Jak skomentuje Pani Poseł fakt, że PKB do ustawy ?6 proc. PKB na zdrowie? nie jest wyliczane z obecnego roku, tylko sprzed dwóch lat?

Umawialiśmy się na zupełnie coś innego, na realny wzrost środków z budżetu. Nikt wprost nie powiedział, że będzie to wskaźnik PKB obliczany dwa lata wstecz. A to zdecydowanie zmienia podstawę. Różnica wynosi w 2019 roku prawie 10 mld zł, a sumarycznie do 2024 będzie to prawie 40 mld zł. Jeśli zestawimy to z problemami, jakie są w ochronie zdrowia: z brakiem kadr, kolejkami, leczeniem, to spora pula pieniędzy, o którą chcemy walczyć. Oczywiście, jest wzrost finansowania ochrony zdrowia, jednak związany ze wzrostem składki zdrowotnej i naszych wynagrodzeń. Nie jest to realny wzrost finansowania z budżetu państwa. Druga kwestia, które również bardzo mocno wybrzmiała podczas Komisji Zdrowia, to stanowisko lekarzy rezydentów: w porozumieniu, jakie zawierali z MZ, mieli zapisanych szereg uzgodnień, m.in. wzrost wydatków na zdrowie do 6 proc. PKB. W takim tempie, jak to jest obecnie realizowane, nigdy nie dojdziemy do 6 proc. PKB. Europa się od nas oddala, bo przecież kraje UE już dziś mają wyższe finansowanie ochrony zdrowia, a jeszcze z roku na rok je zwiększają.

Jednak taki zapis od początku był w ustawie.

Być może rzeczywiście pojawiło się takie niedopatrzenie, gdyż zostało źle zinterpretowane. Nikt wtedy nie pomyślał, że zapis obliczania wskaźnika odnosi się do historii. Jeśli jednak wola strony rządowej rzeczywiście jest taka, że ma być wzrost wydawanych środków z budżetu, to nie rozumiem, dlaczego nie został przyjęty nasz dezyderat: chcieliśmy, by brana była pod uwagę wysokość PKB według prognozy na dany rok zapisana w Wieloletnim Planie Finansowym Państwa. Niestety, nasza propozycja nie spotkała się z aprobatą sejmowej Komisji Zdrowia. Dezyderat przepadł głosami PiS. W trakcie posiedzenia lekarze rezydenci bardzo mocno zaznaczali, że czują się oszukani. A przecież problemy finansowe w ochronie zdrowia są ogromne, choćby szpitali powiatowych. Słyszymy o zapowiedziach kolejnych protestów planowanych na czerwiec, a więc od strajku do strajku, od demonstracji do demonstracji? Problemy organizacyjne w ochronie zdrowia narastają. Mówimy, że placówki prywatne są w systemie ważne, ale równocześnie pozostawiamy je poza siecią. Jaki więc system ochrony zdrowia budujemy? I jakie działania
strategiczne chcemy podjąć w najbliższym czasie?

Toczą się przecież debaty ?Wspólnie dla zdrowia?, podczas których mówi się o celach.

Jestem uczestnikiem wielu konferencji i widzę, że po 10 latach wracamy do tego, co mówiliśmy: trzeba napisać strategię dla zdrowia, ponadpolityczną Konstytucję dla Zdrowia. Przez ten czas powstało wiele różnych raportów, gdzie stawia się jasne wnioski. Czy ktoś jednak je ocenia, ukierunkowuje pod nie politykę zdrowotną? Nic nie uda nam się osiągnąć, dopóki nie będzie ponadpolitycznego porozumienia. Najpierw mówiliśmy ?decentralizacja?, teraz chcemy, żeby decyzje zapadały centralnie. Jaki system to wytrzyma? A przy tym mamy nowe wyzwanie związane ze starzejącym się społeczeństwem i epidemią chorób cywilizacyjnych. Czy była debata, która powiedziałaby, co mamy najważniejszego do zrobienia na dziś? Jak poradzimy sobie z demografią, ze starzejącym się społeczeństwem, z epidemią chorób cywilizacyjnych? Co proponujemy starszym ludziom, którzy są chorzy, osamotnieni i pozostawieni w domach? Czy nasze opiekuńcze państwo to widzi?

Minister Łukasz Szumowski też mówi o ponadpolitycznym podejściu do zdrowia. To czemu to się nie udaje?

Bo w zdrowie weszła polityka. Przykładem niech będzie ustawa o sieci szpitali, która była typową obiecanką wyborczą, kompletnie nic niewnoszącą w obecnym kształcie dla pacjenta. Została oparta nie o jakość i potrzeby pacjenta, wykluczyła wiele podmiotów prywatnych, pogarszając dostępność do usług medycznych. Nawet obecne szpitale, które pozostały w sieci, skarżą się na problemy finansowe. Dlatego tak ważna jest strategia dla ochrony zdrowia przyjęta na wiele lat i konsekwentnie realizowana.

Posłanka Beata Małecka-Libera

Artykuł Napiszmy Konstytucję dla Zdrowia pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Do 20 maja br. naukowcy i doktoranci, prowadzący badania w zakresie kardiologii, onkologii, alergologii i chorób zakaźnych, mogą składać wnioski stypendialne w Programie im. prof. Franciszka Walczaka. Stawką dla najlepszych jest wyjazd do najlepszych ośrodków medycznych i naukowych w USA oraz możliwość zdobycia doświadczenia w naukowym środowisku międzynarodowym.

Ministerstwo Zdrowia wraz z Narodową Agencją Wymiany Akademickiej zainaugurowało wspólny program stypendialny, dedykowany młodym lekarzom i naukowcom, posiadającym co najmniej stopień naukowy doktora lub ? mającym otwarty przewód doktorski (nie dłużej niż trzy lata). Jednym z warunków ubiegania się o prestiżowe stypendium jest także konieczność udokumentowania zatrudnienia w polskich szpitalach klinicznych, uczelniach, instytutach naukowych lub badawczych.

CEL PROGRAMU

Wnioski o finansowanie stypendium zainteresowani lekarze i badacze mogą składać wyłącznie indywidualnie. Pobyt w konkretnym amerykańskim ośrodku badawczym lub medycznym może trwać od trzech do sześciu miesięcy.

Głównym celem programu stypendialnego jest umożliwienie współpracy z amerykańskimi specjalistami oraz zdobycie nie tylko konkretnych umiejętności, ale także nowych kontaktów naukowych. Pozyskane doświadczenie i poszerzone kwalifikacje stypendystów powinny przełożyć się na konkretne inicjatywy ? z zakresu profilaktyki, diagnostyki i terapii chorób cywilizacyjnych ? które będą mogły być wdrożone w polskich ośrodkach naukowych oraz klinicznych placówkach medycznych.

WNIOSEK

Wypełnienie aplikacji stypendialnej nie jest trudne, ale czasochłonne. Jednym z najważniejszych zadań do zrealizowania, jeszcze przed rozpoczęciem pracy nad wnioskiem, jest znalezienie instytucji goszczącej w USA (ośrodka medycznego lub naukowego), w której stypendysta planuje zrealizować własny program stypendialny. Przedstawiciel instytucji z USA nie tylko musi wyrazić zgodę na przyjazd stypendysty, ale także ? przedstawić zaproszenie (skan dokumentu musi być dołączony do wniosku stypendialnego), w którym potwierdzone jest zainteresowanie nawiązaniem współpracy z potencjalnym stypendystą programu NAWA, w tym umożliwieniem mu pobytu w ośrodku, we wnioskowanym okresie oraz wsparciem w realizacji zadań, opisanych w planie badawczym.

MOTYWACJA

Potencjalny stypendysta w swojej aplikacji musi opisać działania, które zamierza zrealizować w ośrodku amerykańskim. Wśród możliwych działań są m.in. przeprowadzenie badań naukowych lub prac rozwojowych, pozyskanie materiałów do pracy naukowej lub zdobycie nowego doświadczenia zawodowego i naukowego poprzez poznanie dobrych praktyk i metod pracy, stosowanych w ośrodku goszczącym. Stypendysta może jednak zaproponować również inne, własne propozycje aktywności naukowej lub akademickiej. Konieczne jest również uzasadnienie wyboru konkretnej instytucji i zespołu badawczego, ale także ? przedstawienie korzyści ze współpracy, zarówno dla naukowca, jak i ośrodka macierzystego (polskiego szpitala klinicznego lub ośrodka naukowego).

WAŻNE DOTYCHCZASOWE DOŚWIADCZENIE

Przy ocenie merytorycznej wniosku pod uwagę będzie brana dotychczasowa kariera zawodowa i akademicka oraz osiągnięcia naukowe i zawodowe wnioskodawcy, czyli osoby indywidualnej, wykonującej zawód badacza lub medyka w polskiej klinice lub ośrodku badawczym, z siedzibą w naszym kraju. Ocenie podlega także renoma i poziom naukowy wybranego ośrodka amerykańskiego, w którym stypendysta planuje realizować program badawczy, ale także lidera, który sprawować będzie opiekę merytoryczną nad badaczem z Polski. Wnioskodawca musi przekonać ekspertów oceniających aplikację do swojego wyboru ośrodka do zaplanowanych działań, ale także ? odniesienia do danej dyscypliny, w tym wykonywanych procedur, czy stosowanych technik.

WARTOŚĆ NAUKOWA

Najwyżej punktowanym kryterium jest wartość naukowa i praktyczna planowanego projektu. Chodzi tu przede wszystkim o zakres planowanych działań, metody realizacji, planowane rezultaty, ale także ? adekwatność czasu trwania projektu do zaplanowanych działań. Zrealizowanie programu stypendialnego powinno stać się początkiem kolejnego etapu w karierze. Eksperci oceniający aplikację pod uwagę wezmą również wpływ udziału w programie stypendialnym na dalszy rozwój wnioskodawcy, ale także ? rozwój danej dziedziny lub dyscypliny naukowej. Chodzi o możliwość przeniesienia dobrych praktyk z ośrodka w USA, dotyczących m.in. organizacji pracy, opisywanych procedur, realizowanych zabiegów, stosowanych technik, czy wykorzystywanych technologii, narzędzi i zasobów. A wszystko to w odniesieniu do profilaktyki, diagnostyki i terapii chorób układu krążenia, nowotworów, alergii lub chorób zakaźnych. Wnioskodawca musi także wskazać możliwości wykorzystania zdobytej wiedzy i umiejętności w ośrodku macierzystym, w Polsce, po zakończeniu realizacji programu stypendialnego w USA.

OCENA WNIOSKU

Wniosek stypendialny, w języku angielskim, wraz z koniecznymi załącznikami, można składać wyłącznie w formie elektronicznej, w systemie teleinformatycznym Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej.

Aplikacje, składane w konkursie, będą oceniane m.in. pod względem planowanych przez potencjalnego stypendystę, efektów, które mają szansę zostać osiągnięte, nie tylko w trakcie, ale także ? po zrealizowaniu planu stypendialnego, już po powrocie do instytucji macierzystej. Jednym z pomysłów na efekty, które trzeba opisać we wniosku stypendialnym, może być składanie wspólnych polsko-amerykańskich aplikacji w konkursach grantowych, ogłaszanych przez prestiżowe instytucje amerykańskie, np. Amerykański Instytut Zdrowia. Pozyskane w czasie pobytu stypendialnego kontakty i umiejętności współpracy w zespole medycznym lub badawczym z pewnością okażą się inspirujące do podejmowania wspólnych działań projektowych, finansowanych w całości przez stronę amerykańską.

MAGDALENA POKRZYCKA-WALCZAK

Artykuł Atrakcyjne wyjazdy na stypendia do USA pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

W styczniu br. uczeni z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Francisco stwierdzili, jeszcze przed publikacją wyników swoich badań w ?Nature Cell Biology?, iż potrafią stworzyć w laboratorium mysie komórki produkujące insulinę, które wyglądają i działają bardzo podobnie do trzustkowych komórek beta.

Przełom nie dokonał się dzięki jakiemuś tajemniczemu i właściwemu jedynie gryzoniom czynnikowi wzrostowemu, podanemu do hodowli komórkowej, ale działaniom ? nazwałabym je ? architektonicznym. Istnieje więc wielkie prawdopodobieństwo, że wyniki amerykańskich uczonych przekują się w realną terapię cukrzycy typu 1. To może być kamień milowy na drodze ku stworzeniu takich właśnie komórek gotowych, by je przeszczepić pacjentom z cukrzycą młodzieńczą.

TRZY TYPY CUKRZYCY

Około 10 proc. chorych na cukrzycę to dzieci i młodzież dotknięte cukrzycą typu 1, z którą borykają się oni później jako dorośli. Choroba ta wynika z ataku ich własnego układu immunologicznego na wysepki trzustkowe produkujące insulinę. Ten typ cukrzycy wymaga podawania pacjentom insuliny ? najczęściej w formie zastrzyków podskórnych kilka razy dziennie, aby uniknąć uszkodzeń organizmu wywołanych przez zbyt wysokie stężenie glukozy. Chorzy muszą też, nawet kilka razy dziennie, mierzyć sobie stężenie cukru we krwi. Najczęściej występująca i dziś epidemiologicznie najgroźniejsza wydaje się cukrzyca typu 2 ? związana z niewłaściwą dietą oraz brakiem ruchu. Najmniej znaną formą tej choroby, ale równie częstą co cukrzyca typu 1, jest tzw. cukrzyca 3c. Objawowo przypomina cukrzycę typu 2, ale leczenie jej musi być zupełnie inne. Wymaga podawania insuliny oraz enzymów trzustkowych, ponieważ chory ma poważne problemy z trawieniem. Naukowcy intensywnie pracują nad nowymi metodami leczenia cukrzycy typu 1. Wielkim przełomem ponad ćwierć wieku temu było uzyskanie ludzkiej rekombinowanej genetycznie insuliny produkowanej wydajnie przez mikroorganizmy. W przeciwieństwie do stosowanej uprzednio insuliny zwierzęcej, ta ma znacznie mniej działań niepożądanych przy długotrwałym podawaniu. Na takie zaś skazani są chorzy. Świeższej daty są prace nad jak najdoskonalszą formą doustną (tabletką) zawierającą ten hormon.

ODKRYCIA W DIABETOLOGII

Lista istotnych odkryć roku 2018 z zakresu nauk biomedycznych, które mają szansę trwale zmienić oblicze współczesnej diabetologii, obejmuje co najmniej sześć punktów. Po pierwsze, w ostatnią fazę badań klinicznych wszedł niewielki ? rozmiarów karty kredytowej ? implant w formie plastra produkujący insulinę (ViaCyte’s PECDirect device). Zastosowane w nim komórki macierzyste są zdolne dojrzewać i produkować insulinę w stosownej dawce jak najbardziej fizjologicznie, czyli w odpowiedzi na wysokie stężenie cukru we krwi. Problemem jest jak dotąd niestabilność tych komórek ? ale na to lekarstwo znaleźli być może właśnie badacze z UCSF pod kierownictwem Matthiasa Hebroka.

Po drugie, coraz szersze zastosowanie ? na razie badawcze ? osiągnęły ?dziewicze komórki beta? odkryte w trzustce każdego z nas, w tym chorych na cukrzycę, przez Marka Huisinga z University of California w Davis. Znajdując się na zewnętrznych granicach wysepek trzustkowych, komórki te mogą w przyszłości służyć do otrzymywania dojrzałych komórek beta zdolnych bez żadnego ryzyka odrzutu wytwarzać insulinę dla konkretnego chorego, z którego trzustki komórki te pobrano.

Po trzecie, okazało się, że popularny lek na nadciśnienie stosowany u kobiet ciężarnych i dzieci, czyli metyldopa, może mieć związek z ograniczeniem zapadalności na cukrzycę typu 1 lub rozwój tej choroby. Podobne epidemiologiczne w swej naturze obserwacje pojawiły się w tym roku w Australii i dotyczą szczepionki przeciw rotawirusowi. Po czwarte, upłynął już rok, odkąd pacjentka University of Miami’s Diabetes Research Institute cierpiąca na cukrzycę typu 1 z eksperymentalnie wszczepionymi do omentum komórkami beta nie musiała podawać sobie insuliny. Był to krok ku tzw. sztucznej trzustce. Sensowność takich zabiegów jest limitowana wyłącznie przez czas funkcjonalności i przeżycia przeszczepu. I tu ponownie szanse rosną, gdyby wdrożyć u ludzi osiągnięcie inżynierii tkankowej grupy Matthiasa Hebroka.

Po piąte, powstały prototypy urządzeń takich jak soczewki kontaktowe sprzężone z aplikacją zdolną mierzyć poziom cukru we łzach oraz prosta, oparta na papierkach wskaźnikowych, metoda sprawdzania stężenia glukozy w pocie. Dla diabetyków, których palce już dłużej nie mogą znieść nakłuć, to bardzo dobra wiadomość.

Wreszcie po szóste ? naukowcy znaleźli w naturze ? a dokładnie wśród rybek żyjących w meksykańskich jaskiniach ? autentycznego wrodzonego cukrzyka. Gatunek Astyanax mexicanus, a raczej jego populacja żyjąca w ciemności i doświadczająca częstych braków pokarmu, rozwinęła adaptację ewolucyjną polegającą na znacznej odporności receptora insuliny na hormon. Badania tej niezwykłej rybki i dalszych adaptacji, które pozwalają jej żyć i cieszyć się zdrowiem, mogą przyczynić się do zrozumienia wielu zjawisk nadal tajemniczych dla diabetologów.

CO WYROŚNIE Z KOMÓREK MACIERZYSTYCH?

Na czym zatem polega wspomniany przełom uzyskany przez zespół dr. Hebroka i opublikowany w styczniu 2019 roku?

Istnieje ryzykowna, kosztowna i rzadko przeprowadzana (1000 pacjentów rocznie w USA przy półtora miliona chorych na cukrzycę typu 1) procedura przeszczepienia trzustki. Największym problemem jest dostępność zgodnego organu. To tutaj wielką nadzieję przynoszą badania zespołu Matthiasa Hebroka z San Francisco.

Naukowcy zaangażowani w badania nad trzustką i cukrzycą ? krok po kroku ? najpierw poznali, na czym polega prawidłowy rozwój komórek macierzystych w wyspecjalizowane. Co wyrośnie z komórek macierzystych, zależy od wielu czynników, zwłaszcza stymulacji różnymi hormonami i innymi związkami czynnymi. Jak wyjaśnia dr Hebrok, nikt w żaden sposób nie potrafił jednak zmusić komórek macierzystych, by rozwijały się w komórki beta produkujące insulinę w tzw. wysepkach trzustkowych. A można je np. zmusić w laboratorium, by stawały się neuronami, mięśniami, skórą? zatem problem istotnie był trudny. Komórki macierzyste, zamiast dojrzewać i stawać się komórkami beta, pozostawały w stanie niedorozwoju.

Przełom nastąpił, gdy badacze uświadomili sobie stare prawo, którego i nas uczono na biologii w szkole: forma poprzedza funkcję. Trzeba zatem nadać dojrzewającym komórkom macierzystym formę wysepki trzustkowej, a wtedy zaczną zachowywać się jak wysepka trzustkowa i produkować prawidłowo insulinę. Wystarczyło dokonać mikromanipulacji na szalce ? oddzielić nieco te komórki, które rozpoczęły rozwój, od reszty i ?ulepić? z nich niewielkie, kilkuwarstwowe ?wzgórze?. To, co się wydarzyło, przerosło wszelkie oczekiwania: komórki hodowane w laboratorium nie tylko zaczęły prawidłowo się zachowywać, ale po prostu wyglądać jak kawałek mysiej trzustki. Choć badanie przeprowadzono na myszach, co nie zawsze skutkuje szybkim przeniesieniem ich wyników do kliniki, to tu sytuacja jest inna. Odkryty istotny proces rozwojowy, niezbędny do prawidłowego przekształcenia komórek macierzystych w komórki beta produkujące insulinę, ma charakter fizyczny. Czyli niezależny od sygnałów chemicznych, które u myszy i ludzi mogą być nieco inne, ale u obu gatunków są już dobrze poznane. Jest wysoce prawdopodobne zatem, że nowy sposób leczenia cukrzycy typu 1, za pomocą przeszczepu własnych komórek macierzystych pacjenta przeprogramowanych tak, by były komórkami beta, jest już za progiem. Oczywiście pozostanie kwestią, jak sprawić, aby układ odporności pacjenta ponownie się przeciw nim nie zwrócił. Co wszak powoduje cukrzycę typu 1.

DR N. MED. MAGDALENA KAWALEC-SEGOND

Artykuł Komórki macierzyste uleczą cukrzycę (i inne kamienie milowe w diabetologii AD 2018) pochodzi z serwisu Świat Lekarza.