Jakie produkty naturalne mogą wspomóc leczenie nowotworów mówi dr Krzysztof Błecha, członek Sekcji Fitoterapii Polskiego Towarzystwa Lekarskiego

Jak w przypadku chyba żadnej innej choroby, w przypadku nowotworu  pacjent wypróbuje wszystko, co daje mu szansę na życie. Za każdą cenę. W przypadku metod naturalnych w leczeniu raka jest to cena za? Właśnie: za co?Za faktyczne leczenie czy za nadzieję? Jakie jest miejsce fitoterapii w leczeniu nowotworów?

Metody naturalne najlepiej sprawdzają się w profilaktyce nowotworów oraz po leczeniu, by zapobiec nawrotom choroby. Jeśli popatrzymy na dane naukowe dotyczące czynników sprzyjających rozwojowi nowotworów, to czynniki dietetyczne odgrywają nawet większą rolę niż palenie papierosów. Właściwy sposób odżywania ma ogromny wpływ na to, czy nie zachorujemy na raka. Zwraca na to uwagę wielu autorów. M.in. prof. Mirosław Jarosz, wieloletni dyrektor Instytutu Żywności i Żywienia, w licznych publikacjach podawał dowody naukowe, że żywność, zwłaszcza warzywa i owoce, ma duży wpływ na zmniejszenie ryzyka zachorowania.

Jeśli chodzi o zapobieganie nowotworom, wszyscy zgadzają się, że to, co się je, odgrywa ważną rolę. A w leczeniu?

Jest wiele badań potwierdzających, że właściwy dobór surowców naturalnych może wpłynąć na to, czy nowotwór się rozwija, i w jakim tempie. Niestety, takie badania są wykonywane zwykle in vitro lub na zwierzętach, rzadko u ludzi.

W artykule ?Potencjał przeciwnowotworowy wybranych substancji roślinnych? zamieszczonym w materiałach naukowych z konferencji ?Medycyna naturalna w leczeniu i profilaktyce nowotworów? napisał pan, że leki powstałe z ziół leczą nowotwory. Czy zioła są w stanie wyleczyć raka?

Jest cała grupa leków przeciwnowotworowych pochodzenia roślinnego; np. vinkrystyna, vinblastyna to leki, których prekursorami są alkaloidy barwinka madagaskarskiego, z kolei taksany to leki, których substancje czynne pochodzą z kory cisu. Duża grupa roślin była analizowana pod kątem działania antynowotworowego, stwierdzono, że wiele z nich może działać w taki właśnie sposób. Trzeba jednak wyizolować z nich substancję czynną i stworzyć lek.

Niektóre surowce roślinne mają potencjalnie własności przeciwnowotworowe. Pytanie tylko, w jakiej koncentracji musi być lek, by zadział. Przykład: czarnuszkę siewną w modelu zwierzęcym (na myszach) stosowano w leczeniu raka trzustki. Badania były prezentowane podczas jednej z konferencji naukowych Amerykańskiego Towarzystwa Walki z Rakiem; były bardzo obiecujące. Prawdopodobnie naukowcy poszukują związku działającego najsilniej i będą starać się go opatentować. Samej czarnuszki, jako surowca naturalnego, nie da się opatentować.

A teraz pytanie: skoro mamy wyniki badań i wiemy, że za kilka lat być może pojawi się lek, to czy lekarz dysponujący takimi danymi, może je zlekceważyć i nie powiedzieć o tym pacjentowi? Zwłaszcza, że czarnuszka jest bezpieczna, co pokazują badania toksykologiczne.

Mysz a człowiek to jednak różnica. W jakiej ilości należałoby stosować olej z czarnuszki, by przyniosło to efekt przeciwnowotworowy?

Z tym właśnie jest problem, bo nie ma takich badań. Wiem, w jakiej ilości zalecić pacjentowi olej z czarnuszki, gdy leczę astmę oskrzelową lub katar sienny, gdyż przeprowadzono na ten temat badania kliniczne. Nie wiem jednak, jaka dawka byłaby optymalna w nowotworach. Gdy przychodzi do mnie pacjent i prosi o pomoc, doradzam, by wypijał pomocniczo kilka razy dziennie po łyżeczce oleju z czarnuszki siewnej, jeśli jest to dla niego możliwe (wszystko zależy, w jakim jest stanie ogólnym). Oczywiście zawsze zalecam, by leczył się przede wszystkim zgodnie z przyjętymi standardami leczenia danego nowotworu. Jeśli chodzi o optymalną dawkę oleju z czarnuszki, to jest to pytanie do badaczy. Na dziś stan naszej wiedzy jest taki: mamy surowiec, który może działać antynowotworowo, nie mamy jednak pewności, czy tak faktycznie jest i w jakiej dawce należałoby go przyjąć. Uważam jednak, że nie mogę o tym nie powiedzieć pacjentowi.

Leczy Pan osoby chore na raka?

Mam pod opieką takie osoby. Gdy przychodzi do mnie pacjent chory na nowotwór, zawsze zalecam, by leczył się zgodnie z zaleceniami lekarza prowadzącego terapię, a zioła i produkty naturalne stosował dodatkowo. Niestety, zdarza się, że pacjent jest wyśmiewany przez lekarza, gdy przychodzi z diagnozą nowotworu i mówi, że czytał o produktach naturalnych, które można stosować. Wychodzi wtedy z gabinetu i szuka na własną rękę w Internecie. Dzwoni pod znaleziony adres i słyszy: ?Czy wie Pan, ile już osób wyleczyłem z raka??. Wierzy, bo chce wierzyć, że raka da się wyleczyć bez chemioterapii, radioterapii, operacji i innych metod, które wydają się bardzo obciążające. Niestety, wiele osób niebędących lekarzami stosuje preparaty ziołowe, sugerując wręcz odstawienie terapii onkologicznych.

Zawsze zalecam, by chory leczył się zgodnie z przyjętymi programami terapeutycznymi. Jeśli chce, to zalecam również preparaty na bazie roślin. I zdarzają mi się sytuacje wprawiające w osłupienie. Jedna z moich pacjentek, farmaceutka, twierdzi, że wyleczyła się z raka trzustki dzięki temu, że przyjmowała również olej z czarnuszki. Oczywiście, leczyła się też w sposób standardowy. Żyje. A wiadomo, jak trudny w leczeniu jest to nowotwór i jak wygląda przeżywalność.

Wracając do produktów pochodzenia naturalnego: czy można je stosować w chorobach nowotworowych. Nie ma badań klinicznych przeprowadzonych na ludziach. Pytanie jednak, czy lepiej przyjmować coś, co działa potencjalnie prozdrowotnie, czy nie przyjmować? Jeśli chodzi profilaktykę, to nikt nie ma wątpliwości, że aronia, resweratrol czy czarnuszka są korzystne. Skoro tak, to dlaczego są wątpliwości w przypadku wystąpienia choroby nowotworowej? Być może mechanizm działania surowców roślinnych jest inny niż nam się wydaje, może modyfikują one ekspresję genów, być może są skuteczne tylko u niektórych osób. W onkologii popularna staje się personalizacja leczenia, wykonuje się badania genetyczne pacjenta. Być może podobnie należałoby postępować dobierając surowce roślinne, ale to melodia przyszłości.

Jakie produkty naturalne mogą być stosowane pomocniczo w przypadku nowotworu?

Potencjalne właściwości antynowotworowe mają owoce jagodowe, jak aronia, czarna borówka, żurawina, ale także zielona herbata. Ważnym składnikiem jest selen, którego naturalnym źródłem w diecie są grzyby, szczególnie borowiki, a także orzechy brazylijskie, soczewica, fasola, groch. Badania prof. Jana Lubińskiego wykazały, jak ważny dla profilaktyki nowotworów jest optymalny poziom selenu w organizmie. W Polsce są gleby ubogie w selen, dlatego jego zawartość w żywności jest niska i wiele osób ma jego niedobory.

Z innych składników warto powiedzieć o czarnuszce siewnej, resweratrolu, czyli substancji obecnej w skórkach ciemnych winogron, czarnej hubie, czyli błyskoporku podkorowym. Czarna huba jest surowcem bogatym w składniki aktywne, takie jak fitosterole czy kwas betulinowy. Za własności przeciwnowotworowe odpowiedzialne są prawdopodobnie przede wszystkim polisacharydy. Stymulują układ odpornościowy, m.in. do produkcji limfocytów NK (naturalkiller). Mają też silne działanie przeciwzapalne. Badania prowadzono głównie na komórkach nowotworowych, były także pojedyncze doniesienia z badań naukowych na ludziach. Prof. Aleksander Ożarowski, znakomity farmakolog i guru polskiej fitoterapii, tak przed laty opisywał właściwości czarnej huby: ?działa przeciwzapalnie, przeciwbakteryjnie, wzmacniająco, zwiększa odporność organizmu, pobudza wytwarzanie interferonu, substancji przeciwwirusowej. Jeżeli słuszne jest przekonanie, że wirusy są przyczyną powstawania niektórych nowotworów, to wyciągi z czarnej huby mogą mieć znaczenie pomocnicze zarówno w chorobie nowotworowej, jak i w chorobach wirusowych?.

Wspomagał leczenie nowotworów, stosując czarną hubę?

Tak, czarna huba to jeden z wyjątkowych surowców zielarskich, z którego robi się odwary i ekstrakty. Błyskoporek podkorowy był przedmiotem badań w dawnym ZSRR, prowadziły je instytuty naukowe poszczególnych republik. To potencjalny lek przeciwnowotworowy, w amerykańskim urzędzie patentowym są zastrzeżone wszystkie preparaty z czarnej huby do podawania dożylnego, domięśniowego i podskórnego.

Skoro surowce naturalne stały się prekursorami leków, które już wykorzystujemy, to trzeba być otwartym również na kolejne naturalne preparaty.

Gdy pacjent dowie się, że pomaga czarnuszka, prawdziwki, aronia, to jest ryzyko, że będzie się odżywiał głównie takimi produktami, co może spowodować zaburzenia odżywiania…

Dlatego tak ważne jest, żeby pacjent trafił do lekarza, któremu będzie mógł zaufać i powiedzieć, że przeczytał o właściwościach zdrowotnych produktów naturalnych, a lekarz go nie wyśmieje, tylko mu doradzi, zgodnie ze swoją wiedzą.Dlatego tak ważne jest to, żeby lekarze wiedzieli także o substancjach pochodzenia naturalnego, które można wykorzystywać w terapii.

Profesor Ożarowski pozostawił mi historie chorób pacjentów, których leczenie przeciwnowotworowe przez wiele lat wspomagał produktami naturalnymi. Początkowo nie chciałem tym się zajmować, ponieważ fitoterapia nowotworów to trudny temat. Czy jednak miałem te informacje zachować dla siebie – z obawy, co ktoś inny pomyśli? Czy takie postępowanie byłoby etyczne?

Moim zdaniem, fitoterapia może być pomocna w leczeniu nowotworów. Bardzo dobrze sprawdza się też u pacjentów, którzy chorowali na raka, obecnie są w remisji lub zostali wyleczeni, a produkty naturalne stosują w profilaktyce nawrotu. Jest wiele surowców, które można potencjalnie zastosować, ponieważ nie są toksyczne. Ja zalecam wyłącznie preparaty doustne, znane medycynie od wielu tysięcy lat, takie jak wyciągi z aronii, olej z czarnuszki, resweratrol. Uważam, że można je bezpiecznie stosować, oczywiście zawsze za wiedzą lekarza.

Rozmawiała Katarzyna Pinkosz

Artykuł Dr Krzysztof Błecha: Czy produkty naturalne mogą wspomóc leczenie raka? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Warunkiem niezarażenia się koronawirusem, ale także innymi patogenami, które wywołują infekcje górnych i dolnych dróg oddechowych jest wysoka odporność organizmu. Jak ją wspomóc w dobie epidemii?

Negatywny wpływ na odporność organizmu mają: nieprawidłowa dieta, w tym spożywanie nadmiernych ilości alkoholu, wychłodzenie organizmu, stres, antybiotykoterapia, operacje, terapie immunosupresyjne. Jakie naturalne produkty mogą przyczynić się do poprawy funkcjonowania układu immunologicznego?

W pierwszej kolejności warto zwrócić uwagę na produkty pochodzenia pszczelego. Produkty pszczele i zielarskie mają długą historię stosowania w profilaktycei leczeniu chorób infekcyjnych dróg oddechowych. Znaleźć możnatakże liczne badania kliniczne, które zamieszczane są w renomowanych publikacjachnaukowych, potwierdzające ich skuteczność terapeutyczną. Najlepiejudokumentowane jest działanie propolisu (kitu pszczelego), pyłku pszczelegozwanego też pyłkiem kwiatowym oraz miodu, a z produktów roślinnych: ziela,kwiatu i korzenia jeżówki purpurowej, kwiatu rumianku i liścia melisy. Odpowiedniereceptury mogą zwiększać skuteczność terapeutyczną surowców naturalnychz uwagi na synergię ich działania.

Propolis stymuluje zarówno odpowiedź nieswoistą, jak i swoistą. Zwiększa aktywność fagocytarną makrofagów, stymuluje również produkcję przeciwciał. Stosowanie propolisu łącznie ze szczepionkami przeciwko patogenom zwiększa skuteczność szczepień, gdyż propolis jest immunoadiuwantem, czyli substancją, która zwiększa aktywność układu odpornościowego poza szczepieniem. Propolis wykazuje silne działanie przeciwwirusowe, przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze.

Drugą substancją pochodzenia pszczelego, którą należałoby rozważać w przypadku zagrożenia infekcją, jest pyłek pszczeli zwany czasami kwiatowym. Powoduje wzrost odporności organizmuna zakażenia.Pyłek pszczeli wykazuje także działanie przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze, a przypuszczalnie również przeciwwirusowe i przeciwzapalne. Ważne, aby surowiec ten był stosowany w formie maksymalnie rozdrobnionej. Można go też łączyć z miodem pszczelim i w takiej formie stosować profilaktycznie i leczniczo.

Kwiat lub korzeń jeżówki pobudzadziałanie układu odpornościowego, nasila proces fagocytozy, pobudza leukocytydo wydzielania substancji przeciwwirusowych (interferonów, głownieinterferonu ?). Wzrost aktywności makrofagów prowadzi do wydzielania interleukiny-1, która pobudza limfocyty do swoistej obrony organizmu.Ważne jest, aby preparaty z zielem jeżówki stosować pulsacyjnie, np.przez 7-10 dni, następnie zrobić 2-3 tygodnie przerwy i ponownie spożywaćsurowiec przez 7-10 dni. Maksymalizuje to efektywność stymulacji odporności.

Aloes drzewiasty zawiera glikoproteiny i polisacharydy, które stymulują komórki układuodpornościowego. Wśród substancji o działaniu immunostymulującym należy wymienić również takie surowce jak korzeń żeń-szenia, olej z nasion czarnuszki siewnej, czarną hubę (błyskoporek podkorowy) oraz liście melisy ikwiaty rumianku. W trosce o właściwą odporność należy także zadbać o właściwe nawilżenie błon śluzowych. Nadają się do tego preparaty ziołowe zawierające porost islandzki czy korzeń prawoślazu.

Ważnym elementem, który wpływa na prawidłową odporność organizmu jest właściwy stan flory fizjologicznej bytującej w jelitach. Dlatego ogromne znaczenie ma stosowanie odpowiednich prebiotyków, które przyczyniają się do wzrostu flory prozdrowotnej. Do takich naturalnych surowców należą inulina, pozyskiwana np. z korzenia cykorii i błonnik, którego dobrym źródłem jest łupina babki jajowatej. Doskonałym źródłem błonnika są także otręby owsiane. Zawierają one również beta-glukany, znane imunostymulanty. Jednym z najbardziej popularnych czynników immunosupresyjnychjest stres, zatem zioła redukujące jego poziom (korzeń kozłka, szyszki chmielu, liść melisy) można zaliczyć do substancji o działaniu zwiększającym odporność.

Podnoszenie odporności to także utrzymywanie dobrego nastroju, czego konsekwencją jest wysoki poziom endorfin. Dlatego warto zadbać o dietę bogatą w jajka, które są znakomitym źródłem 5-hydroksytryptofanu, prekursora serotoniny. Surowcem roślinnym, który zwiększa ilość tej substancji w przestrzeni synaptycznej jest ziele dziurawca. Ostatnim surowcem, na który warto zwrócić uwagę myśląc o zwiększeniu odporności jest korzeń tarczycy bajkalskiej.

Naturalne produkty znakomicie nadają się do profilaktyki wszelakich infekcji, w tym również koronawirusa.

Opracowano na podstawie: ?Profilaktyka zdrowotna i Fitoterapia?, K. Błecha, I. Wawer; 2019

Artykuł Zioła i produkty pszczele mogą wspomóc odporność w walce z koronawirusem pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Z DR. KRZYSZTOFEM BŁECHĄ, INTERNISTĄ, SPECJALISTĄ REHABILITACJI
MEDYCZNEJ, CZŁONKIEM SEKCJI FITOTERAPII PTL, ROZMAWIA KATARZYNA PINKOSZ.

Środki naturalne stosuje się w przypadku bólów brzucha, zaparć, biegunek, ale czy w poważnych chorobach zapalnych jelit, np. chorobie Leśniowskiego-Crohna, mogą być przydatne środki naturalne?

Naturalne środki mogą pomóc w prawie każdej chorobie gastroenterologicznej. Oczywiście, czasem środki roślinne mają działanie pomocnicze, uzupełniające; innym razem zaś to leczenie syntetyczne powinno być komplementarne wobec terapii ziołowej. Bardzo dobrym surowcem jest korzeń lukrecji, który ma silne działanie przeciwzapalne. Znakomitym środkiem przeciwzapalnym jest również kwiat rumianku. Warto stosować też liść babki lancetowatej, która działa przeciwzapalnie i przyspiesza gojenie się tkanek. Można również zastosować kwiat nagietka.

Ważnym surowcem jest też korzeń piwonii białej. W Chinach jest on już zarejestrowany jako produkt leczniczy, a Europejska Agencja Leków opracowała monografię tego surowca. Korzeń piwonii białej ma działanie immunomodulujące, może być stosowany w chorobach autoimmunologicznych jako środek wspomagający leczenie. Może pomóc np. w reumatoidalnym zapaleniu stawów, łuszczycy, chorobie Leśniowskiego-Crohna.

Preparaty ziołowe warto stosować w leczeniu refluksu żołądkowo-przełykowego, gdyż blokery pompy protonowej, które są często zalecane, po dłuższym okresie podawania wywołują działania niepożądane. Mogą między innymi przyczynić się do zaburzeń trawienia, wzdęć, bólów brzucha, zaburzeń flory jelitowej. W przypadku refluksu żołądkowo-przełykowego polecam na początku zioła przeciwzapalne ? rumianek, lukrecję, prawoślaz, nagietek. Stosuję najczęściej preparat o następującej recepturze: koszyczek rumianku (25 proc.), korzeń lukrecji (25 proc.), liść babki lancetowatej (25 proc.), korzeń prawoślazu (12,5 proc.) i kwiat nagietka (12,5 proc.). Często już po mniej więcej 1-2 tygodniach pacjenci przestają odczuwać zgagę. Wtedy dołączam preparaty o działaniu poprawiającym trawienie, które zawierają np. korzeń mniszka, owoc ostropestu, ziele krwawnika, dziurawca, liść karczocha. Powodują one poprawę trawienia i perystaltyki.

Najczęściej zalecam krople ziołowe o recepturze: intrakt z ziela bożego drzewka (30 proc.), sok z korzenia mniszka (20 proc.), nalewka z owoców ostropestu (15 proc.), sok z ziela krwawnika (15 proc.), nalewka z ziela dziurawca (10 proc.), nalewka z liści mięty (10 proc.). Stosując taką metodę, czyli łączenie ziół przeciwzapalnych z preparatem poprawiającym trawienie, można zlikwidować stan zapalny i wyregulować perystaltykę. Gdy efekt jest pozytywny, po 3-4 tygodniach odstawiam substancję przeciwzapalną i zalecam już tylko preparat poprawiający trawienie. Regulacja pracy przewodu pokarmowego trwa ok. 5-6 tygodni. Zaletą tej metody, w porównaniu ze stosowaniem np. leków z grupy inhibitorów pompy protonowej, jest brak ingerencji w fizjologiczne pH żołądka. W przeciwnym razie trawienie białek jest utrudnione, czego konsekwencją może być przemieszczanie niestrawionych cząsteczek białek w dalsze odcinki przewodu pokarmowego. Może się zdarzyć, że w jelitach są obecne długie łańcuchy polipeptydów, które mają zdolność antygenową. Jeżeli bariera jelitowa jest nieszczelna, gdyż pacjent cierpi np. na stan zapalny jelit, te niestrawione fragmenty białek mogą przedostać się przez ścianę jelita i nasilić proces zapalny. Ta migracja przez ściany jelit wywołana ich nieszczelnością może stać się zalążkiem chorób autoimmunologicznych. Istnieją doniesienia w literaturze naukowej, iż nieszczelność jelit może nasilać różne schorzenia, czasami bardzo odległe od przewodu pokarmowego, takie jak np. RZS, trądzik różowaty. Może też potęgować objawy schizofrenii, pogorszyć stan osób z padaczką, autyzmem czy ADHD.

Częstym problemem jest zespół jelita drażliwego. Co w takim przypadku może pomóc?

Miałem pacjentkę, która cierpiała na migrenowe bóle głowy, była leczona nawet lekami przeciwpadaczkowymi. Okazało się, że ma zespół jelita drażliwego; indukowała go bardzo stresującą pracą, a także pewnymi pokarmami. Po zastosowaniu preparatów ziołowych, które poprawiły proces trawienia, dolegliwości bólowe głowy zdecydowanie się zmniejszyły. Proces leczenia trwał 6 tygodni. W przypadku zespołu jelita drażliwego polecam zioła poprawiające trawienie, np. krwawnik, boże drzewko, mniszek, mięta, dziurawiec. Okazuje się, że w procesie powstawania zespołu jelita drażliwego dochodzi do zaburzeń w metabolizmie serotoniny, czyli neurotransmitera, który znajduje się w synapsach zarówno tych obecnych w centralnym układzie nerwowym, jak i w obrębie jelit. Dziurawiec jest inhibitorem zwrotnego wychwytu serotoniny w synapsach, co jest ważne w leczeniu depresji, ale może być też wykorzystywany w leczeniu zespołu jelita drażliwego. Jednak stosując dziurawiec, trzeba pamiętać, że może on wchodzić w interakcje z różnymi lekami, m.in. warfaryną i cyklosporyną. W przypadku zespołu jelita drażliwego często występują zaparcia. Znakomitymi środkami do ich leczenia są babka jajowata i błonnik z nasion owsa. Z kolei przy biegunce pomagają antocyjany, zawarte np. w borówce czarnej.

Czy można wykorzystać zioła pomocniczo w chorobach nowotworowych przewodu pokarmowego?

Niektóre surowce naturalne mają działanie udowodnione na modelach zwierzęcych. Np. w raku jelita grubego obserwowano korzystne działanie antocyjanów z aronii i borówki czarnej (badania przeprowadzano na szczurach). Surowcem o ciekawych właściwościach jest czarna huba, czyli błyskoporek podkorowy. Należy pamiętać, że surowce roślinne są nakierowane głównie na działanie immunostymulujące, ale także hamują angiogenezę (np. olej z nasion czarnuszki siewnej). Inne badania wykazały, że resweratrol zawarty w skórkach winogron uwrażliwia nowotwór na promieniowanie jonizujące.

W swojej praktyce lekarskiej stosuje Pan wyłącznie środki naturalne?

Nie. Staram się stosować sposoby skuteczne. Jeżeli wystarczą naturalne produkty, to je zalecam, a jeżeli nie, to używam również leków syntetycznych. Nie wyobrażam sobie sytuacji, żebym ordynował tylko zioła, gdy przychodzi np. pacjent z aktywną chorobą wrzodową żołądka. Trzeba wtedy odwołać się do leków syntetycznych, czasami nawet podawać je dożylnie. Zioła są wówczas na drugim miejscu, działają wspomagająco. U pacjenta z ostrym stanem wrzodziejącego zapalenia jelita grubego trzeba najpierw zastosować leki syntetyczne, a dopiero później (lub równolegle) ? środki ziołowe. W przypadku aktywnej choroby wrzodowej żołądka lub choroby Leśniowskiego-Crohna zawsze na pierwszym miejscu są leki syntetyczne, a preparaty naturalne trzeba traktować jako pomocnicze. Z kolei w przypadku refluksu żołądkowo-przełykowego zioła mogą odgrywać rolę pierwszoplanową.

Jak długo trzeba stosować produkty ziołowe, żeby można było zobaczyć efekt?

Oczywiście wszystko zależy od choroby i jej przyczyny. W przypadku leczenia zaparć celem jest nie tylko indukowanie stolca, trzeba wyleczyć przyczynę. Zalecam stosowanie preparatu, który jest bogaty w błonnik, np. babkę jajowatą, którą łączę z błonnikiem z nasion owsa. Dodatkowo polecam inulinę, która ma działanie prebiotyczne, i preparat ziołowy w kroplach poprawiający trawienie. Początkowo efekt może nie być widoczny, ale po 2-3 tygodniach pacjent zauważa, że może stosować mniejsze dawki środków przeczyszczających, gdyż organizm zaczyna lepiej funkcjonować. Po 5 tygodniach często pacjent przestaje mieć problemy i nie ma potrzeby stosowania leków przeczyszczających. Zioła naprawiły proces trawienia i organizm zaczął prawidłowo funkcjonować. Nie trzeba dalej stosować tych środków, można je odstawić. Namawiam pacjentów, aby redukowali stosowanie leków, gdy widzą efekt. Moim zdaniem nie ma sensu przeregulowywać organizmu. Należy podać środek terapeutyczny, zacząć terapię, doprowadzić do wyleczenia i zakończyć leczenie. Oczywiście, nie zawsze to jest możliwe: jeśli pacjent ma np. 85 lat, to jego system trawienny działa słabo, może przez cały czas potrzebować wspomagania i leczenie trzeba stosować przewlekle. Warto jednak zmieniać surowce lecznicze, być może także wzbogacić dietę o przyprawy ziołowe, które również mają właściwości prozdrowotne i terapeutyczne. A wracając do Pani pytania, te same krople, których używam w przypadku zaparć, jeżeli podamy je przy niestrawności, mogą wywołać efekt w ciągu 15 minut.

Artykuł Zioła w chorobach układu pokarmowego pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Z dr. Krzysztofem Błechą, internistą, specjalistą rehabilitacji medycznej, członkiem Sekcji Fitoterapii PTL, rozmawia Katarzyną Pinkosz.

Uważa się, że zioła mogą sprawdzać się pomocniczo w infekcjach górnych dróg oddechowych. A w leczeniu infekcji dolnych dróg oddechowych, takich jak zapalenie płuc, czy schorzeń przewlekłych, jak astma czy POChP?

Oczywiście, że zioła są pomocne w leczeniu tych schorzeń. WHO na podstawie wieloośrodkowych badań i zgodnie ze strategią, którą opracowała wobec medycyny tradycyjnej, wskazuje na konieczność stosowania różnych metod, w tym ziołolecznictwa. Powoduje to mniejsze wydatki na leki, krótszy czas choroby i rzadsze nawroty. Mam wielu pacjentów, którzy przychodzą do mnie z poważnymi schorzeniami układu oddechowego leczonymi klasycznie, jednak bez wystarczającego efektu terapeutycznego. Często wprowadzenie preparatów ziołowych powoduje, że czują się oni zdecydowanie lepiej. Są nawet przypadki, że pacjenci odstawiają leki syntetyczne bez mojej wiedzy i ? co ciekawe ? czują się nadal dobrze, stosując jedynie leki roślinne.

Jakie zioła można wykorzystać w przypadku ostrych schorzeń dolnych dróg oddechowych, czyli zapalenia oskrzeli, zapalenia płuc?

W takich przypadkach rekomenduję leczenie dwukierunkowe, czyli stosowanie leków syntetycznych oraz preparatów ziołowych. Ważny jest ich efekt wykrztuśny. Często odwołuję się do receptur o. Grzegorza Sroki, zalecając mieszanki ziołowe o sprawdzonym składzie i efekcie działania. Mieszanki ziół często dają dużo lepszy efekt niż pojedynczy surowiec. Polecałbym np. połączenie ziela tymianku działającego wykrztuśnie, przeciwbakteryjnie i przeciwzapalnie z babką lancetowatą, która przyspiesza gojenie błony śluzowej, działa przeciwskurczowo, wykrztuśnie, immunostymulująco, oraz z korzeniem lukrecji, mającym właściwości przeciwzapalne, rozkurczowe i wykrztuśne. Zalecam preparat, który jest połączeniem ziela tymianku, liści babki lancetowatej, korzenia lukrecji, kwiatostanu lipy, liści mięty i liści maliny. To mieszanka, która sprawdza się w wielu schorzeniach infekcyjnych i zapalnych układu oddechowego.

W przypadku zapalenia płuc trzeba zastosować antybiotyk. Czy warto do niego dołączyć zioła?

Przy zapaleniu płuc trzeba zastosować antybiotyk: nie odradzam tego, choć miałem przypadki, kiedy pacjent odmawiał jego stosowania. Najczęstszym problemem jest to, że po zastosowaniu antybiotyku infekcje wracają. Dr Wiesława Stopińska, pediatra i lekarz rodzinny, swoją pracę doktorską oparła na badaniu porównującym grupę dzieci leczonych bez użycia naturalnych produktów (czyli środek przeciwzapalny, ewentualnie antybiotyk plus syrop wykrztuśny) oraz grupę dzieci leczonych ziołami i produktami pszczelimi. Okazało się, że dzieci leczone bez użycia surowców naturalnych miały pięć nawrotów infekcji w sezonie, zaś u tych, u których stosowała też preparaty na bazie miodu, propolisu i ziół, infekcje wracały trzykrotnie. Antybiotyk działa również immunosupresyjnie, czyli zmniejsza odporność organizmu, dlatego podczas kuracji stosuje się probiotyki i prebiotyki. Okazuje się, że zioła często wykazują efekty prebiotyczne. Substancje prebiotyczne (najczęściej oligosacharydy i polisacharydy) stanowią pokarm dla bakterii probiotycznych. Zioła, które mają udowodnione działanie immunostymulujące, zawierają dużo oligo- i polisacharydów. To np. jeżówka purpurowa (Echinacea), która ma właściwości immunostymulujące. Stymuluje ona zarówno nieswoiste, jak i swoiste mechanizmy obronne. Przypuszcza się, że odpowiada za to obecność oligo- i polisacharydów. Podobnie działa korzeń cykorii podróżnika, który jest źródłem inuliny ? jednego z lepiej udokumentowanych prebiotyków. Zalecam stosowanie jeżówki 7-10 dni, później 3-tygodniową przerwę i ponowne podawanie przez 7 dni. Mam wielu pacjentów, którzy mieli nawracające infekcje, a dzięki takiej kuracji ich liczbę udało się znacznie zmniejszyć. W przypadku osób starszych, dla których każda infekcja może być groźna, a zwłaszcza jej powikłania, oznacza to przedłużenie życia.

Jeżówkę można stosować również u dzieci?

Nie zaleca się jej podawania poniżej 7. roku życia. W monografiach znajdujących się w Europejskiej Agencji Leków jest zaznaczone, że nie stwierdzono bezpieczeństwa stosowania jeżówki u dzieci i kobiet w ciąży. Jeżeli nie ma takich badań, to wychodzi się z założenia, że lepiej nie stosować. U młodszych dzieci w celu wzmocnienia odporności można podawać preparaty na bazie miodu, propolisu i pyłku pszczelego.

Zioła mogą być pomocne w przypadku przewlekłych chorób układu oddechowego, np. astmy?

Tak. Polecam stosowanie oleju z czarnuszki, który ma bardzo dobrze udokumentowane działanie terapeutyczne. Astma oskrzelowa ma dwie przyczyny: alergiczną i poinfekcyjną. Olej z czarnuszki działa wielokierunkowo. Najważniejsze jest jego działanie antyhistaminowe (jest nawet badanie porównawcze z cetyryzyną, w którym okazało się, że zastosowanie czarnuszki daje taki sam efekt). Czarnuszka ma również działanie przeciwzapalne. Hamuje alergię, pomaga przy astmie. Polecam ją szczególnie osobom, u których dominującym objawem astmy jest kaszel. Ważnym składnikiem terapeutycznym jest olejek eteryczny z czarnuszki, który łatwo się ulatnia. Dlatego picie oleju butelkowanego nie jest tak skuteczne jak przyjmowanie kapsułek.

W badaniach, na których opierałem się, przepisując terapie pacjentom, było zalecane przyjmowanie 2-3 razy dziennie po 500 mg oleju z czarnuszki. Natomiast zauważyłem, że w przypadku astmy alergicznej spowodowanej pyłkami roślin, w dniach dużego nasilenia pylenia należy podać większą dawkę. Badania toksykologiczne pokazały, że olej z czarnuszki nie ma praktycznie działań niepożądanych. Nota bene uważam, że niedługo na bazie czarnuszki siewnej powstanie lek przeciwnowotworowy. Kilka lat temu pojawiły się badania pokazujące skuteczność działania czarnuszki w raku trzustki. Wyniki przedstawiono podczas sesji naukowej Amerykańskiego Towarzystwa Walki z Rakiem. Co prawda były to badania na modelu zwierzęcym, jednak wyniki były obiecujące. Szersze opracowanie na temat właściwości oleju z czarnuszki siewnej można znaleźć w czasopiśmie ?Herba Polonica?, gdzie monografię na jej temat napisały prof. D. Mańkowska i prof. W. Bylka.

W przypadku astmy polecam również preparat ziołowy zawierający babkę lancetowatą, lukrecję, tymianek i miętę ? mają one działanie przeciwzapalne, a astma jest chorobą o podłożu zapalnym. Zalecałbym też preparaty działające rozkurczowo i przeciwzapalnie, np. korzeń lukrecji, ziele tymianku, liść babki lancetowatej. Działanie przeciwzapalne mają również kwiat i owoc bzu czarnego, porost islandzki, korzeń prawoślazu. Porost islandzki łagodzi także stan zapalny dróg oddechowych. W niemieckiej medycynie naturalnej bardzo popularny jest olejek koprowy połączony z miodem. Szczególnie sprawdza się on u dzieci jako tzw. miód koprowy.

Czy w przypadku POChP zioła również mogą być pomocne?

POChP to najcięższa choroba przewlekła układu oddechowego, skracająca życie. Jest rozpoznawana na różnym etapie i od tego zależy jej leczenie. O ile astma to choroba w pierwszym etapie odwracalna, o tyle w przypadku POChP mamy do czynienia z chorobą przewlekłą, której według obecnej wiedzy nie da się wyleczyć. Natomiast da się prowadzić pacjenta w taki sposób, aby miał mniej zaostrzeń. W przypadku POChP absolutnie nie zalecam odstawienia leków wziewnych, jednak zioła mogą mieć działanie wspomagające. Ważne są zioła o działaniu wykrztuśnym i przeciwzapalnym, a także preparaty stymulujące odporność, takie jak ziele jeżówki purpurowej, miąższ aloesu, oraz preparaty pochodzenia pszczelego, jak propolis czy pyłek pszczeli.

POChP to choroba ogólnoustrojowa, w której mogą wystąpić m.in. zaburzenia pracy mięśni. Należy rozważyć zastosowanie koenzymu Q10, wzmacniającego nie tylko serce (o korzyściach ze stosowania koenzymu Q10 w niewydolności serca świadczy randomizowane badanie kliniczne Q-SYMBIO, którego liderem w Polsce był prof. Krzysztof J. Filipiak), ale też cały organizm, również mięśnie oddechowe. Osoby z POChP często mają osteoporozę; są surowce zielarskie, które dostarczają do organizmu krzem. To np. odwar z ziela skrzypu. W odwarze jest 8 razy więcej dwutlenku krzemu (krzemionki) niż w naparze. Ja zalecam połączenie skrzypu z rdestem, różą i pokrzywą. Krzem pobudza produkcję włókien kolagenowych, podobnie jak witamina C, co ma znaczenie nie tylko w osteoporozie, ale i w poprawie jakości tkanek budujących układ oddechowy. Chorzy na POChP częściej też zapadają na miażdżycę i choroby serca, dlatego polecałbym surowce zapobiegające miażdżycy, np. resweratrol podawany podjęzykowo.

Na pacjenta z POChP trzeba patrzeć szeroko. Medycyna powinna być holistyczna. W tę stronę idzie świat, takie są zalecenia WHO. Zastosowanie tradycyjnej medycyny ma sens i ma swoje miejsce. Powinniśmy stymulować odporność pacjenta, działać przeciwzapalnie, stosować środki wykrztuśne, a także zapobiegać powikłaniom, takim jak osłabienie mięśni, osteoporoza, choroby serca, cukrzyca. Preparaty pochodzenia naturalnego odgrywają dużą rolę w leczeniu POChP. Nie trzeba odstawiać leków konwencjonalnych. Jeśli jednak dodamy do nich substancje ziołowe, to być może pacjent będzie mógł stosować nieco mniej leków syntetycznych.

Artykuł Zioła w pulmonologii pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Wzdęcia, uczucie pełności w nadbrzuszu, odbijanie, kolka, gazy jelitowe to dolegliwości mogące świadczyć o schorzeniach przewodu pokarmowego. Często są one wynikiem normalnej fizjologii organizmu, bądź związane ze sposobem odżywiania, w tym popełnianymi błędami dietetycznymi.

Polacy jedzą zbyt tłusto, za szybko albo niewłaściwie. Problemy gastryczne często dotykają także osób starszych, u których obserwuje się upośledzenie różnych funkcji organizmu i związane z tym pogarszające się przyswajanie niektórych składników, a także problem z przeżuwaniem pokarmów. W przypadku tego typu dolegliwości warto polecić pacjentom zioła lub preparaty na bazie ziół.

Liść mięty pieprzowej

Mięta pieprzowa (Mentha piperita L.) otrzymywana jest ze skrzyżowania dwóch gatunków Mentha viridis L. i Mentha aquatica L. Miętę pieprzową uprawia się w Europie, w tym w Polsce, a także Ameryce i Japonii. To surowiec, zawierający m.in. olejek eteryczny, którego jednym ze składników jest mentol, a także garbniki i flawonoidy, gorycze i fenolokwasy. Zawartość olejku eterycznego może różnić się w zależności od formy i odmiany hodowlanej mięty. Dzięki składnikom aktywnym biologicznie, miętę pieprzową stosuje się w celu wspomagania trawienia i braku apetytu, ponieważ pobudza wydzielanie żółci i soku żołądkowego. Działa również wiatropędnie i wpływa na regulację perystaltyki jelit. Aby sporządzić napar, należy łyżkę suszonych liści zalać szklanką wrzącej wody i zaparzać ok. 10 minut pod przykryciem. Tak przygotowany napar należy pić trzy razy dziennie w przypadku występowania dolegliwości trawiennych. Wśród pacjentów często panuje przekonanie, że mięta jest bezpieczna. Mięta może nasilać objawy zgagi, więc nie wolno jej stosować u osób z refluksem żołądkowo-przełykowym oraz u osób z problemami dróg żółciowych. Nie ma danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania mięty u kobiet w ciąży i dzieci poniżej 4. r.ż., dlatego nie zaleca się im jej stosowania.

Owoc kminku zwyczajnego

Kminek zwyczajny (Carum carvi L.) to roślina pospolicie występująca w klimacie umiarkowanym, w tym na polskich łąkach. W kuchni wykorzystuje się ją jako przyprawę. Owoce kminku zwyczajnego zawierają duże ilości olejku eterycznego, którego głównymi składnikami są cykliczne związki terpenowe, w tym karwon oraz limonen. W owocach kminku występują ponadto flawonoidy, leukoantocyjany, kwasy fenolowe, poliacetyleny oraz tłuszcze i białka. Surowiec ten oraz jego przetwory stosuje się w dolegliwościach trawiennych tj. wzdęcia, kolki, odbijanie, brak apetytu. Ponadto działa rozkurczowo na mięśnie żołądka, jelit i przewodów żółciowych. Zwiększa również ilość żółci i ułatwia jej przepływ do dwunastnicy. Aby przygotować napar należy łyżkę zmiażdżonych nasion zalać gorącą wodą i pozostawić pod przykryciem na około 10-15 minut. Napar należy pić trzy razy dziennie. Tradycyjnie kminek stosowany jest także u niemowląt z objawami kolek, jako środek rozkurczowy i wiatropędny. Natomiast według EMA surowiec ten nie powinien być stosowany leczniczo poniżej 12. r.ż.

Owoc ostropestu plamistego

Ostropest plamisty (Silybum marianum (L.) Gaertn.) pochodzi z obszaru Morza Śródziemnego, tj. południowej i południowo-wschodniej Europy, Afryki Północnej, Azji Zachodniej oraz niektórych rejonów Azji Środkowej. W Polsce jest rośliną uprawną, czasami zdziczałą. Owoc ostropestu jest składnikiem leków i suplementów diety stosowanych w problemach trawiennych i wspomagających pracę wątroby. Jest też dostępny w  naturalnej postaci, czyli jako nasiona, w całości bądź mielone.

Owoc ostropestu plamistego kojarzony jest z zawartością sylimaryny, tj. kompleksu flawonolignanów, w skład którego wchodzi głównie sylibina A i B. Innymi charakterystycznymi składnikami są flawonoidy, fitosterole, a także garbniki, białka, cukry oraz olej z dużą zawartością kwasu linolowego. Sylimaryna zapobiega powstawaniu wolnych rodników, łagodzi stres oksydacyjny i przyczynia się do ochrony komórek wątroby. Sylimaryna nie dopuszcza do łączenia toksyn z powierzchnią hepatocytów (komórek wątrobowych). Działa również żółciopędnie, żółciotwórczo i rozkurczowo. Ma wpływ na regulację wypróżnień. Przyczynia się do prawidłowego trawienia. Właściwości ostropestu są znane od średniowiecza i potwierdzane w wielu publikacjach naukowych. Pacjenci, którzy przyjmują bardzo wiele leków, również korzystają z dobroczynności ostropestu, który chroni wątrobę przed niekorzystnymi skutkami metabolizmu leków.

Liść melisy lekarskiej

Melisa (Melissa officinalis L.) rośnie w krajach śródziemnomorskich. Jest uprawiana w Europie Środkowej i Wschodniej. Choć znana jest ze swoich właściwości uspokajających, znajduje również zastosowanie w problemach trawiennych. Olejek eteryczny wykazuje właściwości rozkurczające na mięśnie przewodu pokarmowego. Związki polifenolowe pobudzają wydzielanie soku żołądkowego i mają właściwości żółciotwórcze. Zatem liście melisy i ich przetwory pomagają w prawidłowym trawieniu pokarmów poprzez łagodzenie wzdęć, gazów jelitowych, zaparć. Melisa jest bezpieczna dla dorosłych i dzieci powyżej 12. r.ż.

Kłącze kurkumy

Kurkuma (Curcuma longa L.), zwana również ostryżem długim jest od wielu lat stosowana jako składnik przyprawy o żółto-pomarańczowym zabarwieniu (curry). Rośnie dziko w Indiach, jest uprawiana w wielu krajach o klimacie tropikalnym. Składnikami czynnymi kłącza rośliny są kurkuminoidy, głównie kurkumina, a także olejek eteryczny i polisacharydy. Ze względu na wysoką zawartość kurkuminoidów, kłącze kurkumy i jego przetwory są szeroko stosowane w różnych dolegliwościach. Preparaty z kłącza kurkumy są dostępne w postaci tabletek lub nalewek. Kurkuma ma udowodnione działanie rozkurczowe, żółciopędne, oczyszczające wątrobę z toksyn. Wspiera trawienie, wspomaga pracę wątroby i dróg żółciowych. Wchodzi w interakcje z lekami przeciwzakrzepowymi i nie można jej stosować w przypadku problemów z drogami żółciowymi.

Kwiat rumianku pospolitego

Roślina (Matricaria chamomilla L.) rośnie w Europie Środkowej, w Ameryce Północnej i Australii. W Polsce spotyka się ją na dziko przy drogach i na polach. Do celów przetwórczych surowiec pozyskiwany jest z upraw. Składnikami aktywnymi są olejek eteryczny i flawonoidy. Flawonoidy są pochodnymi apigeniny, luteoliny i kwercetyny. Ponadto w roślinie występują kumaryny, fenolokwasy i polisacharydy. Surowcem znanym z właściwości prozdrowotnych są koszyczki rumianku i zawarte w nich olejki eteryczne. Napar z rumianku pomaga przy wzdęciach, uczuciu ciężkości. Działa rozkurczowo na przewód pokarmowy. Może być stosowany u dzieci jako środek na poprawę apetytu. Jego działanie jest bardzo łagodne, dlatego jest skuteczny u niemowląt w przypadku kolek jelitowych.

Korzeń arcydzięgla litworu

Arcydzięgiel (Angelica archangelica L.) rośnie w strefach chłodnych Europy i Azji, rzadko w Polsce. Do produkcji preparatów wykorzystuje się surowiec z upraw. Korzeń arcydzięgla zawiera olejek eteryczny, makrocykliczne laktony, kumaryny, kwasy organiczne (w tym fenolokwasy), flawonoidy i sterole.

Arcydzięgiel litwor stosowany jest od średniowiecza tradycyjnie w celu wspierania procesów trawiennych. Pobudza apetyt poprzez zwiększenie wydzielania śliny i soku żołądkowego, a także pobudza wydzielanie pepsyny. Pochodne fenylokumaryny zawarte w surowcu działają rozkurczowo na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego. Najlepiej przygotować napar, czyli pół łyżki rozdrobnionych korzeni zalać szklanką wrzącej wody (200 ml) i pozostawić do zaparzenia na około 15 minut. Przecedzić i pić po 1/3 szklanki 2-3 razy dziennie przed jedzeniem. Arcydzięgiel może powodować reakcje fotouczuleniowe u osób wrażliwych, nie może być stosowany u kobiet w ciąży i u osób z chorobą wrzodową żołądka.

Korzeń lukrecji gładkiej

Lukrecja (Glycyrrhiza glabra L.) w stanie naturalnym występuje w Azji i Europie Południowej. W Polsce surowiec pochodzi z upraw. Korzeń lukrecji jest stosowany w preparatach doustnych i kosmetycznych. Składnikami aktywnymi rośliny są saponiny trójterpenowe, w tym glicyryzyna, a ponadto flawonoidy, polisacharydy i sterole. Dzięki flawonoidom lukrecja wykazuje działanie rozkurczowe na mięśnie przewodu pokarmowego, dlatego stosuje się ją w problemach trawiennych. Ma właściwości kojące, dlatego może być stosowana w chorobie wrzodowej żołądka i dwunastnicy. Dodatkowo działa ochronnie na wątrobę. Lukrecja w dawkach określanych jako lecznicze może być stosowana krótko, maksymalnie miesiąc, ponieważ zatrzymuje chlorek sodu w organizmie, co może powodować nadciśnienie i obrzęki. Przeciwskazaniem do jej stosowania jest hiperaldosteronizm, nadciśnienie, ciąża i laktacja, niewydolność nerek i wątroby.

Liść szałwii lekarskiej

Szałwia lekarska (Salvia officinalis L.) rośnie w strefie śródziemnomorskiej. W Polsce i w krajach Europy Środkowej zioło to pochodzi z upraw. Olejek eteryczny w liściach szałwii zawiera m.in. tujon, cyneol oraz kamforę. Innymi składnikami biologicznie czynnymi są garbniki katechinowe, triterpeny, flawonoidy oraz gorycze. Liść szałwii wspiera trawienie i przyczynia się do prawidłowego funkcjonowania przewodu pokarmowego. Herbata z liści szałwii pobudza wydzielanie żółci i soku żołądkowego. Przeciwdziała fermentacji w jelitach i ma właściwości rozkurczowe. Tujon stosowany w dużych ilościach może powodować nudności, wymioty i otępienie, dlatego nie zaleca się długotrwałego stosowania szałwii.

Zioła i ich preparaty wspierające pracę przewodu pokarmowego są stosowane w medycynie od lat. Większość z nich posiada skuteczność udowodnioną na podstawie danych historycznych. Są dobrym rozwiązaniem dla osób szukających naturalnych metod radzenia sobie z problemami trawiennymi.

Artykuł Zioła w dolegliwościach trawiennych pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa z dr. hab. med. prof. nzw. Lucjanem Szponarem z Instytutu Żywności i Żywienia w Warszawie.

Nowa piramida żywienia to prawdziwa rewolucja: na samym dole, jako najważniejsza, znalazła się aktywność fizyczna. Dlaczego?

Już sama nazwa piramidy pokazuje kierunek zmian: to Piramida Żywienia i Aktywności Fizycznej. Pokazuje, że aktywność fizyczna jest nie mniej ważna dla zachowania zdrowia jak odpowiednie odżywianie się. Innymi słowy: bez codziennej aktywności fizycznej mamy obniżone szanse na zachowanie zdrowia.

Produkty zbożowe, które do tej pory były na samym dole w piramidzie, zostały zastąpione warzywami i owocami.
Skąd ta zmiana?

To nie jest tak, że produkty zbożowe nie są ważne. Jednak z wielu badań wynika, że więcej składników odżywczych oraz w korzystniejszych proporcjach dla zachowania zdrowia znajduje się w warzywach i owocach. W Wielkiej Brytanii w 2015 roku opublikowano wyniki trzyletnich badań przeprowadzonych na ponad 50 tys. osób dorosłych, którym podawano warzywa i owoce. Okazało się, że ich spożywanie zmniejsza ryzyko przedwczesnego zgonu. Ważna okazała się liczba porcji warzyw i owoców, jaką spożywa się w ciągu dnia. Najzdrowsze były osoby, które spożywały warzywa i owoce 7-10 razy dziennie. Ryzyko przedwczesnego zgonu spadało o 16 proc.

Jak można zjeść w ciągu dnia 10 porcji warzyw?

Nie chodzi o to, by jeść dużo, np. pół kilograma warzyw na jeden raz. Może to być 80 g, mały owoc lub warzywo. Ważne, by porcji było kilka.

W Polsce jemy za mało warzyw i owoców ? 400-600 g, podczas gdy np. w diecie śródziemnomorskiej jest to 1250 g. Jednak, jak widać, nie tylko ilość warzyw i owoców jest ważna, ale też częstotliwość ich spożywania.

To oznacza, że warto pogryzać np. co godzinę mały owoc czy warzywo?

Tak, to oznacza, że jeśli tak będziemy się odżywiali, to jest wysoce prawdopodobne, że ryzyko przedwczesnego zgonu zmniejszy się o ok. 16 proc.

W Polsce mężczyzna żyje średnio 74 lata, kobieta ? 81 lat. Jeśli weźmiemy pod uwagę przeciętną długość życia, to różnica między Polską a częścią krajów UE nie jest duża. Natomiast jeśli weźmiemy pod uwagę tzw. przeciętne dalsze trwanie życia w zdrowiu, to różnica jest znacznie większa. Oznacza to, że nasz styl życia ciągle odbiega od stylu życia w wielu krajach Europy Zachodniej. Ja nigdy w życiu nie paliłem. Moi koledzy niestety palili ? i już nie ma ich na świecie. Przeciętnie jest 10 lat różnicy między średnim trwaniem życia osoby palącej i niepalącej. Ale na długość życia składa się też odpowiednie żywienie i aktywność fizyczna. Aktywność fizyczna ma nie mniejsze znaczenie niż sposób żywienia.

Dlaczego w piramidzie jest więcej warzyw niż owoców?

Warzywa i owoce są jedyną grupą produktów spożywczych, w stosunku do której nie ma żadnej wątpliwości, że są korzystne dla zachowania zdrowia. W wielu warzywach jest mniej cukrów prostych niż w owocach, a są podobne ilości witamin, składników mineralnych oraz polifenoli, wykazujących podobne właściwości prozdrowotne jak witaminy. W owocach problemem jest fruktoza, której nadmiar zwiększa ryzyko otyłości.

Warto jeść jak najbardziej urozmaicone warzywa. Kapustne np. brokuły, kalafiory, kapusta, zawierają składniki zmniejszające ryzyko zachorowania na nowotwory. Marchew zawdzięcza swój kolor zawartości głównie beta-karotenu, który będąc prowitaminą witaminy A jest ważny dla wzroku, a także zmniejsza ryzyko zachorowania na niektóre nowotwory. Ale karotenoidy to nie tylko beta-karoten, ale też około 600 innych substancji z tej grupy. Ważnym składnikiem pomidorów jest likopen ? korzystny dla układu krążenia, w tym dla serca. Więcej likopenu znajduje się w pomidorach przetworzonych niż świeżych, ale najlepiej jeść je zarówno na surowo, jak przetworzone, np. w postaci soku, sosu pomidorowego, koncentratu czy keczupu. Jednak przy kupowaniu warto zwracać uwagę na to, żeby w przetworach z warzyw nie było nadmiaru soli oraz cukru.

Czy jedzenie warzyw mrożonych jest tak samo wartościowe jak świeżych?

Tak. Warzywa mrożone zawierają niemal tyle samo ważnych dla zdrowia składników, co świeże. Natomiast podczas gotowania warzyw traci się wiele składników mineralnych i witamin. Chyba że gotuje się je na parze. Unikać też trzeba smażenia, gdyż w naszej diecie jest i tak za dużo tłuszczu.

A warzywa z puszek, np. groszek konserwowy, fasola, gotowe sałatki ze słoików?

Na pewno lepiej unikać warzyw kandyzowanych, czyli z dodatkiem cukru ? badania brytyjskie pokazały, że spożywanie warzyw kandyzowanych nie wydłuża życia, ale prawdopodobnie je skraca.

Jeśli chodzi o groszek, fasolę czy paprykę konserwową ? to można od czasu do czasu je jeść. Trzeba jednak zwracać uwagę na to, czy warzywa w puszkach czy słoikach nie zawierają zbyt dużo soli. To jest dużym problemem, gdyż generalnie spożywamy zbyt dużo soli, która sprzyja nadciśnieniu. To samo dotyczy ogórków kwaszonych ? zawierają one 10 razy więcej soli niż niekwaszone. Sól kuchenna w nadmiarze zdecydowanie zwiększa ryzyko przedwczesnego zgonu.

Generalnie jednak, im mniej warzywa są przetworzone, tym lepiej. Od czasu do czasu można zjeść paprykę konserwową, ale warto zwrócić uwagę też na jej konsystencję: jeśli jest zbyt miękka, to znaczy że proces obróbki termicznej był prawdopodobnie zbyt długi. Zawsze jednak lepiej jeść warzywa i owoce świeże niż konserwowe.

Nie powinniśmy też zapominać o ziemniakach ? są znakomitym źródłem witaminy C, pod warunkiem, że są we właściwy sposób gotowane.

Jaki jest właściwy sposób gotowania ziemniaków?

Ziemniak obrany nie powinien być wrzucany do zimnej wody i w niej stać, bo wtedy traci witaminę C. Trzeba go wrzucać do wrzącej wody, gotować i dopiero pod koniec gotowania solić ? dzięki temu zawartość soli będzie w nim niewielka.

Oczywiście lepiej zrezygnować z chipsów czy frytek ? nie dość, że zawierają dużo tłuszczu czy soli, to jeszcze może znajdować się w nich rakotwórczy akryloamid, który powstaje w podczas niewłaściwej obróbki termicznej, głównie w wyniku procesów smażenia. Jeśli nie zmieniamy tłuszczu, na którym smażymy, to powstają też izomery trans kwasów tłuszczowych. Jeśli smażymy, to tylko krótko, najlepiej na oleju rzepakowym lub na oliwie z oliwek, koniecznie extra virgin. Oliwa z tzw. drugiego tłoczenia, kiedy wyciska się tłuszcz z miąższu oliwek, może zawierać więcej zanieczyszczeń chemicznych.

W poprzedniej piramidzie na dole znajdowały się produkty zbożowe, które zalecano jeść nawet pięć razy dziennie. Czemu zostały zdetronizowane na rzecz warzyw?

To nie jest tak, że produkty zbożowe zostały zdetronizowane, raczej bardziej zostały docenione warzywa, gdyż mają one wszystkie witaminy, składniki mineralne, a także błonnik, który np. zmniejsza ryzyko raka jelita grubego oraz polifenole ? których jest aż 3,5 tysiąca i są antyoksydantami. Nie ma żadnych wątpliwości, że warzywa i owoce zmniejszają ryzyko bardzo wielu chorób współczesnego człowieka.

Pieczywo jest bardzo dobre, szczególnie pełnoziarniste, bo to znakomite źródło węglowodanów złożonych, w tym błonnika. Białe pieczywo natomiast jest prawie zupełnie pozbawione błonnika. Poza tym węglowodany z jasnego pieczywa poprzez procesy technologiczne są łatwo przyswajalne i mogą, po przetworzeniu w organizmie, odkładać się w postaci tkanki tłuszczowej.

Czemu w takim razie białe pieczywo nie zostało w ogóle wyrzucone z piramidy, skoro jest niekorzystne?

Szkodliwy jest nadmiar białego pieczywa. Zwiększa on bowiem m.in. ryzyko otyłości, głównie z powodu niskiej zawartości błonnika oraz witaminy B1 (tiaminy).

Piramida żywienia podlega ewolucji, wraz z postępem wiedzy. Nie da się tak od razu zmienić przyzwyczajeń ludzi, zresztą nie można jednoznacznie powiedzieć, że białe pieczywo szkodzi. Szkodzi jego nadmiar.

W piramidzie pierwszy raz znalazły się zioła i przyprawy. Czy tylko dlatego, żeby zastępować nimi sól?

Nie. Z badań wynika, że chorobom współczesnego człowieka ? m.in. otyłości, miażdżycy, chorobom układu krążenia ? towarzyszy tzw. niskiego stopnia stan zapalny organizmu. W znacznej mierze powstaje on w wyniku nieprzyjaznych zdarzeń i długotrwałego stresu. Badania przeprowadzone w 52 krajach wykazały, że warunki te, wraz z wadliwym żywieniem, w 30 proc. są przyczyną przedwczesnego zgonu.

Są produkty, które mogą zwiększać ryzyko przewlekłego, niskiego stopnia stanu zapalnego i takie, które mogą je zmniejszać. Wśród tych ostatnich są właśnie m.in. zioła i przyprawy, takie jak czosnek, oregano, kurkuma, imbir, cynamon, bazylia, majeranek, papryka. Mają one silne działanie zmniejszające ryzyko przewlekłego stanu zapalnego, a więc ryzyko otyłości, miażdżycy, chorób układu krążenia i prawdopodobnie części nowotworów. Nie doceniamy przypraw, a szkoda. Musimy nauczyć się je jeść.

Wciąż za mało jeszcze wiemy o składnikach żywności. Do dziś zarejestrowano 24 tysiące substancji odżywczych, a my w naszej praktyce posługujemy się w tabelach składu wartości odżywczych około 80 składnikami.

W piramidzie widać ograniczenie ilości mięsa, na rzecz ryb?

Są już dowody na to, że jedzenie dużych ilości przetworów mięsnych, zwłaszcza z mięsa czerwonego, zwiększa ryzyko chorób serca, otyłości, oraz części nowotworów. Lepiej jeść ryby, zwłaszcza morskie, które zawierają dobre tłuszcze omega-3. Osoby, które nie mają problemów z otyłością, powinny też sięgać po orzechy ? właśnie ze względu na te dobre tłuszcze.

Pierwszy raz w piramidzie znalazła się herbata i kawa. Skąd ta zmiana? Kawa i herbata są zdrowe?

Tak, okazuje się, że herbaty zawierają polifenole: zarówno zielona, jak czarna. Również wypicie 1-3 filiżanek kawy dziennie okazuje się korzystne dla zachowania zdrowia: oczywiście dla osób, które nie mają przeciwwskazań do kawy.

Piramida z I Kongresu Żywieniowego:
Żywność i Żywienie w prewencji i leczeniu chorób. Postępy 2016 (20.01.2016)
Autorzy piramidy: prof. dr hab. med. Mirosław Jarosz, (dyrektor IŻŻ) z zespołem roboczym: dr hab. I. Traczyk, prof. IŻŻ; dr K. Stoś, prof. IŻŻ; dr W. Respondek, dr Ewa Rychlik, dr K. Wolnicka, mgr inż. M. Brajbisz, mgr R. Gajowiak, mgr. inż. M. Siuba-Strzelińska

Artykuł Zmiany w piramidzie żywienia pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Nagrody Nobla ? najwyższe naukowe odznaczenie na świecie, przyznawane za osiągnięcia w dziedzinie nauki, literatury oraz pokojowa od 1901 roku i ufundowane przez wynalazcę dynamitu ? do dziś dnia wzbudzają duże emocje. W tegorocznej edycji w dziedzinie medycyny honoru tego dostąpiło trzech naukowców: Youyou Tu, William C. Campbel oraz Satoshi Omura. Sławę przyniosły im badania nad lekami na choroby pasożytnicze.

Leki odkryte przez tegorocznych laureatów Nobla z dziedziny fizjologii i medycyny pozwoliły na skuteczną walkę z malarią oraz chorobami wywoływanymi przez pasożytnicze nicienie, jak słoniowacizna czy ślepota rzeczna ? podkreślił Komitet Noblowski. Pierwszą tegoroczną noblistką z dziedziny medycyny została pani profesor z Chin Youyou Tu, która odkryła artemizynę, lek znacząco obniżający śmiertelność wśród chorych na malarię. Drugą część nagrody zdobył zespół, który odkrył lek avermektynę: William C. Campbel ? profesor pochodzenia irlandzkiego pracujący w USA oraz Satoshi Omura ? emerytowany japoński profesor, światowej sławy ekspert w dziedzinie chemii bioorganicznej. Przyjrzyjmy się więc bliżej sylwetkom tegorocznych laureatów.

Prof. Youyou Tu

Profesor Youyou Tu skończyła w tym roku 85 lat. Jest dwunastą kobietą, która otrzymała Nagrodę Nobla, ale pierwszą pochodzącą z Chin. Za odkrycie leku przeciwmalarycznego została uprzednio nagrodzona Nagrodą Laskera. Pani profesor jest specjalistką w zakresie chemii farmaceutycznej, w latach 1951-1955 studiowała na Wydziale Farmaceutycznym Akademii Medycznej w Pekinie (obecnie Centrum Nauk o Zdrowiu Uniwersytetu Pekińskiego). Następnie pracowała zawodowo w Akademii Chińskiej Medycyny Tradycyjnej. To właśnie do osiągnięć starych przepisów medycyny chińskiej postanowiła sięgnąć Youyou Tu.

W latach 60. XX wieku prowadzone były zakrojone na światową skalę badania naukowców, poszukujących bardziej skutecznego leku na malarię, która dziesiątkowała ludność wielu krajów Afryki oraz Azji, w tym również niektórych regionów Państwa Środka. W wieku 39 lat pani profesor przebadała ponad dwa tysiące starożytnych przepisów na leki i do 1971 roku sporządziła prawie 400 ekstraktów z ponad 200 ziół, następnie testowała je na myszach. Skuteczne okazało się zioło o nazwie Artemisia annua (bylica roczna), które niegdyś stosowano w leczeniu gorączki. Pani profesor zmodyfikowała proces przygotowywania preparatu z tego zioła, zaprzestała procesu parzenia go, które niszczyło właściwości bylicy. Zamiast tego preparat zaczęto przygotowywać w ciepłej wodzie, w 1972 roku okazał się on być skuteczny nie tylko na myszach, ale w eksperymentach na małpach! Rok później Youyou Tu zsyntetyzowała leki ? otrzymała produkt o nazwie dihydroartemizyna. Od nazwy rośliny lek nazwano artemizyną. Co ciekawe, pani profesor wykazała się niemałą odwagą ? lek najpierw wypróbowała na sobie, dopiero później rozpoczęto badania na ochotnikach. Swoje wyniki badań opublikowała w 1977 roku.

Wiadomo, że Youyou Tu żyła w bardzo skromnych warunkach, obecnie pełni funkcje głównego naukowca na Akademii Medycyny Chińskiej. Jak wspomniano
? jest laureatką nagrody Laskera ? amerykańskiej nagrody naukowej w dziedzinie medycyny, uznawanej za zapowiedź Nobla. Podczas odbioru odznaczenia w 2011 roku podkreśliła, że największą nagrodą jest to, że udało się jej uratować życie wielu ludzi. Profesor Youyou jest mężatką oraz matką dwóch córek.

Prof. Satoshi Omura

Satoshi Omura jest 80-letnim emerytowanym profesorem na Uniwersytecie Kitasato. Ten japoński biochemik studiował chemię w Uniwersytecie w Tokio do 1963 roku. W 1968 otrzymał stopień doktora nauk farmaceutycznych na Uniwersytecie Tokijskim, następnie w 1970 roku ? doktora nauk chemicznych. W latach 1963-1965 pracował na Uniwersytecie Yamanashi, a od 1965 na Uniwersytecie Kitasato. Profesor Omura był zafascynowany badaniami gleby, gdzie poszukiwał substancji bioaktywnych pochodzenia mikrobiologicznego. Badania były pionierskie. Profesor opracował metody izolowania pożytecznych mikroogranizmów pochodzących z ziemi, odkrył 13 nowych rodzajów i 42 nowe gatunki bakterii. Wiele z nich potrafiło wytwarzać skuteczne substancje bakteriobójcze. Bakterie z rzędu Streptomyces zdolne były do wytwarzania leku przeciwbakteryjnego, m.in. streptomycyny. Wśród wyhodowanych prawie 50 kultur bakterii były Streptomyces avermitilis ? szczep przydatny w zwalczaniu pasożytów zwierząt domowych i hodowlanych. Satoshi Omura i jego współpracownicy wyizolowali składniki aktywne: awermektynę oraz iwermektynę ? wykorzystaną jako środek nicieniobójczy w leczeniu filariozy, onchocerkozę czy też ślepoty rzecznej.

Wśród innych substancji odkrytych pod nadzorem japońskiego profesora są: cerulenin ? inhibitor biosyntezy kwasów tłuszczowych, a więc prekursor statyn, substancja produkowana przez grzyby cearulens acremonium, a także staurosporyna ? alkaloid pochodzenia mikrobiologicznego hamujący kinazę białka C ? substancja przeciwnowotworowa, obecnie jej pochodne to leki powszechnie stosowane jako cytostatyki typu imatynib czy geftinib. Lek iwermektyna od 1987 roku jest podawany około 300 milionom ludzi rocznie. Przewiduje się, że do 2025 roku wyeliminuje on całkowicie na świecie onchocerkozę, a do 2020 roku słoniowaciznę. Odkrycie to jest więc swoją skalą porównywane z wynalezieniem penicyliny!

Profesor Satoshi Omura otrzymał liczne nagrody i wyróżnienia, m.in. niemiecki Złoty Medal Roberta Kocha, Japan Academy Prize czy Nagrodę Księcia Mahidol przyznawaną w Tajlandii. Od 1973 jest redaktorem, a w latach 2004-2013 był redaktorem naczelnym Journal of Antibiotics, wydał wiodące podręczniki o antybiotykach makrolidowych. Prywatnie Satoshi Omura jest wytrawnym golfistą, narciarzem i mecenasem sztuki japońskiej.

Prof. William C. Campbel

Profesor Campbel również ma skończone 85 lat. Jest biologiem i parazytologiem pochodzenia irlandzkiego, który wykazał się odkryciem nowej metody leczenia zakażeń wywołanych przez robaki obłe. Profesor pracował w Instytucie Badań Terapii Merck w latach 1957-1990, obecnie jest emerytowanym pracownikiem naukowym w Drew University w Madison (stan New Jersey). Profesor William jest trzecim synem irlandzkiego gospodarza, urodzonym w Hrabstwie Donegal w Irlandii. Ukończył z wyróżnieniem w dziedzinie zoologii Trinity College w Dublinie w 1952 roku. Pięć lat później obronił doktorat w Uniwersytecie w Madison. Swoje badania nad lekami przeciw zakażeniom wywoływanym przez obleńce wykonywał w Instytucie w Merck. William C. Campbel jest drugim w historii Irlandczykiem, który otrzymał nagrodę Nobla, po Erneście Waltonie, który w 1951 roku otrzymał Nobla w dziedzinie fizyki. W wolnych chwilach profesor uwielbia tenisa stołowego i spływy kajakowe.

Artykuł Leki na robaki produkt na medal pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Celtowie wierzyli, że krzew jemioły ma magiczną moc, która broni przed demonami i złymi mocami, objawiającymi się m.in. bólem głowy. Jemioła w medycynie od zarania dziejów była uzdrawiającym ?cudownym zielem?. I tak stosowana jest w lecznictwie do dzisiaj.

Wszyscy pamiętamy druida Panoramixa z przygód ?Asterixa i Obelixa?, który swoim złotym sierpem ścina jemiołę i przyrządza z niej magiczny napój. W szkole z kolei uczyliśmy się, że jemioła to półpasożytniczy krzew, który żeruje na drzewach. Stała się też symbolem Bożego Narodzenia, pod nią całują się zakochani.

Od zamierzchłych czasów wiadomo jednak, że jemioła (Viscum) jest obdarzona swoistą mocą, toteż zawsze była otoczona wielką estymą. Znały ją liczne ludy zamieszkujące Europę, Azję północną, aż po Japonię, gdzie jemioła występuje na jabłoniach, gruszach, śliwach, wiśniach, topolach, brzozach, lipach, wierzbach, a także na jodłach i sosnach oraz, niezwykle rzadko, na dębach. Jednym słowem, na najpopularniejszych drzewach, ale też, choć wyjątkowo, na tych wyjątkowych. To właśnie jemioła rosnąca na dębach była ceniona najwyżej.

Rozsiewana jest przez ptaki wróblowate, szczególnie przez jemiołuszki (Bombyctila garrulus), które żywią się jej lepkimi jagodami. Wydalane przez ptaki drobne pesteczki przylepiają się do gałęzi drzewa, wykształcają kiełek, który przebija korę gałęzi, zagłębia się i wrasta w tkankę żywiciela, czerpiąc z niego soki odżywcze.

Jemioła w wierzeniach Celtów

Celtowie (zwani przez Rzymian Gallami) w świętych gajach oddawali najwyższą cześć dębom i jemiole. Pliniusz Starszy (*23 ?79 po Chr.) podaje w swoim dziele opis obrzędów kapłanów celtyckich, zwanych druidami. Kapłani nie mają nic świętszego nad jemiołę i drzewo, na którym rośnie, jeżeli jest nim dąb. Żaden obrządek bez listowia dębowego obejść się u nich nie może, właśnie dlatego nazywają się z grecka druidami (drys [gr.] ? dąb). Jemiołę rosnącą na dębie uważano za dar niebios, gdyż niezmiernie rzadko spotyka się ją na tym drzewie.

Zbierało się ją bardzo uroczyście dnia szóstego po nowiu, gdy księżyc, nie będąc jeszcze w środku swego biegu, jest już w całej swej sile. Po przygotowaniu według obrządku ofiary i uczty pod drzewami, podprowadzane były tam dwa białe byki. Ubrany w białe szaty kapłan wstępował na drzewo, ścinał jemiołę złotym sierpem i spuszczał na białą płachtę, gdyż ? jako dar bogów ? roślina nie mogła mieć kontaktu z ludzką skórą ani z ziemią. Dopiero po dokonaniu tych magicznych obrzędów zabijano byki i składano z nich ofiarę. Gallowie byli przekonani, że napój przyrządzony z jemioły ?upładnia? zwierzęta i jest skutecznym lekiem na wszelkie trucizny.
Celtowie wierzyli, że krzew jemioły ma magiczną moc, która broni ich przed demonami i innymi złymi mocami. Symptomami charakterystycznymi działania ?złych mocy? był m.in. ból i zawroty głowy, nudności, wymioty, biegunka.

Jemioła w pradawnych wierzeniach miała wiele znaczeń. Dla Celtów była symbolem słońca i księżyca, także ? jako roślina wiecznie zielona ? życia, płodności, przetrwania w trudnych warunkach, a nawet przetrwania duszy po śmierci.

Celtowie znali pojęcie Drzewa Życia ? ir crann hadh, które to drzewo porządkowało cały ład kosmiczny. Największą cześć oddawali zatem mocarnym dębom, uważanym za wcielenie najwyższego boga.

Złota Gałąź

Roślina ta jest pewnego rodzaju domową apteką. Była nią już u Celtów, którzy traktowali ją jako panaceum na wiele schorzeń i dolegliwości. Celtowie jemiołę dębową uważali za ?wodę z dębu?, pasożyta, który wysysa odżywczy sok i niejako zapładnia drzewo, kondensując wszystkie moce w jednym miejscu. Traktowano ją jako Złotą Gałąź ? panaceum. Stanowiła jeden z najważniejszych i najcenniejszych składników apteki druidów.

Istnieje taka stara legenda. Otóż wieki temu kraj Celtów nawiedziła straszliwa zaraza. Ciała chorych pokrywały się ropiejącymi wrzodami, ludzie umierali w męczarniach. Druidzi rozpaczliwie szukali jakiegoś leku błagając bogów o pomoc i zmiłowanie. Nadszedł wieczór, ułożyli się do snu w cieniu świętych dębów i czekali na znak bogów. Wszystkim przyśnił się ten sam sen: olbrzym spowity w białą szatę trzymający w ręku laskę z owiniętym wokół niej wężem. Laską wskazywał jemiołę. Ściął ją złotym nożem mówiąc: oto wasz lek. Rano druidzi ścięli jemiołę złotymi nożami, z jej liści przygotowali wywar. Chorzy zostali uleczeni.

Współczesna apteka

Jemioła w swym składzie zawiera m.in. cholinę i jej estry, glikozydy, śluzy, żywice, cukry, kwasy organiczne (w tym witaminę C), saponiny i sole mineralne bogate w magnez, potas i wapń. Substancje te działają przeciwskurczowo, przeciwkrwotocznie, nasercowo, obniżają ciśnienie krwi i wpływają dodatnio na przemianę materii. Wyciąg z jej ziela działa także moczopędnie i uspokajająco.

Dawniej jemiołą leczono gruźlicę, koklusz, bezpłodność, stosowano ją przy objawach choroby nadciśnieniowej. Ludowa medycyna posługiwała się jemiołą także w epilepsji i histerii. Podawano ją również dzieciom cierpiącym przez pasożyty jelitowe. W wieku XIX jemioła była dość powszechnie stosowana w reumatyzmie, łamaniu w kościach, biegunkach, w formie okładów na wrzody, a także w przypadku ataków podagry.

Dzisiaj wchodzi w skład leków przeciwmiażdżycowych i obniżających ciśnienie. Wskutek zawartości acetylocholiny i choliny wyciągi z jemioły zmniejszają napięcie naczyń krwionośnych i to prawdopodobnie sprawia, że obniżają ciśnienie krwi. Stosuje się je zawsze zgodnie z zaleceniami lekarza, gdyż w wyższych dawkach jemioła jest toksyczna. Niektóre z jej związków, jak saponiny, glikozydy i substancje o działaniu narkotycznym, mogą wywołać drgawki, mdłości, majaczenia, a nawet zgon pacjenta.

Lecznicze właściwości jemioły naukowcy wykorzystali również m.in. w terapii przeciwnowotworowej oraz w walce z wirusem HIV i chorobą AIDS, przewlekłymi stanami zapalnymi oskrzeli i opłucnej, przewlekłym wirusowym zapaleniu wątroby. Terapia polega głównie na stymulowaniu układu immunologicznego pacjentów.

Ziele jemioły niechętnie oddaje w wodzie swoje substancje czynne, bardziej wartościowe od maceratów, naparów i odwarów są zatem wyciągi alkoholowe. Medycyna nie usłyszała jednak jeszcze ostatniego słowa od jemioły. Badania nad jej właściwościami wciąż trwają.

Warto jednak wspomnieć, że także współcześnie istnieją wielbiciele i czciciele jemioły. W Wielkiej Brytanii działa np. Stowarzyszenie Jemioły. W dzień przesilenia organizują spotkania, podczas których jemioła jest ścinana rytualnie.

Bibliografia:
1. Nora Chadwick ?The Druids?, Cardiff 1966
2. Nora Chadwick ?The Celt?; London 1991
3. Arthur Cotterel ?Ilustrowana encyklopedia mitów i legend świata?, Warszawa 1996
4. E. Curtis ?A History of medieval Ireland?, London 1957
5. Adam Anczyk ?Medycyna druidów. Lekarze w kulturze celtyckiej i celto-rzymskiej?; wyd. Uniwersytet Jagielloński, Kraków 2010
6. Maciej Kora ?Zielona medycyna: apiterapia, homeopatia, ziołolecznictwo. Przewodnik pacjenta?; Oficyna Wydawnicza EKO-VITAL, Warszawa 1995
7. Simona Kossak ?Opowiadania o ziołach i zwierzętach?; Wydawnictwo ALFA, Warszawa 1995

Artykuł Jemioła. Moc uzdrawiania? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.