W 2060 r. luka finansowa w ochronie zdrowia może sięgnąć 434 mld zł – wynika z raportu przygotowanego przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego i Federację Przedsiębiorców Polskich. Eksperci wskazują, że bez zmiany sposobu finansowania system nie nadąży za potrzebami pacjentów. Potrzebujemy nowego modelu, a debatę publiczną i prace nad zmianami trzeba zacząć dzisiaj (1).

W życiu – jak głosi klasyk – pewne są dwie rzeczy: śmierć oraz podatki… a także to, że w ochronie zdrowia zawsze padają obietnice, które nie znajdują pełnego pokrycia w rzeczywistości. Zmieniają się rządy, ministrowie, hasła i strategie, lecz ten mechanizm pozostaje zaskakująco trwały. Każdy kolejny rok otwieramy bowiem zapowiedziami „przełomu”, „rekordowych nakładów na zdrowie” i „systemowych reform”, aby kilka miesięcy później wrócić do dobrze znanego punktu: gaszenia pożarów, dosypywania pieniędzy ad hoc i tłumaczenia, że „sytuacja jest trudniejsza niż zakładano”.

Rok 2026 nie zaczyna się więc od pytania, czy system ochrony zdrowia wymaga zmian, ale z czym wreszcie powinniśmy skończyć, a co pilnie wdrożyć, jeśli nie chcemy kolejny raz udawać, że prowizoryczne rozwiązania stanowią strategię.

Bolączka 1: dostęp do świadczeń medycznych

Największy lęk Polaków na najbliższe miesiące to pogłębiające się problemy z dostępem do opieki zdrowotnej. Badania CBOS-u pokazały, że zdecydowana większość Polaków ocenia publiczną ochronę zdrowia negatywnie, a do najgorzej ocenianych aspektów należy dostępność lekarzy specjalistów i możliwość umawiania wizyt w dogodnym terminie. Już teraz kolejki do specjalistów, badań diagnostycznych oraz planowych zabiegów są niepokojąco, a często wręcz niebezpiecznie długie. Sam czas oczekiwania na opis badań histopatologicznych – w niektórych przypadkach nawet 8 tygodni! – zaczyna przekraczać granice zdrowego rozsądku.

Centralna e-rejestracja i działania cyfrowe są ważne; koniec porannych telefonów do przychodni to krok w stronę usprawnienia obsługi pacjenta. Jednak sama technologia nie zrekompensuje podstawowego problemu: zbyt małej liczby świadczeń w stosunku do zapotrzebowania. Chcemy nie tylko łatwiejszego zapisu, chcemy większej liczby dostępnych terminów i krótszych kolejek.

Bolączka 2: finansowanie

System balansuje dziś pomiędzy obietnicami dotyczącymi ogromnych transferów finansowych a cięciami budżetowymi. Jednorazowe zastrzyki gotówki do NFZ mogą chwilowo złagodzić problem, ale bez jasnych reguł i transparentnej polityki finansowej będą jedynie leczeniem objawowym. Staje się więc oczywiste, że jeśli nie zmienimy modelu finansowania, grozi nam kolejny rok chaosu.

Szpitali, które każdego roku balansują na krawędzi upadku, nie obchodzi „miliard tu, cięcie tam” – lecznice potrzebują klarownych zasad finansowania, które pozwolą realnie planować leczenie, inwestycje i zatrudnienie.

Bolączka 3: medyczny deficyt kadrowy i organizacyjny

Braki kadrowe wśród lekarzy i pielęgniarek to problem, z którym nie poradzimy sobie jedynie kampaniami rekrutacyjnymi czy krótkoterminowymi podwyżkami. To kwestia warunków pracy, spójnej strategii szkolenia kadr, jakości środowiska pracy i migracji zawodowej. Bez tego pacjenci będą dalej cierpieć z powodu długich kolejek, a często również z braku opieki medycznej. Mówienie, że lekarzy brakuje, to truizm. Fundamentalne pytanie brzmi, jak to rozwiązać. Czy minister Jolanta Sobierańska-Grenda, która ma doktorat w dziedzinie ekonomii i finansów, znajdzie na to sposób?

U progu 2026 roku – tak jak właściwie każdego – oczekiwania pacjentów są proste: leczenie powinno być powszechnie dostępne, szybkie i skuteczne. Każdy pacjent chce mieć pewność, że w chorobie nie zostanie sam i że dostęp do lekarza, nowoczesnej diagnostyki oraz terapii będzie realny, a nie teoretyczny. I że system nie zapadnie się pod ciężarem biurokracji – na tym polu ustępujemy już chyba tylko słynącym z biurokratycznego chaosu Włochom. Wymaga to od polityków i decydentów spójnej długoterminowej strategii. To nie czekanie na cud, lecz na elementarną sprawność państwa.

Ewa Podsiadły-Natorska

(1) Cytat za: raport „Luka finansowa systemu ochrony zdrowia – wyzwania długoterminowe”, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego i Federacja Przedsiębiorców Polskich, grudzień 2025

Artykuł Oczekiwania vs. rzeczywistość pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

„Między pacjentem a wytycznymi musi być lekarz, który używa swojego rozumu”(1)

Lekarz wykonując zawód jest zobowiązany do przestrzegania wskazań aktualnej wiedzy medycznej oraz postępowania zgodnie z zasadami etyki zawodowej i z należytą starannością (art. 4 Ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty). Zasady te w literaturze przedmiotu są traktowane jako „najniższy prawnie akceptowalny poziom działań lekarza” (2). Kodeks Etyki Lekarza w art. 4 i 6 podkreśla, że „lekarz zachowuje swobodę działań zawodowych, zgodnie ze swoim sumieniem, aktualną wiedzą medyczną” i „ma swobodę wyboru w zakresie metod postępowania, które uzna za najskuteczniejsze”.

Pojęcie „aktualna wiedza medyczna” nie ma definicji prawnej. W praktyce powoduje to istotne problemy interpretacyjne, zwłaszcza trudne jest rozstrzygnięcie, według jakich kryteriów należy oceniać „aktualność” wiedzy medycznej. Aktualna wiedza medyczna bez wątpienia jednak stanowi standard dopuszczalnego postępowania lekarza w procesie diagnozowania i leczenia. W publikacjach prawnomedycznych wskazuje się, że lekarz działa zgodnie z aktualną wiedzą medyczną, jeżeli stosowane przez niego metody znajdują odzwierciedlenie w aktualnych podręcznikach i publikacjach naukowych zamieszczonych w czasopismach o uznanej renomie. Na aktualną wiedzę medyczną składają się również wytyczne i rekomendacje, które są tworzone na podstawie dowodów naukowych, czyli wpisują się w „medycynę opartą na dowodach” (Evidence-Based Medicine – EBM).

Wytyczne dla praktyki klinicznej (Clinical Practice Guidelines – CPG) to zalecenia mające na celu wpływanie na decyzje kliniczne osób wykonujących zawody medyczne. Zalecenia tworzą przede wszystkim miarodajne towarzystwa naukowe, których pozycja w świecie nauki jest ważna ze względu na ich ekspercką, transparentną i neutralną rolę opiniotwórczą. Celem tworzenia i wdrażania wytycznych jest optymalizacja opieki nad pacjentem. Z punktu widzenia prawa działanie zgodnie z aktualnymi wytycznymi gwarantuje lekarzowi niewątpliwie bezpieczeństwo prawne.

Warto pamiętać, że „dobrzy lekarze wykorzystują zarówno indywidualną wiedzę kliniczną, jak i najlepsze dostępne dowody medyczne, a żadne z nich nie jest wystarczające” (3). Pełny formalizm w planowaniu i realizacji terapii pacjenta okazuje się czasami przeszkodą w działaniu dla jego dobra. Bezrefleksyjne korzystanie ze standardów może rodzić niebezpieczeństwo automatyzmu i schematyzmu w działaniach lekarza (4). Terapia prowadzona w sposób w pełni zgodny z wytycznymi nie jest możliwa w każdym przypadku klinicznym, bowiem każdy pacjent jest inny i nie ma dwóch identycznych sytuacji klinicznych (5).

Warto zauważyć, że w praktyce klinicznej, która tak bardzo dynamicznie się zmienia i wdraża pozytywne wyniki eksperymentów medycznych, zdarza się, że włączane jest leczenie farmakologiczne na podstawie badań, które wykazują marginalne korzyści dla pacjenta (6). Badania naukowe skupiają się na wykazaniu „statystycznie istotnej różnicy”, co nie musi zawsze pokrywać się z praktycznym znaczeniem klinicznym uzyskanych wyników. Różnica istotna statystycznie niekoniecznie jest zawsze tożsama z osiągnięciem „klinicznie ważnej korzyści” dla pacjenta, a ta różnica może być znacząca z perspektywy wpływu na zdrowie lub samopoczucie pacjenta. Taki paradoks można obserwować w onkologii: z jednej strony pojawiają się nowe terapie, które bywają transformujące, z drugiej – wiele nowych leków daje małe, często niewiele znaczące korzyści kliniczne, przy jednoczesnej dużej toksyczności i wysokich kosztach. Jako odpowiedź na ten problem pojawiła się inicjatywa promowania badań, które mierzą i priorytetyzują rezultaty istotne z punktu widzenia pacjentów (np. absolutne wydłużenie przeżycia, jakość życia).

Wyznacznikiem podejmowania decyzji o zastosowanej terapii powinno być wzięcie pod uwagę realnej korzyści dla pacjenta, a także adekwatności kosztów, czasu i obciążenia terapią względem oczekiwanej korzyści (7). W tym duchu rozwija się idea Common Sense Oncology. Na tej fali podejmowane są także próby redefinicji celów radioterapii (m.in. radioterapia powinna być wdrażana tam, gdzie istnieje jasna korzyść dla pacjenta, a nie tylko dlatego, że dostępna jest nowa technologia) (8).

Dowody naukowe i specjalistyczna wiedza są kluczowe i niezbędne dla optymalnej opieki nad pacjentem. Jednak lekarz mając zakres swobody działania, wykorzystuje także własne doświadczenie zawodowe, a jego rozsądny osąd, oparty na własnej praktyce, jest nieodzowny w terapii pacjenta, stanowi bowiem gwarancję działania w imię dobra indywidualnego pacjenta, w imię dobra człowieka.

Prof. dr hab. Agnieszka Zimmermann
Zakład Prawa Medycznego i Farmaceutycznego, Gdański Uniwersytet Medyczny
Należy do Rady Naukowej „Świata Lekarza”

Tekst powstał dzięki inspiracji prof. Marcina Skrzypskiego z Katedry i Kliniki Onkologii i Radioterapii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego

Źródła:
1. J. S. Alpert, Common Sense and Medical Practice, The American Journal of Medicine, 2019; 132(11), 1249-1250.
2. M. Boratyńska, P. Konieczniak [w:] System prawa medycznego, t. 2, red. M. Boratyńska, P. Konieczniak, cz. 1, s. 270.
3. Słowa Davida L. Sacketta, pioniera w dziedzinie EBM 4. zob. B. Kamiński, Na marginesie reformy, standardów medycznych i Europejskiej Konwencji Bioetycznej – refleksje klinicysty, Prawo i Medycyna 1999, 3, s. 109.
5. E.M. Lewiecki, N. Binkley et al. Evidence-Based Medicine, Clinical Practice Guidelines, and Common Sense in the Management of Osteoporosis, Endoctrine Practice, 2009, 15(6), 573-579.
6. C. M. Booth, M. Sengar, A. Goodman et al. Common Sense Oncology: outcomes that matter, Lancet Oncol. 2023; 24: 833–835.
7. E. B. Wilson, S. Manju et al. Common Sense Oncology: Equity, Value, and Outcomes That Matter, 2024 Jun;44(3):e100039, ASCO book, https://ascopubs.org/doi/10.1200/EDBK_100039
8. N.N. Sanford, Y. Lievens et al. Common Sense (Radiation) Oncology: Redefining targets in radiotherapy, Radiotherapy & Oncology, 2024, 193; 110118.

Artykuł Rozważny osąd lekarza w dobie sformalizowanych zasad prowadzenia terapii pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Ponad 20,4 mln – tyle zwolnień lekarskich, obejmujących 216,2 mln dni absencji, wystawiono w Polsce od stycznia do września 2025 r. To tak, jakby na dziewięć miesięcy z rynku pracy zniknęło nagle ponad 850 tys. pełnoetatowych pracowników. Polską gospodarkę kosztowało to, bagatela, 31 mld zł, jednak nie tylko o kwoty tutaj chodzi. W praktyce oznacza to bowiem setki, tysiące (!) przerwanych projektów, opóźnionych wdrożeń, przestojów… a także ludzi, którzy z dnia na dzień wypadli z rytmu pracy. Często na długo.

31 mld zł to nie tylko koszt choroby – to rachunek za brak wyobraźni. Chociaż raporty NFZ i ZUS-u mówią o „absencji”, to w praktyce mamy do czynienia z kryzysem zdrowia publicznego, który coraz wyraźniej uderza w gospodarkę. Bo problem nie tkwi wyłącznie w chorobach, lecz w braku profilaktyki – oraz w systemie, który wciąż nagradza harówkę i który szybciej wystawia zwolnienia niż skierowanie na fizjoterapię czy konsultację psychologiczną. Firmy płacą więc nie tylko za nieobecność, ale też za własną… krótkowzroczność.

Dlatego dziś nie należy pytać już, czy firmy mogą sobie pozwolić na inwestowanie w zdrowie swoich pracowników, a o to, jak długo mogą sobie pozwalać, aby tego nie robić. W tym kontekście profilaktyka przestaje być jedynie „miłym dodatkiem” do umowy o pracę. Staje się inwestycją o najwyższej stopie zwrotu. Niestety, polscy pracodawcy wciąż tkwią w sidłach paradoksu; choć mają dostęp do narzędzi, aby przeciwdziałać spirali piętrzących się kosztów, to wciąż rzadko z nich korzystają.

Co więc można zrobić? Wysłać pracownika na badania dodatkowe, coroczne, nie w ramach medycyny pracy, a potem na leczenie, jeśli potrzebne. Także do prywatnych szpitali. Mimo wszystko to jednak stanowczo za mało, aby zatrzymać lawinę zwolnień, bo wiele osób robi sobie przerwę z powodu zmęczenia, wypalenia czy zniechęcenia pracą. Oczywiście nie jest znana skala tego zjawiska – nikt się przecież nie przyzna, że poszedł na L4, bo „miał dość szefa”.

Światowe firmy technologiczne już dawno zrozumiały, że liczy się rezultat, a nie czas od–do. Nie przypadkiem w siedzibach Google’a znajdziemy hamaki do drzemek, sale wyciszeń czy biurka do pracy na stojąco. W Microsoft pracownicy mogą korzystać z tzw. treehouse – przestrzeni spotkań wśród drzew. To nie fanaberia Doliny Krzemowej, lecz świadoma inwestycja w elastyczność, wydajność i… zdrowie pracowników. Kiedy w Polsce przestaniemy traktować odpoczynek i wygodną przestrzeń pracy jak luksus, a zaczniemy widzieć w tym klucz do zdrowia i produktywności?

Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł 31 mld zł w błoto. Polskie firmy wolą zwolnienia niż profilaktykę pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Dokąd zmierza polityka ograniczania palenia tytoniu w Polsce i jak poprawić dostęp do leczenia uzależnienia od nikotyny? Interdyscyplinarna debata zebrała wnioski i rekomendacje dla zdrowia publicznego

Uczestnicy:
• prof. Dominika Dudek – kierownik Kliniki Psychiatrii Dorosłych UJ CM, b. prezes PTP
• prof. Bartosz Wielgomas – prezes Polskiego Towarzystwa Toksykologicznego
• dr n. med. Marek Wiśniewski – konsultant krajowy w dziedzinie toksykologii
Komentarz: Prof. Piotr Gałecki – konsultant krajowy w dziedzinie psychiatrii; prof. Agata Szulc – prezes Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego
Moderator: red. Michał Dobrołowicz

Leczenie chorób wywołanych paleniem tytoniu stanowi znaczący udział w kosztach systemu ochrony zdrowia w Polsce. Jednocześnie leczenie pierwotnej przyczyny tych chorób, czyli uzależnienia od nikotyny nie było dotąd traktowane przez resort zdrowia priorytetowo. W związku z dużymi różnicami w rozwiązaniach antytytoniowych pomiędzy krajami europejskimi, rozpoczętym nowym rokiem szkolnym, powszechnym używaniem e-papierosów w szkołach oraz wciąż wysokim odsetkiem osób palących tradycyjne papierosy w Polsce, agencja komunikacji medycznej Unique Work zaprosiła do debaty kluczowych ekspertów w dziedzinie psychiatrii i toksykologii w celu znalezienia odpowiedzi na pytanie: czy znacząca i trwała redukcja liczby palaczy w Polsce jest w ogóle możliwa

Najważniejsze tezy:

• Powołanie pełnomocnika rządu ds. zdrowia publicznego.
• Zwiększenie dostępności leczenia uzależnienia (poradnie, refundacja, NRT w szpitalach).
• Ograniczanie inicjacji wśród młodzieży; wzmocnienie kontroli sprzedaży i ekspozycji.
• Standaryzacja i stały nadzór toksykologiczny; publikacja wyników tych badań
• Edukacja zdrowotna oraz odpowiednia polityka fiskalna.

Zmiany regulacyjne w 2025 r. – ocena ekspertów

Pozytywnie oceniono kierunek zmian (akcyza, ograniczenia dostępności części wyrobów), wskazując potrzebę dalszych usprawnień i równowagi między ograniczaniem inicjacji a dostępem do leczenia dla osób uzależnionych.

Kluczowe bariery systemowe

• Brak poradni antynikotynowych i ograniczona refundacja terapii.
• Brak standardowego dostępu do NRT w szpitalach.
• Niewystarczająca edukacja zdrowotna w szkołach.
• Duża dostępność i ekspozycja e-papierosów wśród nieletnich; potrzeba skuteczniejszej kontroli rynku.
• Brak koordynacji międzyresortowej (MZ, MF, MEN, MSWiA, Inspekcja Handlowa).

Rola substytucji i ograniczania szkód

Nikotyna bez rakotwórczych składników dymu jest mniej szkodliwa niż dym tytoniowy, ale nie pozbawiona ryzyka. U osób silnie uzależnionych substytucja (np. preparaty doustne, rozwiązania bezdymne) może być pomostem do abstynencji; konieczne są standardy i nadzór.

Nadzór nad rynkiem i badania produktów

Potrzebne wzmocnienie kontroli laboratoryjnej i transparentna publikacja wyników niezależnych badań.

Przykład międzynarodowy – Szwecja

Połączenie edukacji, narzędzi fiskalnych i kontroli nad produktami wsparło ograniczanie palenia; wyroby substytucyjne powinny przechodzić badania i standaryzację.

Strategia ograniczania palenia – inicjatywy eksperckie

PTP przekazało projekt Narodowej Strategii Ograniczania Palenia Tytoniu i Używania Wyrobów Nikotynowych do KPRM; dokument analizuje MZ. Podkreślono konieczność koordynacji na poziomie rządowym.

Rekomendacje (podsumowanie)

• Ustanowienie pełnomocnika rządu ds. zdrowia publicznego.
• Lepszy dostęp do leczenia uzależnienia (poradnie, refundacja, NRT w szpitalach).
• Ograniczanie inicjacji wśród młodzieży i kontrola rynku.
• Standaryzacja i stały nadzór toksykologiczny; publikacja wyników tych badań.
• Edukacja zdrowotna i odpowiednia polityka fiskalna.

Debatę można obejrzeć tutaj.

Artykuł Nikotyna: trucizna czy lek? Eksperci psychiatrii i toksykologii o skutecznych strategiach walki z paleniem tytoniu pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Prokurator Generalny przedstawił wytyczne ws. postępowań dotyczących przestępstw wobec medyków. To realizacja ustaleń ze spotkań m.in. z lekarzami, pielęgniarkami, ratownikami medycznymi, przedstawicielami Ministerstwa Sprawiedliwości oraz Ministerstwa Zdrowia

W lipcu Prokurator Generalny wydał „Wytyczne w sprawie prowadzenia postępowań o przestępstwa popełniane na szkodę osób udzielających świadczeń zdrowotnych, pierwszej pomocy, czynności ratunkowych, a także innych osób wykonujących obowiązki służbowe i zawodowe, które na mocy przepisów szczególnych korzystają z ochrony przewidzianej w kodeksie karnym dla funkcjonariuszy publicznych”.

Wytyczne stanowią reakcję na coraz większą liczbę zdarzeń, które charakteryzują się agresją słowną oraz fizyczną dotykającą m. in.

• osób wchodzących w skład zespołów ratownictwa medycznego,
• osób udzielających świadczeń zdrowotnych w szpitalnych oddziałach ratunkowych (lekarzy, pielęgniarek , ratowników medycznych i pozostałego personelu medycznego),
  zwłaszcza w postaci pobić, spowodowania uszkodzeń ciała, gróźb karalnych i znieważeń ze strony tych, którym pomoc jest udzielana, członków ich rodzin, a nawet osób postronnych.

Międzyresortowe prace i legislacja

Przypominamy, że już 29 stycznia 2025 r. powołano międzyresortowy zespół z udziałem przedstawicieli środowisk ratowniczych. Jego celem było opracowanie propozycji szybkich, konkretnych zmian, jakie mają poprawić bezpieczeństwo personelu medycznego. Z kolei 5 maja w Ministerstwie Zdrowia na zaproszenie minister Izabeli Leszczyny odbyło się spotkanie, w którym uczestniczyli minister sprawiedliwości Adam Bodnar, minister spraw wewnętrznych i administracji Tomasz Siemoniak oraz Komendant Główny Policji Marek Boroń. Tego samego dnia minister zdrowia spotkała się z prezesem Naczelnej Rady Lekarskiej, Łukaszem Jankowskim. Tematem rozmów były działania na rzecz zwiększenia bezpieczeństwa w placówkach medycznych.

Ważne zmiany dotyczące bezpieczeństwa członków zespołów ratownictwa medycznego zawarte zostały również w ustawie z 24 kwietnia 2025 r. o zmianie ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym oraz niektórych innych ustaw. Zmiany wejdą w życie 1 stycznia 2026.

Nowe przepisy przewidują m.in.:

• Możliwość tworzenia 3-osobowych zespołów ratownictwa medycznego typu P.
• Obowiązek cyklicznych szkoleń z zakresu radzenia sobie w sytuacjach kryzysowych – obejmujących elementy samoobrony i technik deeskalacyjnych.
• Systemowe wsparcie psychologiczne dla członków zespołów ratownictwa medycznego.

Równolegle z pracami legislacyjnymi realizowane są działania, które już dziś wpływają na poprawę bezpieczeństwa zespołów ratownictwa medycznego.

• Trwają szkolenia dla członków ZRM prowadzone przez Policję. Do tej pory zgłosiło się ponad 8875 osób, reprezentujących 80 proc. dysponentów zespołów. Szkolenia odbywają się w 11 województwach.
• Ministerstwo Zdrowia prowadzi działania informacyjne, które przybliżają społeczną rolę personelu medycznego i podkreślają znaczenie szacunku wobec zawodów medycznych. Trwa także przygotowanie ogólnopolskiej kampanii społecznej.

Nowelizacja Kodeksu karnego

Ważnym elementów pakietu działań na rzecz zwiększenia bezpieczeństwa pracowników ochrony zdrowia jest przygotowywana przez Ministerstwo Sprawiedliwości nowelizacja Kodeksu karnego i zaostrzenia kar wobec sprawców ataków na osoby zaangażowane w działania ratownicze i ochronne.

Zmiany mają na celu zwiększenie ochrony funkcjonariuszy publicznych oraz osób, które – choć nie posiadają formalnego statusu funkcjonariusza – narażają swoje zdrowie i życie w celu ochrony porządku publicznego i ratowania innych ludzi.

Na początku lipca br. projekt został skierowany na Stały Komitet Rady Ministrów.

Projekt znajduje się tutaj.

Źródło: MZ

Artykuł Nowe wytyczne: agresja wobec medyków spotka się z nieuchronną karą pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

61 proc. najpopularniejszych aplikacji do śledzenia cyklu menstruacyjnego przekazywało dane swoich użytkowniczek do Facebooka – bez ich wiedzy ani zgody. Twórcy najbardziej znanej z nich, Flo Health, staną w tym roku przed sądem w związku z zarzutami o niewłaściwe obchodzenie się z poufnymi danymi swoich użytkowniczek w latach 2017–2019

W 2019 roku Privacy International przeprowadziło analizę 36 najpopularniejszych aplikacji do monitorowania cyklu menstruacyjnego. Efekt? Aż 61 proc. z nich automatycznie przekazywało dane swoich użytkowniczek do Facebooka – nawet jeśli te nie miały tam kont albo były wylogowane. Dane obejmowały informacje intymne, takie jak długość cyklu, daty miesiączek, informacje o ciążach, poronieniach czy stosowanych lekach.

Tym, co szokuje jeszcze bardziej, jest fakt, że dla wielu twórców tych aplikacji jedynym modelem biznesowym była właśnie… sprzedaż informacji o użytkownikach. W końcu jak mawiają inżynierowie z Doliny Krzemowej, „dane osobiste to nowa ropa naftowa”.

Ciało pod nadzorem

Z aplikacji takich jak Flo Health czy My Calendar korzystają miliony kobiet na świecie – dla wygody, zdrowia, poczucia kontroli nad własnym ciałem. Jednak za pięknymi interfejsami i pastelowymi ikonami często kryje się doskonale zaprojektowany system komercjalizacji intymności. Jak podaje serwis CyberDefence24, Facebook uzyskiwał dostęp do danych bez wyraźnej zgody użytkowniczek, często już przy pierwszym uruchomieniu aplikacji; informacje trafiały do niego poprzez tzw. SDK, czyli pakiety programistyczne, które łączyły aplikacje z serwerami Meta.

Nie mówimy o teoriach spiskowych, a o faktach udokumentowanych m.in. przez „The Wall Street Journal” czy niezależnych badaczy. W wielu przypadkach aplikacje nie oferowały nawet realnej opcji wyłączenia przekazywania danych – zgoda była domyślna lub ukryta w gąszczu regulaminów.

Afera z Facebookiem, która przetoczyła się przez media w 2019 roku, nie była tylko chwilową sensacją. To punkt zwrotny w rozumieniu prywatności cyfrowej, zwłaszcza w kontekście zdrowia reprodukcyjnego. Jak zauważyła Joanna Lazer z CyberDefence24, „Facebook zaglądał nam do łóżek” – i to dosłownie. Wiedział wszystko o naszych miesiączkach, próbach zajścia w ciążę, poronieniach, współżyciu. Po co to robił? Powód był prosty: Meta wykorzystywała te informacje do profilowania użytkowniczek i kierowania do nich precyzyjnych reklam – np. testów ciążowych, suplementów diety, usług medycznych.

Łatwo wyrażamy zgodę na dostęp do danych, bo ufamy, że technologia jest neutralna. Albo „hurtowo” zaznaczamy zgody na przetwarzanie naszych danych, bo wszystko chcemy zrobić szybko, a przecież ciągle nam się gdzieś śpieszy. Nie czytamy regulaminów lub ich nie rozumiemy. Tymczasem każda informacja, nawet ta o dacie ostatniej miesiączki, ma ogromną wartość rynkową. Dla przemysłu reklamowego kobieta, która nie miesiączkuje od 40 dni, to potencjalna klientka testu ciążowego, suplementów, poradników dla przyszłych matek. Jeśli poroniła, przechodzi menopauzę, ma depresję poporodową – algorytm również to „zrozumie” i podsunie jej „właściwe” produkty.

Co dalej?

Unia Europejska podejmuje próby uregulowania rynku danych zdrowotnych, jednak wiele z tych aplikacji pochodzi spoza Europy. RODO pomaga, ale nie rozwiązuje wszystkiego. Kluczowa jest więc świadomość, że to, co intymne, niekoniecznie zostaje zamknięte w obrębie naszych telefonów. A także świadomość, że wiele tego typu procederów nadal ma miejsce.

Zapytałam ChatGPT, czy aplikacje wciąż sprzedają nasze dane. Oto odpowiedź:

Tak, wiele aplikacji nadal sprzedaje lub udostępnia dane użytkowników, w tym dane dotyczące zdrowia – choć po aferach z lat 2018–2021 (Cambridge Analytica, aplikacje menstruacyjne itp.) stało się to trudniejsze i bardziej „zakamuflowane”.

Zasady, interfejs, język mogą się zmieniać, ale logika biznesowa pozostaje niezmienna. Rynek kobiecego zdrowia (tzw. FemTech – Female Technology) jest jednym z najszybciej rosnących segmentów branży medycznej i technologicznej. Szacuje się w 2030 roku jego wartość wyniesie, bagatela, nawet 130 miliardów dolarów!

Jeśli więc aplikacja jest „darmowa”, to najpewniej my jesteśmy produktami.

Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Topowa aplikacja do kontroli zdrowia w sądzie – poważne zarzuty pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Czy lekarz przyszłości będzie miał twarz Chatu GPT i serce algorytmu? A może usiądzie naprzeciwko pacjenta bez stetoskopu, bez tabletu, za to z pytaniem na ustach i cierpliwym spojrzeniem? W czasach, gdy medycyna przestaje być sztuką rozmowy, warto przypomnieć sobie o sile dialogu

Dawniej lekarz był jak filozof. Nie miał tomografu ani kodów ICD-10, miał jednak czas. Pytał i słuchał – jak Sokrates. Długo, czasem uparcie. Nie po to, aby usłyszeć „tak” lub „nie”, ale aby dotrzeć do sedna. Diagnoza była jak odkrycie prawdy ukrytej pod warstwami wstydu, niepokoju, zniekształceń. Bo pacjent nie zawsze mówi wprost, co mu dolega. Trzeba go o to poprosić. Delikatnie, cierpliwie, z szacunkiem.

Dziś często pytamy nie pacjenta, tylko komputer. Co więc widzi pacjent siedzący pod drugiej stronie biurka? Ekran komputera, na którym skupia się większa uwaga lekarza niż na nim samym. To zresztą miecz obosieczny. Google wie wszystko – i pacjent też to wie. Przychodzi do gabinetu z listą możliwych diagnoz, zestresowany, często przekonany, że umiera. A lekarz? Zamiast zadać pytanie, uruchamia procedurę: szybki wywiad, zalecenia, kod recepty. Dziękuję. Następny.

Nie chodzi o romantyzowanie przeszłości. Nie chcemy przecież wracać do czasów, kiedy leczenie polegało na upuszczaniu krwi i modlitwie, ale jest coś z dawnych czasów, co po drodze zgubiliśmy. Tym czymś jest rozmowa. Współczesna medycyna ma niezwykłe możliwości, ale też jedną wielką słabość: coraz mniej w niej miejsca na słuchanie. A bez tego nie ma prawdziwej diagnozy, zwłaszcza jeśli w optymalnym scenariuszu mamy chorego leczyć holistycznie, jako całość, nie skupiając się li tylko na szwankującym organie.

Czasem pacjent bardziej niż recepty potrzebuje rozmowy. To nie pustosłowie – są na to badania; te przeprowadzone przez Tomasza Sobierajskiego wskazują, że polscy pacjenci oczekują od lekarzy przede wszystkim wysłuchania, komunikacji w zrozumiałym języku i życzliwego podejścia. Rozwiązanie problemu zdrowotnego znalazło się na końcu listy oczekiwań, co podkreśla znaczenie relacji oraz komunikacji w procesie leczenia.

Empatia, intuicja, uważność oraz wrażliwość są tym, co odróżnia lekarza od algorytmu. Google nie zapyta: „Co panią/pana tak naprawdę martwi? Co niepokoi?”. Nie wychwyci drżenia w głosie. Nie odczyta zaniepokojenia ukrytego w gestach. Nie pociągnie rozmowy tak, by po nitce do kłębka dojść do źródła problemu. Tylko lekarz to potrafi. Dlatego być może największym luksusem przyszłej medycyny nie będą nowoczesne terapie, lecz specjaliści, którzy znajdą czas na rozmowę z pacjentami. Tacy, którzy jak Sokrates będą słuchać, pytać, dociekać, nie podsuwając gotowych odpowiedzi. Traktujący swoich pacjentów po partnersku.

Dlatego 10 maja, gdy ulicami Warszawy przejdzie Marsz Milczenia Medyków, warto pamiętać, że lekarze – zamiast szacunku – coraz częściej spotykają się z niezrozumieniem, pretensją, a nawet agresją. To dużo więcej niż dramat jednostek, to ostrzeżenie dla całego społeczeństwa: zaufanie do medycyny nie jest dane raz na zawsze. W świecie pełnym niepokoju i dezinformacji to właśnie rozmowa może stać się mostem – nie tylko między lekarzem a pacjentem, ale między lękiem a zrozumieniem. I choć marsz jest wyrazem sprzeciwu wobec przemocy, jest też apelem o odbudowę relacji opartych na szacunku, słuchaniu i wzajemnym zaufaniu.

Marsz Milczenia Medyków odbędzie się w sobotę, 10 maja, o godz. 13 przy szpitalu na ul. Lindleya i przejdzie ulicami Warszawy aż pod Ministerstwo Zdrowia.

Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Być jak Sokrates pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Aby pociągnąć za spust broni, jaką niewątpliwie może być AI, potrzebny jest człowiek. To człowiek i jego interesy, niekoniecznie zgodne z prawem i/lub moralnością, stoją za różnymi deep fake’ami, phishingami i innymi oszustwami.

Pan prof. Aleksander Sieroń napisał niedawno w tej rubryce tekst „Nihil novi sub sole”. Ja dziś chciałbym napisać parę słów o tym, co pod słońcem jest nowe, a mianowicie o sztucznej inteligencji (AI). Kilka godzin temu zabrałem się bowiem do recenzji streszczeń nadesłanych na zjazd Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego (PTD). Już pierwsze streszczenie wydało mi się dziwne. Cel badania opisany był bardzo enigmatycznie. Metodyka nie zgadzała się z wynikami, które na dodatek były wyłącznie opisowe i bez żadnych konkretów, bardzo ogólne wnioski miały niewiele wspólnego z wynikami. Całość napisana była pojedynczymi zdaniami. Na dodatek wersja angielska nie za bardzo zgadzała się z wersją polską.

Pierwsze pytanie, które mi się nasunęło: Czy tekst ten napisany został przez sztuczną inteligencję? Sądzę, że tak, tylko jak to potwierdzić albo jak temu zaprzeczyć? Jak do tej pory PTD nie zajmowało się zbytnio tym problemem, z tego powodu nie wprowadzono warunku potwierdzenia przez autorów, że tekst nie jest napisany przez AI. Ale czy to byłby wielki problem dla AI, żeby takie potwierdzenie napisać? Zapewne nie. Jak więc to sprawdzić? Okazuje się, że istnieją już specjalne programy komputerowe przeznaczone do tego celu. Ale czy AI nie nauczy się ich oszukiwać?

Kolejne pytania: Czy, jeśli AI wysłała ten tekst, to zrobiła to sama? Ktoś chyba jednak musiał jej zadać takie zadanie. Ale kto? Is fecit, cui prodest (ten zrobił, komu przyniosło to korzyść – przyp. red.)? Każde streszczenie musi mieć autorów – czy zatem zrobiły to osoby, które następnie podpisały się jako autorzy streszczenia? Ale cóż to za wielka korzyść i jaki stosunek potencjalnych zysków do potencjalnych strat? Streszczenie przyjęte na zjazd PTD versus piętno naukowej nieuczciwości. Komu opłacałoby się coś takiego? A może jakiś wróg autorów lub tylko jednego z nich chciałby takie piętno na nim odcisnąć? Albo też ktoś chce ośmieszyć PTD albo naukę w ogóle, próbując zamieścić bezsensowne streszczenia, a potem wyciągnąć sprawę na światło dzienne, a właściwie na światło fleszy i nagłówków w internecie? Niby naukowcy, a jacy głupi! Jeśli publikują takie bzdury bez jakiejkolwiek weryfikacji, jak można ufać czemukolwiek, co napiszą?!

Kto strzela z tej broni i do kogo? Jeżeli takie pytanie się pojawia, to znaczy, że jeszcze jest dobrze. To znaczy, że ktoś podszedł do sprawy krytycznie. Nie uwierzył na słowo i zanim uwierzy, chce sprawdzić fakty. W środowisku zajmującym się nauką zachowuje się tak wielu ludzi. Ale czy jest ich równie wielu w środowisku lekarzy praktyków? Nauczycieli Wojskowych? Polityków? Ile osób nie uwierzy w zręczny deep fake? Pamiętają Państwo panikę, jak powstała dawno temu w USA po emisji radiowego słuchowiska „Wojna światów” Orsona Wellesa? W końcu, ile osób zada sobie pytanie, kto strzelał i do kogo? Ile osób zastanowi się, kto ma korzyść z tej strzelaniny?

Jakiekolwiek byłyby odpowiedzi na te pytania, jedno wydaje mi się pewne. Jak na razie przynajmniej, aby pociągnąć za spust tej broni, jaką niewątpliwie może być AI, potrzebny jest człowiek. To człowiek i jego interesy, niekoniecznie zgodne z prawem i/lub moralnością, stoją za różnymi deep fake’ami, phishingami i innymi oszustwami. To człowiek wyznacza sztucznej inteligencji zadania, które będzie ona – bo przecież uczy się, podobnie jak inteligencja prawdziwa – coraz lepiej wykonywać. Tego człowieka można zapewne jakoś zidentyfikować, jakoś go znaleźć i obciążyć odpowiedzialnością. Tylko jaka kara może grozić za wysłanie fałszywego streszczenia na zjazd? Czy komukolwiek będzie opłacało się ścigać takiego „przestępcę”? Nie sądzę.

Sytuacji takich, jaka zdarzyła mi się dziś przy ocenie streszczeń, będę miał zapewne coraz więcej. Takie sytuacje będą się również coraz częściej zdarzać Państwu. Być może przy ocenie streszczeń, być może w banku, a może Państwa telefon dobrze znanym głosem córki albo syna powie: „Mamo ratuj, jeśli nie dasz panu, który zaraz zadzwoni do twoich drzwi, kilkudziesięciu tysięcy złotych, wsadzą mnie do więzienia”. Życzę wszystkim Państwu, żebyście nie dali się w takich sytuacjach ponieść emocjom. Żebyście reagowali i myśleli krytycznie. Żebyście, nawet jeśli nie jesteście naukowcami, reagowali tak, jak powinien reagować naukowiec – zanim w cokolwiek uwierzycie, sprawdźcie to trzy razy.

Prof. dr hab. n. med. Edward Franek, członek Rady Naukowej „Świata Lekarza”

Artykuł Sztuczna inteligencja – ta broń sama nie strzela pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

– Włosy mogą być cennym źródłem informacji o stanie zdrowia, w tym o niedoborach składników mineralnych, przyjmowanych środkach psychoaktywnych oraz lekach – powiedziała PAP prof. Elżbieta Wojaczyńska, chemiczka z Politechniki Wrocławskiej.

W poniedziałek media obiegła informacja o wykupieniu przez Ministerstwo Sprawiedliwości profilaktycznych badań trychologicznych dla swoich pracowników. Resort zapłacił za tę usługę blisko 25 tys. zł, a skorzystały z niej 173 osoby. Informacja wywołała falę dyskusji na temat zasadności takich badań.

W rozmowie z PAP prof. Elżbieta Wojaczyńska z Wydziału Chemicznego PWr zaznaczyła, że analiza włosów i skóry głowy ma duży potencjał diagnostyczny i profilaktyczny. Wykorzystuje się ją zarówno w medycynie, jak i innych dziedzinach. Wyjaśniła, że badania trychologiczne mogą przyjmować różne formy.

– Analiza włosów to szerokie pojęcie, które obejmuje różne techniki i cele. Może je przeprowadzić np. trycholog, który obserwuje strukturę włosa i skóry głowy w dużym powiększeniu za pomocą specjalistycznej aparatury – powiedziała. Takie badanie może wskazać na problemy dermatologiczne, takie jak stany zapalne czy łuszczyca, oraz sugerować niedobory mikroelementów. – W połączeniu z wynikami badań krwi może dostarczyć jeszcze bardziej kompleksowego obrazu zdrowia pacjenta – dodała.

Jeżeli chodzi o samą analizę składu chemicznego włosa, to także można z niej dużo wyczytać. Prof. Wojaczyńska zaznaczyła, że jest to powszechnie wykorzystywana technika, np. podczas rekrutacji pracowników do służb mundurowych. – To doskonałe narzędzie do weryfikacji, czy dana osoba zażywa (lub zażywała) narkotyki, opioidy itp. – wyjaśniła.

Podobne testy przeprowadza się również w kryminalistyce, żeby np. określić przyczynę zgonu. – Taką analizę przeprowadzono po latach na włosach Napoleona, ponieważ jest dużo niejasności związanych z bezpośrednią przyczyną jego śmierci – powiedziała naukowczyni.

– Jednak przede wszystkim badanie składu włosów pomaga w wykrywaniu niedoborów makro- i mikroelementów niezbędnych dla funkcjonowania organizmu. Badanie takie prowadzi się przy użyciu chromatografii lub spektrometrii masowej i pozwala ono określić skład pierwiastkowy włosów – wytłumaczyła.

Dzięki niemu można wykryć niedobory takich kluczowych dla zdrowia makroelementów, jak wapń, magnez, sód, potas, fosfor czy siarka oraz mikroelementów, m.in. cynku, żelaza, chromu, litu, jodu czy krzemu. Prof. Wojaczyńska zauważyła, że włosy jako materiał badawczy są szczególnie cenne, ponieważ pozwalają na analizę zmian w organizmie nie tylko w momencie badania, ale na przestrzeni wielu miesięcy.

– Włos rośnie o ok. jeden centymetr na miesiąc, co pozwala na ustalenie okresu przyjmowania określonych substancji, w tym narkotyków – wyjaśniła.

– Jednym słowem: badając włosy, można czasami szybciej postawić właściwą diagnozę. Zdarza się, że terapia trwa już długo, a pacjent nadal ma dolegliwości i dopiero analiza składu pierwiastkowego pokazuje, że ma on – przykładowo – niedobory litu i to była przyczyna jego problemów zdrowotnych – powiedziała.

Prof. Wojaczyńska podsumowała, że w przypadku problemów zdrowotnych analizy trychologiczne nie mogą zastąpić konsultacji lekarskiej i kompleksowych badań, mogą jednak być uzupełnieniem diagnostyki, dostarczając cennych informacji o stanie organizmu.

Wydział Chemiczny PWr oraz Wrocławska Rada Federacji Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych NOT zorganizowały wystawę Chemia włosów, którą można oglądać przed budynkiem D-21 (pl. Grunwaldzki 11, Wrocław).

Wystawę przygotowała prof. Wojaczyńska wraz z grupą studentów, we współpracy z prof. Bożeną Cybulską z Wydziału Medycznego PWr, dr Anną Jakietą z Wojskowego Szpitala Klinicznego, dr. hab. Jackiem Wojaczyńskim z Wydziału Chemii Uniwersytetu Wrocławskiego oraz stylistką włosów i artystką Jagą Hupało. (PAP)

Nauka w Polsce, Katarzyna Czechowicz
kap/ bar/ mow/

Artykuł Badanie włosów może dostarczyć cennych informacji o tym, co się dzieje w organizmie pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Gedeon Richter Polska rozpoczyna nowy rok od niezwykłego projektu i z dumą prezentuje kolejną odsłonę Kalendarza Artystycznego. Już po raz 14. marka połączyła siły z grafikiem Andrzejem Pągowskim, by stworzyć limitowane wydawnictwo, tradycyjnie już poświęcone kobietom. Na 12 kartach kalendarza znalazły się dzieła sztuki, stworzone przez artystów. Tym razem ich zadaniem było przedstawienie kobiecych wcieleń w roli żywiołów.

Cztery żywioły

Unikatowy zbiór dzieł sztuki

Artykuł Żywioły kobiet. 14. edycja Kalendarza Artystycznego Gedeon Richter Polska pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Obietnice skrócenia kolejek do specjalistów wciąż pozostają wspaniałymi obietnicami wyborczymi.

Nadzieja – życzenie zaistnienia określonego stanu rzeczy i niepewność, że tak się stanie. To oczekiwanie spełnienia się czegoś pożądanego i ufność, że się to urzeczywistni. Mówi się też, że nadzieja umiera ostatnia, ale częściej, że jest matką głupich…

Każda zmiana władzy budzi w nas, lekarzach, ale i w całej ochronie zdrowia nadzieję na lepsze. Taką samą nadzieję mają nasi pacjenci. I to nie pierwszy raz! Wprawdzie stare łacińskie powiedzenie nihil novi sub sole – dosł. nic nowego pod słońcem – czasem wydaje się nieaktualne, ale i tak wychodzi na to, że przynajmniej w ochronie zdrowia jego trwałość jest bardzo, ale to bardzo mocna.

Wielu z nas przygląda się liczbie zwolnień ze stanowisk dyrektorów, którzy czasem zostają dyrektorami w nowych (starych) szpitalach. U tych nowych widać niekonsultowaną zwykle z zespołami aktywność. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, kiedy nowy dyrektor dostaje pieniądze. Ma je wydać. Najprościej zbudować sale operacyjne, bo łatwo W NICH PRZECIĄĆ WSTĘGĘ. To, że w Polsce jest zbyt mało anestezjologów i chirurgów, okazuje się bez znaczenia. W końcu coś nowego otwarte! Trójkowy system łączenia szpitali, dobrze wyglądający zza biurka, też już jakoś ucichł. Natomiast obietnice skrócenia kolejek do specjalistów wciąż pozostają wspaniałymi obietnicami wyborczymi.

À propos wyborów. Widać, że się zbliżają, bo w mediach pojawiają się tradycyjne informacje o lekarzach zarabiających po 100 000 złotych i więcej. W telewizji pojawiają się cudowne informacje, że aktualnie (!) w Polsce wprowadza się łatwe dla pacjentów leczenie laparoskopowe albo że zespół studentów politechniki przygotowuje cud obrazowania jakiegoś schorzenia, który będzie dostępny za kilka lat. Jak będą pieniądze.

Ciekawie też wygląda siłowanie się z Polską Akademią Nauk, np. koncepcja połączenia szkolenia lekarzy i pielęgniarek pod jednym dachem zwanym CMKP – z zaznaczeniem, że władze tego kolosa będą wybierane przez zespoły wskazane przez rządzących. Nacjonalizacja w nowym stylu?

Nadzieja, że będą o nas decydować wybrani przez nas specjaliści, powoli umiera. Chyba że jak zawsze będziemy mogli liczyć na Naczelną Izbę Lekarską, która tradycyjnie stanie u boku władzy. Każdej władzy, jaka by ona nie była. Czarna, czerwona czy tęczowa. Byle można się w jej cieple ogrzać.

Na koniec parę słów o nauce, tak ważnej w medycynie. O polskiej punktozie napisano już wiele artykułów. Stworzono ją po to, aby wpływać na finansowanie poszczególnych jednostek naukowych. Wielu z nas miało nadzieję (znowu ta matka głupich), że przyjmiemy system funkcjonujący na świecie. Może nie najlepszy, ale dość stabilny – Impact Factor, wskaźnik Hirscha i liczba cytowań. Niestety.

Idą wybory. Dla ochrony zdrowia to kolejne obietnice, gwarancje i opluwania.

prof. Aleksander Sieroń, przewodniczący Rady Naukowej „Świata Lekarza”

Materiał powstał w ramach nowej rubryki PUNKT WIDZENIA RADY NAUKOWEJ ŚWIATA LEKARZA

Artykuł Nihil novi sub sole? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

– Lekarze powinni zachęcać pacjentów, zwłaszcza w wieku starszym i średnim, do regularnej aktywności fizycznej – ocenia specjalista medycyny sportowej prof. Ernest Kuchar. Jego zdaniem może to przynieść ogromne korzyści indywidualnym chorym i całemu systemowi ochrony zdrowia.

Dane opublikowane w najnowszej edycji cyklicznego raportu MultiSport Index 2024 wskazują, że osoby w starszym wieku (pokolenie „baby boomers”, tj. ludzi urodzonych w latach 1946–1964) oraz w średnim wieku (pokolenie X, tj. ludzi urodzonych w latach 1965–1980) są najmniej aktywne fizycznie. Odpowiednio 57 proc. i 42 proc. z tych grup nie podejmuje żadnej aktywności fizycznej, nawet regularnych spacerów.

Eksperci oceniają, że może to mieć związek z błędnymi przekonaniami i złymi nawykami dotyczącymi stylu życia. Starsze pokolenia nie postrzegają aktywności fizycznej jako sposobu na relaks i wypoczynek, a raczej kojarzy im się ona z ciężką pracą. Ponadto osoby z tych pokoleń kierują się stereotypami, że starszy wiek i współwystępujące choroby przewlekłe są przeciwwskazaniem do aktywności ruchowej.

– Tymczasem niedobór ruchu w średnim i starszym wieku ma silny związek z występowaniem chorób przewlekłych, głównie cywilizacyjnych, takich jak nadciśnienie tętnicze, cukrzyca typu 2, bóle stawów czy otyłość – podkreślił w wypowiedzi dla PAP prof. Ernest Kuchar, specjalista medycyny sportowej i chorób zakaźnych z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.

– Co ważne, u osób chorych przewlekle aktywność ruchowa stanowi niezbędną część terapii, łagodzącą wiele objawów i dolegliwości oraz poprawiającą jakość życia – wymieniał specjalista.

W jego ocenie istnieje istotna luka w zakresie systemowego wspierania aktywności fizycznej w praktyce lekarzy rodzinnych, czyli lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej (POZ). – Lekarze rodzinni z reguły koncentrują się na leczeniu już istniejących schorzeń i kontroli czynników ryzyka, zaś temat aktywności fizycznej – choć powszechnie uznawany za korzystny – wydaje się być nie dość mocno akcentowany w codziennej praktyce – tłumaczył prof. Kuchar.

Jak dodał, nie jest to zarzut, ale wskazanie obszaru do poprawy, w którym drobna, ale systemowa zmiana mogłaby szybko przynieść znaczące efekty zdrowotne.

– Z perspektywy zdrowia publicznego zwiększenie świadomości na temat prozdrowotnej roli aktywności fizycznej wśród osób w średnim i starszym wieku, a także w pozostałych grupach wiekowych, jest nie tylko korzystne dla samych pacjentów, ale i dla całego systemu ochrony zdrowia – podkreślił prof. Kuchar.

Zaznaczył, że regularny ruch może zmniejszyć częstość występowania chorób układu krążenia, cukrzycy typu 2, niektórych nowotworów, a także bez leków poprawić samopoczucie, nastrój, jakość snu i zdolności poznawcze, czyli sprzyjać zdrowemu starzeniu się.

– W efekcie mogłoby to w przyszłości zaowocować zmniejszeniem obciążenia lekarzy i placówek POZ, a tym samym ograniczyć koszty leczenia chorób przewlekłych – przekonywał prof. Kuchar.

Dlatego warto sprawić, by lekarze pierwszego kontaktu w bardziej usystematyzowany sposób zajęli się edukacją prozdrowotną w zakresie aktywności ruchowej.

– Nawet krótka, minutowa rozmowa podczas wizyty lekarskiej, niezależnie od jej powodów, może zachęcić do podjęcia czy zwiększenia regularnej aktywności ruchowej, co może przynieść wymierne korzyści zdrowotne – przekonywał specjalista.

Według niego bez względu na wiek zalecany rodzaj aktywności fizycznej i sportowej powinien uwzględniać aktualny stan zdrowia pacjenta, wydolność jego organizmu, a także ewentualne ograniczenia wynikające z chorób współistniejących.

Istnieją jednak formy aktywności ruchowej, które są z reguły bezpieczne i uniwersalne, pod warunkiem dostosowania intensywności do możliwości danej osoby. Do najczęściej zalecanych należą: spacery, nordic walking, pływanie, ćwiczenia w wodzie, ćwiczenia wymagające mniejszego wysiłku fizycznego jak joga czy pilates, a także rower – stacjonarny lub tradycyjny i łagodne ćwiczenia wzmacniające i rozciągające w domu.

– Najbardziej uniwersalną formą ruchu – bezpieczną i możliwą do wykonywania przez osoby w średnim i starszym wieku, niezależnie od stanu zdrowia, są regularne spacery. (…) Tempo i długość spaceru można dowolnie dopasować do formy fizycznej i samopoczucia. Spacery poprawiają wydolność układu krążenia, wspomagają stawy, a regularnie odbywane pozytywnie wpływają na wydolność sen i nastrój – tłumaczył prof. Kuchar.

Dodał, że na ich bazie można stopniowo wprowadzać dodatkowe formy aktywności, takie jak nordic walking, ćwiczenia w wodzie czy joga lub pilates. Istotne jest, by zaczynać powoli, zwiększając intensywność stopniowo i zwracać uwagę na tolerancję wysiłku. (PAP)

Nauka w Polsce
jjj/ zan/

Artykuł Lekarze powinni zachęcać pacjentów do aktywności fizycznej pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Subiektywnie oceniana prędkość chodu może być łatwym i szybkim w użyciu wskaźnikiem zdrowia metabolicznego u osób otyłych – informuje pismo „Scientific Reports”.

Zdolność do szybkiego poruszania się wskazuje, że dana osoba ma sprawne mięśnie i stawy, układ oddechowy i sercowo-naczyniowy, nie ma większych problemów z zachowaniem równowagi i na ogół wie, dokąd zmierza.

Wcześniejsze badania sugerowały, że powolny chód ma związek z rozwojem chorób sercowo-naczyniowych oraz zwiększonym ryzykiem śmiertelności u osób starszych.

Jak wykazali naukowcy z zespołu prof. Kojiro Ishii z Doshisha University w Kioto (Japonia), u osób z otyłością, które postrzegały swoją subiektywną prędkość chodu jako szybką, występowało mniejsze prawdopodobieństwo chorób metabolicznych. Zatem ocena prędkości chodu może być szybkim, niewymagającym użycia kosztownego sprzętu narzędziem do identyfikacji zagrożeń metabolicznych dla zdrowia.

W badaniu wzięło udział 8578 osób z otyłością (zdefiniowaną na podstawie wskaźnika masy ciała), 9626 osób z dużym obwodem talii i 6742 osoby spełniające oba kryteria. Uczestnikom zadano jedno pytanie: „Czy Twoja prędkość chodzenia jest szybsza niż odpowiadająca Twojej płci i wiekowi?”. Na podstawie odpowiedzi uczestnicy zostali sklasyfikowani jako chodzący „szybko” lub „wolno”. Osoby, które identyfikowały się jako chodzące szybciej, miały znacznie (o 30 proc.) niższe ryzyko cukrzycy oraz mniejsze (ale zauważalnie zmniejszone) ryzyko nadciśnienia i dyslipidemii.

„Kwestionariusz ten jest zawarty w standaryzowanym protokole Ministerstwa Zdrowia, Pracy i Opieki Społecznej w Japonii” – wyjaśnił prof. Ishii. Jak zaznaczył, umożliwił on szybką i łatwą ocenę bez konieczności używania specjalistycznego sprzętu.

Prostota i dostępność sprawia, że metoda idealnie nadaje się do stosowania w warunkach klinicznych i zdrowia publicznego. Subiektywna prędkość chodzenia jest zgłaszana przez samego pacjenta i łatwo włączana do standardowych badań, w przeciwieństwie do obiektywnej prędkości chodzenia, która wymaga zasobów, czasu i przestrzeni do oceny. Jest to zgodne z japońskimi wytycznymi dotyczącymi badań lekarskich, które kładą nacisk na badania przesiewowe w kierunku zespołu metabolicznego i otyłości.

„Badanie to wyjaśniło, że nawet osoby z otyłością, które są bardziej narażone na choroby metaboliczne, rzadziej zapadają na nadciśnienie, cukrzycę i dyslipidemię, jeśli zgłaszają większą subiektywną prędkość chodzenia” – zauważył prof. Ishii.

Naukowcy przypisali swoje odkrycie związkowi między prędkością chodzenia a ogólnym stanem zdrowia. Osoby chodzące szybciej często wykazują lepszą wydolność krążeniowo-oddechową, co wiąże się z niższym poziomem stanu zapalnego i stresu oksydacyjnego – dwóch głównych czynników chorób metabolicznych.

Autorzy zaznaczają, że ocena prędkości chodu daje możliwość zapobiegania kaskadzie chorób związanych z otyłością dzięki wcześniejszej interwencji. Zachęcanie do szybszego chodzenia może pomóc zapobiec „metabolicznemu efektowi domina”, w którym otyłość prowadzi do chorób związanych ze stylem życia, w tym demencji i chorób układu krążenia.

Źródło informacji: Nauka w Polsce

Artykuł Kto szybciej chodzi, jest zdrowszy metabolicznie pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Roczny cykl regularnej aktywności fizycznej w połączeniu z edukacją zdrowotną znacząco redukuje ryzyko zdrowotne i poprawia kondycję – wynika z programu badawczego Zdrowa OdWaga przeprowadzonego przez Medicover. U uczestników badania poprawiły się wskaźniki zdrowotne, spadła też absencja chorobowa w pracy. – Wyliczyliśmy metodą naukową, że dzięki 12-miesięcznemu programowi zdobyli oni dodatkowy rok życia w lepszym zdrowiu – ocenia dr n. med. Piotr Soszyński, koordynator medyczny programu badawczego Zdrowa OdWaga.

– W przygotowaniach do programu Zdrowa OdWaga interesowało nas, jak aktywność fizyczna prowadzona zgodnie z wytycznymi WHO w sposób długoterminowy, przez 12 miesięcy, wpłynie na szereg parametrów zdrowotnych u osób aktywnych zawodowo, z nadwagą lub otyłością, które mają też dodatkowe czynniki ryzyka zdrowotnego – mówi agencji Newseria Biznes dr n. med. Piotr Soszyński, specjalista chorób wewnętrznych.

W programie Zdrowa OdWaga wzięło udział ponad 200 pacjentów będących pod opieką medyczną Medicover. Roczny program został podzielony na trzymiesięczne etapy, w czasie których uczestnicy badania regularnie trenowali w klubach sieci McFIT oraz Well Fitness, należących do Medicover. Regularnie co trzy miesiące spotykali się z trenerami, otrzymywali informację zwrotną, mieli szansę zmodyfikować plany treningowe, a także poddać się pomiarom i badaniom laboratoryjnym, co pozwalało na ocenę ogólnego stanu zdrowia i wydolności fizycznej.

– Założyliśmy, że aktywność fizyczna poprawi ryzyko zdrowotne i parametry medyczne, co udało się udowodnić. Nasi uczestniczy schudli, poprawili szereg parametrów laboratoryjnych. Ale co nas najbardziej cieszy – spadło w znaczący sposób ryzyko zdrowotne mierzone za pomocą specjalistycznych wskaźników – tłumaczy koordynator medyczny programu badawczego Zdrowa OdWaga.

Uczestnicy badania znacznie schudli (spadek masy ciała o średnio 2,6 proc. i BMI o 2,8 proc.), spadł też u nich wskaźnik trzewnej tkanki tłuszczowej (o 6,2 proc.), która w nadmiarze prowadzi do zwiększonego ryzyka chorób metabolicznych, cukrzycy czy chorób sercowo-naczyniowych i nowotworów. Wartość wskaźnika HOMA-IR, służącego do oceny insulinooporności, która jest najczęściej skutkiem nadwagi i otyłości, spadł o 18 proc. Z kolei wskaźnik ryzyka sercowo-naczyniowego HeartScore2 zmniejszył się o 13,3 proc., a w grupie osób z wysokim ryzykiem – o niemal 19 proc.

– Dzięki aktywności fizycznej uczestnicy tego programu czuli się lepiej. W ankiecie znamiennie poprawiła się ich jakość życia, ocena zdrowia, efektywność na co dzień. Wyliczyliśmy metodą naukową, że dzięki 12-miesięcznemu programowi zdobyli oni dodatkowy rok życia w lepszym zdrowiu. To jest najważniejszy wniosek z tego programu – wskazuje dr Piotr Soszyński.

Uczestnicy odczuli poprawę wydolności fizycznej – o 33 proc. wzrósł dystans pokonywany na bieżni w ramach testu Coopera, a odczuwanie bólu pleców zmniejszyło się o 68 proc. Zadowolenie z wydolności w życiu codziennym uczestników programu Zdrowa OdWaga wzrosło aż o 27 proc. Wyniki kwestionariusza do oceny dobrostanu pacjentów WHOQOL BREF wskazują zaś na poprawę oceny jakości zdrowia o 15,5 proc.

– Pracownik, który bierze udział w takim programie jak Zdrowa OdWaga, poprawia swoje zdrowie, samopoczucie, co powoduje, że może żyć dłużej w zdrowiu. To przekłada się też na jego większą efektywność w pracy. Skoro jesteśmy zdrowi, jesteśmy zadowoleni, chętniej przychodzimy do pracy, łatwiej jest nam wykonywać powierzone obowiązki, lepiej funkcjonujemy w otoczeniu innych ludzi – mówi Artur Białkowski, dyrektor zarządzający Pionem Usług Biznesowych Medicover, inicjator programu badawczego Zdrowa OdWaga.

Analiza danych medycznych pracowników objętych opieką w Medicover w całej Polsce wskazała, że aż 29 proc. z nich spełnia kryteria kwalifikacji do programu Zdrowa OdWaga. Z raportu „Praca. Zdrowie. Ekonomia. Perspektywa 2023” wynika, że co drugi pracownik ma nadwagę i otyłość, blisko połowa zmaga się z podwyższonym poziomem cholesterolu, a co trzeci – z nadciśnieniem tętniczym.

Według danych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w 2023 roku w Polsce wystawiono 23,7 mln zaświadczeń lekarskich dotyczących czasowej niezdolności do pracy na łączną liczbę 273,5 mln dni. Statystycznie najdłużej przebywały na zwolnieniu osoby w wieku 30–39 lat, czyli w szczycie aktywności zawodowej.

– Absencja pracowników biorących udział w programie Zdrowej OdWagi spadła o blisko 40 proc. To fantastyczna informacja dla pracodawcy, który dzięki temu zyskuje bardziej efektywnych i wydajnych pracowników. Dzięki temu przedsiębiorstwo może realizować bardziej ambitne cele – podkreśla Artur Białkowski.

Dla pracodawcy, który zatrudnia około tysiąca osób (przy średniej absencji 10 dni dla 29 proc. pracowników), spadek absencji o 32 proc. przekłada się na 928 dodatkowych dni pracy i oszczędność 300 tys. zł. Dlatego – jak podkreślają przedstawiciele Medicover – miejsca pracy powinny się stać środowiskiem promującym zdrowie i stawiającym na profilaktykę. O takie podejście od lat apelują eksperci medycyny pracy.

– Projekt Zdrowa OdWaga jest kluczowym elementem tego, co nazywamy nowoczesną opieką profilaktyczną. Dążymy do tego, aby opieka profilaktyczna nad pracownikami nie koncentrowała się wyłącznie na badaniach do celu Kodeksu pracy, które kończą się orzeczeniem o braku czy istnieniu przeciwskazań do pracy – podkreśla prof. dr hab. n. med. Jolanta Walusiak-Skorupa, prezeska Polskiego Towarzystwa Medycyny Pracy.

WHO zaleca wszystkim zdrowym dorosłym (18–64 lat) tygodniowo 150–300 min aktywności fizycznej o umiarkowanej intensywności lub 75–150 min aktywności fizycznej o dużej intensywności. Choć, jak wynika z badania Medicover, pracownicy wymieniają aktywność fizyczną wśród trzech najważniejszych czynników wpływających na zdrowie, to tylko co czwarty Polak uprawia średnio minimum 30 min nieprzerwanej aktywności fizycznej dziennie.

– Nasza odpowiedzialność indywidualna za swoje zdrowie jest podstawą naszego dobrego zdrowia i życia w długim i dobrym zdrowiu. Powinniśmy rozumieć, co to znaczy profilaktyka, powinniśmy wiedzieć, co to są zachowania prozdrowotne, w jaki sposób odpowiedzialnie je wdrażać i żyć zgodnie z nimi – przekonuje prof. dr hab. n. med. Bożena Walewska-Zielecka z Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH – Państwowego Instytutu Badawczego.

Jak wskazuje ekspertka, w Polsce mamy do czynienia z analfabetyzmem zdrowotnym, czyli brakiem umiejętności podejmowania właściwych decyzji zdrowotnych. Skutkuje to m.in. wysokim odsetkiem osób palących.

– Cieszę się, że w szkołach będzie przedmiot dotyczący edukacji zdrowotnej. Taką edukację musimy prowadzić przez całe życie obywateli, żeby zdobytą wiedzę umieli w sposób kompetentny przetworzyć i podejmować właściwe decyzje zdrowotne. System opieki zdrowotnej jest odpowiedzialny za nasze zdrowie tylko w 10 proc., a genetyka w 15 proc. Za resztę jesteśmy my odpowiedzialni – mówi prof. Bożena Walewska-Zielecka.

Artykuł Rok regularnej aktywności fizycznej wydłuża życie w zdrowiu o co najmniej rok pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Ta sytuacja miała miejsce pod koniec listopada.

R. od czterech lat leczy się onkologicznie. Obecnie przechodzi chemioterapię w formie domowych infuzorów, które po całkowitym opróżnieniu – co zazwyczaj ma miejsce w trzeciej dobie – należy odpiąć od portu naczyniowego.

R. mieszka w Radomiu, leczy się w Warszawie. Co dwa tygodnie dojeżdża do stolicy na badania i po kolejny infuzor. Do domu wraca z zaświadczeniem, a właściwie „prośbą” (słowo „proszę” widnieje na dokumencie medycznym podpisanym przez lekarz prowadzącą) o odpięcie infuzora. Na innym dokumencie, z którym R opuszcza Warszawę – karcie informacyjnej z hospitalizacji jednodniowej – w uwagach można przeczytać, że „jeśli wlew chemioterapii odbywa się poprzez infuzor („pompka”), na odłączenie urządzenia należy zgłosić się do Narodowego Instytutu Onkologii lub najbliższej placówki medycznej”.

Odpięcie trwa 5 minut.

Chemioterapia w tym schemacie rozpoczęła się 31 października. Według lekarz prowadzącej na odpięcie infuzora R. nie musi wcale dojeżdżać do Warszawy – po to R. dostaje wspomniane zaświadczenie, a właściwie prośbę. Do niedawna się to udawało: co 14 dni R. zjawiał się w Radomskim Centrum Onkologii, którego nadal jest pacjentem, gdzie – jak mówi pół żartem, pół serio – „odzyskiwał wolność”.

Do czasu. 28 listopada ku swojemu wielkiemu zdumieniu w gabinecie zabiegowym R. usłyszał, że tym razem nie zostanie odpięty, bo w międzyczasie „zmieniły się procedury”. Zszokowany R. tłumaczył, że zawsze robi to w tej placówce i że nigdy nie było z tym problemu, jednak pielęgniarka była nieugięta. Na prośbę R. kobieta poszła poradzić się lekarza. Wróciła z potwierdzeniem, że „zmieniły się u nas procedury, nie możemy pana odpiąć. Musi pan jechać do Warszawy, bo w Radomiu raczej nikt tego nie zrobi”.

Była sobota. W trzeciej dobie wlewu R. zaczyna czuć się bardzo źle. To w końcu chemioterapia na zaawansowaną postać rozsianego nowotworu – kto ją przeszedł lub widział pacjentów, który ją przechodzili, ten rozumie.

Zaczęła się lawina telefonów i wycieczka po radomskich placówkach. Tu nie mogą, tam nie mogą, w kolejnym szpitalu nie, tam też nie da rady.

W końcu żona R. dodzwoniła się na oddział onkologiczny Mazowieckiego Szpitala Specjalistycznego na Józefowie (północne obrzeża Radom). Dyżurna pielęgniarka powiedziała, żeby R. do nich przyjechał, co też zrobił. W czasie odpinania infuzora pielęgniarki z tej lecznicy nie kryły swojego oburzenia, żeby tak traktować ciężko chorych pacjentów.

R. wrócił do domu „wolny”, ale wykończony. Fizycznie i psychicznie.

Tytułowe przeklęte słowo na P już się w tym felietonie pojawiło. To słowo to PROCEDURY. Dla organizacji i właściwego funkcjonowania opieki zdrowotnej są one rzecz jasna niezbędne, pozwalają bowiem na spójne i zgodne z aktualną wiedzą medyczną podejście do diagnozowania, leczenia oraz opieki nad pacjentami. Mają zapewnić im bezpieczeństwo, efektywność terapii oraz zminimalizować ryzyko błędów medycznych. To tak jakby „medyczna litera prawa”. A gdzie jego duch?

Ludzie nie tylko nie powinni, ale wręcz nie mogą stać się niewolnikami procedur, bo w tym wszystkim ginie z oczu człowiek. Obawa o złamanie procedur i możliwe tego konsekwencje w ochronie zdrowia są zrozumiałe – mówimy w końcu o życiu (!) ludzkim. Czy jednak większym ryzykiem nie jest odesłanie z kwitkiem przewlekle chorego człowieka w trakcie chemioterapii paliatywnej? Zmiany procedur byłyby do przyjęcia, gdyby dana placówka wskazała pacjentowi inną lecznicę w regionie, w której dana czynność zostałaby przeprowadzona. Pacjent z gorączką nie musiałby wtedy tułać się od szpitala do szpitala. W przeciwnym wypadku pozostaje stres, uruchamianie znajomości, „wiszenie na telefonie”, główkowanie, zmęczenie i ostatecznie zniechęcenie do terapii.

Tak właśnie czuł się R. Tak czuje się każdy pacjent, który nie uzyskuje pomocy z uwagi na „procedury”.

Procedury są bardzo ważne, ale nie mogą być kulą u nogi.

Medycyna idzie do przodu. Pojawiają się nowe idee, koncepcje, o urządzeniach, lekach i technologiach nie wspominając. Dawniej pacjent z nowotworem o leczeniu domowym za pomocą infuzorów mógł co najwyżej pomarzyć. Dziś ma tę możliwość. Tyle tylko, że za tą nowoczesnością musi jeszcze nadążyć czynnik ludzki.

Ewa Podsiadły-Natorska
redaktor prowadząca światlekarza.pl

Artykuł Przeklęte słowo na P pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Czy akcje profilaktyczne i edukacyjne tworzone oraz wprowadzane przez samorządy to sukces czy porażka? Jak przyśpieszyć drogę informacji dla pacjentów? Te pytania zadaliśmy prof. dr. hab. n. med. Wojciechowi Fendlerowi, prezesowi Agencji Badań Medycznych.

Prof. Wojciech Fendler otrzymał Nagrodę Zaufania Złoty OTIS 2024 w kategorii „osiągnięcia naukowe w medycynie w roku 2023”. Rozmowę z profesorem można przeczytać tutaj.

Artykuł Prof. Wojciech Fendler: Bez samorządów akcje profilaktyczne mają bardzo małe szanse powodzenia (WIDEO) pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Ostatnie dni w ochronie zdrowia obfitowały w wydarzenia. U progu października niechlubną sensację wywołał alkohol w tubkach. W sieci zawrzało, czemu absolutnie się nie dziwię. W tubkach przypominających musy owocowe znajdowała się wódka oraz likier. „Jestem głęboko oburzona. Też jestem rodzicem i kiedy to zobaczyłam, byłam głęboko wstrząśnięta” – powiedziała minister edukacji Barbara Nowacka. Jako matka sześcio- i ośmiolatka mam takie samo zdanie. Tubki owocowe jako szybka i zdrowa przekąska są u nas na porządku dziennym. Producenci prześcigają się w coraz to nowszych propozycjach, umieszczając w saszetkach już nawet ryż czy owsiankę. O pomyłkę naprawdę nietrudno. „Trzeba czytać etykiety” – powiedzą niektórzy. Zgoda. A co, jeśli ktoś nie weźmie ze sobą okularów albo w pośpiechu sięgnie po pierwszą z brzegu tubkę?

W kraju, w którym trwa dyskusja, jak ograniczyć spożycie alkoholu, wydanie pozwolenia na sprzedaż alko-tubek jest niedopuszczalne. Musiały polecieć głowy – i poleciały: kilka dni po wybuchu afery minister Izabela Leszczyna przyjęła rezygnację Piotra Jabłońskiego, dyrektora Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom. Najważniejsze jednak, że producent alkoholu ze swojego kontrowersyjnego pomysłu się wycofał.

Jak to jednak jest, że tracimy energię na coś, co potem musimy naprawiać?

Od 9 października trwa posiedzenie sejmu. Przede wszystkim szykuje się oczekiwana nowelizacja ustawy tytoniowej, która zakłada zakaz sprzedaży e-papierosów bez nikotyny dla osób poniżej 18. roku życia oraz zakaz dodawania nowatorskich wyrobów tytoniowych aromatów. Poza tym na sali plenarnej jak zwykle gorąco. Minister Izabela Leszczyna mówiła m.in. o braku finansowania świadczeń medycznych na rok 2024, czego mieli nie zapewnić poprzednicy. Z ław sejmowych padały takie słowa jak „do dymisji”, jednak szczegółów Państwu oszczędzę, bo na co innego chciałabym dziś zwrócić uwagę.

Proszę zauważyć, że w tle wymienionych tematów – alkohol w tubkach, e-papierosy – są… dzieci. Dzieci, które żyją w czasach wielu pułapek i przyzwoleń, nad którymi jako dorośli często tracimy kontrolę. I właśnie dzieciom w polskim systemie ochronie zdrowia poświęcamy najnowsze wydanie „Świata Lekarza”, które ukaże się w druku podczas XXVII Sympozjum Polskiego Towarzystwa Endokrynologii i Diabetologii Dziecięcej (24–26 października), a w którym dużo miejsca przeznaczymy też na rozmowy o chorobach rzadkich.

Prof. Alicja Chybicka – razem z prof. Mieczysławem Walczakiem opiekunka merytoryczna tego wydania – podczas ostatniego spotkania Zespołu ds. Chorób Rzadkich, którego jest przewodniczącą, powiedziała zdanie, które, nie ukrywam, zapisałam sobie i do którego nawiązałam w czasie naszej rozmowy: „Życia dziecka przeliczać na pieniądze nie wolno”. W meandrach systemu, ograniczeniach budżetowych i wszechobecnie panującym „niedasizmie” nie wolno nam stracić z oczu tego celu.

Ewa Podsiadły-Natorska
redaktor prowadząca

Czekam na Państwa wiadomości: ewa.podsiadly@mediatv.com.pl.

Artykuł Alko-tubki, e-papierosy i… niedasizm pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

17 września obchodziliśmy Światowy Dzień Bezpieczeństwa Pacjenta. Jak wynika z badania „Placówki medyczne w Polsce. Badanie satysfakcji oraz potrzeb pacjentów” ARC Rynek i Opinia, 72 proc. badanych pacjentów, którzy odwiedzili gabinet dentystyczny, gabinet medycyny estetycznej, przychodnię lekarską w ciągu ostatnich 6 miesięcy przyznało, że wystrój wnętrz placówki medycznej ma wpływ na ich poczucie bezpieczeństwa.

• 17 września to Światowy Dzień Bezpieczeństwa Pacjenta.
• Z badania „Placówki medyczne w Polsce. Badanie satysfakcji oraz potrzeb pacjentów” przeprowadzonego wraz z ARC Rynek i Opinia wynika, że wygląd placówki medycznej ma wpływ na poczucie bezpieczeństwa pacjentów, którzy wzięli udział w badaniu (72 proc. respondentów potwierdziło tę tezę).
• Prawie połowa respondentów ocenia wystrój wnętrza ostatnio odwiedzonej placówki jako dobry. Do pozytywnej oceny najczęściej przyczynił się czysty i schludny wygląd (55 proc.) oraz nowoczesne technologie (16 proc.).
• Ponad połowa badanych przyznaje, że wygląd wnętrz ma wpływ na ich decyzje o podjęciu leczenia w danej placówce (wygląd ma bezpośrednio duże znaczenie lub pośrednio wpływa na decyzję).
• Pacjenci, którzy wzięli udział w badaniu, w ciągu roku najczęściej korzystali z przychodni lekarskiej (95 proc.), trochę mniej osób odwiedziło gabinet stomatologiczny (79 proc.), a jedynie 14 proc. korzystało z usług medycyny estetycznej.

– Przy okazji Światowego Dnia Bezpieczeństwa Pacjenta postanowiliśmy sprawdzić, jak pacjenci w kraju oceniają placówki medyczne oraz jakie są ich potrzeby. Jak wynika z badania „Placówki medyczne w Polsce. Badanie satysfakcji oraz potrzeb pacjentów”, wystrój kliniki czy gabinetu w dużym stopniu oddziałuje na przebieg leczenia i odczucia pacjenta. Aż 80 proc. uczestników badania potwierdziło, że stylistyka wnętrz wpływa na ich poczucie komfortu, a 72 proc. – na ich poczucie bezpieczeństwa – mówi Marcin Banasik, wiceprezes zarządu Primater.

– W przypadku placówek medycznych istotne jest więc stworzenie przestrzeni, w których pacjent czuje się dobrze. Budując miejsca, służące powrotowi do zdrowia należy ze szczególną starannością przemyśleć układ gabinetów, kolorystykę, oświetlenie, ale również stylistykę mebli, aby oferowane pacjentom gabinety były uporządkowane i czyste. Dzięki przyjaznej i schludnej aranżacji placówki medycznej pacjent będzie czuć się zaopiekowany, obdarzy placówkę i pracujących w niej lekarzy zaufaniem, co w perspektywie długofalowej może wpłynąć na poprawę efektywności leczenia i przyspieszenie powrotu do zdrowia – dodaje Banasik.

Respondenci wskazali w badaniu czystość oraz higienę (96 proc.) jako najważniejsze aspekty wystroju placówki medycznej, następnie funkcjonalność układu pomieszczeń (81 proc.) oraz oświetlenie (79 proc.). Wszystkie te elementy podlegają rygorystycznym regulacjom prawnym z zakresu sanitarno-epidemiologicznego, które dotyczą instalacji sanitarnych, kanałów wentylacyjnych, wyposażenia, środków do dezynfekcji itd. służących zapewnieniu bezpieczeństwa pacjentom.

W minionym czasie placówki medyczne coraz bardziej przykuwają uwagę do designu, stając się bardziej niż wcześniej konkurencyjne. Wygląd placówki zaczął odgrywać dużą rolę przy wyborze miejsca leczenia; ponad 50 proc. respondentów wskazało w ankiecie, że ma on bezpośrednio duże znaczenie lub pośrednio wpływa na ich decyzję.

– Wygląd gabinetu lekarskiego to kluczowy aspekt, mający ogromny wpływ na samopoczucie pacjenta i przebieg wizyty. Powstające w zaledwie kilka sekund pierwsze wrażenie jest potężnym narzędziem społecznym, dzięki któremu podejmujemy liczne, nie zawsze wyłącznie świadome decyzje. Ta błyskawiczna ocena naszego mózgu stanowi swoistą wizytówkę danego miejsca i jest trudna do zmiany. Dzieje się tak, gdyż wrażenia uzyskane na początku mają większy wpływ niż te późniejsze. Zatem pierwsze wrażenie jakie odbieramy, wchodząc do placówki medycznej, warunkuje szereg dalszych decyzji i nasze nastawienie do nich. Tworząc świadomie pierwsze wrażenie, warto zwrócić uwagę na wygląd i spójność miejsca – podkreśla Karolina Matczak, psycholog.

Prawie połowa respondentów oceniła wystrój wnętrza ostatnio odwiedzonej placówki jako dobry. Do pozytywnej oceny najczęściej przyczynił się czysty i schludny wygląd (55 proc.), który bezpośrednio wpływa na poczucie bezpieczeństwa, oraz nowoczesne technologie (16 proc.).

Zgodnie z wynikami badania najczęstszą przyczyną zrezygnowania z powtórnego skorzystania z usług placówki jest przestarzały sprzęt medyczny (opinia 30 proc. badanych) oraz nieprzyjemny zapach (27 proc.). Co czwarty badany rezygnuje z usług placówki medycznej ze względu na: brak prywatności, brudne pomieszczenia, zaniedbane wnętrza.

Do ponownej wizyty w placówce zniechęcają też słaba nawigacja (18 proc.), brak aplikacji do rejestracji wizyt (18 proc.) oraz brak dekoracji, surowe wnętrza (13 proc.).

Pacjenci, którzy wzięli udział w badaniu, w ciągu roku najczęściej korzystali z przychodni lekarskiej (95 proc.), trochę mniej osób odwiedziło gabinet stomatologiczny (79 proc.), a jedynie 14 proc. korzystało z usług medycyny estetycznej.

Artykuł Czy pacjenci czują się bezpiecznie w placówkach medycznych? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Od wieków wiele roślin jest uznawanych za produkty lecznicze. Czy słusznie? Weryfikuje to prof. dr hab. n. farm. Sebastian Granica i kierowany przez niego MicrobiotaLab na Warszawskim Uniwersytecie Medycznym

NAGRODA ZAUFANIA ZŁOTY OTIS 2024 ZA BADANIE WPŁYWU ZWIĄZKÓW NATURALNYCH NA MIKROBIOTĘ

„Wiemy, że niektóre substancje działają korzystnie, ale wciąż nie rozumiemy dlaczego” – napisał pan w jednym z artykułów. Czy badania prowadzone przez MicrobiotaLab zbliżają nas do zrozumienia tych mechanizmów?

Badamy ekstrakty roślinne i związki pochodzenia naturalnego, które są od wieków tradycyjnie stosowane w leczeniu różnych schorzeń, i weryfikujemy, czy dana substancja rzeczywiście działa i dlaczego tak się dzieje. Dobieramy odpowiednie modele i wykorzystujemy metody komórkowe, dzięki czemu możemy wykazać, czy związki zawarte np. w korze dębu są w stanie zmniejszyć stan zapalny i zahamować odpowiedź zapalną komórek układu odpornościowego.

Jakie związki roślinne udało się już „prześwietlić”?

Jesteśmy jednym z nielicznych ośrodków na świecie, który w swoich badaniach udowodnił, że garbniki zawarte w substancjach roślinnych stosowanych doustnie, np. ekstraktach ziela krwawnicy pospolitej, są metabolizowane przez mikroflorę jelitową do niskocząsteczkowych związków zwanych urolitynami. Badania te zostały zapoczątkowane przez prof. Jakuba Piwowarskiego i są kontynuowane wspólnie w ramach działalności MicrobiotaLab. Później nasze badania skupiły się na właściwościach przeciwzapalnych tych związków. Z garbnikami jest bowiem problem, że nie wchłaniają się z przewodu pokarmowego. Tymczasem urolityny, jako związki o mniejszej masie cząsteczkowej, trafiają do krwioobiegu. Wykazaliśmy, że jeden z tych związków, urolityna A, charakteryzuje się dużą aktywnością przeciwzapalną i stosowany doustnie może działać jak lek hamujący stan zapalny.

Takie odkrycia muszą chyba interesować branżę kosmetyczną czy farmaceutyczną, które coraz chętniej sięgają po substancje pochodzenia naturalnego.

Urolityna A budzi duże zainteresowanie, ponieważ można ją stosować także zewnętrznie, do łagodzenia i leczenia stanów zapalnych skóry. Jak pokazały nasze badania, posiada ona silne właściwości porównywalne do powszechnie stosowanego sterydu, czyli hydrokortyzonu. Dodatkowo urolityna A pozytywnie wpływa na liczebność i bioróżnorodność mikrobioty skóry u osób zdrowych. Te odkrycia zaowocowały patentem, który jest w fazie oceniania przez urzędy patentowe w Polsce, Europie i Stanach Zjednoczonych. Już teraz pojawiają się firmy zewnętrzne, które chciałby zastosować urolitynę A w kosmetykach – prewencyjnie przy stanach zapalnych skóry – oraz w lekach, maściach czy kremach zalecanych zwłaszcza przy atopowym zapaleniu skóry. W odróżnieniu od preparatów ze sterydami nie wykazywałyby działań niepożądanych, ponieważ urolityna A ma inny mechanizm działania i nie powoduje skutków ubocznych.

Dlaczego zainteresował się pan taką dziedziną nauki?

Trudne pytanie. Zawsze chciałem zajmować się leczeniem, ale nie jako lekarz, gdyż bardziej interesowała mnie dyscyplina związana z chemią. Dlatego wybrałem studia farmaceutyczne na Warszawskim Uniwersytecie Medycznym. Brałem wtedy udział w pracach koła naukowego w Katedrze Farmakognozji i Molekularnych Podstaw Fitoterapii, dziś noszącej nazwę Katedry i Zakładu Biologii Farmaceutycznej, którą mam przyjemność kierować, bo już na studiach doszedłem do wniosku, że chcę tu zostać. Ta praca daje bardzo szerokie możliwości badawcze – od analizy składu chemicznego różnych substancji naturalnych po badania ich aktywności biologicznej, na metabolizmie kończąc. W naszym MicrobiotaLab nie sposób się nudzić.

Jakie plany na przyszłość?

Badamy obecnie dwa kluczowe aspekty. Pierwszy to wpływ związków pochodzenia naturalnego na barierę jelitową, kluczową w patogenezie wielu schorzeń o podłożu zapalnym, takich jak choroba Leśniowskiego-Crohna czy nieswoiste zapalenie jelit. Szczelność tej bariery ma również wpływ na rozwój chorób o podłożu psychicznym: zaburzeń lękowych, depresji czy schizofrenii. Sprawdzamy, czy stosowanie substancji roślinnych może stabilizować barierę jelitową. Chcemy też przyjrzeć się, jak takie związki działają na barierę krew-mózg, zabezpieczającą układ nerwowy przed szkodliwymi czynnikami. Dlatego do Narodowego Centrum Nauki złożyliśmy projekt dotyczący wyjaśnienia działania ekstraktu z kwiatów lawendy.

Rozmawiał: Rafał Natorski

Artykuł Siły natury w trosce o mikrobiotę pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa z prof. dr. hab. n. med. Jarosławem Sławkiem, kierownikiem Oddziału Neurologicznego i Udarowego Szpitala Świętego Wojciecha w Gdańsku, kierownikiem Zakładu Pielęgniarstwa Neurologiczno-Psychiatrycznego Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, prezesem poprzedniej kadencji Polskiego Towarzystwa Neurologicznego

Jakie są obecnie oczekiwania pacjentów i lekarzy neurologów w zakresie leczenia SLA?

Oczywiście czekamy przede wszystkim na terapie, które spowalniają przebieg choroby, wydłużają i poprawiają jakość życia pacjentów. Na tym skupiają się w zasadzie wszystkie grupy badawcze na świecie. Schorzenia z grupy chorób neurozwyrodnieniowych, do których należy SLA, jak już dzisiaj wiemy, długo rozwijają się w ukryciu i dopiero po latach manifestują się objawami klinicznymi. Jednak w przypadku choroby Alzheimera czy Parkinsona po postawieniu rozpoznania jest jeszcze czas, by wdrażać jakiekolwiek terapie, objawowe czy spowalniające przebieg (choć i tu nowe biologiczne definicje tych chorób zakładają leczenie na etapie bezobjawowym).
Natomiast w przypadku stwardnienia zanikowego bocznego takie uśrednione wartości co do przeżycia chorego to 2–3 lata od momentu postawienia rozpoznania. Jeśli więc pojawiają się nowe leki, to w tej chorobie sytuacja jest trudniejsza, ponieważ mamy bardzo mało czasu na ich zaaplikowanie.
W ostatnich latach zmieniono, można powiedzieć „poluzowano” kryteria rozpoznania, ale nadal dane z piśmiennictwa i doświadczenia mówią, że od pierwszych objawów do postawienia rozpoznania mija nawet kilkanaście miesięcy. Nie ma żadnego specyficznego testu, który dawałby stuprocentową pewność diagnozy, a rozpoznanie opiera się o badanie neurologiczne i testy elektrofizjologiczne, czyli elektromiografię i elektroneurografię. Dlatego też stworzenie nowych kryteriów (tzw. Gold Coast Consensus) w 2019 roku wychodzi naprzeciw potrzebie szybkiego rozpoznania w kontekście prób klinicznych z nowymi eksperymentalnymi terapiami, jak i włączaniu chorych do nich już po zarejestrowaniu tych leków. Wcześniejsze kryteria eliminowały – jak się później okazało – ok. 50 proc., którzy rozwinęli jednak SLA, a w momencie diagnozy była ona niepewna.

Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków w 2023 roku zatwierdziła lek tofersen w leczeniu stwardnienia zanikowego bocznego związanego z mutacją w genie SOD1 w przyśpieszonej procedurze rejestracyjnej. Czy to nadzieja dla pacjentów z SLA?

Dla tych, u których potwierdzona zostanie kwalifikująca mutacja w genie SOD1, to rzeczywiście nadzieja na spowolnienie choroby. To niewielka grupa ok. 3–4 proc. chorujących na SLA, ale oni rzeczywiście mogliby już efektywne leczenie otrzymać. Tofersen to oligosensowny nukleotyd, lek, który podawany do kanału kręgowego drogą punkcji wycisza aktywność patologicznego genu. Terapie genowe są już stosowane w Polsce np. w leczeniu rdzeniowego zaniku mięśni (SMA), a w przypadku zastosowania oligosensownych nukleotydów toczą się próby w innych chorobach genetycznych np. w chorobie Huntingtona.
Teraz problem w tym, by potwierdzić lub wykluczyć to genetyczne rozpoznanie u wszystkich chorych, którzy rozwijają objawy. Mamy już nowe kryteria, dzięki którym można szybciej i łatwiej chorobę rozpoznać. Drugim etapem powinno być ułatwienie dostępu do badania mutacji w genie kodującym enzym dysmutazę ponadtlenkową (SOD1). Dziś jest z badaniami genetycznymi ogromny problem. Oczekiwanie na wizytę, a potem na wynik badania w poradni genetycznej – którą też ograniczają ryczałty – to kolejne co najmniej kilka miesięcy. Będziemy postulować, by badanie genetyczne można było zlecić i finansować z poziomu szpitala. Chory z SLA nie ma czasu na tak długie wyczekiwanie na wynik. Alternatywnych terapii SLA też na razie nie mamy. Od lat zarejestrowany jest jeden lek – ryluzol, który ma udowodniony, ale jednak słaby efekt spowalniający przebieg choroby.

Jakie są w tej chwili międzynarodowe wytyczne dot. leczenia SLA?

Jeśli chodzi o genetyczną postać choroby, rekomendowany jest właśnie tofersen. Polskie wytyczne powstają. Przygotowuje je grupa z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego pod kierunkiem prof. Magdaleny Kuźmy-Kozakiewicz, która jest w Polsce, po przedwcześnie zmarłym prof. Hubercie Kwiecińskim, najbardziej zaawansowanym badaczem i praktykiem w tym obszarze. Wytyczne powinny ukazać się lada moment i też za pewne będą zawierać rekomendacje dla tofersenu, bo w takiej chorobie nie powinniśmy stawiać barier pacjentom. Zwłaszcza że w przypadku np. programu lekowego dla tofersenu, to nie będzie duża grupa, w liczbach bezwzględnych ok. 80 chorych. Co do wytycznych, wszystkie w zasadzie są zgodne, należy tych chorych z mutacją w genie SOD1 jak najszybciej zdiagnozować i leczyć.

A jak wygląda sytuacja polskich pacjentów w kwestii dostępu do specjalistów i ośrodków referencyjnych?

Niestety, system opieki w Polsce nad pacjentami neurologicznymi jest skonstruowany tak, że formalnie nie ma specjalistycznych, referencyjnych ośrodków. Od lat apelujemy, by tworzyć takie centra specjalistyczne, które miałyby większe pakiety diagnostyczne, mogły szybciej diagnozować, byłyby rozpoznawane na danym terenie jako ośrodek np. alzheimerowski, parkinsonowski czy właśnie chorób nerwowo-mięśniowych, do których zalicza się SLA. W tej chwili jest tak, że gdy pacjent chce sobie w internecie „wyklikać”, kto się zajmuje jego chorobą, jaki ośrodek, to na oficjalnych stronach np. NFZ tego nie znajdzie, wszędzie jest kontraktowana neurologia ogólna. To niezrozumiała polityka, która prowadzi do nadmiernych wydatków (chory kilkukrotnie ma tę samą diagnostykę, bez postawienia rozpoznania) i zagubienia chorego w systemie.
A przecież prowadzone w Polsce programy lekowe to nic innego jak właśnie tworzenie centrów referencyjnych… Oczywiście w praktyce mamy kliniki neurologii czy duże oddziały, przy których są pracownie elektromiografii i specjalistów, dla których diagnostyka SLA to chleb powszedni. I w tym samym miejscu powinna być zlecana diagnostyka genetyczna.

W genie SOD-1 opisano dotychczas ponoć ponad 200 mutacji. Czy mamy w Polsce diagnostykę genetyczną, która jest w stanie rozpoznać te przypadki?

Tych mutacji genetycznych jest oczywiście dużo, ale to akurat dla laboratoriów genetycznych nie jest problem. Tego typu badania są w stanie wykonywać od dawna. Nie zlecaliśmy ich dlatego że – po prostu – nie mieliśmy czego zaoferować pacjentom. Teraz to się zmieniło. Pewnie przy usystematyzowanym sposobie tzw. skriningu genetycznego także ceny tych badań byłyby ostatecznie niższe. Mam nadzieję, że jednak uda się ten nasz system poprawić. Nowe leczenie w SLA pokazuje, jak bardzo jest to potrzebne.

Rozmawiała: Luiza Łuniewska

Artykuł Prof. Jarosław Sławek: W takiej chorobie nie należy stawiać barier pacjentom pochodzi z serwisu Świat Lekarza.