Terapie z wykorzystaniem limfocytów T regulatorowych coraz wyraźniej zmieniają obraz współczesnej diabetologii. – Dziś w cukrzycy typu 1 możemy zaoferować jedynie substytucję insuliną. Tymczasem terapia Tregowa uderza w przyczynę choroby i realnie modyfikuje jej przebieg – mówi prof. Piotr Trzonkowski w rozmowie z Ewą Podsiadły-Natorską

Tegoroczna Nagroda Nobla zwróciła uwagę świata na komórki T regulatorowe. Na ile pana zdaniem to wyróżnienie realnie przybliża dopuszczenie terapii Tregowych na rynku amerykańskim? A co z Polską?

Kilka dni przed ogłoszeniem tegorocznych laureatów Nobla FDA wyraziła zgodę na przyśpieszoną ścieżkę do autoryzacji rynkowej leczenia limfocytami Tregs choroby przeszczep przeciw gospodarzowi preparatem komórkowym firmy Orca Bio. Będzie to zatem pierwszy rynkowo dostępny preparat limfocytów Tregs. Trochę szkoda, bo nasz zespół w tej chorobie zastosował te komórki jak pierwszy na świecie w 2008 roku, a założyciele Orca Bio to nasi znajomi.

W Polsce – a właściwie Europie, bo terapie komórkowe autoryzowane są centralnie przez Europejską Agencję Leków – również w zeszłym miesiącu wystąpiliśmy o autoryzację dla naszej terapii i czekamy na dalsze kroki, bo to długi administracyjny proces. Poprosiliśmy o pomoc także polskie władze, bo rejestracja oznaczałaby, że Polska miałaby pierwszy oryginalny lek komórkowy, który można by oferować w całej Europie. Biorąc pod uwagę, że terapie komórkowe i genowe to obecnie najnowocześniejsze leczenie, jakie można zaoferować pacjentowi, stawiałoby to nasz kraj w pozycji kraju oferującego przełomową technologię. W farmacji jeszcze chyba nie byliśmy w takim miejscu.

Jak sytuacja wygląda obecnie?

Po roku długich bojów udało nam się odnowić posiadaną wcześniej już zgodę na prowadzenie tej terapii w formule tzw. wyjątku szpitalnego. To trochę taka proteza, ścieżka ograniczona do naszego kraju. W wielu europejskich krajach jest sposobem na tańszą terapię komórkową (terapie komórkowe są nowoczesne, ale też bardzo drogie); w Polsce nadal trochę nie mamy pomysłu na ten sposób prowadzenia terapii.

Natomiast nie „zasypujemy gruszek w popiele” i prowadzimy kolejne badania kliniczne. W 2025 roku w dziesięciu czołowych ośrodkach akademickich diabetologii dziecięcej w Polsce zaczęliśmy rekrutację do badania z TREGS u dzieci w okresie przedobjawowym cukrzycy typu 1. Współczesna diagnostyka daje nam możliwości wyłapania pacjentów w populacji, zanim pojawią się pierwsze objawy. Podanie terapii u takiego pacjenta może zatrzymać chorobę w tym momencie. Pacjent nigdy nie doświadczy objawów, klinicznie będzie zdrowy. Na to liczymy.

Kolejną generacją leku w tej chorobie będzie terapia in vivo, preparat oparty o RNA – rodzaj instrukcji dla limfocytów Tregs. Informacja wstrzykiwana pacjentowi jak szczepionka, która będzie selektywnie indukować w organizmie pacjenta limfocyty Treg odpowiedzialne za ochronę przed cukrzycą typu 1.

Prowadzimy także przygotowania do badań klinicznych z limfocytami Treg modyfikowanymi genetycznie, tzw. CAR-Tregs. W 2026 roku rozpoczniemy takie badanie w chorobach neurozapalnych (MS i ALS).

PolTREG prowadzi najbardziej zaawansowane projekty Tregowe w cukrzycy typu 1 na świecie. Co dziś decyduje o tym, że terapia może być uznana za przełomową (breakthrough therapy) w Stanach Zjednoczonych oraz na świecie?

To prawda, jesteśmy bardzo daleko w leczeniu nieuleczalnej dzisiaj choroby. W zeszłym miesiącu opublikowaliśmy bardzo pozytywne wyniki 12-letnich obserwacji naszych pacjentów leczonych w pierwszych badaniach klinicznych. Nawet po takim czasie widzimy efektywność i świetny profil bezpieczeństwa terapii. Tak jak wspomniałem, dossier naszego leku także z tymi wynikami złożyliśmy do procedur dopuszczenia do obrotu w EMA. I to pewnie jest kwintesencja tej przełomowości.

Po pierwsze, terapia musi odnosić się do tzw. niezaspokojonej potrzeby medycznej, czyli choroby, w której nie ma skutecznego leczenia. Po drugie, najlepszą terapią jest ta, która modyfikuje przebieg choroby, uderza w przyczynę. Po trzecie, terapia musi udowodnić swoją skuteczność, ale musi być także bezpieczna w długim okresie. Terapia Tregs właśnie taka jest – leczy cukrzycę typu 1, gdzie dzisiaj możemy zaoferować jedynie substytucję insuliną. To terapia aktywnie zmieniająca błędną reaktywność układu odpornościowego będącą przyczyną choroby. Wreszcie, mamy już długoletnie dowody na skuteczność i bezpieczeństwo.

Czy widzi pan różnice pomiędzy EMA a FDA w podejściu do terapii komórkowych? Który regulator ma obecnie bardziej sprzyjające warunki dla Tregów?

FDA jest odważniejsza i bardziej otwarta na nowe terapie oraz ułatwienia regulacyjne służące szybkiemu dostępowi do leków dla pacjenta. Warto wspomnieć o ostatniej inicjatywie, gdzie FDA oświadczyła, że będzie dążyła do możliwości rejestracji terapii po jednym udanym badaniu klinicznym albo przykład badań klinicznych „N=1” (na jednym pacjencie) w chorobach rzadkich, gdzie ciężko jest przeprowadzić regularne badania.

Wracając do Nagrody Nobla – jak wpłynęła ona na inwestorów i globalne środowisko naukowe? Czy PolTREG odczuwa wzrost zainteresowania partnerstwami lub finansowaniem?

O tak. W świecie komercyjnego biotechu mamy dzisiaj golden rush w technologiach Tregowych. Bierzemy w nim udział, jesteśmy dostrzegani jako firma i zespół o bardzo dużym doświadczeniu, co na pewno nam pomaga.

Świetna wiadomość. A patrząc 3–5 lat do przodu: czy realny jest scenariusz, w którym terapia Tregowa stanie się pierwszą zaakceptowaną immunoterapią modyfikującą przebieg cukrzycy typu 1?

Mam nadzieję, że szybciej. Tak jak wspomniałem, złożyliśmy dokumenty do autoryzacji. Jeśli mogę tutaj zaapelować o wsparcie, to chciałbym o to poprosić nasze Ministerstwo Zdrowia i Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych. Jest to zawsze proces, który odbywa się z pomocą regulacyjnych instytucji krajowych. A chodzi o terapię, która powstała w Polsce, została opracowana przez polskich naukowców, za polskie pieniądze. Tutaj płacimy podatki. To nasza – mam nadzieję – wspólna sprawa.

Prof. dr hab. n. med. Piotr Trzonkowski
immunolog, transplantolog, lider innowacji medycznych, kierownik Zakładu Immunologii Klinicznej i Transplantologii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, prezes PolTREG

Artykuł To może być pierwsza terapia, która zatrzyma cukrzycę typu 1 pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Prof. Shimon Sakaguchi, wraz z Mary E. Brunkow i Fredem Ramsdellem, otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny 2025 za przełomowe odkrycia dotyczące obwodowej tolerancji immunologicznej. Laureaci zidentyfikowali „strażników” układu odpornościowego, komórki T regulatorowe (Tregs), otwierając nową dziedzinę badań nad terapiami immunologicznymi

PolTREG S.A. posiada kilkunastoletnie doświadczenie kliniczne z wykorzystaniem komórek T regulatorowych. Spółka kontynuuje w Polsce badanie kliniczne fazy II w cukrzycy przedobjawowej typu 1 u pacjentów w wieku 3–18 lat, którzy ze względu na uwarunkowania genetyczne są w grupie wysokiego ryzyka zachorowania na cukrzycę typu 1.

Laureaci Nagrody Nobla odkryli „strażników” układu odpornościowego – komórki T regulatorowe (Tregs). Ich odkrycia doprowadziły do rozwoju potencjalnych terapii medycznych, które obecnie są oceniane w badaniach klinicznych. Terapie te dają nadzieję na leczenie lub wyleczenie chorób autoimmunologicznych, takich jak np. cukrzyca typu 1 czy stwardnienie rozsiane, skuteczniejsze leczenie nowotworów oraz zapobieganie poważnym powikłaniom po przeszczepach komórek macierzystych.

Uniwersytet Medyczny w Gdańsku był pierwszym ośrodkiem klinicznym na świecie, w którym komórki T regulatorowe zostały podane pacjentom w warunkach klinicznych. To doświadczenie kontynuowane jest obecnie przez spin-off uczelni – Spółkę PolTREG.

– Przyznanie prof. Shimonowi Sakaguchi Nagrody Nobla za odkrycie komórek T regulatorowych traktujemy jako niezaprzeczalne potwierdzenie ich potencjału w leczeniu szerokiego spektrum chorób autoimmunologicznych. Dzięki zastosowaniu terapii w cukrzycy przedobjawowej typu 1, a więc najwcześniejszym etapie rozwoju choroby spodziewamy się bardzo obiecujących rezultatów – być może nawet zahamowania jej postępu jeszcze przed wystąpieniem objawów klinicznych. Cieszymy się, że pacjenci z Polski mają możliwość wzięcia udziału w obecnie prowadzonych badaniach klinicznych. Wyniki naszych długookresowych badań w projekcie dotyczącym cukrzycy objawowej potwierdzają skuteczność i bezpieczeństwo naszych terapii – mówi prof. Piotr Trzonkowski, Prezes Zarządu i Współzałożyciel PolTREG S.A.

PolTREG prowadzi obecnie badanie kliniczne fazy II w projekcie PreTreg (cukrzyca przedobjawowa typu 1). W badaniu udział weźmie 150 pacjentów w wieku 3–18 lat, którzy ze względu na uwarunkowania genetyczne są w grupie wysokiego ryzyka zachorowania na cukrzycę typu 1, jednak nie wystąpiły u nich objawy choroby. PolTREG ma szansę opracować i zarejestrować pierwszy na świecie lek zapobiegający wystąpieniu objawów cukrzycy typu 1. Potencjał terapii spółki dostrzega również FDA. Amerykański regulator uznał, że badanie to może zostać potraktowane jako badanie rejestracyjne, a pacjenci z Polski w stadium 1 choroby będą potencjalnie mogli zostać włączeni do analizy statystycznej badania w USA.

Obecnie rekrutacja pacjentów prowadzona jest już w 6 ośrodkach (Białystok, Gdańsk, Katowice Łódź, Opole, Warszawa). Kilkunastoletnie doświadczenie w badaniach nad komórkami T regulatorowymi pozwala PolTREG rozwijać jedną z najbardziej wszechstronnych platform terapii opartych na Tregs, obejmującą poliklonalne Treg, CAR-Treg, Treg allogeniczne, Treg swoiste antygenowo oraz TCR-Treg, kształtując przyszłość terapii regulujących układ odpornościowy.

Artykuł Prof. Shimon Sakaguchi, odkrywca komórek T regulatorowych, laureatem Nagrody Nobla 2025 pochodzi z serwisu Świat Lekarza.