Uderzenia gorąca i nocne poty dotyczą nawet 50–70 proc. pacjentek stosujących hormonoterapię z powodu hormonozależnego raka piersi. Dla części kobiet są one na tyle uciążliwe, że rozważają przerwanie leczenia, mimo że zwiększa to ryzyko nawrotu choroby. O nowej możliwości leczenia objawów wazomotorycznych opowiada dr n. med. Katarzyna Pogoda, przewodnicząca Sekcji Raka Piersi Polskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej, adiunkt w Narodowym Instytucie Onkologii w Warszawie

Jak duży jest problem uderzeń gorąca i nocnych potów u pacjentek leczonych z powodu hormonozależnego raka piersi?

To bardzo częsty problem. Ok. 50–70 proc. pacjentek otrzymujących hormonoterapię doświadcza uderzeń gorąca i innych objawów wazomotorycznych. Warto przy tym pamiętać, że hormonoterapia stosowana w raku piersi w rzeczywistości jest leczeniem antyhormonalnym – jej podstawowy cel to zahamowanie działania hormonów, które mogą stymulować rozwój nowotworu.

U kobiet przed menopauzą leczenie często wiąże się z farmakologicznym wprowadzeniem w stan przypominający menopauzę. Dla wielu pacjentek, szczególnie młodych, jest to bardzo trudne doświadczenie. Uderzenia gorąca, nocne poty i zaburzenia snu mogą utrzymywać się przez wiele lat, ponieważ hormonoterapię stosujemy zwykle przez 5, a czasem nawet 10 lat.

Dlaczego te objawy są tak istotne z punktu widzenia onkologa?

Ponieważ mają ogromny wpływ na jakość życia. Często skupiamy się na chemioterapii czy leczeniu operacyjnym, natomiast hormonoterapia bywa postrzegana jako „tabletka, którą po prostu trzeba przyjmować”. Tymczasem długotrwałe działania niepożądane mogą być bardzo uciążliwe i znacznie obniżać jakość życia. Zdarza się, że z ich powodu pacjentki rozważają przerwanie leczenia lub wręcz samodzielnie je kończą! Wiemy z badań, że nieprzestrzeganie zaleceń dotyczących hormonoterapii zwiększa ryzyko nawrotu choroby. Dlatego każda skuteczna metoda łagodzenia tych objawów ma ogromne znaczenie.

Przez wiele lat możliwości pomocy takim pacjentkom były ograniczone.

Tak. Można było rozważać stosowanie niektórych leków przeciwdepresyjnych, które częściowo łagodziły objawy, jednak nie było to rozwiązanie idealne. Nie wszystkie pacjentki chciały przyjmować dodatkowe leki przez wiele lat, a część preparatów mogła wchodzić w interakcje z leczeniem onkologicznym. Dodatkowo same leki przeciwdepresyjne również mają działania niepożądane. Przez długi czas ten obszar pozostawał więc w onkologii właściwie niezagospodarowany.

Co zmieniło pojawienie się elinzanetantu?

Elinzanetant to pierwsza i obecnie jedyna zarejestrowana niehormonalna terapia objawów wazomotorycznych w populacji kobiet z rakiem piersi leczonych hormonoterapią. Oznacza to, że mamy terapię opracowaną z myślą o kobietach chorujących na raka piersi i stosujących hormonoterapię. To bardzo ważne, ponieważ pacjentki po leczeniu raka piersi nie powinny korzystać z hormonalnej terapii menopauzalnej (HTZ), która jest stosowana u części zdrowych kobiet.

Badania wykazały, że elinzanetant jest skuteczny i bezpieczny w tej grupie pacjentek. Co istotne, poprawa pojawia się szybko. Już po ok. 2 tygodniach obserwuje się zmniejszenie częstości i nasilenia uderzeń gorąca, a także poprawę jakości snu. To szczególnie ważne, ponieważ nocne poty i wybudzenia związane z uderzeniami gorąca mogą towarzyszyć pacjentkom przez wiele lat. Chroniczny brak snu wpływa na samopoczucie, koncentrację, funkcjonowanie zawodowe i rodzinne. To właśnie dlatego uważam pojawienie się tej terapii za bardzo ważny i długo wyczekiwany postęp. Nie mówimy tutaj o wydłużeniu przeżycia czy zmniejszeniu guza nowotworowego, ale o czymś, co bezpośrednio wpływa na codzienne życie pacjentki. A to również niezwykle istotny element skutecznego leczenia.

Jak bardzo takie objawy mogą być nasilone?

Niektóre pacjentki w trakcie hormonoterapii doświadczają nawet kilkunastu epizodów uderzeń gorąca w ciągu doby. Zdarza się, że kobiety obawiają się spotkań zawodowych czy wystąpień publicznych, ponieważ nie są w stanie przewidzieć, kiedy pojawi się kolejny epizod. Radykalnie wpływa to nie tylko na komfort życia, ale także na aktywność zawodową, relacje społeczne i poczucie własnej sprawczości. Dlatego cieszę się, że dziś mogę swoim pacjentkom zaproponować skuteczny lek.

Dopuszczenie do obrotu, również w Polsce, elinzanetantu było możliwe dzięki wynikom badania OASIS-4? Co wykazało to badanie?

Wyniki badania OASIS-4 potwierdziły skuteczność terapii zarówno u kobiet przed menopauzą, jak i po menopauzie, które stosowały uzupełniającą hormonoterapię i doświadczały średnich lub nasilonych uderzeń gorąca. Zaobserwowano szybką redukcję objawów wazomotorycznych oraz poprawę jakości snu. Warto zwrócić uwagę również na to, że zdecydowana większość uczestniczek badań, które miały możliwość dalszego stosowania terapii po zakończeniu podstawowej części badania, chciała ją kontynuować, co pokazuje, że pacjentki rzeczywiście odczuwały korzyści z tego leczenia.

W którym momencie warto rozważyć włączenie leczenia niehormonalnego? Czy już przy rozpoczynaniu hormonoterapii uprzedzać pacjentkę, że objawy wazomotoryczne są częste, ale dysponujemy skuteczną, niehormonalną terapią, czy raczej poczekać, aż sama zgłosi, że objawy stają się dla niej uciążliwe?

Nie ma potrzeby rozpoczynania tej terapii profilaktycznie wraz z hormonoterapią. Ważne jest natomiast, aby już na początku leczenia poinformować pacjentkę, że jeśli pojawią się nasilone objawy, to dysponujemy skuteczną pomocą. Jest to szczególnie ważne w przypadku młodych kobiet, które często obawiają się wpływu hormonoterapii na jakość życia. Dziś możemy im powiedzieć, że mamy narzędzia pomagające radzić sobie z najbardziej dokuczliwymi skutkami leczenia onkologicznego.

Czy leczenie objawów wazomotorycznych powinno pozostawać wyłącznie w gestii onkologa, czy wymaga współpracy różnych specjalistów?

Zdecydowanie wymaga współpracy wielodyscyplinarnej. Oczywiście to onkolog najczęściej jako pierwszy informuje pacjentkę o możliwych działaniach niepożądanych hormonoterapii i powinien wiedzieć, jakie są dostępne metody ich łagodzenia. Jednocześnie wiele kobiet przez lata pozostaje pod opieką także innych lekarzy – ginekologa czy lekarza POZ, dlatego wiedza o nowych możliwościach leczenia powinna trafiać do specjalistów różnych dziedzin.

Mam nadzieję, że wraz ze wzrostem świadomości zarówno wśród lekarzy, jak i samych pacjentek więcej kobiet będzie mogło skutecznie radzić sobie z uderzeniami gorąca i innymi objawami związanymi z hormonoterapią.

Rozmawiała: Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Pięć lat z uderzeniami gorąca? Elinzanetant zmienia reguły gry pochodzi z serwisu Świat Lekarza.