Najnowsze dane Departamentu Lecznictwa w Ministerstwie Zdrowia wskazują, że problem wielochorobowości dotyczy ok. 71 proc. osób w wieku 50–59 lat, 88 proc. w grupie 65–70 lat oraz aż 94 proc. pacjentów powyżej 80. roku życia. To stan specyficzny dla osób w podeszłym wieku, jednak coraz częściej mierzą się z nim także młodsze osoby. Skala tego zjawiska jest alarmująca, szczególnie w kontekście chorób cywilizacyjnych. Mimo to wciąż poświęca mu się mało uwagi w debacie publicznej. Dlatego każda inicjatywa pokazująca perspektywę pacjenta mierzącego się z wielochorobowościa jest cennym głosem w dyskusji nad potrzebnymi zmianami systemowymi

Trzy organizacje pacjenckie – Polskie Stowarzyszenie Diabetyków, Ogólnopolskie Stowarzyszenie Pacjentów ze Schorzeniami Serca i Naczyń EcoSerce oraz Ogólnopolskie Stowarzyszenie Moje Nerki – postanowiły zebrać opinie pacjentów, przeprowadzając badanie ankietowe wśród swoich podopiecznych. Celem tego projektu była potrzeba lepszego zrozumienia wyzwań, z jakimi mierzą się osoby chore przewlekle, które w konsekwencji wielochorobowości muszą korzystać z opieki wielu specjalistów.

Na bazie wyników ankiety powstał raport opatrzony komentarzami cenionych ekspertów z obszaru diabetologii, nefrologii, kardiologii i zdrowia publicznego. Został on zaprezentowany podczas konferencji prasowej, której uczestnicy – klinicyści oraz parlamentarzyści – przyznali, że zebrane odpowiedzi pacjentów ujawniły szereg niepokojących kwestii takich jak:

• niedostateczna świadomość opieki koordynowanej
• negatywny wpływ choroby na zdrowie psychiczne
• bariery ekonomiczne w leczeniu
• problemy ze stosowaniem zaleceń lekarskich
• marginalizacja pacjentów na rynku pracy

– Głos pacjentów w procesie budowania bezpiecznych standardów opieki i leczenia ma kluczowe znaczenie. Tylko świadoma i wyedukowana społeczność pacjencka może mieć realny wpływ na kształtowanie procesu zmian – stąd pomysł tego badania, którego wyniki z dumą prezentujemy jako efekt naszej kilkumiesięcznej pracy wykonanej wspólnie z Ogólnopolskim Stowarzyszeniem Pacjentów ze Schorzeniami Serca i Naczyń EcoSerce oraz Ogólnopolskim Stowarzyszeniem Moje Nerki – tymi słowami Monika Kaczmarek, prezes Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków, otworzyła konferencję.

Współgospodarze spotkania – Agnieszka Wołczenko reprezentująca Stowarzyszenie EcoSerce, a także Rajmund Michalski, prezes Stowarzyszenia Moje Nerki, podkreślili wyjątkowość tej inicjatywy, pokazując, że organizacje pacjenckie mówią jednym głosem.

Jak wynika z badania, ponad połowa respondentów nie wie, czym jest opieka koordynowana, a znaczna część deklaruje brak jej dostępności nawet w dużych miastach. To sygnał, że komunikacja dotycząca reform systemowych pozostaje niewystarczająca, a wdrażanie narzędzi mających usprawnić opiekę nad pacjentami przewlekle chorymi wciąż napotyka istotne bariery. – Muszę przyznać, że opieka koordynowana w praktyce się nie sprawdza, w tej kwestii jest nadal wiele do nadrobienia – potwierdziła senator Agnieszka Gorgoń-Komor, specjalista chorób wewnętrznych i kardiolog, która równolegle z obowiązkami parlamentarnymi czynnie wykonuje swój zawód.

– Codziennie przyjmuję pacjentów z wielochorobowością w moim gabinecie, dlatego nie jestem zaskoczona wynikami ankiety. Ubolewam nad klęską edukacji zdrowotnej i uważam, że będziemy jeszcze przez długi czas mierzyć się z negatywnymi konsekwencjami braku decyzji o wprowadzeniu jej jako przedmiotu obowiązkowego. Niestety, zjawisko wielochorobowości będzie istnieć i systematycznie się pogłębiać, jeśli nie będziemy uczyć zachowań prozdrowotnych – skomentowała dr n. med. Agnieszka Gorgoń-Komor.

Z kolei dr Karolina Kędzierska-Kapuza, specjalistka nefrologii, transplantologii i diabetologii, kierownik Centrum Diabetologii Państwowego Instytutu Medycznego MSWiA w Warszawie, przypomniała, że tylko 50 proc. placówek POZ ma podpisaną umowę na opiekę koordynowaną, a wiedza w tym zakresie jest bardzo niska. – Pomysł połączenia sił kilku organizacji pacjenckich to naprawdę świetna inicjatywa. Wspaniale, że postanowiły działać razem, by wskazać nam obszary, którymi należy pilnie się zająć – podkreśliła.

Aż 77 proc. badanych wskazało na negatywny wpływ choroby na zdrowie psychiczne, a ponad 1/3 ankietowanych doświadczyło stygmatyzacji. Ten problem został już dostrzeżony przez EASD (European Association for the Study of Diabetes) i ADA (American Diabetes Association). Organizacje wydały w tym roku pierwsze zalecenia odnośnie tego, jak pomagać pacjentom, którzy z powodu cukrzycy doświadczają przewlekłego stresu. Jednym z postulatów środowiska pacjenckiego jest udostępnienie w ramach opieki koordynowanej konsultacji psychiatrycznych i psychologicznych.

Bardzo niepokojące okazały się odpowiedzi pacjentów na pytanie związane z kosztami leczenia. Blisko 70 proc. respondentów przyznało, że koszty terapii wpływają bezpośrednio na przestrzeganie zaleceń terapeutycznych, a ponad połowa ankietowanych pacjentów musiała kiedyś zrezygnować z zakupu leków lub sprzętu medycznego z powodów finansowych. Aż 16,9 proc. badanych wskazało, że co miesiąc musi rezygnować z zakupu leków lub sprzętu z powodu ich kosztu.

Ta kwestia bardzo poruszyła posłankę Ewę Kołodziej, przewodniczącą Parlamentarnego Zespołu ds. Cukrzycy. – Wszelkie podejmowane przez nas inicjatywy w Parlamencie służą temu, by systematycznie poszerzać wskazania refundacyjne i podnosić jakość życia pacjentów. W ramach działań zespołu współpracujemy z szerokim gronem eksperckim, Ministerstwem Zdrowia i organizacjami pacjenckimi po to, by zdobytą wiedzę przekuwać na legislację. Żadna osoba z cukrzycą nie powinna wybierać między leczeniem a codziennymi wydatkami – zadeklarowała posłanka Ewa Kołodziej.

Tylko 1/3 ankietowanych pracuje na pełen etat, większość musiała zmienić pracę lub przejść na rentę. Brak elastycznych form zatrudnienia, możliwości pracy zdalnej czy odpowiedniego wsparcia ze strony pracodawców ogranicza uczestnictwo społeczne i zawodowe osób przewlekle chorych, co w konsekwencji pogłębia ich obciążenia ekonomiczne oraz poczucie wykluczenia. – Zbyt wiele osób w wieku produkcyjnym obciążonych chorobą przewlekłą nie pracuje lub pracuje w ograniczonym zakresie. Widzimy tutaj ogromną potrzebę edukacji – zarówno samych pacjentów, jak i pracodawców – skomentowała Monika Kaczmarek, prezes Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków.

Na potrzebę szeroko zakrojonej edukacji zwróciła też uwagę dr Małgorzata Godziejewska-Zawada, diabetolog, adiunkt w Klinice Endokrynologii Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego. – Pacjenci czują się niedoszkoleni, niewystarczająco poinformowani o przewlekłym charakterze swojej choroby. Powinni otrzymywać pełen pakiet zaleceń, zrozumieć je i się do nich stosować. Tylko wtedy mają szansę na poprawę swojego stanu zdrowia. Jednocześnie każdy pacjent funkcjonuje w innej sytuacji życiowej. Ważne, by zobaczyć człowieka w jego całej otoczce socjalno-bytowej, by dopasować optymalne leczenie.

Postęp medycyny w zakresie diagnostyki i leczenia chorób przyczynia się do wzrostu liczby osób z wielochorobowością. – Pacjent z cukrzycą typu 2 jest z założenia pacjentem wielochorobowym. Jeśli od początku dobrze zaopiekujemy się chorym na cukrzycę typu 2, tym skuteczniej zarządzimy jego stanem, nie dopuszczając do progresji, a uzyskując nawet efekt regresji. Do osiągnięcia sukcesu terapeutycznego jest jednak konieczna pełna partycypacja świadomego pacjenta, rozumiejącego istotę swojego leczenia – dodała prof. dr hab. n. med. Dorota Zozulińska-Ziółkiewicz, past prezes Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, kierownik Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych i Diabetologii Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu.

Uczestnicy konferencji zgodnie przyznali, że zebrane wyniki badania ankietowego wśród pacjentów z wielochorobowością jednoznacznie wskazują na potrzebę podjęcia skoordynowanych działań systemowych.

Pełna treść raportu znajduje się tutaj.

Artykuł Wielochorobowość – cicha epidemia XXI wieku. Apel o systemowe zmiany pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Gdański Uniwersytet Medyczny rozpoczął realizację największego badania finansowanego z Agencji Badań Medycznych o wartości 37,530 mln zł.

Głównym badaczem projektu Wielochorobowość – spersonalizowana profilaktyka zdrowotna dla osoby dorosłej (akronim MULTIPREVENT) jest prof. Witold Rzyman, kierownik Katedry i Kliniki Chirurgii Klatki Piersiowej GUMed. Jego realizacja potrwa 10 lat, a kompleksowe wsparcie projektowe zapewnia Centrum Wsparcia Badań Klinicznych GUMed kierowane przez prof. Piotra Widłaka.

– Celem projektu jest opracowanie uniwersalnego testu opierającego się na analizie badania radiologicznego i prostych badaniach krwi, aby ocenić występowanie przyczyn czterech najczęstszych chorób cywilizacyjnych, tj. raka, chorób sercowo-naczyniowych, cukrzycy oraz przewlekłej obturacyjnej choroby płuc – tłumaczy prof. Witold Rzyman. – Konsumpcja tytoniu, w połączeniu z indywidualnymi cechami profilu genetycznego, jest zależnym od wieku czynnikiem ryzyka nie tylko nowotworów złośliwych płuca, ale również szeregu innych chorób będących głównymi przyczynami zgonu, czego efektem jest zjawisko wielochorobowości.

Rak płuca jest najczęstszą przyczyną zgonu z powodu nowotworu w Polsce i na świecie. Jest agresywną chorobą o bezobjawowym przebiegu i wysokiej śmiertelności, spowodowaną głównie paleniem tytoniu. Corocznie z powodu raka płuca umiera ok. 2 miliony osób, z czego ok. 22 tysiące w Polsce.

– Badania przesiewowe wykonuje się u osób bez objawów klinicznych, aby wcześniej wykryć daną chorobę. U palaczy, u których istnieje zwiększone ryzyko zachorowania na raka płuc, wykonujemy niskodawkową tomografię komputerową (NDTK) – dodaje prof. Edyta Szurowska, kierownik II Zakładu Radiologii GUMed, prorektor ds. klinicznych. – Niskodawkowe TK pozwala na wykrycie raka płuca w stadium, w którym możliwe jest pełne wyleczenie chorego. Jest też skutecznym narzędziem do oceny występowania szeregu stanów chorobowych u człowieka: nowotworów złośliwych płuca i innych rzadszych nowotworów (śródpiersia, opłucnej i nadbrzusza), chorób sercowo-naczyniowych, rozedmy płuc, osteoporozy i stłuszczenia wątroby, pozwalającym na przewidywanie ich rozwoju, a poprzez to skuteczne zapobieganie w skoordynowany sposób zdarzeniom medycznym powstałym w ich następstwie.

MULTIPREVENT ma charakter prospektywnego badania kohortowego z elementami pozaklinicznego badania interwencyjnego. Zostanie nim objęte 3 tysiące osób z grupy wysokiego ryzyka zachorowania na raka płuca – uczestników programu MOLTEST-BIS, mającego charakter badania przesiewowego w kierunku wczesnego wykrywania raka płuca, realizowanego przez Gdański Uniwersytet Medyczny w latach 2016–2018. Kryterium włączenia stanowi udział we wcześniejszym badaniu (status palacza lub byłego palacza i wiek), natomiast kryterium wyłączenia rak płuca zdiagnozowany w trakcie badania przesiewowego w ww. latach.

– Projekt dotyczy współchorobowości, czyli występowania wielu chorób jednocześnie u tej samej osoby – wyjaśnia prof. Rafał Dziadziuszko, kierownik Katedry i Kliniki Onkologii i Radioterapii GUMed. – Na podstawie analizy stanu zdrowia dużej populacji osób uczestniczących wcześniej w badaniach przesiewowych raka płuca w korelacji z oceną wyniku badań NDTK, poziomu glikowanej hemoglobiny i badania spirometrycznego możliwe jest ustalenie praktycznych algorytmów umożliwiających wdrożenie skutecznej profilaktyki prowadzącej do zmniejszenia umieralności w tej grupie osób.

Zespół badawczy zakłada, że rezultaty proponowanego badania będą miały istotne znaczenie dla opracowania nowych programów profilaktycznych i promocji zdrowia, skierowanych szerzej niż tylko do grupy docelowej objętej tym badaniem, a także aktualizacji standardów postępowania z pacjentami z ww. jednostkami chorobowymi.

– Bezprecedensowa liczba chorych, która weźmie udział w tym badaniu, pozwoli nam odpowiedzieć na pytania badawcze dotyczące występowania tych chorób łącznie, bez znaczącego zwiększenia kosztów dla systemu i z poprawą jakości opieki zdrowotnej – dodaje dr Bartłomiej Tomasik z Katedry i Kliniki Onkologii i Radioterapii GUMed.

Uzupełnienie populacyjnego badania NDTK klatki piersiowej o proste badania (poziom hemoglobiny glikowanej, spirometria, standaryzowany pomiar ciśnienia tętniczego) pozwala na wykrycie w jednym badaniu wszystkich czterech niezakaźnych chorób będących głównymi przyczynami zgonu w cywilizowanym świecie: nowotworów, POCHP, chorób sercowo-naczyniowych i cukrzycy.

– Badanie niskodawkowej tomografii komputerowej klatki piersiowej pozwala nie tylko na ocenę zmian guzkowych w płucach o charakterze wczesnego nowotworu, ale umożliwia również ocenę innych patologii, jak np. ocenę rozedmy i stopnia jej nasilenia, a także zmian włóknistych w płucach, w tym zmian pozapalnych, pocovidowych. W ramach projektu będziemy oceniać także zmiany miażdżycowe w tętnicach wieńcowych oraz szerokość aorty wstępującej – mówi dr Katarzyna Dziadziuszko z II Zakładu Radiologii GUMed.

Jednym ze spodziewanych rezultatów badania jest zebranie dowodów na możliwość przewidywania występowania incydentów zdrowotnych wpływających na jakość życia i wieloletnie przeżycie.

– Choroby sercowo-naczyniowe stanowią główną przyczynę zgonów w naszym społeczeństwie. Palenie tytoniu wielokrotnie zwiększa wystąpienie chorób kardiologicznych, które bardzo długo mogą pozostawać bezobjawowe lub skąpoobjawowe, a ich pierwszą poważną manifestacją może być zawał serca lub nawet nagły zgon sercowy. Tak ważne jest, aby we wszystkich badaniach TK klatki piersiowej aktywnie poszukiwać cech chorób kardiologicznych – dodaje lek. Katarzyna Sienkiewicz z II Zakładu Radiologii GUMed.

Projekt realizowany jest przez interdyscyplinarny zespół specjalistów i ma charakter międzynarodowy. Zostanie przeprowadzony we współpracy z Międzynarodową Agencją Badań nad Rakiem (IARC), która jest wyspecjalizowaną agendą badawczą WHO. W realizację projekty MULTIPREVENT zaangażowana jest także Międzynarodowa Agenda Badawcza GUMed – Laboratorium Medycyny 3P w zakresie prac statystycznych i badań genetycznych.

– Realizacja projektu daje nam unikatową możliwość analizy danych pacjentów, u których zdiagnozowano jedną lub kilka chorób. Dodatkowo możemy określić tło genetyczne, które warunkuje występowanie tych chorób, dzięki czemu możemy wzbogacić nasze narzędzia diagnostyczne i prewencyjne. W ramach badania będziemy sprawdzać sekwencje ponad 20 tysięcy genów, szukając zmian, które predysponują do występowania chorób lub je powodują – tłumaczy dr hab. Jakub Mieczkowski, prof. uczelni z Międzynarodowej Agendy Badawczej GUMed.

Złożony i wielowymiarowy charakter badania sprawia, że może w nim uczestniczyć wielu specjalistów różnych dziedzin, mogą się w niego zaangażować także studenci. W tym celu zachęcamy do kontaktu z głównym badaczem projektu prof. Witoldem Rzymanem i jego zespołem.

Artykuł MULTIPREVENT. W stronę spersonalizowanej profilaktyki zdrowotnej pochodzi z serwisu Świat Lekarza.