Zalecenia Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego na 2025 rok to nie tylko aktualizacja danych. To nowa strategia mierzenia się z epidemią otyłości, lepsze wsparcie psychologiczne dla pacjentów i lepsza organizacja opieki diabetologicznej. O tym, co może realnie zmienić codzienność osób z cukrzycą, opowiada prof. Irina Kowalska

Co zmienia się w leczeniu i diagnozie cukrzycy od 2025 roku?

Rok 2025 przynosi szereg kluczowych aktualizacji w zaleceniach Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego. Nowe zalecenia PTD to efekt pracy zespołów eksperckich, oparty na najnowszych badaniach naukowych i klinicznych. Zmiany dotyczą m.in. prewencji cukrzycy typu 2, opieki psychologicznej, terapii cukrzycy typu 1, zasad leczenia nadciśnienia tętniczego oraz leczenia otyłości i zaburzeń metabolicznych.

Zacznijmy od prewencji. Jakie nowe podejście proponuje PTD w tym obszarze?

Całkowicie przebudowano rozdział poświęcony profilaktyce i opóźnianiu rozwoju cukrzycy. Oprócz zaleceń dotyczących stylu życia pojawiła się rekomendacja farmakoterapii u osób z otyłością i stanem przedcukrzycowym, jeśli zmiany behawioralne nie przynoszą oczekiwanych efektów. Wskazano trzy leki: liraglutyd, semaglutyd i tirzepatyd, które wykazały skuteczność w zapobieganiu cukrzycy typu 2. Nowe zalecenia uwzględniają także farmakoterapię otyłości u osób bez cukrzycy w kontekście redukcji ryzyka sercowo-naczyniowego.

Czy zmiany dotyczą również diagnostyki i badań przesiewowych?

Zdecydowanie tak. Kładziemy większy nacisk na wczesne wykrywanie choroby, zwłaszcza u osób z grup ryzyka. Zachęcamy do regularnych badań przesiewowych z wykorzystaniem nowoczesnych narzędzi oraz aktualnych kryteriów diagnostycznych.

W nowym dokumencie dużą uwagę poświęcono także wsparciu psychologicznemu. Co dokładnie się zmieniło?

Psycholog powinien być integralną częścią zespołu terapeutycznego w diabetologii. Już na pierwszej wizycie powinna zostać przeprowadzona ocena stanu psychicznego pacjenta, najlepiej przy udziale psychologa. Rekomendujemy użycie wystandaryzowanych narzędzi, takich jak skale czy kwestionariusze. Szczególną uwagę zwracamy na stres cukrzycowy (diabetes distress – DD), czyli przewlekłe negatywne emocje związane z cukrzycą, w tym depresję, lęk i tzw. wypalenie cukrzycowe.

Jakie nowości pojawiły się w leczeniu cukrzycy typu 1?

Zaktualizowaliśmy rekomendacje dotyczące stosowania leków nieinsulinowych, m.in. inhibitorów SGLT2 i agonistów receptora GLP-1 z innych wskazań niż obniżanie stężenia glukozy. W przypadku konieczności zastosowania leków z tych grup u pacjentów z cukrzycą typu 1 ze wskazań innych niż bezpośrednio przeciwhiperglikemiczne (wskazania kardiologiczne, nerkowe, leczenie otyłości) konieczna jest ścisła, bieżąca adaptacja insulinoterapii. Rekomendujemy także nowoczesne metody monitorowania glikemii oraz edukację. Dodatkowo zwracamy uwagę, że u części osób z cukrzycą typu 1, korzystających z nowoczesnych metod monitorowania glikemii, można dążyć do bardziej ambitnego celu terapeutycznego, jakim jest czas spędzony w wąskim zakresie terapeutycznym (time in tight range – TITR) 70–140 mg/dl. Wskazane jest wówczas uwzględnienie stopnia wyedukowania pacjenta, jego zaangażowania w leczenie, technologii, jakimi dysponuje oraz profilu psychologicznego.

Wspomniała pani o aktualizacjach w leczeniu otyłości. Na czym one polegają?

Leczenie otyłości – zarówno farmakologiczne, jak i chirurgiczne – stało się integralnym elementem terapii cukrzycy typu 2. Po raz pierwszy w zaleceniach pojawiły się także wytyczne dotyczące choroby stłuszczeniowej wątroby związanej z zaburzeniami metabolicznymi (MASLD), która często towarzyszy cukrzycy i przez lata może przebiegać bezobjawowo, prowadząc do marskości.

Choć zmienia się podejście do farmakoterapii, musimy pamiętać o wytycznych dotyczących diety. Jako element terapii behawioralnej dieta nadal stanowi fundament leczenia obu typów cukrzycy. Podtrzymujemy zalecenia zdrowej diety i aktywności fizycznej, dostosowując je do aktualnej wiedzy naukowej.

Z jakimi barierami najczęściej mierzą się dziś pacjenci z cukrzycą w Polsce?

Wciąż nierozwiązanym problemem pozostaje brak refundacji osobistych pomp insulinowych dla osób z cukrzycą typu 1 po 26. roku życia, choć mamy nadzieję na pozytywną opinię Ministerstwa Zdrowia. Pacjenci mają również ograniczony dostęp do edukatorów diabetologicznych, dietetyków i psychologów. Poprawy wymaga organizacja ambulatoryjnej opieki specjalistycznej w diabetologii oraz świadczenia szpitalnych w diabetologii. Dużym problemem jest też ciągle leczenie zespołu stopy cukrzycowej.

Które obszary diabetologii wymagają dziś najpilniejszych interwencji?

Priorytetem powinna być reorganizacja poradni diabetologicznych oraz zapewnienie pacjentom w ramach ambulatoryjnej opieki specjalistycznej dostępu do kompleksowego zespołu terapeutycznego. Bardzo potrzebujemy porad edukacyjnych, dietetycznych, psychologicznych. Konieczna jest także adekwatna wycena specjalistycznych świadczeń szpitalnych w diabetologii. W przypadku powikłań, takich jak zespół stopy cukrzycowej, potrzebujemy dalszego rozwoju wyspecjalizowanych ośrodków. Obiecujące doświadczenia z programu pilotażowego w szpitalu w Szamotułach doprowadziły do rozszerzenia programu na kolejne 6 placówek, co bardzo doceniamy, ale nadal nie obejmuje on całego kraju i jest to pilotaż.

Jak wyglądałaby idealna opieka, gdyby system działał bez barier?

W idealnym modelu pacjent ma dostęp do pełnego zespołu terapeutycznego: diabetologa, edukatora, dietetyka i psychologa. Niezwykle ważne jest także umożliwienie pacjentom korzystania z nowoczesnych leków i technologii zgodnie z rzeczywistymi potrzebami klinicznymi, bez barier refundacyjnych.

Gdyby miała pani wskazać jedną zmianę, która realnie poprawiłaby jakość życia pacjentów, co by to było?

Nie potrafię wskazać jednej. Kluczowe są dobra organizacja opieki diabetologicznej, edukacja i wsparcie psychologiczne, ponieważ cukrzyca to choroba na całe życie, towarzysząca pacjentowi 24 godziny na dobę. Równie istotna jest profilaktyka cukrzycy typu 2, w szczególności poprzez skuteczne przeciwdziałanie otyłości.

W jakim kierunku, według pani, zmierza leczenie cukrzycy w perspektywie najbliższej dekady?

W przypadku cukrzycy typu 1 celem jest prewencja. Dziś potrafimy już zidentyfikować osoby z grupy ryzyka, ale nie potrafimy jeszcze skutecznie zapobiegać chorobie. Leczenie staje się jednak coraz bardziej zaawansowane. Coraz bliżej nam do momentu, w którym sztuczna trzustka stanie się codziennością. Już dziś stosujemy hybrydowe pompy insulinowe. Pełna automatyzacja to kwestia czasu.

W cukrzycy typu 2 naszym głównym przeciwnikiem pozostaje epidemia otyłości: 80–90 procent przypadków tej choroby ma z nią bezpośredni związek. Według badania WOBASZ II (2013–2014 rok) odsetek osób z cukrzycą w Polsce wynosił 8–9 proc. Natomiast w badaniu Białystok Plus opublikowanym w 2023 roku – jest to już niemal 14 proc. Prognozy są jednoznaczne: liczba pacjentów z cukrzycą w Polsce będzie rosnąć. Dlatego tegoroczne zalecenia to nie tylko nowelizacja wytycznych. To apel o działanie.

Prof. dr hab. n. med. Irina Kowalska, kierownik Kliniki Chorób Wewnętrznych i Metabolicznych Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku, prezes Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego

Rozmawiała: Ewa Wojciechowska

Artykuł Tegoroczne zalecenia PTD: apel o działanie pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Zjazd PTD odbędzie się w maju, w formule hybrydowej, tzn. wykładowcy będą w specjalnie przygotowanym studiu w Warszawie, podczas gdy uczestnicy będą brali udział w zjeździe zdalnie. Bardzo interesująco zapowiada się m.in sesja konsultanta krajowego ? prof. Krzysztof Strojek wraz z prof. Zbigniewem Gaciongiem i prof. Maciejem Małeckim będą podsumowywali leczenie cukrzycy i COVID-19, mówili o wnioskach płynących z tej pandemii, a także o lekach przyszłości ? mówi prof. Leszek Czupryniak, kierownik Kliniki Diabetologii i Chorób Wewnętrznych WUM, przewodniczący Komitetu Organizacyjnego XXII Zjazdu PTD.

XXII Zjazd Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego odbywa się w 100 lat po odkryciu insuliny. Jakie będą jego najważniejsze wydarzenia?

Mieliśmy bardzo ambitne plany, wydawało się, że zjazd będzie mógł odbyć się w formule stacjonarnej. Ponieważ odbywa się on w stulecie okrycia insuliny, planowaliśmy dużą imprezę towarzyszącą, włącznie z koncertem charytatywnym w Filharmonii Narodowej lub Teatrze Wielkim, podczas którego mieli występować artyści chorzy na cukrzycę, wykonując utwory kompozytorów, którzy chorowali na cukrzycę. Chcieliśmy na tę uroczystość zaprosić nie tylko diabetologów, ale także wielu gości, m.in. Prezydenta, Premiera, Ministra Zdrowia, rząd, koncert miał być pokazany w telewizji, by w ten sposób uczcić 100-lecie odkrycia insuliny. Niestety, z powodu pandemii musieliśmy z tych planów całkowicie zrezygnować. Zjazd PTD odbędzie się w maju, jednak w formule hybrydowej, tzn. wykładowcy będą w specjalnie przygotowanym studiu w Warszawie, podczas gdy uczestnicy będą brali udział w zjeździe zdalnie.

Bardzo żałujemy, ponieważ 100-lecie odkrycia insuliny to wyjątkowe wydarzenie, a zdarza się tylko raz… Wyciąg z trzustki pozwalający na leczenie cukrzycy został wyizolowany w drugiej połowie 1921 roku, a w styczniu 1922 roku otrzymał ją pierwszy pacjent, 14-letni Leonard Thompson. Z powodu pandemii główne obchody tego wydarzenia postanowiliśmy przenieść na przyszły rok, na zjazd PTD, który odbędzie się w Gdańsku. Wszyscy mamy nadzieję, że uda się już go zorganizować w normalnej formule.

Czy podczas wirtualnego tegorocznego zjazdu uda się zaakcentować stulecie odkrycia insuliny?

W trakcie całego zjazdu będziemy pokazywali dwuczęściowy film fabularny nakręcony przez Kanadyjczyków na temat odkrycia insuliny. Pewną niespodzianką będzie udział w sesji gości honorowych, samego Sir Fredericka G. Bantinga, głównego odkrywcy insuliny ? nowoczesne technologie umożliwiają nam realizację takich wydarzeń. Opowie on nam, dlaczego to jemu, a nie nikomu innemu udało się odkryć insulinę. W tej samej sesji przedstawimy też reportaż z miasta London w Kanadzie, a dokładnie z domu, w którym 30 października 1920 roku w nocy Bantingowi przyszła do głowy myśl, jak wyizolować z trzustki substancję obniżającą stężenie glukozy we krwi. Teraz dom ten jest znany jako Banting House, mieści się w nim muzeum Bantinga, a oprowadzi nas po nim jego wieloletni dyrektor, Grant Maltman. Będziemy też mówić o miejscu Polski w całym procesie wprowadzania insuliny do medycyny ? Polska była bowiem trzecim krajem, który zaczął produkować insulinę ? już w 1923 roku, w Państwowym Zakładzie Higieny w Warszawie. Pierwsza fiolka insuliny dotarła 1922 roku do Wrocławia. Otrzymał ją profesor Oskar von Minkowski, lekarz o polsko-litewsko-żydowskich korzeniach. To on jeszcze w latach 80. XIX wieku umiejscowił przyczynę cukrzycy w trzustce. Dowiódł, że usunięcie trzustki u psów wywołuje cukrzycę. Poszukiwał leku na cukrzycę, miał nadzieję, że będzie jego ojcem.

Oprócz uczczenia 100-lecia odkrycia insuliny, jakie będą najważniejsze sesje tegorocznego zjazdu?

Bardzo ciekawie zapowiadają się wykłady gości zagranicznych: będą nimi m.in. prof. Pratik Choudhary z Leicester w Wielkiej Brytanii ? czołowy badacz w zakresie zastosowania terapii pompowej, systemów ciągłego monitorowania glikemii i hipoglikemii. Temat nowych technologii będzie też omawiany przez dwóch innych gości: prof. Ohada Cohena z Izraela oraz prof. Gorana Petrovskiego z Macedonii, obecnie pracującego w Katarze. O diabetologii wieku rozwojowego będzie opowiadał jeden z jej liderów ? prof. Marian Rewers pochodzący z Poznania, a pracujący od wielu lat w Denver w Kolorado. O cukrzycy typu 2 z punktu widzenia problemu wczesnej intensyfikacji leczenia będzie mówił prof. Kamlesh Khunti z Wielkiej Brytanii.

Bardzo interesująco zapowiada się sesja konsultanta krajowego ? prof. Krzysztof Strojek wraz z prof. Zbigniewem Gaciongiem i prof. Maciejem Małeckim będą podsumowywali leczenie cukrzycy i COVID-19, mówili o wnioskach płynących z tej pandemii, a także o lekach przyszłości.

Ciekawie zapowiada się też sesja prowadzona przez prof. Janusza Gumprechta na temat kontrowersji w diabetologii poświęcona zrozumieniu obecnej roli kwasu moczowego jako czynnika ryzyka sercowo-naczyniowego. Po raz pierwszy odbędzie się sesja na temat diagnostyki laboratoryjnej, ponieważ od tego roku wprowadziliśmy nową zasadę rozpoznawania cukrzycy przy użyciu hemoglobiny glikowanej. Do tej pory parametr HbA_1c był używany do oceny wyrównania cukrzycy, jednak w wielu krajach był też wykorzystywany także do diagnozowania cukrzycy.

Wiele wykładów podczas zjazdu będzie poświęconych cukrzycy typu 1. Będą też sesje poświęcone powikłaniom, takim jak stopa cukrzycowa, powikłania kardiologiczne, nefrologiczne. Odbędzie się także sesja szkoły pompowej PTD. Ciekawie zapowiada się sesja laureatów nagród PTD: zapraszamy na nią osoby, które otrzymały nagrody w poprzednich latach; opowiadają, jak obecnie rozwija się ich działalność naukowa. Zjazd zakończy sesja, którą poprowadzi pani prezes prof. Dorota Zozulińska-Ziółkiewicz, na temat perspektyw w diabetologii. Będziemy mówić m.in. o sztucznej inteligencji, big data, czyli o możliwościach, jakie dają analizy dużej ilości danych gromadzonych w systemach.

Oczywiście odbędzie się też szereg sesji przemysłu medycznego: zarówno firm farmaceutycznych, jak i oferujących nowoczesny sprzęt, taki jak pompy insulinowe, systemy monitorowania glikemii.

To bardzo szczególne, że ten wyjątkowy zjazd w 100-lecie odkrycia insuliny odbędzie się w formule online.

Niestety, cały świat w podobny sposób obchodzi tę rocznicę. Uniwersytet w Toronto, gdzie odkryto insulinę, również organizuje szereg konferencji w formule online. Także zjazdy europejski i amerykański odbędą się w takiej formule, a odbywający się co dwa lata kongres Międzynarodowej Federacji Diabetologicznej, który miał odbyć się w grudniu w Bangkoku, na razie został odwołany.

Uczcimy 100-lecie odkrycia insuliny, na ile pozwalają nam okoliczności. Nie uda nam się niestety nadać tej rocznicy bardziej powszechnego rozgłosu, chociaż postaramy się poprzez media dotrzeć do jak największej części społeczeństwa. Planowaliśmy huczne obchody, miały one być nie tylko okazją do uczczenia tej rocznicy, ale też do przekonania osób spoza branży diabetologicznej: polityków, mediów, społeczeństwa, do tego, jak ważna jest insulina i optymalne leczenie cukrzycy. Cóż, będziemy zatem w przyszłym roku obchodzić już ? jesteśmy o tym przekonani ? w normalnym trybie stulecie pierwszego zastosowania insuliny w terapii cukrzycy, a zapewne w 2023 roku wykorzystamy stulecie Nagrody Nobla, którą przyznano za odkrycie insuliny, do kontynuacji naszych celebracji.

Rozmawiała: Katarzyna Pinkosz

DO ZOBACZENIA!

Pandemia COVID-19 wpłynęła na życie prywatne i zawodowe. Zjazdy i konferencje, które były nie tylko źródłem wiedzy, ale też okazją do spotkań i rozmów w kuluarach, przeniosły się do wirtualnej rzeczywistości. To, co kiedyś wydawało się niemożliwe, stało się naszą codziennością?XXII Zjazd Naukowy Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego jest zaplanowany w formule online, tak jak w ubiegłym roku, ale wszyscy mamy nadzieję, że wkrótce znów będziemy mogli organizować stacjonarne zjazdy, konferencje i spotkania.

Artykuł Prof. Leszek Czupryniak: Zjazd PTD w 100-lecie odkrycia insuliny pochodzi z serwisu Świat Lekarza.