrzeli jest stała, występuje stale. To właśnie ta nieodwracalność jest wyróżnikiem POChP. Jeden ze wskaźników spirometrycznych (FEV1/VC) jest stale poniżej dolnej granicy normy, nawet po lekach, które powinny rozkurczyć oskrzela. Oczywiście, POChP też ma swoje zaostrzenia, ale obturacja i duszność, która ma charakter wysiłkowy, są stałe. W pierwszych okresach POChP duszności chory nie zauważa, bo występuje ona przy dużych wysiłkach, ale w miarę postępu choroby tolerancja wysiłku jest coraz mniejsza. Duszność występuje coraz częściej i przy coraz mniejszym wysiłku.

Inne są też przyczyny tych chorób: w przypadku astmy decyduje cecha wrodzona (atopia). W POChP głównym powodem jest nałóg palenia papierosów. Chociaż muszą być także jakieś inne czynniki sprawcze, bo przecież nie wszyscy palacze chorują na POChP.

Czy to prawda, że niebezpieczne jest zwłaszcza palenie przez młode osoby?

Tak. POChP ujawnia się w starszym wieku, ale choruje się od młodości. W okresie rozwojowym, kiedy człowiek rozwija się fizycznie, każdy czynnik, który tą fizyczność może uszkadzać, będzie szkodliwy na przyszłość. Jeżeli w wieku rozwojowym, kiedy płuca powinny być pod ochroną, żeby były długo sprawne, zaczynamy je narażać na czynniki szkodliwe, jak dym papierosowy, to je uszkadzamy. One już się dobrze nie rozwiną. Będziemy mieć już wyjściowo gorszy narząd. Pojemność życiowa płuc zaczyna się zmniejszać już w wieku ok. 25 lat, a jeśli już na starcie była ona niższa, to ok. 45-50. roku życia zdolność wentylacyjna płuc może nie wystarczyć do normalnego wysiłku, który powinniśmy w tym wieku jeszcze tolerować.

Jeżeli nadal jesteśmy narażeni na dym papierosowy, to spadek wskaźników spirometrycznych, czyli zdolności wentylacyjnej płuc, jest jeszcze większy niż u zdrowych ludzi. U wszystkich zmniejsza się pojemność życiowa płuc i wskaźnik FEV1, ale u palaczy w większym stopniu. W pewnym momencie palacz odczuwa duszność wysiłkową, kaszle, odksztusza. Ma tzw. zaziębienia, ale to nie są zaziębienia tylko zaostrzenia infekcyjne przewlekłego zapalenia oskrzeli, które przyspieszają ubytek FEV1.

Dlatego najlepiej uświadamiać młodych ludzi, żeby nie wchodzili w nałóg palenia papierosów. To jest silny nałóg, trudno z niego zrezygnować. A nawet jak się z niego zrezygnuje, to może to być za późno, gdyż płuca już zostały uszkodzone.

Jak w tej chwili wygląda dostęp do leków, które mogłyby POChP zahamować albo cofnąć?

W Polsce dysponujemy właściwie wszystkimi lekami na POCHP, ich skuteczność jest bardzo dobra, chociaż znacznie mniejsza niż w astmie, bo jak powiedziałem, obturacja w POChP jest nieodwracalna. Przede wszystkim stosowane leki zmniejszają rozdęcie płuc ? nie tylko rozszerzają oskrzela, ale także ułatwiają opróżnianie płuc. Oczywiście dostępność tych leków jest różna, bo ostatnią generacją leków stosowanych w POChP są leki łączone w jednym inhalatorze. Rozszerzają one oskrzela w dwóch mechanizmach: jeden działa przez mechanizm adrenergiczny (LABA), a drugi przez mechanizm cholinolityczny (LAMA). Jak je się połączy w jednym inhalatorze, to prawdopodobnie ma to działanie synergistyczne i efekt jest znacznie lepszy.

Nowe leki o akronimach LABA i LAMA (long acting) działają silniej i dłużej. Dzięki ich przedłużonemu działaniu chory systematycznie nimi leczony ma większą zdolność wentylacyjną płuc, lepszą tolerancję wysiłku i mniejszą duszność. Możliwość stosowania ich tylko raz na dobę z jednego inhalatora poprawia dyscyplinę leczenia. Niestety, one jeszcze nie mają w Polsce refundacji. Jako Polskie Towarzystwo Chorób Płuc zabiegamy, żeby minister zdrowia rozważył możliwość refundacji tych leków. Ma to ogromne znaczenie dlatego, że przewlekła obturacyjna choroba płuc dotyczy osób zazwyczaj starzejących się, w wieku podeszłym. Najczęściej pochodzą oni z grup raczej niżej uposażonych finansowo. Zresztą, niski status socjalny jest czynnikiem ryzyka rozwoju POChP. Ci chorzy nie mają tyle pieniędzy, żeby stosować drogie leki i dlatego leczymy ich tymi, które są refundowane. Są jednak dostępne leki refundowane osobno ? długodziałające beta2-mimetyki i osobno długodziałające cholinolityki.

Lek w jednym inhalatorze mógłby działać dłużej i jednocześnie jest to ułatwienie dla pacjenta w przyjmowaniu?

Główny element korzyści jest taki, że pacjent na pewno nie zapomni wziąć dwóch leków, bo one są w jednym inhalatorze. Jeżeli ma dwa leki w dwóch inhalatorach, to często bierze jeden, a o drugim zapomina. Dwa leki w jednym inhalatorze to na pewno korzyść, jeżeli chodzi o compliance.

Druga sprawa: jeżeli stosujemy dwa leki w osobnych inhalatorach, to często inhalatory uruchamiane są inaczej, a pacjent nie zawsze jest na tyle sprawny intelektualnie i manualnie, żeby dać sobie z tym radę. Zarzuca jeden inhalator, bo mu się nie podoba, albo nie umie go obsłużyć, mimo instrukcji. Im starszy pacjent, tym powinien mieć prostsze leczenie, bardziej dla niego zrozumiałe i wygodne w stosowaniu.

Poza tym badania kliniczne dotyczące dwóch połączonych długodziałających leków rozkurczowych wskazują, że one są skuteczniejsze niż stosowanie dwóch tych samych leków osobno.

Bardzo dużym problemem są również choroby śródmiąższowe?

To bardzo duży problem. POChP i astma występują często, stosunkowo łatwo je rozpoznać, lekarze są z nimi obyci, potrafią je leczyć. Natomiast choroby śródmiąższowe są znacznie rzadsze i nie tak łatwe do rozpoznania, ponieważ trzeba do tego użyć tomografii komputerowej płuc wysokiej rozdzielczości, a dostępność tego badania jest ciągle mała. Poza tym jego interpretacja też jest trudna. Trzeba ponadto określić, czy radiologiczne zmiany w płucach mają konsekwencje czynnościowe, a w tym celu nie tylko trzeba wykonać spirometrię, ale też zbadać zdolność dyfuzyjną płuc.

Kolejny problem: część tych chorób wykazuje ogromną dynamikę. W idiopatycznym włóknieniu płuc od rozpoznania do zgonu mija zwykle 2?3 lata. To tak jak w raku płuca! W dodatku okazało się, że stosowana do niedawna w Polsce politerapia nie tylko jest nieskuteczna, ale wręcz szkodliwa. Działania niepożądane leków przeważają nad korzyściami z ich stosowania. W związku z tym od ponad roku chorzy pozostają w ogóle bez leczenia. Bardzo trudno odpowiedzieć pacjentowi, który pyta: ?A jakie leki będę na to brał?? ? nie ma dla niego skutecznego leku. To tragedia.

Są już dwa leki, które przeszły przez pierwszą i drugą fazę badań klinicznych, a teraz są w trzeciej. Zostały już zarejestrowane w Europie. Jednak w Polsce ciągle jeszcze pozostają niedostępne. Rozważa się teraz możliwość ich refundacji w ramach programów lekowych.

Te leki są w stanie zahamować postęp choroby?

Nie dają wyleczenia, ale zmniejszają umieralność i częstość zaostrzeń, a każde zaostrzenie to pogłębienie się hipoksemii (niedotlenienia) i zmniejszenie pojemności życiowej. Nowe leki zmniejszają częstość zaostrzeń i w znaczący sposób zmniejszają roczny ubytek pojemności życiowej: o kilkadziesiąt do 100 ml. To jest bardzo dużo, to jest dla chorego jak drugi oddech.

Oczywiście ten chory prawdopodobnie umrze z powodu niewydolności oddychania, ale zgon nastąpi później, a życie będzie miało lepszą jakość ze względu na zmniejszenie duszności i poprawienie tolerancji wysiłku. Czekamy na refundację w Polsce tych nowych leków.

A jak wyglądają postępy w leczeniu raka płuc?

Wszystkie nowotwory to szczególne wyzwanie dla biologii medycyny. Bez poznania biologii raka postęp będzie mały. W tym zakresie niewielki krok zrobiono w zakresie raka płuca: stwierdzono, że jest szansa wyprodukowania i stosowania leków, które będą zależne od genotypu człowieka. Potwierdzono, że jeden z genów, który może być zmieniony w części populacji ludzkiej, może odpowiadać za lepszą skuteczność dotychczas stosowanego leku. To pierwszy krok w leczeniu raka płuca. Inne możliwości stwarza immunoterapia, ale to wciąż jeszcze mało zaawansowany kierunek leczenia.

Ważna jest też wczesna diagnostyka, która też ma swoje ograniczenia. Najprostszą metodą wizualizacji wczesnych postaci raka płuca jest tomografia komputerowa niskich dawek. Opinia na ten temat jest jednak różna: część naukowców uważa, że skuteczność tej metody jest mała. Standardowo nie posługujemy się nią, ale w niektórych miastach Polski samorządy finansowały badania dla części osób z grup ryzyka, np. dla palaczy papierosów mających POChP. Badania te nie zostały jeszcze opublikowane, wiec prawdopodobnie skuteczność tej metody nie jest duża.

A wykonywane kiedyś badania rentgenologiczne?

Badania radiologiczne, które kiedyś w Polsce były powszechne, miały wykrywać gruźlicę. Do wykrywania wczesnych postaci raka płuca nie nadają się, ponieważ wczesna postać raka płuca to guzek w płucu o średnicy 1-3 cm, który bardzo często nie jest widoczny na zdjęciu przeglądowym klatki piersiowej.

Artykuł Są nowe terapie w pulmonologii pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Jeżeli chcemy kiedyś zarabiać tyle, co nasi zachodni sąsiedzi ? musimy systematycznie podnosić wydajność naszej pracy, zwiększać aktywność zawodową Polaków i ulepszać organizację pracy.

Najlepszą miarą znaczenia każdego kraju w świecie jest wartość wytwarzanych w nim produktów, czyli Produkt Krajowy Brutto. Najprostszą miarą dobrobytu jest PKB na jednego mieszkańca. Jest oczywiste, że im większą wartość ma to co wytwarzamy ? tym więcej zarabia każdy z nas. Jeśli chcemy znaczyć w świecie więcej ? musimy zwiększać PKB. Jeśli chcemy zarabiać tyle, co bogatsi od nas ? musimy zwiększać PKB na głowę mieszkańca. Wszystkie powyższe zdania mogą się wydawać banalne, czy wręcz łopatologiczne, jednak retoryka polskich polityków i populistyczne oczekiwania ogromnej części tak zwanego elektoratu, wskazują na potrzebę ustawicznego powtarzania tych prostych zasad.

Znaczenie Polski w świecie nie wzrośnie od żadnych przechwałek, przysłowiowego potrząsania szabelką ani ideologicznych i politycznych deklaracji. Jeżeli chcemy kiedyś zarabiać tyle, co nasi zachodni sąsiedzi ? musimy systematycznie podnosić wydajność naszej pracy, zwiększać aktywność zawodową Polaków i ulepszać organizację pracy. Wydajność pracy mamy cztery razy niższą niż obywatele najlepiej rozwiniętych krajów Europy. Przeciętny Polak wytwarza w ciągu godziny produkty o wartości 10 euro, przeciętny Niemiec ? 40 euro. Na dodatek, my Polacy, mamy niską aktywność zawodową. Przeciętny Polak pracuje w swoim życiu 8 lat krócej niż Niemiec. Niemcy wobec wydłużającego się życia swoich obywateli podwyższają wiek przechodzenia na emeryturę. Obecnie wynosi on 67 lat dla kobiet i mężczyzn. My Polacy właśnie obniżyliśmy ponownie wiek emerytalny do 65 lat dla mężczyzn oraz 60 lat dla kobiet. W Polsce pracuje 13 milionów na 38 milionów obywateli. Czyli jedna osoba na trzy. W Niemczech pracuje 40 milionów na 80 milionów obywateli, czyli co druga osoba. Stąd prosty wniosek, że wartość PKB wytwarzaną przez jednego Polaka ? dzielimy na trzy osoby, a wartość PKB wytwarzanego przez jednego Niemca nasi zachodni sąsiedzi dzielą na dwie osoby. Podstawmy w to równanie konkretne liczby. 10 euro wytwarzane w ciągu godziny przez jednego Polaka daje 3,33 euro każdemu Polakowi. 40 euro wytwarzane co godzina przez jednego Niemca ? daje każdemu Niemcowi 20 euro. Wartość PKB na głowę mieszkańca Niemiec jest sześć razy wyższa niż w Polsce. A perspektywy są dla nas złe. Z powodu szybszego przechodzenia na emeryturę oraz zmniejszającej się liczby mieszkańców jeden polski pracownik, będzie musiał utrzymywać coraz większą liczbę rodaków. Nawet jeśli będzie pracował coraz wydajniej wzrost wartości jego pracy pochłonie w coraz większej części wzrost obciążeń socjalnych. Do pogorszenia się sytuacji przyczyni się nieuchronnie wzrost zadłużenia, bo Polska dziś zapycha dziś ogromną dziurę budżetową z zaciąganych co roku wielomiliardowych kredytów. Ten kredyt rośnie wraz ze wzrostem PKB, ale stanowi sztywną pozycję w budżecie państwa. Płacimy od niego coraz wyższe odsetki. Na dodatek jest jeszcze wiele innych poważnych przeszkód na drodze do dobrobytu i gospodarczej potęgi.

Artykuł Kilka prostych prawd pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Zalecenia towarzystw medycznych rekomendują stosowanie w terapii pierwszego rzutu nadciśnienia inhibitorów ACE, zwłaszcza jeśli nadciśnieniu towarzyszy inna choroba lub sercowo-naczyniowy czynnik ryzyka. Brak inhibitorów ACE na listach 75+ często powoduje naciski pacjentów na lekarzy, by zmienili lek na bezpłatny.

Nadciśnienie tętnicze to jeden z największych problemów zdrowotnych w Polsce: ma je co trzeci dorosły. Wraz w wiekiem wzrasta wartość ciśnienia, dlatego po 65. roku życia aż 2/3 osób ma ten problem. Szacuje się, że w Polsce na nadciśnienie choruje ok. 10,5 miliona osób, w tym ok. miliona osób powyżej 80. roku życia. Dużym problemem jest to, że ok. 1/3 osób nie wie, że ma nadciśnienie, a kolejne 1/3 mimo że wie o swoim nadciśnieniu, nie stosuje leków zgodnie z zaleceniami lekarza. Nadciśnienie zwiększa ryzyko chorób sercowo–naczyniowych, zarówno w młodszych, jak i w starszych grupach wiekowych.

Zgodnie z zaleceniami towarzystw naukowych, jako leki pierwszego rzutu w terapii nadciśnienia można stosować 5 głównych klas leków: inhibitory konwertazy angiotensyny (ACE), sartany, beta-blokery, diuretyki, antagoniści kanałów wapniowych. Mimo że każdy z nich może inicjować terapię, to jednak przy wyborze leku zawsze bierze się pod uwagę inne towarzyszące choroby lub czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego, jak palenie papierosów, zbyt wysoki poziom cholesterolu, cukrzyca, niewydolność serca, choroba wieńcowa, otyłość, zespół metaboliczny.

Leki pierwszego rzutu

Ze względu na lepsze zapobieganie ryzyku sercowo-naczyniowemu zazwyczaj jako leki pierwszego rzutu w terapii nadciśnienia preferowane są inhibitory ACE.

? Mają one kluczowe znaczenie w kardiologii, hipertensjologii, diabetologii, nefrologii. Silnie obniżają ciśnienie, a dodatkowo wpływają na poprawę rokowania w wielu stanach towarzyszących nadciśnieniu, jak choroba wieńcowa, niewydolność serca, cukrzyca, przewlekła choroba nerek, zwłaszcza na początkowym etapie. Leki z tej grupy działają nefroprotekcyjnie, kardioprotekcyjnie, diabetoprotekcyjnie. Wpływają też korzystnie na funkcję i strukturę naczyń krwionośnych, przeciwdziałają przebudowie serca po zawale czy w niewydolności serca ? wymienia prof. Artur Mamcarz, kierujący III Kliniką Chorób Wewnętrznych i Kardiologii II Wydziału Lekarskiego WUM.

Inhibitory ACE obniżają ciśnienie poprzez wpływ na układ renina-angiotensyna-aldosteron. Na ten sam układ wpływają też sartany, jednak dzieje się to w nieco inny sposób. ? Inhibitory ACE powodują wzrost stężeń bradykininy i zmniejszają stężenie angiotensyny II w osoczu. To dwa bardzo korzystne mechanizmy działania, przekładające się na poszerzenie naczyń, efekt profibrynolityczny, przeciwzakrzepowy, hipotensyjny, przeciwmiażdżycowy ? tłumaczy prof. Krzysztof J. Filipiak z I Katedry i Kliniki Kardiologii, Centralnego Szpitala Klinicznego WUM.

Fakt, że inhibitory konwertazy mają większe działanie kardioprotekcyjne jest spowodowane m.in. ich dodatkowym efektem bradykinowym. ? Blokują enzym (konwertazę angiotensyny) przekształcający angiotensynę 1 w angiotensynę 2. Konwertaza angiotensyny ma właściwość rozkładu bradykininy ? związku, który działa korzystnie na śródbłonek naczyń i naczynia tętnicze, dlatego inhibitory konwertazy angiotensyny prowadzą dodatkowo do korzystnej akumulacji tego związku ? dodaje prof. Andrzej Tykarski, kierownik Katedry i Kliniki Hipertensjologii, Angiologii i Chorób Wewnętrznych Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu.

Inhibitory ACE są lekami wymienianymi jako leki podstawowe w terapii choroby wieńcowej i niewydolności serca. Mają kluczowe znaczenie w kardiologii, hipertensjologii, diabetologii, nefrologii.
? Mają silny potencjał hipotensyjny, a dodatkowo wpływają na poprawę rokowania w chorobie wieńcowej, niewydolności serca, cukrzycy, przewlekłej chorobie nerek. Paleta wskazań do ich stosowania jest tak szeroka, że trudno dziś wyobrazić sobie sytuację, w której pacjent ma wskazania do ich nieprzyjmowania. Chyba, że występuje nietolerancja albo działania niepożądane ? przekonuje prof. Mamcarz.

Zarówno w wytycznych europejskich towarzystw kardiologicznych, jak Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego, u pacjentów wysokiego ryzyka sercowo-naczyniowego inhibitory konwertazy są preferowane w stosunku do sartanów. Międzynarodowe Towarzystwa Naukowe rekomendują inhibitory ACE jako leki pierwszego rzutu w chorobie wieńcowej i niewydolności serca. Natomiast sartany są rekomendowane jako leki drugiego rzutu, gdy inhibitory ACE nie mogą być stosowane.

? Dziesiątki metaanaliz wykazały, że inhibitory konwertazy angiotensyny działają skuteczniej. Istotnie obniżają ciśnienie tętnicze oraz ryzyko wystąpienia zawału. Jeśli zaś chodzi o sartany, to pomimo, że istotnie obniżają ciśnienie tętnicze, nie zmniejszają ryzyka wystąpienia zawału. Podobna rzecz się ma z betablokerami: obniżają istotnie ciśnienie tętnicze, ale nie redukują częstości występowania zawału sercowego ? przekonuje prof. Stefan Grajek, kierownik Kliniki Kardiologii Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu.

Zdarza się, że inhibitory ACE powodują działania niepożądane: najczęściej suchy, uporczywy kaszel. Cierpi na niego ok. 8 proc. osób przyjmujących inhibitory konwertazy angiotensyny. W przypadku wystąpienia działań niepożądanych lub przeciwwskazań do stosowania inhibitorów ACE, można zastosować sartany. Są one często stosowane jako leki drugiego rzutu.

Leczenie nadciśnienia u osób starszych

Przy braku dodatkowych czynników ryzyka, zalecenia europejskich towarzystw naukowych stawiają na równi terapię inhibitorami ACE oraz sartanami. Jednak osoby starsze zwykle mają dodatkowe choroby lub czynniki ryzyka sercowo-naczyniowe. Inhibitory ACE mają więcej wskazań dodatkowych w nadciśnieniu tętniczym i zgodnie z wytycznymi Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego powinny być preferowane przed sartanami w terapii chorych wysokiego ryzyka, a takimi są chorzy w starszym wieku.

? Wiele towarzystw narodowych, w tym Polskie Towarzystwo Nadciśnienia Tętniczego, stara się pozycjonować te leki, uznając inhibitory ACE za bardziej wskazane u osób bardzo dużego i dużego ryzyka sercowo-naczyniowego, a sartany rezerwując co do zasady dla osób niskiego i średniego ryzyka. Osoby starsze z nadciśnieniem tętniczym to z reguły pacjenci wyższego ryzyka ? dodaje prof. Filipiak.

Na liście bezpłatnych leków dla seniorów znalazły się jednak sartany, a inhibitory ACE ? nie. Ministerstwo tłumaczyło to tym, że chce w pierwszej kolejności wprowadzać na bezpłatne listy leki droższe, by pacjenci, którzy powinni je stosować, odczuli realną korzyść. Jednak efektem ubocznym takiego skonstruowania list 75+ było to, że część pacjentów prosiła lekarzy, by zaordynowali lek, który mogą otrzymać bezpłatnie.

? U osób z dużym ryzykiem sercowo-naczyniowym lub z powikłaniami sercowo-naczyniowymi przestawienie pacjenta z inhibitora konwertazy na sartany z powodów niemedycznych może być niekorzystne ? ostrzega prof. Tykarski.

Taka zamiana miałaby sens tylko wtedy, gdy dotychczasowy lek się nie sprawdził, jest nieskuteczny albo pacjent ma objawy uboczne. W innych przypadkach ? nie. Problemem może być też to, że starsi pacjenci często i tak słabo stosują się do zaleceń lekarza. Przy zmianie leku, do którego się przy przyzwyczaili, na inny, mogą w jeszcze mniejszym stopniu przestrzegać nowych zaleceń.
? Jeżeli chory ma dobrze kontrolowane ciśnienie tętnicze, a terapia jest dobrze tolerowana, nie ma sensu zamieniać jednej grupy leków na drugą. Każda zamiana może wiązać się z pogorszeniem kontroli ciśnienia tętniczego, a zatem może grozić zwiększonym ryzykiem powikłań. Tego typu zmiany są zwłaszcza niebezpieczne u chorych przyjmujących kilka, a czasem nawet kilkanaście innych leków. Nie sposób przewidzieć ryzyka nowych interakcji lekowych, zwłaszcza u osoby w wieku podeszłym ? dodaje prof. Filipiak.

Traci budżet, traci pacjent

Presja pacjentów w dążeniu do otrzymania bezpłatnego leczenia może zwiększyć, bardziej niż to wynika ze względów medycznych, stosowanie sartanów zamiast inhibitorów ACE, co jest nieuzasadnione z punktu widzenia wiedzy medycznej. Wydatki na refundację opakowania sartanu są dziś ok. 4.5 razy wyższe od wydatków ponoszonych przez NFZ na refundację inhibitorów ACE i wynoszą 18,5 zł (ARB) vs 3,98 zł (IKA) za jedno opakowanie (dane NFZ wrzesień 2016). Roczna liczba zrefundowanych opakowań to: 4,5 mln (ARB) i 10,5 mln (IKA).

Jeśli 10% pacjentów leczonych inhibitorami ACE zostanie przestawionych na sartany, np. pod presją pacjentów 75+, to dopłata do jednego miliona opakowań sartanów wyniesie: 14 520 000 zł.
Wiele towarzystw narodowych, w tym Polskie Towarzystwo Nadciśnienia Tętniczego, stara się pozycjonować te leki, uznając inhibitory ACE za bardziej wskazane u osób bardzo dużego i dużego ryzyka sercowo-naczyniowego, a sartany rezerwując co do zasady dla osób niskiego i średniego ryzyka.

Artykuł Inhibitory ACE przed sartanami pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa z Joanną Drewlą, Dyrektor Generalną oraz  Katarzyną Urbańską, Dyrektor ds. Komunikacji i Spraw Zewnętrznych firmy Servier Polska Sp. z o.o.

Servier Polska Sp. z o.o.

Nagroda Zaufania Złoty OTIS z Diamentami 2017 za program społeczny Forum Przeciw Depresji

Firma Servier jest znana nie tylko z produkcji leków, ale też z organizacji ogólnopolskich bezpłatnych programów profilaktyczno-edukacyjnych: Servier dla Serca, Forum Przeciw Depresji. Od kiedy organizowane są te programy?

Katarzyna Urbańska: Pierwszym programem edukacyjnym, który powołaliśmy do życie była kampania Servier dla Serca, którą realizujemy od 2003 roku. Od 11 lat organizujemy także kampanię Forum Przeciw Depresji.

Jaki jest cel programów edukacyjnych? Do kogo są one skierowane?

Katarzyna Urbańska: Celem obu kampanii jest budowanie świadomości społecznej na temat chorób cywilizacyjnych takich jak choroby układu krążenia i depresja. Wiedza jest kluczem do zrozumienia zależności między naszym stanem zdrowia, a codziennymi decyzjami dotyczącymi sposobu odżywiania, stosowania używek, aktywności fizycznej, czy też radzenia sobie ze stresem, który przecież towarzyszy nam wszystkim. Zdając sobie sprawę z faktu jak wiele zależy od naszych codziennych, czasem drobnych zachowań i reakcji, możemy podejmować decyzje świadomie i tym samym realnie wpływać na swoje zdrowie, a także na życie. Na przykład zamiast sięgać w stresującej sytuacji po kieliszek wina czy kolejnego papierosa ? warto zapisać się na jogę czy pojeździć na rowerze, zamiast jeść na kolację hamburgera z frytkami ? wybrać rybę z warzywami. Z jednej strony to bardzo oczywiste wybory, z drugiej często bardzo trudno jest wdrożyć je w życie. Dlatego regularne, konsekwentne i długoterminowe działania edukacyjne mają tak istotne znaczenie. W przypadku depresji sytuacja jest jeszcze bardziej złożona. Wiedza pozwala także przełamywać opór i niechęć osób chorych do skutecznego poszukiwania profesjonalnej pomocy. Stwarza także podstawy do akceptacji społecznej dla osób chorujących, a to niezwykle ważne.

Z jakimi towarzystwami naukowymi współpracuje firma organizując te programy?

Katarzyna Urbańska: W przypadku Kampanii Servier dla Serca od samego początku współpracujemy z Polskim Towarzystwem Kardiologicznym i Polskim Towarzystwem Nadciśnienia Tętniczego. Nieco później dołączyło też Polskie Forum Profilaktyki i ostatnio Polskie Towarzystwo Lekarskie. Współpraca z ekspertami ma dla nas kluczowe znaczenie. Jest gwarantem wysokiej jakości merytorycznej naszego przekazu edukacyjnego. Ponadto dzięki ścisłej kooperacji z towarzystwami naukowymi możemy lepiej odpowiadać na potrzeby społecznej edukacji, która jest wpisana w statuty większości towarzystw naukowych, a jednocześnie jest też celem naszych działań. Przykładem takiego podejścia jest partnerstwo kampanii społecznej Servier dla Serca z kampanią ?Zdrowe dzieci, zdrowa młodzież, zdrowi dorośli? zainicjowaną przez Polskie Towarzystwo Kardiologiczne. W przypadku kampanii Forum Przeciw Depresji od lat współpracujemy natomiast z Polskim Towarzystwem Psychiatrycznym.

W 2014 roku program Servier dla Serca został laureatem Nagrody Zaufania ?Złoty OTIS z Diamentami?. W 2016 roku jury Kapituły Nagrody pozytywnie oceniło Forum Przeciw Depresji. O depresji niechętnie się mówi, ale firmie udało się przełamać tabu. Jakie działania są prowadzone w ramach kampanii?

Katarzyna Urbańska: Przede wszystkim jesteśmy bardzo szczęśliwi, że kapituła nagrody ?Złoty OTIS z Diamentami? dostrzegła i doceniła nasze działania. Myślę, że mówiąc o skutecznej kampanii społecznej trzeba z założenia projektować ją na lata. Taka była nasza filozofia kiedy inicjowaliśmy kampanię Servier dla Serca i podobnie myśleliśmy powołując do życia kampanię Forum Przeciw Depresji. W przypadku tak trudnych tematów jakimi są zaburzenia nastroju, samobójstwa, niezbędna jest odpowiedzialna i konsekwentna edukacja społeczna. Ogromne znaczenie ma także współpraca z ekspertami ? psychiatrami, którzy ukierunkowują nasze aktywności na te, które są najpilniejsze i najistotniejsze.

W ramach kampanii od 10 lat organizujemy Dni Otwarte podczas których odbywają się wykłady na temat różnych aspektów związanych z depresją. Najczęściej biorą w nich udział osoby zmagające się z depresją, ich rodziny, osoby, które podejrzewają u siebie depresję, ale także ci, którzy chcą wiedzieć więcej na temat choroby. Poza wykładami organizujemy bezpłatne konsultacje z psychiatrą i psychologiem. Przez cały rok działa uruchomiony przez nas kilka lat temu Antydepresyjny Telefon Forum Przeciw Depresji. Dwa razy w tygodniu lekarz psychiatra odbiera telefon i udziela konsultacji. Kolejnym narzędziem, z którego bardzo chętnie korzystają osoby szukające pomocy jest nasza strona internetowa www.forumprzeciwdepresji.pl. Tutaj osoby zainteresowane pogłębieniem swojej wiedzy znajdą sporo informacji na temat choroby. W zakładce ?Gdzie szukać pomocy? stworzyliśmy unikalną mapę ośrodków, w których przyjmują lekarze psychiatrzy. Na stronie bardzo aktywnie działa także forum dyskusyjne moderowane przez lekarza psychiatrę.

W tym roku Servier będzie obchodzić jubileusz 25-lecia firmy w Polsce. Firma jest obecna na polskim rynku od 1992 roku. Na początku w firmie było tylko 7 pracowników i 1 lek. A jak dziś wygląda firma?

Joanna Drewla: Przez ostatnie 25 lat konsekwentnie inwestowaliśmy w Polsce. Dzisiaj Servier w Polsce to nie tylko Międzynarodowy Ośrodek Badań Klinicznych z siedzibą w Warszawie, ale także nowoczesny zakład produkcyjny na warszawskiej Białołęce i fantastyczny zespół ponad 500 wysoko wykwalifikowanych pracowników. Servier w Polsce to także nasze innowacyjne, bezpieczne, produkowane w Warszawie leki, które trafiają do ponad miliona chorych Polaków.

20 lat temu Grupa Servier zainwestowała w zakład produkcyjny leków w Warszawie. Co zdecydowało o umiejscowieniu produkcji leków w naszym kraju?

Joanna Drewla: Po pierwsze w latach 90. rynek rozwijał się bardzo dynamicznie. Po drugie Polska, która przed transformacją miała silny przemysł farmaceutyczny dysponowała wysokiej klasy specjalistami, dzięki temu możliwa była szybka i bezpieczna implementacja technologii transferowanych tutaj z Francji. Dlatego w 1997 roku podjęto decyzję o inwestycji w Polsce w fabrykę leków dla Grupy Servier w tym rejonie Europy. Dzięki kompetencjom polskiego zespołu, już rok po dokonaniu inwestycji możliwe było przeniesienie do Warszawy produkcji większości leków dostępnych wówczas w Polsce. Od tego momentu nasz polski zakład produkcyjny zwiększył wielkość produkcji o ponad 600%. Dzisiaj blisko 100% opakowań leków Servier, które trafiają do polskich pacjentów jest produkowanych w Warszawie.

Jakie inwestycje zrealizowaliście Państwo w ostatnim okresie i jak wyglądają Państwa plany?

Joanna Drewla: Ostatnie lata to przede wszystkim inwestycje w rozwój eksportu. Już dziś 40% produkcji z Polski trafia na eksport do Francji i innych krajów UE. Pod koniec ubiegłego roku oddaliśmy do użytku nowoczesne laboratorium analityczne, które realizuje badania nie tylko dla naszej fabryki w Polsce, ale także dla innych fabryk w Unii Europejskiej. Jak widać rozwijaliśmy się przez ostatnie lata bardzo dynamicznie, ale to co nas szczególnie cieszy to perspektywa na przyszłość. W ostatnich dniach otrzymaliśmy potwierdzenie decyzji centrali w Paryżu o tym, że to właśnie w Polsce produkowane będą nasze preparaty złożone stosowane w kardiologii, które trafią do kolejnych państw Unii Europejskiej. Dzięki tej decyzji zwiększymy ponownie udział eksportu w naszej produkcji.

Taka decyzja to ogromna szansa na dalszy rozwój naszego zakładu produkcyjnego w Warszawie, a także potwierdzenie jak ważnym krajem dla firmy Servier jest Polska.

Artykuł Skuteczną kampanię społeczną trzeba projektować na lata pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Karina Konieczna

dziennikarz, redaktor, szef działu nauka w Fakcie, redaktor prowadzący Fakt Zdrowie

O wyborze kierunku studiów ? matematyka na Uniwersytecie Śląskim ? zadecydował wykład na Politechnice Śląskiej ?Matematyczne modele mózgu?. Jednak zamiast zgłębiać analizę matematyczną, postanowiła sprawdzić, jak robi się gazetę.

Pierwsza redakcja to Trybuna Śląska, pod kierownictwem Jacka Cieszewskiego ? depesze, sekretariat redakcji, w końcu prowadzenie zespołu redagującego. Po kilkunastu latach zmieniła miejsce życia z Katowic na Warszawę. W maju 2003 trafiła do projektu przygotowywanego przez Axel Springer Polska, 5 miesięcy później Fakt wszedł na rynek. Była pomysłodawcą i realizatorem Poradników medycznych Faktu.

W 2010 artykuł ?Cukrzyca słodki zabójca? dał jej zwycięstwo w kategorii prasa w polskiej edycji konkursu Media Prize. W konkursie Dziennikarz Medyczny Roku zdobyła ten tytuł za rok 2012, w edycji 2016 ? I nagrodę w kategorii publicystyka prasowa, II nagrodę w kategorii publicystyka internetowa oraz dwie nagrody specjalne ? za materiały o zaawansowanym raku piersi i współczesnym leczeniu sanatoryjnym.

Artykuł Złoty OTIS 2017 – Karina Konieczna pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

red. Ryszard Sterczyński

Nagroda Zaufania Złoty OTIS 2017 kategoria: media

Dziennikarz medyczny

Pochodzi z Poznania, jest absolwentem Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza. Wiele lat spędził w ?Sztandarze Młodych?, następnie pracował w ?Ekspresie Wieczornym?, ?Życiu z kropką? i miesięcznikach poświęconych zdrowiu. Jako redaktor naczelny miesięcznika ?Żyjmy dłużej? w 2013 r. został laureatem nagrody Sukces Roku w Ochronie Zdrowia w kategorii Media.

Autor i współautor książek ?Alfabet Zdrowia? i ?Nowy Alfabet Zdrowia?. Pomysłodawca nagrody ?Ziołowy Oskar?, przyznawanej preparatom naturalnym w latach 1992-2003.

Obecnie współpracownik ?Medical Tribune? jako dziennikarz oraz redaktor kwartalnika ?Diabetologia po Dyplomie?. Wraz z żoną prowadzi od trzech lat blog o zdrowiu: wszyscyzdrowi.pl

Artykuł Złoty OTIS 2017 dla red. Ryszarda Sterczyńskiego pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa z Edwardem Szybowskim, dyrektorem generalnym Berlin-Chemie/Menarini Polska Sp. o.o.

Berlin-Chemie/Menarini Polska Sp. o.o.

Nagroda Zaufania Złoty OTIS 2017  za Program edukacyjny dla lekarzy ?Akademia Leczenia Bólu?

Firma farmaceutyczna Berlin-Chemie Menarini istnieje od 130 lat i obecnie ma zasięg globalny. Posiada 29 przedstawicielstw i 90 oddziałów na całym świecie. Przedstawicielstwo tej firmy w Polsce istnieje od 25 lat, i jest jedną z kluczowych firm w tej branży w naszym kraju.

Jak wyglądały początki i rozwój firmy?

Historia Berlin-Chemie/Menarini rozpoczęła się w 1886 roku, kiedy to w Neapolu we Włoszech została otwarta firma Farmacia Internazionale Menarini. Z biegiem lat firma rozwijała się, utworzyła oddział badań i rozwoju, zwiększała portfolio leków oraz produkcję. W 1964 roku stała się firmą międzynarodową, z laboratoriami oraz działami badań i rozwoju na całym świecie. Niemal w tym samym czasie, bo w 1890 roku, w największym niemieckim parku technologicznym Berlin Adlershof powstała inna firma: Kahlbaum Labor Präparate ? protoplasta Berlin-Chemie. Początkowo specjalizowała się w produkcji wódek i likierów, a z czasem zmieniła profil na produkcję preparatów chemicznych i farmaceutyków. W 1927 roku połączyła się ona z grupą Schering. Nieprzerwanie funkcjonując, przetrwała trudne historyczne zawirowania w tej części Europy. Po wojnie kontynuowała produkcję leków w Berlinie Wschodnim, od 1956 roku pod nową nazwą VEB Berlin-Chemie. Już wtedy była wiodącym producentem leków i ich eksporterem do państw bloku wschodniego. Po upadku muru berlińskiego i transformacji ustrojowej, w 1990 roku przekształciła się w spółkę akcyjną. W 1992 roku włoska firma Menarini połączyła się z niemiecką Berlin-Chemie. Tym samym ta ostatnia weszła w skład międzynarodowego koncernu Menarini Group. Od tego momentu nastąpiło otwarcie Berlin-Chemie Menarini na rynki Europy Środkowo-Wschodniej oraz dynamiczna ekspansja międzynarodowa firmy.

Jaka jest pozycja Berlin-Chemie Menarini na światowym rynku farmaceutycznym?

Dziś Berlin-Chemie Menarini znajduje się w czołówce firm farmaceutycznych. Obejmuje swoim zasięgiem cały świat. Jej jednostki działają w ponad 30 krajach Europy i Azji, a przez dystrybutorów także w Afryce i Ameryce Południowej. Firma ma 17 pozycję w Europie spośród 5 291 firm farmaceutycznych oraz 37 miejsce na świecie spośród 19 042 firm tej branży. Zatrudnia prawie 20 tysięcy pracowników, a w 2015 roku jej obrót wyniósł ponad 3,5 mld euro. Rocznie produkuje ponad 550 mln opakowań leków. Obszary terapeutyczne, którymi zajmuje się firma Berlin-Chemie Menarini to: alergologia, andrologia, choroby zakaźne, choroby sercowo-naczyniowe, gastroenterologia, ginekologia i choroby kobiece, choroby układu oddechowego, reumatologia i osteoporoza, walka z bólem, przeziębienie, dermatologia. Produkuje także witaminy i suplementy diety, preparaty na anemię oraz mleko dla niemowląt. Misja Berlin-Chemie Menarini brzmi ?Uleczyć każdą chorobę. Więcej zdrowia, więcej radości, więcej życia?. Natomiast wizją tej firmy jest ?Zdrowie ? nasze zobowiązanie dla życia?.

Berlin-Chemie Menarini ma trzy centra zajmujące się badaniami i rozwojem, gdzie projekty badawcze są prowadzone od fazy początkowej aż do etapu zarejestrowania leku. Wyznacza się tam nowe kierunki badawcze i pracuje nad rozwojem terapii docelowych. Programy badawcze skupiają się głównie na chorobach sercowo-naczyniowych, onkologii oraz obszarach terapeutycznych związanych z astmą i stanem zapalnym.

Firma działa także w Polsce. Jaką pozycję zajmuje na naszym rynku?

W naszym kraju Berlin-Chemie Menarini jest obecna od 25 lat. Na początku w polskim przedstawicielstwie były zatrudnione 3 osoby. Dzisiaj pracujemy w Polsce w zespole liczącym ponad 400 osób. Jestem związany z firmą od 23 lat i z satysfakcją obserwuję jej rozwój w Polsce. Berlin-Chemie Menarini zajmuje 12 pozycję wśród firm farmaceutycznych w naszym kraju. Ma 2-procentowy udział w rynku i 400 mln złotych rocznego obrotu. Oferujemy leki OTC oraz wydawane na receptę. Nasze produkty są w Polsce stosowane w takich obszarach terapeutycznych jak: kardiologia, diabetologia, alergologia, endokrynologia, gastrologia, walka z bólem i reumatologia, przeziębienie, urologia, niewydolność żylna i infekcje jamy ustnej. Dostarczamy Polakom 22 mln opakowań leków rocznie.

Nasze produkty są doceniane przez pacjentów i otrzymują nagrody zaufania konsumentów. Nagroda Złoty OTIS została nam przyznana m.in. za Espumisan, Prostamol, Fastum, Quixx i Flavamed, a Espumisan w 2013 roku uzyskał nagrodę Złoty OTIS 10-lecia.

Działalność Berlin-Chemie Menarini w Polsce nie sprowadza się wyłącznie do dostarczania pacjentom leków.

To prawda. Nie tylko zapewniamy nowoczesne leki, lecz także organizujemy liczne akcje edukacyjne i społeczne. Jedną z naszych najbardziej rozpoznawalnych akcji jest coroczny Tydzień Urologii prowadzony pod patronatem Polskiego i Europejskiego Towarzystwa Urologii. W ramach każdego Tygodnia Urologii mężczyźni mogą poddawać się bezpłatnym badaniom w kierunku wczesnej diagnozy łagodnego rozrostu prostaty. Od początku akcji, czyli od 2009 roku, w trakcie ponad 500 konsultacji lekarskich przebadanych zostało ponad 25 tysięcy pacjentów.

Nasze działania są doceniane przez lekarskie towarzystwa naukowe i organizacje pozarządowe. W jednym tylko 2015 roku otrzymaliśmy następujące wyróżnienia: tytuły ?Przyjaciel Endokrynologii?, ?Przyjaciel Polskiej Pneumonologii?, ?Przyjaciel Lekarzy Diabetologów i Chorych na Cukrzycę? i I miejsce w Plebiscycie Publiczności na Najlepszą Firmę Branży Diabetologicznej, statuetkę za wspieranie akcji ?Podaruj mi okno na świat? Fundacji ?Kółko Graniaste? oraz nagrodę Złoty OTIS z Diamentami za kampanię edukacyjno-społeczną ?Nie tylko moment? dotyczącą problemu przedwczesnego wytrysku u mężczyzn.

Współpracujemy także ze światem medycyny. W ramach Akademii Naukowej Berlin-Chemie Menarini odbywają się szkolenia dla lekarzy i farmaceutów, takie jak: Akademia Leczenia Bólu, Akademia Farmaceutyczna. Zaangażowanie i profesjonalizm osób pracujących u nas sprawiają, że jesteśmy w stanie skutecznie wprowadzać nowe terapie i odnosić sukcesy biznesowe, a równolegle prowadzić programy edukacyjne i naukowe.

Artykuł Złoty OTIS 2017 – Program edukacyjny dla lekarzy „Akademia Leczenia Bólu” pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Nagroda Zaufania Złoty OTIS 2017

za program edukacyjny wspierający polską transplantologię

Historia kampanii świadomego dawstwa narządów Dawca.pl sięga roku 2002, kiedy kilku lekarzy Akademii Medycznej w  Gdańsku zauważyło niechętny stosunek pacjentów do kwestii przeszczepiania narządów. Uważali, że przyczyna tej nieufności tkwi w niedostatecznej wiedzy i postanowili zmienić tę sytuację, poprzez uświadamianie społeczeństwa i obalanie mitów na temat transplantologii.

Obecnie Dawca.pl to grupa studentów gdańskich uczelni (przede wszystkim Gdańskiego UM), którzy postanowili kontynuować dzieło założycieli Dawca.pl.

Liczba przeszczepów jest nieproporcjonalnie niska w porównaniu do zapotrzebowania. Tę sytuację można zmienić w dużym stopniu już choćby poprzez noszenie w portfelu oświadczenia woli. Dlatego celem portalu jest rozwianie wątpliwości i przekazanie rzetelnej wiedzy na temat dawstwa komórek, tkanek i narządów.

Portal z okazji 11 listopada przygotował społeczną kampanię na rzecz świadomego dawstwa narządów pod hasłem ?Ojczyzna to inni ludzie?. Na pytanie ?Co można zrobić dla ojczyzny?? odpowiadają Polacy, których na co dzień więcej dzieli niż łączy, m.in. Anna Grodzka, Arkadiusz Onyszko, Omenaa Mensah, ks. Piotr Morciniec, Łukasz Jakóbiak i Karolina Gilon.

Artykuł Złoty OTIS 2017 dla portalu dawca.pl pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Stowarzyszenie Udarowcy ? Liczy się Wsparcie
www.udarowcy.com.pl

Nagroda Zaufania Złoty OTIS  2017

Organizacja pacjentów po udarach mózgu

Największa organizacja zrzeszająca pacjentów po udarach mózgu w Polsce została założona przez Sebastiana Szypera i Mariusza Baumgarta. Zrzesza i wspiera pacjentów oraz ich rodziny, a także współpracuje z liczną grupą wolontariuszy. Niesie pomoc potrzebującym rehabilitacji psychoruchowej oraz aktywizuje rekonwalescentów do uczestnictwa w życiu społecznym. Od ponad pięciu lat prowadzi cykliczne warsztaty, które pozwalają uczestnikom pogłębić wiedzę na temat rehabilitacji ruchowej, psychologii, logopedii, zagadnień klinicznych oraz aspektów społecznych w terapii udarowej. Poprzez realizowane na dużą skalę programy autorskie: ?Zapobiegamy Udarom?, ?Rozpoznaj Reaguj Udaremnij?, ?Udar Mózgu ? Liczy się Czas?, ?Udarom Można Zapobiegać?, ?UDAR ? Gala? prowadzone działania ukierunkowane są na edukację w dziedzinie udaru mózgu i promowanie świadomej zmiany stylu życia. Kampanie, prowadzone w ramach poszczególnych programów, mają charakter edukacyjny i prozdrowotny. Obejmują wszystkie grupy wiekowe, począwszy od młodzieży licealnej, na słuchaczach Uniwersytetów Trzeciego Wieku kończąc. Ich oryginalny charakter wynika z różnorodnych form proponowanych przez organizatorów. Akcje profilaktyczne na ulicach miast w ?udaro-busach? i w zabytkowych tramwajach, przejazdy rowerowe, konferencje i wykłady popularnonaukowe, szkolenia młodzieży licealnej, szkolenia w samorządach, eventy medialne z udziałem gwiazd telewizyjnych, szkolenia dziennikarzy, filmy edukacyjne – to zaledwie cześć działań prowadzonych w ramach kampanii społecznych. Wśród licznych znanych postaci zangażowanych w działania Udarowców wyróżnić można między innymi: Andrzeja Zaorskiego, Przemysława Saletę, Andrzeja Grabowskiego, Jacka Lenartowicza, Mateusza Janickiego, Zbigniewa Bródkę, Sergiusza Ryczela.

Artykuł Złoty OTIS 2017 dla Stowarzyszenia Udarowcy ? Liczy się Wsparcie pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Nagroda Zaufania Złoty OTIS 2017

Organizacja pacjentów z cukrzycą

Anna Śliwińska działa w Polskim Stowarzyszeniu Diabetyków od 2007 roku, gdzie trafiła początkowo jako osoba odpowiedzialna głównie za kontakty międzynarodowe. Stopniowo przejmowała coraz więcej obowiązków, a w roku 2015 została wybrana przez walne zgromadzenie prezesem Zarządu Głównego.

W ramach Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków zajmuje się nie tylko bezpośrednią pracą z osobami chorymi na cukrzycę w zakresie udzielania im szeroko pojętej pomocy (zwłaszcza edukacji cukrzycowej), ale także propagowaniem świadomości tej choroby w społeczeństwie, jak również reprezentacją diabetyków przed władzami państwowymi i zabieganiem o jak najlepsze warunki leczenia. Nadzoruje i koordynuje pracę blisko 400 jednostek terenowych Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków w całym kraju.

Za swoje zaangażowanie wyróżniona Brązowym (2012) i Srebrnym (2016) Krzyżem Zasługi przez Prezydenta RP.

Artykuł Anna Śliwińska ? Polskie Stowarzyszenie Diabetyków pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa z Wiesławą Adamiec, prezesem Fundacji ?Carita – Żyć ze Szpiczakiem?.

Organizacja Pacjentów Onkologicznych: Fundacja ?Carita – Żyć ze Szpiczakiem?

Honorowa Nagroda Zaufania Złoty OTIS 2017

Jesteś psychoterapeutą, jak to się stało, że zaczęłaś kierować fundacją zajmującą się pomocą osobom, które zachorowały na szpiczaka?

Najprościej odpowiedzieć, że kieruję fundacją, którą założyłam, gdy sama zachorowałam na szpiczaka. Pamiętam, jaką drogę przeszłam, szukając merytorycznej wiedzy o chorobie. Informacje znajdowałam w wystąpieniach specjalistów na konferencjach, natomiast nie było organizacji, którą by tę wiedzę przybliżyła, pokazała, jak przygotować się do walki z chorobą, przestać się jej bać. Pacjent, który zaczyna chorować, oczekuje wiedzy przekazanej w przystępny sposób.

Długo sama czekałaś na diagnozę szpiczaka?

Zachorowałam 10 lat temu. Moje objawy były bardzo nietypowe: miałam często zapalenie gardła, zrobiłam wszelkie możliwe badania, okazało się, że miałam kilka rodzajów gronkowców w gardle. To mnie zaniepokoiło. Poza tym między łopatkami zaczął mnie boleć kręgosłup, nie mogłam podnosić rąk do góry. Pamiętam, że gdy powiedziałam to znajomej pani doktor, odpowiedziała, żebym po prostu nie podnosiła do góry rąk! Innym razem usłyszałam, że chorzy nie wyglądają tak jak ja. A jeszcze innym ? żebym popatrzyła w swój PESEL. Robiłam wszystkie możliwe badania, oczywiście prywatnie ? ginekologiczne, laryngologiczne, kardiologiczne, gastroskopię, kolonoskopię. Nic nie wykazały. W końcu znajomy lekarz poradził mi, żebym zrobiła elektroimmunoforezę. Pani w laboratorium, widząc moje wyniki, była przerażona. Od razu powiedziała, że mam myelomamultiple, czyli szpiczaka mnogiego. Nie miałam pojęcia, co to jest.

Diagnoza była szokiem?

Tak. Ale nie złorzeczyłam losowi, nie pytałam: ?Dlaczego ja?. To była chyba taka psychiczna obrona organizmu. Stwardniałam od środka, nie byłam zdolna do żadnej reakcji, miałam w sobie pustkę. Pamiętam, że był wrzesień, siedziałam na tarasie ? z tarasu mojego domu widać Śnieżkę ? piłam kawę i myślałam: ?Nowotwór: czy to znaczy, że umrę? Ostatni raz będę oglądać to, co mam przed sobą??.

Leczenie, które zaproponowano, było optymalne?

Powiem tak: sama szukałam informacji na temat leczenia w fachowych publikacjach. To z nich dowiedziałam się, jakie leczenie stosuje się w Polsce i za granicą. Dowiedziałam się też, że w Wiedniu pracuje wybitny specjalista hematolog ? prof. Ludwig Heinz. Pojechałam do niego na konsultację.

A jakie leczenie proponowano w Polsce?

Byłam na wizycie w klinice we Wrocławiu – ale nie w tej, w której obecnie się leczę. Profesor powiedział, że mój szpiczak nie jest taki zaawansowany, ale zaproponował mi bardzo silną chemioterapię ?na wszelki wypadek?. Zapytałam wtedy o lenalidomid, ale usłyszałam, że to lek strasznie drogi i że pan profesor zna tylko jedną pacjentkę, która sama go kupuje. Jednak niezależnie od tego, czy mnie na daną terapię stać, czy nie, chciałam wiedzieć o najnowszych lekach. Po dwóch konsultacjach w kraju pojechałam do prof. Ludwiga Heinza.

W fundacji nadal stosujemy tę zasadę: jeżeli zgłasza się do nas nowy pacjent, to proponujemy drugą, niezależną konsultację ze specjalistą w kraju. Nie dlatego, że chcemy podważyć decyzję pierwszego specjalisty, ale dzięki temu pacjent czuje się bezpieczniej. Dowiaduje się w spokojnej atmosferze więcej o swojej chorobie i możliwościach leczenia. Od prof. Heinza wiedziałam, jakie są metody leczenia szpiczaka. Zapytałam, do których terapii mogłabym się kwalifikować. Profesor wskazał trzy pierwsze z pięciu alternatyw. Na pytanie, która byłaby dla mnie najbardziej wskazana, odpowiedział, że wszystko zależy od możliwości finansowych pacjenta. W tym czasie w Polsce te terapie nie były refundowane.

Lekarz w kraju w ogóle nie powiedział, jakie są inne możliwości leczenia poza tym, które jest refundowane?

Niestety, wtedy większość lekarzy w kraju o tym nie mówiła. Dziś to się bardzo zmieniło i lekarze informują pacjentów o dostępnych terapiach oraz o najnowszych lekach stosowanych np. tylko w badaniach klinicznych. Fundacja kładzie nacisk na to, aby pacjent miał wiedzę o najnowszych jednostkach lekowych, bo ma do tego prawo, nawet jeśli w Polsce są one nierefundowane. Zdarza się że pacjenci podejmują decyzję o kupnie leku indywidualnie i mają możliwość podania go w naszych klinikach, co jest zgodne z prawem. 10 lat temu nie było to możliwe.

Tak hipotetycznie: gdybyś 10 lat temu skorzystała z pierwszej terapii, która została zaproponowana? Już by Ciebie tutaj nie było?

Tego nie mogę powiedzieć na pewno, ale chemioterapia, którą mi zaproponowano, była bardzo ciężka, obarczona wieloma działaniami niepożądanymi. Myślę, że nie byłoby mnie nie z powodu szpiczaka, ale dlatego, że mój organizm mógłby tego nie wytrzymać. Jeśli nawet bym żyła, to na pewno nie byłabym w takiej kondycji jak dziś.

Ile wynosiła wtedy średnia życia po zdiagnozowaniu szpiczaka?

3 lata. Dziś lekarze mówią o 6-7 latach, ale są pacjenci którzy żyją dłużej. Od mojej diagnozy i rozpoczęcia leczenia minie w tym roku 10 lat, a w naszej fundacji są pacjenci, którzy żyją 12, 15, 17 lat. Bardzo ważne jest, żeby pacjent miał wiedzę na temat swojej choroby, bo lekarz ? mimo najlepszych chęci ? często musi być raczej urzędnikiem, nie ma czasu dla chorego, bo jest obciążony ogromem tzw. papierologii. Warto może zastanowić się nad zmianami systemowymi, aby lekarz miał możliwość właściwego wykonywania swojego zawodu. Rozmowy z pacjentem o chorobie, o sposobie leczenia, jej przebiegu to często zdania niedokończone, pytania bez odpowiedzi. Po prostu brak czasu dla pacjenta. Zmiany systemowe powinny iść również w kierunku postrzegania pacjenta holistycznie, a nie tylko jako jednostki chorobowej. Należałoby objąć pacjenta wsparciem innych specjalistów takich jak psycholog, psychiatra, neurolog, ortopeda, rehabilitant czy dietetyk.

Pacjenci ze szpiczakiem to często osoby ciche, słuchające lekarza, niepotrafiące walczyć o siebie. Czego ich uczycie jako fundacja?

Przede wszystkim asertywności i wiary w to, że sobie poradzą. Musimy zbudować na nowo psychikę chorego i całej rodziny. Na spotkania zapraszamy pacjenta wraz z osobą towarzyszącą. Najczęściej to mąż, żona, córka, ciocia, wujek, przyjaciel ? osoba, która towarzyszy w chorobie i jest wsparciem. Pacjent w tym okresie nie powinien być sam, lepiej nieść z kimś swój ból, swoje emocje, móc się na kimś się wesprzeć. Powiedziałabym tak: podzielić cierpienie na pół. Wtedy niesiemy połowę cierpienia. Natomiast dzielenie radości z drugim człowiekiem to podwójna radość. Niezwykle ważne jest także to, aby mieć kogoś obok siebie podczas wizyt u lekarza, bo często pacjent jest w takim stresie, że nie potrafi zadać pytań albo czegoś nie zrozumie, a sam nie dopyta.

Na warsztatach pokazujemy też, że pacjent może przenosić góry. Mariola, chorująca na szpiczaka 9 lat, po chemioterapii i krótkim odpoczynku wylatuje w najdalsze zakątki świata: Birma, Bhutan, Galapagos, Japonia i wiele innych pięknych miejsc. Przywozi wspaniale zdjęcia, filmy, pamiątki i egzotyczne opowieści. Trzeba mieć wielką siłę woli i wiarę w to, że nie choroba nas, tylko my ją pokonamy.

O takim wsparciu bardzo rzadko się mówi. W zrozumieniu, jak ważna jest psychika, pomogła Ci wiedza terapeuty?

Tak. Staram się pokazywać, jak ważna jest rola psychiki w każdej chorobie, a szczególnie w nowotworowej. Po diagnozie pacjent przeżywa wielką traumę, podobnie jak przy śmierci najbliższej osoby. Często nie jest świadomy, że ma depresję albo anhedonię ? obniżenie nastroju. Żyje, funkcjonuje, ale jakość tego życia jest niepełna. A my chcielibyśmy, żeby pacjent ze szpiczakiem też mógł czuć radość z życia, z bycia we wspierającej się nawzajem grupie. Właśnie tak się dzieje na organizowanych przez fundację warsztatach, gdzie najważniejsze jest wsparcie, jakie chorzy dają sobie nawzajem. Pacjenci także bardzo cenią wiedzę zdobywaną na wykładach zapraszanych specjalistów: ortopedy, neurologa, hematologa, specjalisty leczenia bólu, dietetyka czy rehabilitanta.

Można powiedzieć, że te warsztaty to jak ośrodek kompleksowej opieki. Walczycie też o nowe metody leczenia i leki. Czy leczenie w Polsce jest już optymalne? Takie jak w innych krajach Europy?

Na pewno jest dużo lepsze niż 10 lat temu, ale jeszcze nie takie, jak w Europie. Nie mamy na razie dostępności do najnowszych leków takich jak pomalidomid czy daratumumab. Jednak wiele leków jest dostępnych w badaniach klinicznych, a kwalifikujący się pacjenci mogą z nich skorzystać. Zależy nam, aby najnowsze leki były dostępne w programach lekowych. Ogromnym utrudnieniem w Polsce jest biurokracja. Bywa, że jest już program lekowy, a pacjenci zanim się do niego dostaną, czekają nawet kilka miesięcy. Ile osób nie doczeka nowej terapii lekowej? Oczywiście są także takie kliniki, gdzie wdrożenie pacjenta do programu lekowego następuje dużo szybciej.

Gdy na Ciebie się popatrzy, to nie widać, że od 10 lat chorujesz na śmiertelną chorobę. Masz radość w oczach. Co daje Ci siłę?

Kocham siebie i życie z wadami i zaletami, czerpię radość z dawania i otrzymywania. Jeśli tą lepszą częścią siebie dzielę się z drugim człowiekiem i widzę w nim chęć walki i aktywnego życia z chorobą, to daje mi wielką siłę. Żyję przede wszystkim dla swojej rodziny, ale fundacja, w której działaniach moja rodzina tak bardzo mnie wspiera, jest dla mnie ciągłym otwieraniem się na świat człowieka chorego i wielkim motorem aktywności.

Dla zdrowych osób wydaje się to dziwne: jak to ? ludzie, którzy chorują bądź co bądź na śmiertelną chorobę dają siłę? Powinni się martwić, że są w takim stanie?

To stereotypy, etykietowanie ludzi chorujących na nowotwory. Staramy się pokazywać, że mimo walki o życie jest też radość. W działaniach fundacji nie jestem sama, nie byłabym w stanie poradzić sobie bez zaangażowania grupy oddanych wolontariuszy, a także wielu pacjentów i ich bliskich. Ci wszyscy ludzie wspierają fundację, dając nadzieję. W chorobie boleśnie zdajemy sobie sprawę ze swej śmiertelności, dlatego fundacja uczy i pomaga żyć w tym trudnym czasie. Robimy wiele, aby pacjent kierował świadomie swoim życiem, by mógł dłużej się nim cieszyć.

Rozmawiała Katarzyna Pinkosz

Artykuł Podzielić cierpienie na pół pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Honorowa Nagroda Zaufania Złoty OTIS 2017 Lekarz i Społecznik

Dr n. med. Elżbieta Rusiecka-Kuczałek jest lekarzem chorób wewnętrznych, endokrynologiem. Przez wiele lat była ordynatorem IV Oddziału Chorób Wewnętrznych o profilu endokrynologicznym-hematologicznym, kierownikiem Poradni Specjalistyczno-Konsultacyjnej CSK MSW, ordynatorem Oddziału Rehabilitacji Neurologicznej CSK MSW. Obecnie pracuje jako endokrynolog w Poradni Specjalistyczno-Konsultacyjnej. Pacjenci cenią ją za empatię, poświęcony czas, wiedzę medyczną oraz okazywane zainteresowanie.

Dr n. med. Elżbieta Rusiecka-Kuczałek jest autorką 70 prac naukowych przede wszystkim o tematyce endokrynologicznej i aktywnym członkiem Warszawskiego Towarzystwa Endokrynologicznego. Brała czynny udział w tworzeniu Izby Lekarskiej MSW i działa od początku jej istnienia. Przez dwie kadencje była Przewodniczącą Okręgowego Sądu Lekarskiego, delegatem na Krajowy i Okręgowy Zjazd Lekarzy, a także członkiem komisji etycznej przy Naczelnej Izbie Lekarskiej. Jest członkiem Okręgowego Sądu Lekarskiego od sześciu kadencji. Przez dwie kadencje była Przewodniczącą Okręgowego Sądu Lekarskiego w Warszawie, obecnie pełni funkcję wiceprzewodniczącej OSL. Jest też w radzie społecznej Domu Lekarza Seniora i Domu Pracownika Służby Zdrowia w Warszawie.

Jest nauczycielem kilku pokoleń lekarzy ? pod jej kierunkiem specjalizację z chorób wewnętrznych I i II stopnia uzyskało ponad 30 lekarzy, a 8 lekarzy podspecjalizację z endokrynologii.

Dr n. med. Elżbieta Rusiecka-Kuczałek jest odznaczona m.in. Srebrnym i Złotym Krzyżem Zasługi, medalem XV-lecia Samorządu Lekarskiego, odznaczeniem Laudabilis, medalem dr. Jerzego Moskwy oraz medalem prof. Jana Nielubowicza.

Artykuł Dr n. med. Elżbieta Rusiecka-Kuczałek pochodzi z serwisu Świat Lekarza.