Jednym z projektów realizowanych w ramach programu Strategmed, który wykazał swoją przydatność podczas pandemii to TELEREH-HF. Wykazano w nim, że 9-tygodniowa, kompleksowa rehabilitacja, która obejmuje teleopiekę, zdalny monitoring wszczepionych urządzeń, poprawia nie tylko wydolność fizyczną, ale też jakość życia chorych z niewydolnością serca w stosunku do opieki standardowej. Jest nie tylko bezpieczna, lecz także była akceptowana przez pacjentów, którzy bardzo chętnie brali w niej udział ? mówi prof. dr hab. n. med. Janina Marta Stępińska z Narodowego Instytutu Kardiologii im. Prymasa Tysiąclecia Kardynała Stefana Wyszyńskiego, przewodnicząca Komitetu Sterującego programu Strategmed NCBiR.

Program finansowania badań w dziedzinie medycyny Strategmed, realizowany przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju, dobiega końca. W minionym roku zakończono siedem kolejnych projektów. Na które spośród tych w dziedzinie kardiologii warto zwrócić szczególną uwagę?

Wśród tych znaczących projektów wymieniłabym nieinwazyjny monitoring we wczesnym wykrywaniu migotania przedsionków (NOMED-AF). Zakładał on przeprowadzenie badania epidemiologicznego w populacji osób 65+. Okazało się, że migotanie przedsionków występuje u prawie 20 proc. tej populacji. Jak wiemy, samo migotanie przedsionków nie jest groźne, natomiast wiąże się ze wzrostem ryzyka udaru mózgu. Badanie to wykazało, że prawie 5 proc. tej populacji ma nieme klinicznie migotanie przedsionków. Problem dotyczy więc ok. 350 tys. osób, które nie mają świadomości tej choroby. Dodatkową zaletą tej pracy jest stworzenie skali pozwalającej na wskazanie osób, które są zagrożone tym niemym klinicznie migotaniem przedsionków. Osobom mającym wysoką punktację w skali MR-DASH możemy zaoferować długie monitorowanie w celu potwierdzenia albo wykluczenia napadowego migotania przedsionków. Badanie zakończyło się bardzo dobrymi publikacjami. Nowa skala MR-DASH została opublikowana wspólnie z zespołem profesora Gregory?ego Lipa z University of Liverpool, wybitnego specjalisty w zakresie leczenia migotania przedsionków i leczenia przeciwzakrzepowego. Na podstawie projektu NOMED-AF powstają prace doktorskie, przygotowywana jest również praca habilitacyjna.

Były również projekty, które wykazały swoją przydatność w okresie pandemii.

Jeden z nich to TELEREH-HF. Jego liderem był Narodowy Instytut Kardiologii, ale w związku z tym, że wyniki zostały już opublikowane, mogę na ten temat mówić. To badanie wieloośrodkowe, randomizowane, w którym wykazano, że 9-tygodniowa, kompleksowa rehabilitacja, która obejmuje teleopiekę, zdalny monitoring wszczepionych urządzeń, istotnie poprawia nie tylko wydolność fizyczną, ale też bardzo poprawia jakość życia chorych z niewydolnością serca w stosunku do opieki standardowej. I co ważne ? jest nie tylko bezpieczna, lecz także była akceptowana przez pacjentów, którzy bardzo chętnie brali w niej udział. Okazało się, że ta procedura jest efektywna kosztowo, a w sytuacji pandemii ma znaczenie szczególne. Wyniki projektu opublikowano w 11 pracach, a łączny impact factor tych prac to prawie 50. Stworzono też prototypy urządzeń do zdalnej rehabilitacji i stosowania platformy telemedycznej.

Ten drugi projekt również dotyczy telemedycyny?

Projekt AMULET realizowany przez konsorcjum, którego liderem jest Wojskowy Instytut Medyczny, to nowy model opieki medycznej z wykorzystaniem nowoczesnych metod nieinwazyjnej oceny klinicznej i telemedycyny u chorych z niewydolnością serca. Ten model oparty jest na punktach opieki ambulatoryjnej, w których wiodącą rolę odgrywa wykwalifikowany zespół pielęgniarski. Dane, które są gromadzone, zastępują osobisty kontakt pacjenta z lekarzem. Rozmaite nieinwazyjne narzędzia  diagnostyczne  umożliwiają nie tylko rozpoznanie choroby, ale i ocenę stopnia zaawansowania. Te dane są wprowadzane do platformy telemedycznej, do której mają dostęp wszyscy uczestniczący w procesie leczenia. Nadzorujący kardiolog może zobaczyć wszystkie wyniki, zoptymalizować  terapię  i  sposób nadzoru nad pacjentem. Niedługo odbędzie się konferencja, na której zostaną  zaprezentowane  szczegółowe wyniki.

Czy to już czas na podsumowanie programu Strategmed?

Myślę, że z podsumowaniem powinniśmy        jeszcze          poczekać. Nie muszę mówić, że pandemia miała wpływ na realizację niektórych projektów. To dotyczyło np. badań klinicznych  wymagających  kontaktu z pacjentami. Utrudniona była również  praca  zespołów  badawczych. W niektórych projektach zakończono część merytoryczną badań, ale pozostały jeszcze kwestie formalne, np. patentowe. Poczekajmy na zupełne zakończenie wszystkich projektów.

Rozmawiał Andrzej Dziurdzikowski

Artykuł Prof. Janina Marta Stępińska: Strategmed na finiszu ? kardiologia pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

WYNIKI BADANIA TELEREH-HF

Projekt TELEREH-HF prowadzony był przez Konsorcjum w składzie: Instytut Kardiologii w Warszawie ? lider, Śląskie Centrum Chorób Serca w Zabrzu, gdański Uniwersytet Medyczny, Uniwersytet Medyczny w łodzi, Warszawski Uniwersytet Medyczny oraz partnera przemysłowego, firmę PRO PLUS Sp. z o.o., przy współfinansowaniu przez Narodowe Centrum Badań i rozwoju. Badanie zrealizowano w grupie 850 pacjentów z niewydolnością serca, z frakcją wyrzutową poniżej 45% w klasie NYHA I-III. Kompleksowa 9-tygodniowa hybrydowa telerehabilitacja obejmowała ćwiczenia ogólnousprawniające, nordic walking z wykorzystaniem urządzeń do zdalnego telemonitorowania i sterowania treningami, teleopiekę oraz zdalne monitorowanie urządzeń wszczepialnych.

Uzyskane wyniki pokazały, że 9-tygodniowa kompleksowa hybrydowa telerehabilitacja, w przeciwieństwie do opieki standardowej, istotnie poprawia prognostycznie znaczące wskaźniki wydolności fizycznej (pvO2 i 6-minutowy test marszowy) oraz jakość życia chorych z niewydolnością serca. Co istotne, jest ona bezpieczna i organizacyjnie możliwa do realizacji oraz akceptowana przez pacjentów, bez względu na wiek i płeć. Tak więc ostatecznie wykazano, że telerehabilitacja hybrydowa może być alternatywą dla tradycyjnych form realizacji rehabilitacji w grupie pacjentów z niewydolnością serca. Jej możliwości techniczno-organizacyjne pozwolą na zwiększenie dostępu do rehabilitacji, a także przyczynią się do wyrównania istniejących w Polsce rażących dysproporcji regionalnych w tym przedmiocie (wykres).

Artykuł Telerehabilitacja hybrydowa konieczna, ale niewystarczająca w długoterminowej opiece nad pacjentami z niewydolnością serca pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

ROZMOWA Z DR HAB. N. MED. EWĄ PIOTROWICZ, KIEROWNIKIEM CENTRUM TELEKARDIOLOGII INSTYTUTU KARDIOLOGII W WARSZAWIE.

Hybrydowa telerehabilitacja kardiologiczna ? czy można przybliżyć ten termin?

Hybrydowa kompleksowa telerehabilitacja kardiologiczna to możliwość nadzorowania i realizowania kompleksowej rehabilitacji na odległość, dzięki wykorzystaniu zaawansowanych technologii medycznych i telekomunikacyjnych. Składa się ona z dwóch etapów: etapu wstępnego ? realizowanego w szpitalu lub ambulatorium i etapu podstawowego ? w domu. Celem etapu wstępnego jest ocena kliniczna pacjenta, przeprowadzenie badań, optymalizacja leczenia, edukacja, wyposażenie pacjentów w sprzęt do telemonitorowania (EKG, ciśnieniomierz, waga), nauka jego obsługi oraz indywidualne zaplanowanie treningu fizycznego i przeprowadzenie treningów szkoleniowych. W trakcie kolejnego etapu pacjent realizuje w domu telemonitorowaną rehabilitację kardiologiczną, współpracując interaktywnie z Centrum Telekardiologii.

Czy zagadnienia związane z telemedycyną znalazły się w programie Kongresu Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego, który niedawno odbył się w Paryżu?

Tak, wydzielono nawet specjalną przestrzeń ?ESC Digital Health Areas?, poświęconą tylko telekardiologii. Podczas kongresu w Paryżu zaprezentowałam wyniki pierwszego w świecie, randomizowanego, wieloośrodkowego, prospektywnego badania TELEREH-HF, zrealizowanego w grupie 850 pacjentów z niewydolnością serca, które oceniało kompleksową hybrydową telerehabilitację (uwzględniającą także teleopiekę i zdalne monitorowanie urządzeń wszczepialnych). Projekt TELEREH-HF prowadzony był przez konsorcjum w składzie: Instytut Kardiologii w Warszawie ? lider, Śląskie Centrum Chorób Serca w Zabrzu, Gdański Uniwersytet Medyczny, Uniwersytet Medyczny w Łodzi, Warszawski Uniwersytet Medyczny oraz firmę PRO PLUS Sp. z o.o., przy współfinansowaniu przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju. Wyniki projektu TELEREH-HF pokazały, że 9-tygodniowa kompleksowa hybrydowa telerehabilitacja istotnie poprawia wydolność fizyczną i jakość życia chorych z niewydolnością serca w przeciwieństwie do opieki standardowej. Jest bezpieczna i organizacyjnie możliwa do realizacji. Jest neutralna w aspekcie wpływu na śmiertelność i hospitalizacje w obserwacji długoterminowej (14-26 miesięcy już po zaprzestaniu interwencji) z wyjątkiem dwóch ośrodków, w których odnotowano zmniejszenie śmiertelności całkowitej i z przyczyn sercowo-naczyniowych (Instytut Kardiologii w Warszawie) oraz redukcję hospitalizacji (Gdański Uniwersytet Medyczny).

Można zatem powiedzieć, że Polacy opracowali nowy standard opieki kardiologicznej?

Tak. Opracowanie standardu hybrydowej telerehabilitacji kardiologicznej, które jeszcze kilka lat temu było wyzwaniem, teraz stało się faktem. Pacjenci z niewydolnością serca, z chorobą wieńcową, po przebytych zawałach serca mogą uczestniczyć w tym programie w warunkach domowych. Jako jedyni na świecie opracowaliśmy spójny system telemedyczny, który obejmuje pacjenta opieką telemedyczną w wymiarze indywidualnym, a do tego jest finansowany przez NFZ.

Czyli korzysta pacjent?

Jak najbardziej, telerehabilitacja kardiologiczna prowadzi do poprawy wydolności i jakości życia, co zwiększa szansę na szybszy powrót do aktywności. Wobec istniejących regionalnych dysproporcji w zakresie uczestniczenia chorych w programach rehabilitacji kardiologicznej w Polsce, opracowany model telerehabilitacji hybrydowej pozwala na zwiększenie dostępności rehabilitacji. Możemy leczyć nawet kilka razy więcej chorych w porównaniu z zastosowaniem tradycyjnych metod.

Jakie są plany związane z projektem TELEREH-HF?

Na początku grudnia planujemy konferencję, podczas której podsumujemy TELEREH-HF oraz przedstawimy możliwości zastosowania rozwiązań telemedycznych w kompleksowej opiece nad chorymi z niewydolnością serca. Informacje o konferencji dostępne są na stronie www.ikard.pl.

Rozmawiała Karolina Pokorowska

Artykuł Telerehabilitacja hybrydowa pochodzi z serwisu Świat Lekarza.