Młodzi naukowcy z Trójmiasta pracujący nad urządzeniem do szybkiego określenia, który antybiotyk będzie skuteczny u pacjenta, zostali wyróżnieni tytułem Liderów Ochrony Zdrowia. Dzięki urządzeniu będzie można już po 6 godzinach określić, który antybiotyk zastosować u chorego.

Lekarze rodzinni w przychodniach często nie mają możliwości sprawdzenia, który antybiotyk zadziała w przypadku infekcji. Co prawda jest możliwość wykonania antybiogramu, jednak konieczne jest do tego specjalistyczne laboratorium, wykwalifikowani diagności oraz? czas (wykonanie testu trwa ok. 48 godzin).

? Pomimo tego, że 74 proc. antybiotyków jest przepisywana przez lekarzy pierwszego kontaktu, to każde narzędzie do wsparcia ich decyzji odnośnie leczenia jest skierowane do laboratoriów i szpitali. Postanowiliśmy to zmienić i wymyśleć coś dla lekarzy pierwszego kontaktu ? mówi Olga Grudniak, prezes Biolumo, firmy, która opracowuje urządzenie do szybkiego doboru antybiotyków.

Dzięki niskiej cenie (20-30 zł za test) oraz szybkości (6 godzin w porównaniu do minimum 48 godzin antybiogramu) urządzenie mogłoby stanąć w przychodniach i pomagać lekarzom rodzinnym dobierać antybiotyki celowane dla pacjentów. Urządzenie działa na zasadzie analizy wzrostu bakterii w próbce, w której znajduje się również antybiotyk. Jeżeli bakteria jest oporna na jego działanie, będzie się namnażała. Jeżeli jest wrażliwa, nie będzie w stanie się namnażać. ? Założenia są podobne jak w przypadku antybiogramu, ale żeby test zajmował jak najmniej czasu, zautomatyzowaliśmy go w wielu aspektach. Od pacjenta musi zostać pobrany wymaz z miejsca infekcji bądź próbka moczu. Następnie materiał wstrzykuje się do naszej płytki testowej. Po umieszczeniu w urządzeniu, w 15-minutowych cyklach przeprowadzany będzie pomiar wzrostu bakterii. Po 6 godzinach lekarz otrzyma wynik w postaci raportu skuteczności zastosowania antybiotyków ? wyjaśnia Jakub Wysocki z firmy doradczej BreakBox Lab.

Założyciele Biolumo, Olga Grudniak i Marcin Pitek, są studentami Międzyuczelnianego Wydziału Biotechnologii UG i GUMed. Wspierają ich Wojciech Giżowski i Jakub Wysocki z firmy BreakBox Lab. Projekt oceniali eksperci Narodowego Centrum Badań i Rozwoju, którzy przyznali młodym naukowcom grant badawczy. Niedawno zaś kapituła konkursu Liderów Ochrony Zdrowia przyznała Biolumo nagrodę w kategorii ?Innowacyjny Pomysł?. ? To dla nas bardzo ważne wyróżnienie. Bycie docenionym przez osoby, które w przyszłości będą korzystały z naszego urządzenia, to dla nas dowód na potrzebę rozwiązań umożliwiających terapię celowaną ? mówi Wojciech Giżowski.

? Bezpośrednim impulsem to rozpoczęcia prac nad urządzeniem było pytanie naszego przyjaciela i mentora biznesowego o sposób sprawdzenia, czy jego roczny synek dostał antybiotyk, który mu na pewno pomoże. Sam miał w przeszłości problemy z nieskuteczną antybiotykoterapią i chciał się upewnić, że przypisany lek zadziała ? opowiada Jakub Wysocki.

Urządzenie będzie gotowe do sprzedaży w ciągu 2 lat. Właściciele przychodni będą mogli wziąć je w leasing. ? Miesięcznie za urządzenie trzeba będzie zapłacić ok. 400 zł przy kontrakcie 24-miesięcznym, chociaż aktualnie rozmawiamy z inwestorami, którzy chcą zapewnić środki na produkcję, żebyśmy mogli przynajmniej na początku oferować urządzenie przychodniom za darmo ? dodaje Jakub Wysocki. Potrzebne będą również płytki testowe (jedna płytka na jednego pacjenta; koszt ok. 20 zł). (KP)

Artykuł Nagroda dla młodych naukowców: urządzenie do skutecznej antybiotykoterapii pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

W Polsce ponad milion osób ma od urodzenia mutację w genach, która zwiększa ryzyko zachorowania na nowotwór. Dzięki nowej metodzie sekwencjonowania genów opracowanej przez zespół prof. Krystiana Jażdżewskiego każdy może sprawdzić, czy ma taką mutację.

Według statystyk, co trzecia osoba w Polsce w ciągu życia zachoruje na nowotwór. Co czwarta z osób, które zachorują, urodziła się z mutacją genetyczną predysponującą do zachorowania ? mówi prof. Krystian Jażdżewski z Centrum Nowych Technologii UW, inicjator programu Badamy Geny, opracowanego przez zespół Warsaw Genomics działający przy Uniwersytecie Warszawskim.

Osoby, które mają mutację genową sprzyjającą zachorowaniu na raka, zachorują wcześnie: w 30., 40., 45. roku życia. W dodatku nowotwór jest u nich dużo bardziej agresywny. Dlatego tak ważne jest, żeby mu zapobiec lub wcześnie go wykryć.

Sekwencjonowanie nowej generacji

Polscy badacze opracowali test, za pomocą którego można sprawdzić, czy mamy mutację predysponującą do zachorowania na nowotwór. Badanie opiera się na sekwencjonowaniu nowej generacji.

? Sekwencjonowanie nowej generacji to metoda, która umożliwia sczytanie dowolnej liczby genów. To tak jak wyjść z kombajnem na pole i skosić je w 3 minuty. Wcześniejsze testy, które można było przeprowadzić, można porównać do wyjścia na pole z kosą, gdzie trzeba ścinać źdźbło po źdźble ? mówi obrazowo dr hab. med. Anna Wójcicka, która współtworzyła program. ? Standardowe testy w Polsce analizują 15 punktów w genach, a w naszym badaniu sprawdzamy ich 11 tysięcy. To skala nieporównywalna. Jeśli w naszym badaniu nie znajdziemy uszkodzenia, to najprawdopodobniej go nie ma ? przekonuje badaczka.

Test jest prosty: pobiera się ok. 10 ml krwi i bada 14 genów, które odpowiadają za zwiększone ryzyko zachorowania na raka piersi, raka jajnika i raka prostaty. Można też dodatkowo zbadać 56 innych genów, które odpowiadają za większe ryzyko zachorowania na inne nowotwory dziedziczne, m.in. nowotwór tarczycy, nerki, żołądka, skóry, jelita grubego, endometrium.

? Badamy wszystkie geny, o których wiemy, że mogą wywołać nowotwory dziedziczne. Jeśli za kilka lat zostanie odkryta inna mutacja genetyczna, która może prowadzić do nowotworu, to mamy możliwość zweryfikowania badania ? mówi prof. Jażdżewski.

Jeśli wynik testu nie wskazuje na podwyższone ryzyko, badany otrzyma informację o postępowaniu profilaktycznym. Jeżeli ryzyko jest wyższe, badany jest zapraszany na konsultację lekarską, podczas której przedstawia się indywidualny plan profilaktyczny. ? Dla kobiety w Polsce ryzyko zachorowania na raka piersi w ciągu całego życia wynosi 12 proc. Jednak gdy ma mutację w genie BRCA1, to ryzyko zachorowania rośne aż do 87 proc. W takim przypadku zaleca się już od 25. roku życia wykonywanie co roku USG i rezonansu magnetycznego, co może wykryć nowotwór na bardzo wczesnym etapie ? tłumaczy prof. Jażdżewski.

Z kolei jeśli okaże się, że mamy mutację w genie, która zwiększa ryzyko nowotworu jelita grubego, kolonoskopię trzeba wykonywać już od wieku 25-30 lat.

Polska innowacja

Sekwencjonowanie genetyczne jest już wykonywane w innych laboratoriach na świecie, jednak jego koszt wynosi ok. 2 tys. USD. Test w ramach programu Badamy Geny można wykonać za 399 zł. Test został opracowany dzięki współpracy Centrum Nowych Technologii Uniwersytetu Warszawskiego oraz Zakładu Medycyny Genomowej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. ? Udało nam się opracować sposób, by przebadać równocześnie 600 osób. Dlatego za każdym razem czekamy, aż zgłosi się 600 osób do badania. Jeśli u kogoś w którymś z genów znajdziemy mutację predysponującą do raka, weryfikujemy badanie metodą tradycyjną. Nie ma możliwości pomyłki ? przekonuje prof. Jażdżewski.

W pierwszej kolejności badanie genetyczne powinny wykonać osoby, u których zdarzały się w rodzinie zachorowania na nowotwór. Jednak zbadać powinien się każdy, gdyż nawet jeśli w rodzinie nie było żadnych zachorowań na raka, istnieje 1,5 proc. ryzyka wykrycia mutacji.

? Chcielibyśmy przebadać wszystkich Polaków, szczególnie zachęcamy do badań osoby między 18. a 55. rokiem życia ? dodaje prof. Jażdżewski.

Artykuł Polski test genetyczny sprawdzi ryzyko raka pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Depresja to choroba, której zawsze towarzyszą zaburzenia pamięci, zwłaszcza zapamiętywania i przechowywania. Po uzyskaniu poprawy nastroju i napędu psychoruchowego pamięć powraca do poprzedniej dobrej kondycji.

Depresja należy do najczęściej rozpoznawanych chorób psychicznych i jest najważniejszą przyczyną samobójstwa. Badania prowadzone na całym świecie wskazują, że wiele osób z depresją nie jest odpowiednio zdiagnozowanych i leczonych. Zaburzenia afektywne dotyczą aż 10-15 proc. populacji, a w niektórych grupach, zwłaszcza chorych przewlekle, nawet do 50 proc. Często osoby z depresją leczone są przez neurologów czy kardiologów. Dlatego ważne jest, aby lekarze rodzinni i specjaliści innych dziedzin niż psychiatria byli świadomi konieczności rozpoznawania i leczenia zaburzeń afektywnych.

Depresja – rozpoznanie

Podstawową metodą rozpoznawania depresji jest badanie lekarskie i wywiad. Rozpoznanie ułatwiają kryteria diagnostyczne dla depresji zawarte w klasyfikacji ICD-10. Kryteria ICD-10 uwzględniają objawy główne oraz dodatkowe rozpoznania depresji, a także dolegliwości somatyczne oraz objawy psychotyczne. Obecność objawów z grupy głównych i dodatkowych przez co najmniej dwa tygodnie pozwala na postawienie diagnozy epizodu depresji, a także na stwierdzenie stopnia jego nasilenia.

Objawy podstawowe to: obniżenie nastroju (smutek, przygnębienie, anhedonia, zobojętnienie depresyjne), spowolnienie psychoruchowe, zaburzenia rytmów okołodobowych (hiposomnia, hipersomnia, wczesne poranne budzenie się, lepsze samopoczucie późno popołudniowe i wieczorne), lęk. Objawy dodatkowe: depresyjne zaburzenia myślenia z poczuciem winy (urojenia depresyjne, hipochondryczne), zniechęcenie do życia ? z myślami i tendencjami samobójczymi obniżenie zainteresowań, osłabienie pamięci i skupienia uwagi, zubożenie kontaktów z otoczeniem, izolowanie się, zmniejszenie zdolności do pracy. Objawy somatyczne: bóle głowy, suchość w jamie ustnej, zaparcia stolca lub biegunki, obniżenie apetytu i spadek masy ciała, kołatanie serca i ból w klatce piersiowej.

Problemy z pamięcią

Pamięć zaliczana jest do funkcji poznawczych, które obejmują również inne ważne, złożone czynności umysłowe, takie jak: procesy postrzegania i językowe, zdolność porozumiewania się, myślenie, funkcje wzrokowo-przestrzenne i wykonawcze. Pamięć warunkuje orientację w czasie, przestrzeni i co do własnej osoby. Trwałe zaburzenia orientacji uwarunkowane są utratą zdolności zapamiętywania oraz zasobów pamięci. Treść pamięci powstaje z przetworzenia się doznań świadomych i to, co zdołaliśmy zatrzymać ze strumienia świadomości, tworzy naszą pamięć. Zmiany w zakresie pamięci mogą dotyczyć niedoczynności lub nadczynności pamięci o charakterze czynnościowym albo organicznym, trwałym.

W niedoczynności czynnościowej możemy mieć kłopoty z zapamiętywaniem, a normalne stany emocji mogą zaburzać proces zapamiętywania z powodu trudności w skupieniu uwagi. Także w normalnych warunkach ulegają zatarciu zasoby pamięciowe ? dzięki zapominaniu dystansujemy się od zdarzeń przykrych.
W stanach psychopatologicznych czynnościowe zaburzenia pamięci są podobne, różnica polega na tym, że są one spowodowane np. depresją, nerwicą, lękiem, niepokojem i innymi stanami zaburzeń emocjonalnych, które utrudniają skupienie uwagi, a przez to możliwość korzystania z pamięci, która nie jest faktycznie upośledzona. Przemija depresja, udaje się opanować niepokój, napięcia i sprawność pamięci wraca do normy.

Badacze z Uniwersytetu Stanforda i Uniwersytetu w Miami uważają, że musi istnieć mechanizm, który sprawia, że osoby cierpiące na depresję bez końca rozpamiętują przykre wydarzenia. Wysunęli hipotezę, że może być to związane z upośledzeniem pamięci roboczej. Pamięć robocza to wejście do naszego umysłu, które sprawia, że niektóre informacje trafiają do pamięci długotrwałej, podczas gdy inne nie zostają zarejestrowane. Pamięć robocza gromadzi też dane przetwarzane na bieżąco, ale nie ma za zadanie tylko biernego przechowywania. W niej dokonują się podstawowe operacje intelektualne, a informacje są przetwarzane, nadzorowane i koordynowane.
Depresja i inne zaburzenia nastroju negatywnie wpływają na naszą pamięć i zdolności poznawcze, a osoby cierpiące na depresję mają problemy ze zmianą kolejności słów; gdy zapamiętywały słowa w odwrotnej kolejności, udzielenie prawidłowej odpowiedzi zajmowało im więcej czasu, zwłaszcza gdy prezentowano im słowa o negatywnych znaczeniach, np.: ?śmierć? czy ?smutek?. Osoby smutne, zwłaszcza kobiety, zamartwiają się, iż nie są w stanie dokonać prostych czynności domowych, które dawniej nie sprawiały żadnego problemu, np. ugotowanie zupy ogórkowej. Nie pamiętają też, jakich składników i w jakiej kolejności należy użyć do upieczenia ciasta biszkoptowego. Dużą trudność sprawia im czytanie prasy czy książek, ponieważ nie zapamiętują przeczytanych treści i często jest to powodem, iż nie sięgają po gazety i ? dawniej ulubioną ? literaturę. Dużym problemem stają się kontakty ze znajomymi, ?bo nie wiem, o czym rozmawiać, nie pamiętam wielu ważnych faktów z mojego życia?. Zaburzenia pamięci są powodem pogorszenia wykonywania pracy zawodowej, pojawiają się błędy merytoryczne, które nie zdarzały się, gdy osoba była w nastroju wyrównanym (pogodnym). Osoba depresyjna nie potrafi się obronić przed zarzutami nieprzydatnego pracownika i może zostać potraktowana przez przełożonych jako nieprzydatna do pracy.

Terapia

Przed podjęciem decyzji terapeutycznej należy dokładnie ocenić czynniki warunkujące wystąpienie depresji i obecności zaburzeń pamięci: choroby somatyczne i stosowane leki w jej leczeniu, choroby związane z uszkodzeniem OUN, straty powodujące smutek czy problemy społeczne (osamotnienie, bezdomność, ?opuszczone gniazdo?). Wskazana jest ocena badań dodatkowych, m.in. morfologia, poziom witaminy B12, B6, transaminazy, TK lub RM głowy, poziom cholesterolu i glukozy.
Dla potwierdzenia depresji można użyć kwestionariuszy i skal: Samooceny Depresji Becka czy Zunga, Depresji Hamiltona, a pamięć dodatkowo ocenić testem MMSE, testem rysowania zegara, testem pamięci wzrokowej Bentona czy testem złożonej figury Reya. Testy neuropsychologiczne do oceny sprawności poznawczej pacjent wykonuje po zmniejszeniu nasilenia depresji, ponieważ wyniki mogą być zafałszowane obniżeniem nastroju i spowolnieniem myślenia.

W farmakoterapii depresji stosuje się zarówno leki starej generacji (trójcykliczne: amitryptylina, klomipramina, doksepina, pramolan), jak i nowej generacji (leki czterocykliczne ? mianseryna, mirtazapian; SSRI ? fluoksetyna, sertralina, escitaloporam, paroksetyna; SNRI ? milnacipran, duloksetyna, wenlafaksyna; NRI ? maprotylina, reboksetyna; NDRI ? bupropion; IMAO-A ? moklobemid) oraz leki o innych mechanizmach działania ? tianeptyna, agomelatyna. Warto podkreślić, iż leki przeciwlękowe (diazepam, lorazepam, oksazepam itp.) nie są antydepresyjnymi.

Równocześnie z lekami antydepresyjnymi wskazany jest udział chorego w psychoterapii np. poznawczo-behawioralnej. Nie bez znaczenia jest dieta z ograniczeniem spożywania żółtego i topionego sera, soków tzw. kartonowych, zakaz picia alkoholu, natomiast wskazane jest jedzenie produktów bogatych w ziarna. Dopuszczalna jest gorzka czekolada.

Powstaje więc luka pomiędzy zaleceniami dotyczącymi diety, poszukiwania wsparcia psychicznego a stosowaniem leków. Racjonalne wydaje się wskazanie pewnej grupy produktów wpływających na receptory serotoninergiczne przed zastosowaniem tymoleptyków. W tym przypadku warto zwrócić uwagę na safranal, aktywną substancję obecną w szafranie, która jako naturalna substancja bez działań niepożądanych wydaje się być ciekawą propozycją do początkowego zastosowania w stanach obniżonego nastroju. Dodatkowym elementem jest tonizujące działanie safranalu wpływające na lepszy sen, a więc lepszą regenerację organizmu, a co za tym idzie ? nastrój i lepszą pamięć. Standaryzowany safranal w połączeniu z witaminą B6 i L-tryptofanem działają uzupełniająco w zakresie wpływu na dostępność serotoniny.

Wnioski

Obniżenie nastroju, lekka depresja osób w wieku podeszłym to często spotykany problem. W tym wieku niejako naturalnie dwa problemy ? depresja i zaburzenia pamięci ? zazębiają się, spotykają się ze sobą. Spora grupa chorych nie wymaga jeszcze stanowczej interwencji farmakologicznej, ale obserwacji i wsparcia psychoterapeutycznego. Depresja jest chorobą uleczalną, a związane z tym procesem zaburzenia pamięci ustępują wraz z poprawą stanu psychicznego.

Piśmiennictwo dostępne u autorki.

Artykuł Depresja a zaburzenia pamięci pochodzi z serwisu Świat Lekarza.