– Nasz model diagnostyki przedobjawowej i wczesnoobjawowej możemy pokazywać kolegom z innych krajów. Jesteśmy przez nich proszeni, żebyśmy podzielili się swoimi doświadczeniami w tym zakresie – cieszy się dr hab. n. med. Jolanta Sykut-Cegielska, profesor Instytutu Matki i Dziecka w Warszawie, konsultant krajowy w dziedzinie pediatrii metabolicznej, Kierownik Kliniki Wrodzonych Wad Metabolizmu i Pediatrii IMiD

NAGRODA ZAUFANIA ZŁOTY OTIS 2024 ZA WKŁAD W LECZENIE I POPRAWĘ JAKOŚCI ŻYCIA PACJENTÓW Z CHOROBAMI RZADKIMI, W SZCZEGÓLNOŚCI DZIAŁANIA NA RZECZ POSZERZENIA KATALOGU SKRININGU NOWORODKÓW POD KĄTEM WYKRYWANIA CHORÓB RZADKICH ORAZ WYSIŁKÓW NA RZECZ WPROWADZENIA PODAŃ DOMOWYCH I OPIEKI DOMOWEJ DLA PACJENTÓW Z CHOROBAMI RZADKIMI

O chorobach rzadkich mówimy za rzadko?

Na pewno tak, dlatego że choroby rzadkie mają swoją specyfikę diagnostyczną, terapeutyczną, psychospołeczną i organizacyjno-prawną. Wciąż za mało jest wiedzy o nich w różnych środowiskach – nie tylko wśród lekarzy, ale również w społeczeństwie. Brakuje świadomości, że takie choroby w ogóle istnieją. Pacjenci z chorobami rzadkimi niestety często trafiają w ramy sztywnych zasad organizacyjnych, prawnych i regulacyjnych, bo ich problemy są inne niż problemy występujące w powszechnych chorobach.

Związała pani swoje życie zawodowe z rzadkimi wrodzonymi chorobami metabolicznymi. Jak ważne w celu ich wykrycia są wczesne badania przesiewowe, czyli skriningu noworodków?

Wczesne rozpoznanie jest absolutnie kluczowe. Wrodzone wady metabolizmu – z ang. inborn errors of metabolism – to w większości choroby postępujące, trudno wykrywalne. Ich manifestacja kliniczna często jest niebywale różnorodna. A brak wiedzy o nich wśród lekarzy powoduje, że wrodzone choroby metaboliczne są zbyt późno rozpoznawane, a późne rozpoznanie wiąże się zwykle z późnym wdrożeniem leczenia i w następstwie gorszym rokowaniem.
Skrining noworodków to program badań przesiewowych wykonywanych u wszystkich nowo narodzonych dzieci. Aktualnie w Polsce przeprowadzane są badania w kierunku 30 różnych chorób – wśród nich aż 26 to wrodzone wady metabolizmu. Dzięki badaniom przesiewowym noworodków ewentualną chorobę można wcześnie zidentyfikować, a więc wcześnie zacząć dziecko leczyć, zanim ujawnią się u niego objawy kliniczne. Istnieją dowody naukowe na to, że tak wcześnie wdrożone leczenie poprawia rokowanie. Skrining noworodkowy przede wszystkim ratuje dzieciom życie. Dzięki niemu nie dochodzi do rozwinięcia się ciężkich objawów oraz powikłań, które często są nieodwracalne, dlatego uprawnione wydaje się stwierdzenie, że badania przesiewowe noworodków zmieniły oblicze medycyny.

Jak było, zanim je wprowadzono?

Rozpoznawaliśmy chorobę i wdrażaliśmy leczenie, gdy pacjenci mieli już objawy, a nierzadko również powikłania głównie ze strony ośrodkowego układu nerwowego. W takiej sytuacji leczenie pomaga, ale nie jest optymalne. Wcześniej nasze działania były bardziej „naprawcze”, natomiast badania przesiewowe noworodków są działaniem prewencyjnym. Dziecko może być chore, choć nie musi – skrining na etapie bezobjawowym pozwala to ustalić. Warto podkreślić, że badania przesiewowe noworodków to nie jest tylko kwestia wykonania badań laboratoryjnych; wynik trzeba następnie zweryfikować w badaniach bardziej specjalistycznych, jednak to badania przesiewowe są pierwsze. Bywa, że pacjent jest jeszcze w procesie diagnostycznym, ale wdrażamy już u niego leczenie, bo wiemy, że to może mu pomóc.

Zdarza się, że na następnym etapie badań wykryta w przesiewie choroba jednak się nie potwierdza?

Rzadko, ale się zdarza, bo metody wykorzystywane w skriningu noworodkowym są bardzo czułe, więc badania weryfikacyjne mogą wykluczyć chorobę wykrytą na etapie badań przesiewowych, ponieważ dane odchylenie laboratoryjne może być biomarkerem wrodzonej wady metabolizmu, ale też być wtórne do np. stosowanej diety, choroby matki czy dysfunkcji narządowej bez podłoża metabolicznego.

A jeśli wynik się potwierdzi?

Wówczas opiekę nad dzieckiem obejmuje lekarz specjalista pediatrii metabolicznej albo lekarz, który ma doświadczenie w opiece nad pacjentami z tymi chorobami. Lekarz ten współpracuje z dietetykiem, bo w większości wrodzonych chorób metabolicznych specjalna dieta jest leczeniem z wyboru. Opieka nad pacjentem wykrytym w przesiewie noworodkowym powinna być wielospecjalistyczna i holistyczna. Dodatkowo w Polsce – co nie w każdym kraju ma miejsce – możemy obserwować przebieg choroby i postępy leczenia u pacjentów zidentyfikowanych w skriningu noworodkowym co najmniej do końca pierwszego roku życia, bo takie monitorowanie jest refundowane ze środków Ministerstwa Zdrowia w ramach badania przesiewowego. Mówimy dlatego o tzw. rozszerzonym przesiewie noworodkowym (eNBS– expanded newborn screening), który jest rekomendowany w krajach europejskich.

Program spełnił pani oczekiwania?

Tak. Realizujemy go już w Polsce od lat 60., a od 10 lat prowadzony jest eNBS. Na początku to były pilotaże, później badania przesiewowe noworodków objęły całą populację noworodków w kraju. Nasz model diagnostyki przedobjawowej i wczesnoobjawowej możemy pokazywać kolegom z innych krajów. Jesteśmy przez nich proszeni, żebyśmy podzielili się swoimi doświadczeniami w tym zakresie. Ostatnio na zaproszenie europejskiej organizacji pacjentów z chorobami rzadkimi EURORDIS (European Organisation for Rare Diseases – przyp. red.) miałam okazję opowiedzieć, w jaki sposób funkcjonuje nasz program badań przesiewowych noworodków. Cieszę się, że dzięki nowym technologiom diagnostycznym, a także terapeutycznym możemy wykrywać coraz więcej chorób, choć to pociąga za sobą sporo wyzwań. Należą do nich m.in. wykrywanie ciężkich vs. łagodnych postaci wrodzonych wad metabolizmu, przypadków też nieuleczalnych, o niepewnym fenotypie klinicznym czy o późnym ujawnieniu się objawów. Rozwój badań przesiewowych noworodków w kierunku wrodzonych wad metabolizmu wymaga podejmowania racjonalnych decyzji z uwzględnieniem zachowania równowagi pomiędzy ewidentną korzyścią dla pacjenta z uzyskania przedobjawowego rozpoznania a niepożądaną medykalizacją.

Konsekwentnie działa pani również na rzecz podań domowych i opieki domowej w chorobach rzadkich.

Jeśli chodzi o leczenie w warunkach domowych, dotyczy to zarówno dzieci, jak i dorosłych. Oczywiście wypowiadam się na temat wrodzonych wad metabolizmu, które w większości dotyczą dzieci, ale również dorosłych, u których coraz częściej te choroby rozpoznajemy. Poza tym nasi mali pacjenci są coraz lepiej leczeni, dożywają dorosłego wieku. Gdy więc mówimy o przesunięciu opieki szpitalnej na rzecz opieki domowej, to powinniśmy najpierw pomyśleć o pacjentach dorosłych, bo są to pacjenci zazwyczaj dłużej przez nas obserwowani. Lekarz prowadzący dorosłego pacjenta lepiej zna przebieg jego terapii i ewentualne objawy niepożądane stosowanego leczenia itp.
Dorośli pacjenci chcą pracować, realizować się w życiu społecznym, co staje się bardzo trudne, gdy muszą często (np. w przypadku lizosomalnych chorób spichrzeniowych co 7 lub 14 dni do końca życia) odwiedzać szpital. Na szczęście mamy coraz więcej terapii, które można potencjalnie stosować w warunkach domowych, o ile spełnione będą warunki bezpiecznych podań leków realizowanych przez profesjonalny personel, a także pod warunkiem, że pacjent sobie tego życzy, bo nie wszyscy chcą.

Z jakiego powodu?

Niektórzy mają takie poczucie, że będąc w szpitalu, otrzymają lepszą opiekę. Podania domowe leków w chorobach rzadkich są jednak w różnych krajach realizowane z dobrym efektem. Oczywiście takie podania oraz opiekę trzeba dobrze zorganizować. Nie ulega jednak wątpliwości, że dla pacjenta jest to bardziej elastyczne postępowanie terapeutyczne, dzięki któremu przestaje czuć się bardzo chorym człowiekiem. Opieka domowa odciąża też rodziny pacjentów, a także szpitale. Korzystają na tym wszyscy, tylko trzeba to realizować bardzo rozsądnie i w przemyślany sposób.

Artykuł Badania przesiewowe noworodków zmieniły oblicze medycyny pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Od wieków wiele roślin jest uznawanych za produkty lecznicze. Czy słusznie? Weryfikuje to prof. dr hab. n. farm. Sebastian Granica i kierowany przez niego MicrobiotaLab na Warszawskim Uniwersytecie Medycznym

NAGRODA ZAUFANIA ZŁOTY OTIS 2024 ZA BADANIE WPŁYWU ZWIĄZKÓW NATURALNYCH NA MIKROBIOTĘ

„Wiemy, że niektóre substancje działają korzystnie, ale wciąż nie rozumiemy dlaczego” – napisał pan w jednym z artykułów. Czy badania prowadzone przez MicrobiotaLab zbliżają nas do zrozumienia tych mechanizmów?

Badamy ekstrakty roślinne i związki pochodzenia naturalnego, które są od wieków tradycyjnie stosowane w leczeniu różnych schorzeń, i weryfikujemy, czy dana substancja rzeczywiście działa i dlaczego tak się dzieje. Dobieramy odpowiednie modele i wykorzystujemy metody komórkowe, dzięki czemu możemy wykazać, czy związki zawarte np. w korze dębu są w stanie zmniejszyć stan zapalny i zahamować odpowiedź zapalną komórek układu odpornościowego.

Jakie związki roślinne udało się już „prześwietlić”?

Jesteśmy jednym z nielicznych ośrodków na świecie, który w swoich badaniach udowodnił, że garbniki zawarte w substancjach roślinnych stosowanych doustnie, np. ekstraktach ziela krwawnicy pospolitej, są metabolizowane przez mikroflorę jelitową do niskocząsteczkowych związków zwanych urolitynami. Badania te zostały zapoczątkowane przez prof. Jakuba Piwowarskiego i są kontynuowane wspólnie w ramach działalności MicrobiotaLab. Później nasze badania skupiły się na właściwościach przeciwzapalnych tych związków. Z garbnikami jest bowiem problem, że nie wchłaniają się z przewodu pokarmowego. Tymczasem urolityny, jako związki o mniejszej masie cząsteczkowej, trafiają do krwioobiegu. Wykazaliśmy, że jeden z tych związków, urolityna A, charakteryzuje się dużą aktywnością przeciwzapalną i stosowany doustnie może działać jak lek hamujący stan zapalny.

Takie odkrycia muszą chyba interesować branżę kosmetyczną czy farmaceutyczną, które coraz chętniej sięgają po substancje pochodzenia naturalnego.

Urolityna A budzi duże zainteresowanie, ponieważ można ją stosować także zewnętrznie, do łagodzenia i leczenia stanów zapalnych skóry. Jak pokazały nasze badania, posiada ona silne właściwości porównywalne do powszechnie stosowanego sterydu, czyli hydrokortyzonu. Dodatkowo urolityna A pozytywnie wpływa na liczebność i bioróżnorodność mikrobioty skóry u osób zdrowych. Te odkrycia zaowocowały patentem, który jest w fazie oceniania przez urzędy patentowe w Polsce, Europie i Stanach Zjednoczonych. Już teraz pojawiają się firmy zewnętrzne, które chciałby zastosować urolitynę A w kosmetykach – prewencyjnie przy stanach zapalnych skóry – oraz w lekach, maściach czy kremach zalecanych zwłaszcza przy atopowym zapaleniu skóry. W odróżnieniu od preparatów ze sterydami nie wykazywałyby działań niepożądanych, ponieważ urolityna A ma inny mechanizm działania i nie powoduje skutków ubocznych.

Dlaczego zainteresował się pan taką dziedziną nauki?

Trudne pytanie. Zawsze chciałem zajmować się leczeniem, ale nie jako lekarz, gdyż bardziej interesowała mnie dyscyplina związana z chemią. Dlatego wybrałem studia farmaceutyczne na Warszawskim Uniwersytecie Medycznym. Brałem wtedy udział w pracach koła naukowego w Katedrze Farmakognozji i Molekularnych Podstaw Fitoterapii, dziś noszącej nazwę Katedry i Zakładu Biologii Farmaceutycznej, którą mam przyjemność kierować, bo już na studiach doszedłem do wniosku, że chcę tu zostać. Ta praca daje bardzo szerokie możliwości badawcze – od analizy składu chemicznego różnych substancji naturalnych po badania ich aktywności biologicznej, na metabolizmie kończąc. W naszym MicrobiotaLab nie sposób się nudzić.

Jakie plany na przyszłość?

Badamy obecnie dwa kluczowe aspekty. Pierwszy to wpływ związków pochodzenia naturalnego na barierę jelitową, kluczową w patogenezie wielu schorzeń o podłożu zapalnym, takich jak choroba Leśniowskiego-Crohna czy nieswoiste zapalenie jelit. Szczelność tej bariery ma również wpływ na rozwój chorób o podłożu psychicznym: zaburzeń lękowych, depresji czy schizofrenii. Sprawdzamy, czy stosowanie substancji roślinnych może stabilizować barierę jelitową. Chcemy też przyjrzeć się, jak takie związki działają na barierę krew-mózg, zabezpieczającą układ nerwowy przed szkodliwymi czynnikami. Dlatego do Narodowego Centrum Nauki złożyliśmy projekt dotyczący wyjaśnienia działania ekstraktu z kwiatów lawendy.

Rozmawiał: Rafał Natorski

Artykuł Siły natury w trosce o mikrobiotę pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Piotr Kagankiewicz od ośmiu lat piastuje stanowisko dyrektora Szpitala Powiatowego w Radomsku. W tym okresie placówka każdy rok kończy z zyskiem, nie ma też problemów z zapewnieniem obsady lekarskiej czy pielęgniarskiej

NAGRODA ZAUFANIA ZŁOTY OTIS 2024 ZA OSIĄGNIĘCIA W ZARZĄDZANIU PLACÓWKĄ OCHRONY ZDROWIA

Zarządzanie szpitalem w polskich realiach to wielkie wyzwanie, panu udało się jednak jemu sprostać. Proszę zdradzić receptę na sukces.

Podstawową kwestią jest dobra współpraca trzech ogniw: dyrektora, załogi oraz organu założycielskiego. Jeśli jedno z nich zawiedzie, szanse na sukces są niewielkie. Słaby dyrektor, nieakceptujący go podwładni, brak współdziałania z organem założycielskim, czyli w naszym wypadku powiatem radomszczańskim, nie przyniosą dobrych efektów. Wszyscy muszą patrzeć w jednym kierunku. Ważne jest też budowanie świadomości załogi, że każdą złotówkę trzeba wypracować. Chyba się udaje, skoro nasz szpital od lat generuje zyski.

Co jest w naszym kraju zjawiskiem dość niecodziennym…

I – co warto podkreślić – zyski rosną. Właśnie podpisałem z załogą dwuletni program pilotażowy, w ramach którego 20 proc. zysku będzie rozdysponowane jako nagroda roczna dla pracowników. Oczywiście w podziale pieniędzy będą uczestniczyły tylko te jednostki organizacyjne szpitala, których bilans finansowy jest dodatni. Oddziały generujące straty muszą się bardziej postarać. Chcemy nagradzać dobrze pracujących, ale też wskazywać, kto jest na utrzymaniu innych.

Z czego jest pan najbardziej dumny?

Papierkiem lakmusowym naszego sukcesu jest wzrost kontraktu, w ciągu ośmiu lat czterokrotny, z 60 mln do blisko 240 mln zł. To najbardziej wymierny obraz tego, co się u nas dzieje. I jest to nie tylko efekt inflacji czy podwyżek, ale przede wszystkim znaczącego wzrostu świadczeń, które oferujemy pacjentom. Dysponujemy już pełną kardiologią, jesteśmy w Krajowej Sieci Kardiologicznej, wykonujemy ablację serca, wszczepiamy rozruszniki, przeprowadzamy zabiegi z zakresu elektrokardiologii. Gdy obejmowałem stanowisko dyrektora, pracowano od godziny 8 do 13 na trzech salach operacyjnych. Dziś jest ich sześć i wszystkie są zajęte niemal do rana do wieczora. Mamy szeroki wachlarz zabiegów onkologicznych, ginekologicznych, urologicznych czy laryngologicznych.

Doposażona została diagnostyka obrazowa, każdy oddział posiada własny aparat USG, właśnie wymieniamy tomograf. Cieszę się również z przywrócenia zespołów wyjazdowych ratownictwa medycznego. Obecnie posiadamy siedem własnych zespołów.

Powszechną bolączką polskich szpitali jest niedobór kadry, zarówno lekarskiej, jak i pielęgniarskiej. W tej kwestii także macie się czym pochwalić.

Udało nam się zbudować stabilny zespół. Radzimy sobie z obsadą lekarską na wszystkich oddziałach. Jako jedni z pierwszych, jeszcze przed pandemią, nastawialiśmy się na szeroką współpracę z personelem medycznym z zagranicy. Obecnie pracuje u nas 18 lekarzy z Ukrainy i Białorusi, a także ok. 40 pielęgniarek zza wschodniej granicy. Zarówno dyrekcja, jak i pacjenci są z nich bardzo zadowoleni.

Jakie plany na przyszłość?

Zarządzam stosunkowo nowym szpitalem, który został otwarty w 2011 r. Jednak już okazuje się zbyt mały w stosunku do potrzeb. Myślimy o nowym obiekcie, który usprawniłby pracę placówki. Chcielibyśmy wyprowadzić z głównego budynku ambulatoryjną opiekę specjalistyczną, a także laboratorium, ponieważ przeprowadzamy dużo badań osób z zewnątrz. W zwolnionych pomieszczeniach szpitala głównego zlokalizowalibyśmy jakiś odział związany z całodobową hospitalizacją lub rehabilitacją. W dalszym ciągu chcemy unowocześniać naszą bazę sprzętową, m.in. kupujemy aparat do rezonansu magnetycznego i to z własnych środków, bo dzięki właściwej polityce finansowej możemy sobie na to pozwolić.

Inwestujemy też w infrastrukturę. Ogłosiliśmy przetarg na farmę fotowoltaiczną o mocy 630 kW. Z programu unijnego „Sprawiedliwa transformacja” chcielibyśmy rozbudować ją o kolejne 500 kW, a także stworzyć magazyn energii. Jeśli uda się zrealizować te plany, będziemy mieć największą instalację fotowoltaiczną w polskich szpitalach.

Przed objęciem stanowiska dyrektora Szpitala Powiatowego w Radomsku był pan starostą powiatu tomaszowskiego. Więcej satysfakcji zapewnia zarządzania szpitalem czy powiatem?

Chyba jednak szpitalem, bo tutaj efekty pracy są bardziej wymierne, weryfikowalne liczbami: zyskiem, kwotą kontraktu czy liczbą pacjentów. Choć jako staroście tomaszowskiemu tematy ochrony zdrowia też były mi bliskie. Musieliśmy pomóc szpitalowi w Tomaszowie Mazowieckim, który znajdował się w fatalnej kondycji. Skutecznie przeprowadziłem przekształcenie tej placówki w spółkę prawa handlowego. Dziś jego sytuacja jest bardzo dobra, co też uznaję za swój sukces.

Rozmawiał: Rafał Natorski

Artykuł Szpital Powiatowy w Radomsku. A zyski rosną… pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa z prof. dr hab. n. med. Mileną Dąbrowską, kierownikiem Zakładu Diagnostyki Hematologicznej Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku

NAGRODA ZAUFANIA ZŁOTY OTIS 2024 W KATEGORII OSIĄGNIĘCIA W DIAGNOSTYCE LABORATORYJNEJ W ROKU 2023

Jakie wydarzenia w diagnostyce laboratoryjnej były według pani w ubiegłym roku najważniejsze?

Z punktu widzenia naszej grupy zawodowej bardzo ważne było wejście w życie długo wyczekiwanej ustawy o medycynie laboratoryjnej. Zastąpiła ona obowiązującą od ponad 20 lat ustawę o diagnostyce laboratoryjnej, wprowadzając nowe regulacje m.in. w zakresie zasad i warunków wykonywania zawodu diagnosty laboratoryjnego, nadzoru i kontroli nad medycznymi laboratoriami diagnostycznymi, a także badań w miejscu opieki nad pacjentem (POCT), obowiązków kierownika laboratorium, dostępu do zawodu diagnosty laboratoryjnego czy dofinansowania kształcenia specjalizacyjnego. Wystosowaliśmy również szereg uwag do projektu rozporządzenia ministra zdrowia w sprawie wymagań, jakim powinno odpowiadać medyczne laboratorium diagnostyczne i jakie kwalifikacje powinien posiadać personel laboratoryjny. Zależy nam, aby powstające regulacje prawne były gwarantem doboru kompetentnej kadry laboratoryjnej oraz nadzoru nad właściwą jakością świadczonych przez nią usług.

W diagnostyce laboratoryjnej nastąpił znaczący postęp?

Na pewno ubiegły rok to kolejny etap doskonalenia technologii pomiarowych oraz metod analitycznych, które stają się coraz bardziej precyzyjne, czułe, swoiste, szybkie i szeroko dostępne. Codzienną kontrolę glikemii u osób cierpiących na cukrzycę rewolucjonizują sensory do pomiaru stężenia glukozy, pojawiają się też mobilne urządzenia do szybkiej i taniej identyfikacji drobnoustrojów, a plany rutynowego wykonywania sekwencjonowania nowej generacji zapowiadają przełom, który w wielu przypadkach zmieni rokowania pacjentów i organizację leczenia. Z kolei odkrycie w 2023 roku nowego genu (ATRIP), którego mutacje powodują wysokie ryzyko raka piersi, stwarza możliwość zastosowania prostego i taniego testu wykrywającego tę niebezpieczną mutację. Na pewno najbardziej spektakularne innowacje w medycynie laboratoryjnej widoczne są głównie w obszarze badań genetycznych oraz nowatorskich testów diagnostycznych.

Co uważa pani za swoje największe osiągnięcie w 2023 roku?

Razem z zespołem w „Journal of Clinical Medicine” opublikowaliśmy pracę, w której m.in. wykazaliśmy użyteczność testów tromboelastometrycznych w wykrywaniu nadkrzepliwości u pacjentów z COVID-19. Natomiast w pracy opublikowanej w „Advances in Medical Sciences” udowodniliśmy, że małopłytkowość u chorych z wczesnym stadium pierwotnego zapalenia dróg żółciowych zmniejsza czułość tromboelastometrii rotacyjnej w wykrywaniu nadkrzepliwości generowanej zwiększoną aktywnością płytek krwi. Rozpoczęliśmy również ocenę przydatności wykorzystania sztucznej inteligencji w miejsce mikroskopowej metody różnicowania prawidłowych i patologicznych komórek krwi oraz szpiku kostnego. W ubiegłym roku zostałam współautorem stanowiska ekspertów Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego w sprawie stosowania w warunkach polskich leku (andeksanet alfa) skutecznego w korygowaniu hemostazy u pacjentów stosujących określone doustne leki przeciwkrzepliwe.

Co wymaga usprawnienia w polskiej diagnostyce laboratoryjnej?

Badania laboratoryjne, podobnie jak procedury medyczne, powinny być wyceniane w systemie publicznym i kontraktowane przez NFZ. Obecnie muszą być zakupione przez świadczeniodawców, więc są traktowane jako dodatkowy koszt, co skłania lekarzy do drastycznego ograniczania liczby i rodzaju zlecanych badań. Skutkuje to obniżeniem skuteczności i ekonomicznej efektywności opieki zdrowotnej z uwagi na fakt, że testy laboratoryjne są podstawą 60–70 proc. decyzji lekarskich dotyczących postępowania diagnostycznego i/lub terapeutycznego. Stanowią też najtańsze źródło obiektywnej informacji o stanie zdrowia pacjenta. Według WHO laboratoryjna informacja diagnostyczna powinna dziś poprzedzać każdą diagnozę medyczną stawianą w gabinecie lekarskim.

Pani się z tym zgadza?

Tak. Laboratoria szpitalne też nie powinny być postrzegane jako ośrodki zbędnych kosztów, ponieważ stanowią cenną, całodobową bazę diagnostyczną i szkoleniową. Przekazywanie ich firmom zewnętrznym – tzw. laboratoriom sieciowym – nie służy jakości opieki nad pacjentem hospitalizowanym, m.in. z powodu braku ścisłej współpracy lekarza z diagnostą wymaganej np. w sytuacji wątpliwego wyniku, potrzeby powtórzenia badania czy konsultacji w zakresie rewizji strategii diagnostycznej. Również przewożenie pobranych próbek, często na duże odległości, zmienność metod analitycznych, personelu czy zdalna autoryzacja obniżają wiarygodność wyników wielu testów laboratoryjnych.
Innym problemem jest zbyt mała liczba diagnostów zatrudnianych w laboratoriach, aby zapewnić ciągłość badań oraz właściwy nadzór nad wykonywaniem czynności diagnostyki laboratoryjnej. Rejestracja nowych laboratoriów oparta jedynie na kryteriach lokalowo-sanitarnych, bez oceny, kto w nich pracuje, na jakim sprzęcie oraz czy i jakie uzyskiwane są wyniki kontroli jakości, nie zapewnia usługi laboratoryjnej na możliwie najwyższym poziomie.
Ponadto uważam, że wprowadzenie dostosowanych do wieku, obowiązkowych paneli badań profilaktycznych poprawiłoby wczesną wykrywalność chorób i obniżyło koszty leczenia.
Marzeniem byłoby ujednolicenie stosowanych analizatorów i metod analitycznych oraz jednostek na wynikach badań, co ułatwiłoby porównywalność i interpretację wyników z różnych laboratoriów. Z pewnością jest wiele do zrobienia, nad czym wytrwale pracuje całe środowisko zawodowe, mając na uwadze lepszą jakość pracy i bezpieczeństwo pacjentów.

Co jest najbardziej fascynujące w pani pracy?

Fascynuje mnie sam charakter tej pracy, a zwłaszcza cel, któremu służy. Ekscytująca jest możliwość poznawania coraz doskonalszych technologii analitycznych i testów laboratoryjnych, dzięki którym można coraz szybciej wykrywać patologie i lepiej określać ich przyczyny. Dużo satysfakcji daje mi współpraca z lekarzami w doborze optymalnej strategii diagnostycznej czy interpretacji skomplikowanych wyników badań laboratoryjnych. Podoba mi się przy tym rola „niewidzialnej ręki”, bo w odróżnieniu od innych zawodów medycznych praca diagnosty laboratoryjnego zwykle nie jest zauważana przez pacjentów.
Najbardziej emocjonujące jest wczesne, nierzadko przypadkowe wykrycie nieprawidłowości w materiale pobranym od bezobjawowego pacjenta, bo nawet w przypadku poważnej patologii stwarza to szansę na szybkie wdrożenie skutecznej terapii i całkowite wyleczenie. Niezmiernie inspirująca jest też współpraca z samorządami medycznymi i towarzystwami naukowymi, m.in. w ramach wspólnych kongresów, konferencji czy tworzenia rekomendacji. Podsumowując, najwięcej zapału do pracy daje mi świadomość, że mogę przyczynić się do ochrony czyjegoś zdrowia, a nawet życia. Te wartości uważam za najcenniejsze.

Którą pracę naukową uważa pani za najważniejszą w swoim dorobku?

Najbardziej fascynowały mnie badania, które rozpoczęłam w latach 90. nad mechanizmami apoptozy, czyli samobójczej śmierci komórek zbędnych lub nieprawidłowych, w tym nowotworowych. Dowiodłam, że organizacja filamentów aktyny w komórkach śródbłonka jest ważnym elementem podatności na apoptozę, a modulowanie struktury cytoszkieletu może stanowić istotny punkt uchwytu nowatorskich terapii. Opracowałam też model indukcji i oceny intensywności apoptozy w komórkach raka sutka. Przedstawiłam dowody, że białka regulujące apoptozę mogą mieć wartość prognostyczną i diagnostyczną u chorych z ostrą białaczką szpikową. Mam nadzieję, że pogłębianie wiedzy o mechanizmach rządzących apoptozą oraz funkcji regulatorów tego procesu przyczynia się do postępu w diagnostyce i terapii chorób wywołanych nadmierną apoptozą (np. neurodegeneracyjnych) lub nieefektywną apoptozą (nowotworowych). Bardzo też sobie cenię opiekę nad rozwojem naukowym studentów oraz młodych diagnostów laboratoryjnych; ich zapał w zgłębianiu problematyki medycyny laboratoryjnej pozwala z optymizmem patrzeć na przyszłość tej dyscypliny nauki.

Praca diagnosty wymaga skupienia. Jak pani wypoczywa?

Wolny czas jest dla mnie pojęciem względnym, bo zawsze mam coś do zrobienia. Najbardziej interesuje mnie i jednocześnie relaksuje fotografowanie przyrody oraz ludzi obserwowanych w czasie podróży. Udało mi się już skompletować kilkadziesiąt albumów, wciąż mam jednak nadzieję, że to najciekawsze zdjęcie jeszcze jest przede mną.

Artykuł Niewidzialna ręka diagnosty pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

– Jeżeli nasz wniosek zostanie rozpatrzony pozytywnie, program obejmie całą Polskę. To w naszych działaniach priorytet – podkreśla prof. dr hab. n. med. Artur Bossowski, kierownik Kliniki Pediatrii, Endokrynologii, Diabetologii z Pododdziałem Kardiologii Uniwersyteckiego Dziecięcego Szpitala Klinicznego w Białymstoku, twórca badań przesiewowych wśród dzieci sprawdzających ryzyko rozwinięcia się u nich cukrzycy typu 1

NAGRODA ZAUFANIA ZŁOTY OTIS 2024 W KATEGORII OSIĄGNIĘCIA W MEDYCYNIE W ROKU 2023

Jest rok 2019. Prof. Artur Bossowski spotyka się w Warszawie z przedstawicielami Polskiego Towarzystwa Diabetologii Dziecięcej. W spotkaniu uczestniczą kierownicy i koordynatorzy klinik diabetologicznych. Prof. Bossowski przedstawia swoją wizję: sprawdzić, jakie jest prawdopodobieństwo wystąpienia cukrzycy typu 1 w rodzinach nią obciążonych. W tym celu osoby zaangażowane w projekt mają szukać przeciwciał w krwi żylnej pochodzącej od dzieci.

Badania, opieka, edukacja

Program startuje. Profesor zgłasza się do prestiżowego laboratorium FIRS Lab RSR w Cardiff (Walia), gdzie jest profesorem wizytującym. – Laboratorium w Cardiff wytwarza przeciwciała, więc potrzebuje pacjentów, ja z kolei miałem pacjentów, ale potrzebowałem przeciwciał. Podjęliśmy korzystną dla obu stron współpracę – wyjaśnia laureat naszej nagrody.

Do programu przystępuje 14 ośrodków diabetologicznych. Krew od dziecka pobierana jest w układzie poziomym (jeśli na cukrzycę typu 1 choruje rodzeństwo) albo w układzie pionowym (jeśli choruje rodzic). Następnie próbki z różnych województw transportowane są w suchym lodzie do Uniwersyteckiego Dziecięcego Szpitala Klinicznego w Białymstoku, gdzie koduje się je zgodnie z wymogami RODO, po czym wysyła do FIRS Lab RSR.

Wyniki przychodzą po 1,5–2 miesiącach. – Przez okres „covidowy” na terenie Polski mieliśmy 1570 pacjentów, wśród których dodatni wynik badań przesiewowych pod kątem cukrzycy typu 1 uzyskało 8,5 proc. dzieci – tłumaczy prof. Artur Bossowski. – W pierwszym etapie badania prowadzono wśród rodzin obciążonych chorobą, w przypadku których ryzyko zachorowania na cukrzycę typu 1 jest 15-krotnie wyższe niż ryzyko populacyjne. Okazało się, że w tej grupie, w przypadku wykrycia przynajmniej dwóch przeciwciał, 75 proc. dzieci miało ryzyko zachorowania na cukrzycę typu 1 w ciągu najbliższych 10 lat. To bardzo dużo – twierdzi profesor.

Dzieci trafiają pod opiekę diabetologa, psychologa, dietetyka, edukatora, pielęgniarki. Co pół roku odbywają wizyty w poradniach specjalistycznych. Szczególnie wysokie ryzyko rozwinięcia się cukrzycy typu 1 występuje u 70 zgłoszonych do projektu dzieci; dzięki regularnym badaniom oraz kontrolom u żadnego z nich nie rozwija się ketokwasica, czyli ostre powikłanie cukrzycy, które niekiedy bywa pierwszym objawem choroby. Rodzice dzieci z grupy ryzyka edukowani są pod kątem symptomów zwiastujących chorobę, zalecanego stylu życia oraz diety, aby nie przeciążać organizmu pokarmami z wysokim indeksem glikemicznym.

– Już na tamtym etapie to był duży sukces – ocenia prof. Artur Bossowski.

Mądrzy przed szkodą

Program zaczyna ewoluować. Prof. Bossowski razem z naukowcami z Cardiff wpada na pomysł, aby programem badań przesiewowych objąć również dzieci spoza grupy ryzyka, bez obciążeń rodzinnych. Badania startują na Podlasiu u dzieci między 1. a 9. rokiem życia. Okazuje się, że u maluchów do 4. roku życia progresja choroby jest najszybsza.

Prof. Artur Bossowski chce przebadać jak najwięcej małych pacjentów. Spotyka się z burmistrzami i prezydentami miast w swoim regionie, wojewodą podlaskim, dyrektorkami szkół oraz nauczycielami. W szkołach odbywają się cykle spotkań, podczas których opowiada się o programie. Próbki nie trafiają już do Cardiff, tylko badane są w laboratorium znajdującym się przy Klinice Endokrynologii, Diabetologii i Chorób Wewnętrznych w Białymstoku.

W białostockim szpitalu dziecięcym rodzice mogą dwa razy w miesiącu przyjść ze swoimi dziećmi i przebadać je pod kątem cukrzycy typu 1. – Na wynik czeka się 1–1,5 miesiąca. Jeśli jest dodatni, rodzice informowani są o tym telefonicznie i zapraszani z dzieckiem do szpitala na pobyt jednodniowy, gdzie wykonujemy niezbędne badania. Badamy też dziecko pod kątem innych chorób autoimmunologicznych takich jak m.in. choroba Hashimoto czy celiakia. Autoimmunopatie często współwystępują ze sobą – objaśnia prof. Bossowski.

Program badań przesiewowych oceniających u dzieci ryzyko rozwinięcia się cukrzycy typu 1 to sukces. – Do tej pory objęliśmy nim ok. 3 tys. dzieci z Podlasia. Wynik dodatni screeningu uzyskaliśmy u 3,46 proc. z nich, co oznacza, że 3 na 100 dzieci prawdopodobnie zachoruje. Największe ryzyko dotyczy dzieci z dodatnimi dwoma (w naszych wynikach 0,44 proc.) i więcej przeciwciałami (uzyskaliśmy 0,65 proc.). Monitoringiem objęliśmy 65 dzieci z wynikiem dodatnim pod kątem cukrzycy typu 1 i wykrytą inną chorobą autoimmunologiczną.

Edukacja rodziców daje owoce. Prof. Artur Bossowski opowiada: – Mieliśmy małą pacjentkę, u której wykryliśmy trzy przeciwciała. Jej rodzice zostali poinformowani, że ryzyko rozwinięcia się choroby wynosi powyżej 90 proc. Wytłumaczyliśmy, jak wyglądają objawy kliniczne cukrzycy typu 1. Na początku listopada 2023 roku dziewczynka miała stawić się w naszej klinice w celu wykonania innych badań, jednak na ok. 2 tygodnie przed planowaną wizytą matka sama zgłosiła się z córką na izbę przyjęć. Dziewczynka zaczęła chudnąć, miała zaburzenia koncentracji widzenia, zwiększone pragnienie i nasiloną diurezę. Matka zrozumiała, że nie ma na co czekać. Gdy dziewczynka trafiła do szpitala, miała glikemię na poziomie 500 mg/dl. To dziecko szczęśliwie zostało wyłapane przed ketokwasicą. I to też jest sukces naszego programu, że nie spotkaliśmy się z ketokwasicą cukrzycową wśród pacjentów, których przebadaliśmy, co utwierdza nas w przekonaniu, że trzeba zapobiegać wystąpieniu cukrzycy i chronić dzieci od powikłań, edukować rodziców oraz same dzieci. Współczesna strategia postępu medycznego jest bowiem taka, żeby ustawić się w kierunku prewencji chorób. Bądźmy mądrzy przed szkodą.

Praca wielu

We wrześniu 2023 roku prof. Bossowski złożył w Agencji Badań Medycznych projekt epidemiologiczny uruchomienia wieloośrodkowych badań przesiewowych z jednym centralnym laboratorium w Białymstoku. Listy intencyjne o możliwości podjęcia współpracy podpisało 10 ośrodków. – Jeżeli nasz wniosek zostanie rozpatrzony pozytywnie, program obejmie całą Polskę. To w naszych działaniach priorytet – zaznacza prof. Bossowski, powołując się na prof. Mariana Rewersa, dyrektora badań w Barbara Davis Center for Childhood Diabetes (Aurora, Kolorado). – Zdaniem profesora to najlepszy schemat działania, kiedy mamy jedno centralne laboratorium, jedną metodę działań i jedne zestawy do pobierania próbek. Wtedy minimalizujemy ryzyko błędu.

Prof. Artur Bossowski jest podlaskim konsultantem z endokrynologii i diabetologii dziecięcej, członkiem Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Endokrynologii i Diabetologii Dziecięcej. Nie kryje, że przyznanie mu Nagrody Zaufania Złoty OTIS jest dla niego sygnałem, że to, czym się zajmuje, ma właściwy kierunek. – Ale moje pojedyncze działanie byłoby niewielkie, gdyby nie pomoc wielu – uważa prof. Bossowski i wymienia: prof. Piotra Trzonkowskiego z Zakładu Immunologii Klinicznej i Transplantologii Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, Tobiasza Sikorę, dyrektora firmy Neuca, który dla potrzeb programu udostępnił lodówki oraz transport do przewożenia próbek, laborantki z Centrum Badań Klinicznych przy Klinice Chorób Wewnętrznych, Endokrynologii i Diabetologii Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku, a także pielęgniarki i zespół diabetologiczny oraz endokrynologiczny z Kliniki Pediatrii, Endokrynologii i Diabetologii z Pododdziałem Kardiologii UMB oraz pomagających w realizacji programu studentów z prowadzonego przez prof. Artura Bossowskiego Koła Naukowego.

Artykuł Wyprzedzić cukrzycę pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

– Polska ma szansę prowadzić działalność naukową na wysokim poziomie, ale pod pewnymi warunkami – mówi prof. dr hab. n. med. Wojciech Fendler z Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, diabetolog, specjalista w dziedzinie biostatystyki oraz medycyny translacyjnej, który wraz z zespołem opracował przełomowy test wykrywający raka piersi, jajnika lub trzustki z kropli krwi

NAGRODA ZAUFANIA ZŁOTY OTIS 2024 W KATEGORII OSIĄGNIĘCIA W MEDYCYNIE W ROKU 2023

Diabetologia, pediatria, radioterapia, onkologia, medycyna eksperymentalna, biostatystyka, nauki o życiu… Lista specjalizacji i obszarów działania leżących w kręgu zainteresowań prof. Wojciecha Fendlera jest długa. Ale to diabetologia jest najbliższa jego sercu. – Od lat działam w Polskim Towarzystwie Diabetologicznym, należę do Zarządu Głównego, a od tego roku jestem też skarbnikiem towarzystwa – tłumaczy prof. Fendler, określając program grantów naukowych PTD „małym Narodowym Centrum Nauki”. – Każdego roku przyznajemy 5–6 grantów dla młodych naukowców na realizację projektów związanych z diabetologią – mówi.

To z diabetologii prof. Wojciech Fendler w 2013 r. uzyskał stopień doktora habilitowanego nauk medycznych, natomiast tytuł profesora otrzymał w 2020 r. Swojego życia zawodowego nie związał jednak z pracą w gabinecie, a z nauką. – Nie była to prosta decyzja – wyznaje prof. Fendler. – Z całą pewnością jest to jeden z większych dylematów, przed jakimi staje się we współczesnej medycynie: praca na rzecz pacjentów czy praca na rzecz nauki? Przez większość studiów zajmowałem się intensywną terapią noworodków razem z prof. Andrzejem Piotrowskim na Oddziale Intensywnej Terapii i Anestezjologii w II Katedrze Pediatrii UM w Łodzi. Miałem na koncie sukcesy naukowe, wiązałem z tym swoje dalsze plany. W którymś momencie zauważyłem jednak, że w działalności naukowej lepiej się sprawdzam. Będąc pod opieką mojego ówczesnego mentora prof. Wojciecha Młynarskiego, zobaczyłem, że w Polsce można prowadzić działalność naukową na dobrym poziomie. Ta decyzja oznaczała jednak porzucenie pewnej drogi.

Podjętej decyzji nie żałuje, choć nie kryje, że wybór ścieżki naukowej był skokiem w nieznane – i to bez asekuracji. – Zrozumiałem, że mogę robić dwie rzeczy na pół gwizdka albo jedną na sto procent. Uznałem, że lepiej robić jedną bardzo dobrze – tłumaczy prof. Fendler.

Działanie na styku dziedzin

Jako naukowiec w zespole prof. Młynarskiego prof. Wojciech Fendler zajmował się badaniem przyczyny powstawania rzadkich typów cukrzycy, badał ich epidemiologię oraz narzędzia ułatwiające diagnostykę. Natomiast jako doktor habilitowany analizował biomarkerowe zastosowanie mikroRNA w onkologii oraz radioterapii. Ten projekt badawczy realizował razem z naukowcami z Harvard Medical School. – Po habilitacji, żeby móc wykazać się samodzielnością i działać bez parasola ochronnego w postaci prof. Wojciecha Młynarskiego, postanowiłem przeskoczyć na inny obszar, zmierzyć się z innym środowiskiem. Wybrałem onkologię – tłumaczy prof. Fendler. Dodając: – W zespole mam statystyków, biologów molekularnych, radioterapeutów, hematologów, diabetologów. Działamy na styku dziedzin, staramy się je ze sobą łączyć. Obecnie realizujemy projekt dotyczący radioterapii u pacjentów z cukrzycą. Prowadzimy też – z prof. Agnieszką Butwicką – wieloośrodkowe badanie kliniczne w zakresie psychiatrii dzieci i młodzieży.

Stypendia, nagrody i wyróżnienia za działalność naukową dla prof. Wojciecha Fendlera, urodzonego w roku 1982, pojawiły się szybko. Jeszcze na studiach prof. Fendler został wybrany najlepszym studentem UM w Łodzi (Primus Inter Pares). W 2015 r. jako doktora habilitowanego włączono go w poczet członków Akademii Młodych Uczonych Polskiej Akademii Nauk. Wcześniej, w latach 2014–2019, pełnił funkcję Przewodniczącego Zespołu ds. Indywidualnego Toku Studiów na UM w Łodzi, programu dla szczególnie uzdolnionych studentów. W roku 2016 prof. Fendler otrzymał ISPAD Young Investigator Award, międzynarodową nagrodę towarzystwa naukowego przyznawaną dla najlepszego młodego naukowca w diabetologii dziecięcej. W 2020 r. uzyskał Nagrodę Narodowego Centrum Nauki w dziedzinie nauk o życiu.

Szansa dla milionów kobiet

Co prof. Wojciech Fendler uważa za swój największy sukces w roku ubiegłym? – Zdecydowanie projekt dotyczący diagnostyki chorób nowotworowych u pacjentek z wysokim ryzykiem genetycznym – odpowiada profesor. Test, pod kierownictwem prof. Fendlera, opracował polsko-amerykański zespół badawczy złożony z przedstawicieli UM (Łódź) oraz Dana-Farber Cancer Institute (Boston). Dzięki testowi można oszacować ryzyko rozwoju raka piersi, jajnika lub trzustki bez konieczności wykonywania badań genetycznych. Wystarczy kropla krwi. – To coś, czego nie udało się zrobić nikomu wcześniej. Nie było dotąd szybkiego, prostego, funkcjonalnego testu, który pomógłby wskazać, że u danej pacjentki istnieje wysokie ryzyko wystąpienia biologicznie nieuchwytnych i trudnych do zdefiniowania problemów związanych z naprawą DNA. Dotychczas diagnozę stawiano na podstawie badań genetycznych, ale te są drogie i nie każdy ma do nich dostęp, zwłaszcza w takich krajach jak Indie czy Chiny, gdzie liczba pacjentów jest ogromna, a ich sytuacja materialna jest zróżnicowana. Nasz test to bardzo użyteczne „pójście na skróty” – objaśnia prof. Fendler.

Badania przeprowadzone pod kierownictwem profesora wykazały, że konkretna kombinacja poziomów mikroRNA w surowicy krwi wskazuje na wyższe ryzyko rozwoju niektórych nowotworów w przyszłości. Jakkolwiek badania wymagają jeszcze weryfikacji w różnych grupach chorych i uproszczenia metodyki oznaczeń, prof. Wojciech Fendler ma nadzieję, że pomysł zostanie szybko skomercjalizowany, dzięki czemu test mógłby wkrótce trafić do pacjentek. Kolejne pomysły są już w toku, m.in. projekt dotyczący monitorowania powikłań radioterapii.

Nauka w służbie ludziom

Zdaniem prof. Wojciecha Fendlera projektów naukowych nie należy realizować samych dla siebie, a po to, by służyły ludziom. Jako założyciel i kierownik Zakładu Biostatystyki i Medycyny Translacyjnej przy UM uważa, że język nauki należy przekładać na język praktyki, czyli na możliwość działania przy łóżku pacjenta. – Unikatową zaletą uczelni medycznych jest dostęp do pacjentów. Dzięki temu możemy testować rożne rozwiązania, sprawdzać koncepcje i weryfikować, jak pewne odkrycia działają w praktyce. Takie też było założenie naszego zakładu: tworzymy naukę, która będzie rozwiązywała problemy kliniczne. Wybraliśmy określenie „medycyna translacyjna”, żeby pokazać, że nasze podejście jest czasami bardziej inżynieryjne niż naukowe. Koncentrujemy się na tym, żeby nasze projekty prowadziły do konkretnego celu.

Czy według prof. Wojciecha Fendlera w Polsce można z powodzeniem prowadzić działalność naukową? – Tak, ale pod pewnymi warunkami – zastrzega profesor, zaznaczając, że ubiegłe lata dla rozwoju polskiej nauki były bardzo trudne. Prof. Fendler: – Nauka rozwija się wtedy, kiedy istnieje możliwość zapewnienia wsparcia tym, którzy prowadzą ją na najlepszym poziomie. To często nie są osoby, które robią rzeczy popularne czy lubiane. W Polsce gwarantem tego, że nauka będzie się rozwijać, są niezależne instytucje naukowe takie jak Narodowe Centrum Nauki czy Fundacja na Rzecz Nauki Polskiej. One nie mogą działać pod dyktando polityków. Pieniędzy na rozwój projektów naukowych, paradoksalnie, w naszym systemie jest bardzo dużo. Nie można ich zmarnować.

Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Prosty i tani test zamiast drogich badań genetycznych pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Z mgr. Sławomirem Butkiewiczem, zastępcą kierownika Zespołu Pomocy Humanitarno-Medycznej, koordynator ratownictwa medycznego w Państwowym Instytucie Medycznym MSWiA w Warszawie rozmawia Ewa Podsiadły-Natorska

NAGRODA ZAUFANIA ZŁOTY OTIS 2024 ZA DOROBEK ŻYCIA W RATOWNICTWIE MEDYCZNYM

Pamięta pan, kiedy postanowił zostać ratownikiem medycznym?

To było kilkanaście lat temu, kiedy pracowałem już jako funkcjonariusz policji. Jestem synem lekarza i pielęgniarki, więc ten kierunek nie tylko odziedziczyłem w genach, ale też po prostu mnie interesował. I gdy podejmowałem decyzję o wyborze studiów, zdecydowałem się na ratownictwo medyczne.

Nigdy pan nie żałował?

Nie, nigdy nie żałowałem, nie żałuję do dziś. Dało mi to wiele możliwości, zwłaszcza jeśli chodzi o rozwój zawodowy.

Pytam o to, ponieważ w książce „Ratownik. Nie jestem bogiem” Justyny Dżbik-Kluge i Jarosława Sowizdraniuka można przeczytać, że ratownik nigdy nie wie, co zastanie po przyjeździe na miejsce. Rzeczywiście tak jest?

To prawda. Czasem wezwanie nie pokrywa się ze stanem rzeczywistym; wydaje się, że jedziemy do sytuacji bardzo trudnej, a okazuje się ona błaha, którą można by wręcz uznać za bezpodstawne wezwanie karetki. Czasem natomiast jest zupełnie odwrotnie; jedziemy do zdarzenia, które wydaje się niegroźne, a na miejscu zastajemy pacjenta w bardzo ciężkim stanie.

Jakie trzeba mieć cechy, żeby odnaleźć się w tej pracy?

Na pewno trzeba być odpornym na stres. Umieć odnaleźć się w każdej sytuacji. Chcieć się uczyć, bo w tej pracy nie wystarczy tylko skończyć studiów – trzeba się rozwijać, zwłaszcza że ten zawód wciąż idzie do przodu. Wchodzą nowe wymagane umiejętności, pojawia się coraz więcej leków. A lekarzy jest coraz mniej, więc gama procedur, które ratownicy muszą wykonać, staje się coraz większa.

Myślę też o empatii. W pana zawodzie to cecha potrzebna? Ratownik medyczny powinien być empatyczny?

Powinien. Ktoś, kto nie znajduje w sobie współczucia wobec drugiej osoby, nie wydaje mi się, żeby mógł odnaleźć się w tej pracy. To jest przecież cały czas praca z człowiekiem, często cierpiącym, potrzebującym. Czasem od interwencji medycznej ważniejsza okazuje się rozmowa i okazane pacjentowi wsparcie, udzielona mu rada. Ludzie są w różnej sytuacji życiowej, dlatego empatia w ratownictwie medycznym jest potrzebna.

Możemy powiedzieć, że ratownik medyczny musi być też trochę psychologiem?

Nie chciałbym porównywać się do psychologów, ale pewnych elementów z dziedziny psychologii jako ratownicy jesteśmy uczeni. Musimy dbać nie tylko o zdrowie fizyczne, ale też psychiczne osób, do których przyjeżdżamy.

Nie można ukrywać, że w pracę ratownika medycznego wpisana jest śmierć. Pamięta pan pierwszy moment, kiedy zetknął się ze śmiercią?

Pamiętam pierwsze dziecko, które umarło na moim dyżurze. Zgonów pacjentów dorosłych było niestety całkiem sporo, śmierci dzieci na szczęście dużo, dużo mniej. Każda śmierć to duże przeżycie dla ratownika, czasem wręcz trauma – zwłaszcza dziecka, więc najlepszy moment to ten, kiedy udaje się kogoś uratować.

Przychodzi mi do głowy refleksja, że ratownik medyczny nie może jednak – albo przynajmniej nie powinien – rozpamiętywać długo takich sytuacji, bo nie mógłby uprawiać tego zawodu.

Tak, zwłaszcza że między wyjazdami czasem jest tylko kilka, kilkanaście minut. Trzeba przywrócić ambulans do stanu gotowości i błyskawicznie odpowiedzieć na wezwanie.

Uczestniczy pan również w misjach medycznych.

Parę lat temu, w trakcie pandemii COVID-19, kiedy zacieśniliśmy współpracę z Państwowym Instytutem Medycznym MSWiA, zostałem oddelegowany do pełnienia służby na terenie szpitala. Pojawiła się wtedy potrzeba różnych, czasami bardzo spontanicznych wyjazdów, np. do Dover w Wigilię. Mój czterodniowy syn akurat wtedy wrócił do domu, ale mam kochaną żonę, która rozumie, jaką mam pracę. Później pojawiły się wyjazdy do Kwatery Głównej NATO czy na Ukrainę – jeszcze przed wybuchem wojny – gdzie prowadziliśmy akcję szczepień. Uczestniczyliśmy w ewakuacji rodziny polskiego ambasadora z Indii w czasie pandemii, byliśmy na Słowacji, w Belgii, Rumunii, Afganistanie. Wszystko to przyczyniło się do utworzenia Zespołu Pomocy Humanitarno-Medycznej, w którym na co dzień pracuję, a w którym jest 20 lekarzy, 20 pielęgniarek i pielęgniarzy oraz 20 ratowników medycznych. Zajmujemy się działaniami określonymi w statucie, m.in. współpracą z organizacjami humanitarnymi czy sprowadzaniem Polaków do naszego kraju w stanach zagrożenia życia. Bardzo dużo pracujemy teraz na Ukrainie. Nie chwalimy się tym głównie z uwagi na bezpieczeństwo. Naszym bezpośrednim przełożonym jest pan premier. Ogólnie mogę powiedzieć, że na co dzień się nie nudzę.

Znalazł się pan kiedyś w sytuacji zagrożenia życia?

Tak. Obecnie każdy wyjazd na teren Ukrainy wiąże się z ryzykiem. Bezwzględnie przestrzegamy procedur bezpieczeństwa, ale niestety zdarzało nam się być bardzo blisko ostrzału. Zdarzyło nam się również wcześniej przerwać działania z uwagi na bardzo duże zagrożenie.

Artykuł Czasem od interwencji medycznej ważniejsza okazuje się rozmowa pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Jako pierwszy w Polsce wprowadzał innowacyjne metody leczenia, jest autorem niezliczonej liczby prac i publikacji naukowych oraz wychowawcą wielu pokoleń lekarzy dentystów – z prof. dr. hab. n. med. Stanisławem Suliborskim rozmawia Rafał Natorski

NAGRODA ZAUFANIA ZŁOTY OTIS 2024 ZA DOROBEK ŻYCIA W STOMATOLOGII

Szacuje się, że nawet co drugi Polak cierpi na dentofobię. Czy pan jako dziecko bał się wizyt u dentysty?

Raczej nie. Miałem to szczęście, że rodzice mieli zaprzyjaźnionego stomatologa, który jak na tamte czasy miał bardzo nowoczesny gabinet, ze sprzętem, którym nie dysponowała nawet Akademia Medyczna w Łodzi, gdzie później studiowałem. W dodatku po ojcu genetycznie odziedziczyłem mocne zęby i nie musiałem zbyt często bywać u dentysty.

Dlaczego zdecydował się pan poświęcić leczeniu zębów?

Trochę z przypadku. W szkole byłem dość przeciętnym uczniem, ale ojciec, świetny chirurg, miał ambicję, bym został jego kontynuatorem. Po maturze zdałem egzamin na wydział lekarski łódzkiej Akademii Medycznej, ale czasy były takie, że zabrakło mi tak zwanych punktów za pochodzenie. Dostałem jednak możliwość rozpoczęcia nauki na wydziale stomatologicznym, z perspektywą przeniesienia później na wydział lekarski. Stomatologia okazała się tak zajmująca, że szybko porzuciłem plany zostania chirurgiem. Wkrótce po ukończeniu studiów otrzymałem propozycję asystentury w zakładzie protetyki i tak zaczęła się moja przygoda. Choć nie lubię się chwalić, do dziś uważam, że nie byłbym tak dobrym chirurgiem jak stomatologiem.

Ma pan pełne prawo do chwalenia się osiągnięciami, bo ich lista jest naprawdę imponująca. Z czego jest pan szczególnie dumny?

Trudne pytanie. Przez te wszystkie lata musiałem przełamywać szereg barier, także organizacyjnych. Nie brakowało ich choćby przy tworzeniu Instytutu Stomatologii Akademii Medycznej w Łodzi. Opracowywałem jego koncepcję, bo mój ówczesny szef, prof. Włodzimierz Józefowicz uznał, że jestem najlepszym architektem wśród stomatologów. Spędziłem nad planami wiele nocy, bo marzyłem o placówce na miarę XXI wieku, choć był początek lat 90. Wdrożyłem tam zasady ergonomii stomatologicznej, której nauczanie wprowadziłem jako pierwszy w Polsce, będąc kierownikiem Zakładu Propedeutyki i Diagnostyki Stomatologicznej. Wcześniej lekarz stał nad pacjentem siedzącym w fotelu, nie dysponując unitem, dziś kluczowym elementem wyposażenia każdego gabinetu. Marzyłem, żebyśmy pracowali jak świat zachodni. Kupiliśmy unity jugosłowiańskie, a moi asystenci zaczęli nosić maseczki i rękawiczki, oczywiście siedząc przy leżących w fotelach pacjentach. Dziś to oczywiste, wtedy było przełomem.

Przełamywał pan też inne bariery, choćby w dziedzinie stomatologii odtwórczej.

Już w czasie studiów nie podobała mi się obowiązująca wówczas jeszcze XIX-wieczna metoda, której twórcą był Greene Vardiman Black. Zakładała, że należy usuwać nie tylko zmienione chorobowo tkanki zęba, ale także otaczające je zdrowe, co miało zapobiec rozwojowi próchnicy wtórnej. Powodowało to spustoszenie w tkankach twardych, a one przecież się nie odradzają. Marzyłem, by mieć do dyspozycji materiał, który można będzie „naciągnąć” na ząb bez jego szlifowania, a następnie tylko utwardzić. Takim materiałem okazały się kompozyty, których zestaw przywiózł z konferencji w Stanach Zjednoczonych prof. Józefowicz. Był początek lat 70. Zacząłem stosować techniki adhezyjne, kierując się stworzoną przez siebie zasadą: odtwarzać to, co jest zniszczone, a pozostawiać to, co zdrowe. Hasło to propagowałem podczas licznych spotkań i wykładów w całej Polsce. Przekazywałem lekarzom własne doświadczenia kliniczne, ale początkowo nie wszystkich to przekonywało. Trudno bowiem zmieniać nawyki i przyzwyczajenia.
Później moim konikiem stała się stomatologia estetyczna, którą, jako przedmiot nauczania, wprowadzałem do programu dydaktycznego łódzkiego Uniwersytetu Medycznego. Także w tej dziedzinie koncentrowałem się na tym, by ingerencja lekarska była jak najmniej inwazyjna zgodnie z moją metodą Mini-Max, czyli minimum interwencji, maksimum korzyści. Jako pierwszy w Polsce, blisko 30 lat temu, wprowadziłem do praktyki klinicznej licówki porcelanowe, które często są użytkowane do dziś. Od kilku lat wcielam w życie „stomatologię odtwórczą jednego dnia”, czyli odbudowę ceramiczną zęba podczas jednej wizyty.
Zdarzały się też porażki. Za największą uznaję działalność w roli konsultanta wojewódzkiego z zakresu protetyki stomatologicznej. Musiałem wtedy przede wszystkim wysłuchiwać skarg pacjentów mających pretensje do lekarzy, którym praca nie najlepiej wyszła. Ze smutkiem muszę przyznać, że 90 proc. pacjentów miało rację.

Budzące strach gabinety dentystyczne, kojarzące się z bólem i dyskomfortem, to już zamierzchła przeszłość. Współczesna stomatologia zapewnia komfortowe warunki leczenia. Jednak wielu Polaków wciąż unika wizyt u specjalisty, czego konsekwencją są smutne statystyki, z których wynika, że blisko 90 proc. mieszkańców naszego kraju zmaga się z próchnicą. Dlaczego tak się dzieje?

Moim zdaniem wynika to z zaniedbań systemowych. W przedszkolach i szkołach brakuje profilaktyki, zaniedbuje się leczenie wstępnych uszkodzeń u osób w młodym wieku, które w efekcie szybko tracą zęby stałe. Dorośli często unikają wizyt u dentysty z powodów finansowych, ponieważ NFZ nie refunduje nawet wielu podstawowych zabiegów. Podczas podróży po Polsce i rozmów z ludźmi z przerażeniem obserwuję, jak wiele osób ma ubytki w uzębieniu, niespecjalnie się tym przejmując. Mam nadzieję, że rządzący wreszcie zaczną działać w tym temacie i wprowadzą rozwiązania, dzięki którym już dzieci będą mogły zrozumieć, jak ważna jest troska o zęby.

Niektórzy jednak podchodzą do tej troski w sposób, łagodnie mówiąc, kontrowersyjny. Chodzi mi o modę na „tureckie zęby”, czyli wyjazd do Turcji na rozległą odbudowę protetyczną, która ma zapewniać piękny, hollywoodzki uśmiech. Co pan o tym sądzi?

To straszne. W naszej klinice pojawiają się osoby, które odbyły taką podróż stomatologiczną. Przychodzą okaleczeni, bo w Turcji stosuje się bardzo drastyczne metody – zęby zostają mocno oszlifowane, a korony nakłada się bardzo głęboko, co może powodować problemy z przyzębiem czy zaburzenia zgryzu. Oczywiście tam też są świetni specjaliści stosujący nowoczesne techniki, ale nie brakuje też lekarzy, którzy pracują dla pieniędzy, a nie pacjentów. Pamiętajmy, że w stomatologii błędy lekarskie zwykle nie ujawniają się następnego dnia, ale często po miesiącach czy latach, gdy zmiany stają się nieodwracalne, co kończy się utratą własnych zębów. Niestety także w naszej dziedzinie pojawiają się mody. Nadużywa się choćby implantów. Wystarczy, że ząb jest trochę uszkodzony, by niektórzy od razu chcieli go usuwać i zastępować sztucznym. Ciągle powtarzam, że własne zęby są wartością, której należy bronić do końca.

Jak pan widzi przyszłość stomatologii?

Trudno przewidzieć, bo jak wszystkie dziedziny medycyny rozwija się ona błyskawicznie. Oczywiście marzeniem jest znalezienie sposobu na uaktywnienie organizmu do produkcji trzecich zębów, by w przypadku utraty stałego wyrósł w jego miejsce nowy. Na razie jest to jednak w sferze idei. Podobnie jak całkowite wyeliminowanie próchnicy. Nawet na naszej uczelni były prowadzone prace nad szczepionką, która zapobiegałaby tej chorobie. Niestety bez sukcesu, ale zobaczymy, co przyniesie przyszłość.

Artykuł Minimum interwencji, maksimum korzyści pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Prof. dr hab. n. med. Mieczysław Walczak już po raz drugi został uhonorowany Nagrodą Zaufania Złoty OTIS. Tym razem wybitny lekarz i naukowiec otrzymał prestiżową statuetkę za „Dorobek życia w medycynie”, który jest naprawdę imponujący

NAGRODA ZAUFANIA ZŁOTY OTIS 2024 ZA DOROBEK ŻYCIA W MEDYCYNIE

Trzy lata temu prof. Mieczysław Walczak, kierownik Kliniki Pediatrii, Endokrynologii, Diabetologii, Chorób Metabolicznych i Kardiologii Wieku Rozwojowego Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie, a także konsultant krajowy w dziedzinie endokrynologii i diabetologii dziecięcej, otrzymał „Złotego OTISA” w uznaniu za wybitne osiągnięcia w organizacji leczenia chorób rzadkich w Polsce.

W tej dziedzinie prof. Walczak jest niekwestionowanym autorytetem. – Wiele chorób rzadkich jest trudnych w diagnozowaniu i leczeniu, cieszę się jednak, że coraz częściej różnym grupom pacjentów potrafimy coraz lepiej i skuteczniej pomagać – mówi znakomity endokrynolog, od 2000 roku kierujący pracami zespołu zajmującego się leczeniem hormonem wzrostu, który m.in. opracował pierwsze w Polsce standardy diagnostyczno-terapeutyczne dla niskorosłych dzieci. Większość chorób, których objawem jest niskorosłość, to właśnie choroby rzadkie. Gdy w lutym, do numeru poświęconego chorobom rzadkim, umawialiśmy się na rozmowę z prof. Mieczysławem Walczakiem, który był wówczas bardzo zajęty, red. Paweł Kruś, przewodniczący Kapituły Nagrody Zaufania Złoty OTIS powiedział: – Problem w tym, że profesora nie da się zastąpić.

Mieczysław Walczak był jednym z założycieli Polskiego Rejestru Wrodzonych Wad Rozwojowych, a także jednym z twórców Planu dla Chorób Rzadkich, czyli harmonogramu działań na rzecz poprawy sytuacji pacjentów borykających się z ciężkimi i przewlekłymi schorzeniami. Choć jego realizacja przebiega opornie, profesor się nie poddaje. O wprowadzenie systemowych rozwiązań w opiece nad pacjentami dotkniętymi schorzeniami, zwanymi niegdyś sierocymi, apelował m.in. podczas Forum Ochrony Zdrowia, które odbyło się we wrześniu 2023 r. w ramach XXXII Forum Ekonomicznego w Karpaczu. Prof. Walczak przypomniał, że dane o chorobach rzadkich w Polsce są wciąż szczątkowe, co wynika z braku prawnego obowiązku zgłaszania każdego ich rozpoznania przez lekarza do rejestru. Jak podkreślił, rozwój rejestrów i systemu analizy danych jest warunkiem efektywnej opieki.

Jednak aktywność prof. Mieczysława Walczaka nie ogranicza się do chorób rzadkich. Od lat sprawuje stanowisko konsultanta krajowego w dziedzinie endokrynologii i diabetologii dziecięcej. Nic dziwnego, że podczas forum w Karpaczu zwracał też uwagę na zdrowie najmłodszych obywateli Polski i Unii Europejskiej. – Okazuje się, że zaledwie 6 procent dzieci w wieku szkolnym spełnia jakiekolwiek kryterium sprawności fizycznej, a 94 procent młodzieży szkolnej to inwalidzi. Stąd ważne są działania na rzecz poprawy sprawności fizycznej dzieci i młodzieży, tak aby zmniejszyć skalę występowania u nich problemu otyłości i cukrzycy – przekonywał.

Prof. Mieczysław Walczak to żywa legenda Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie. Od 1999 r. pełni stanowisko kierownika II Kliniki Chorób Dzieci, a po zmianie nazwy – Kliniki Pediatrii, Endokrynologii, Diabetologii, Chorób Metabolicznych i Kardiologii Wieku Rozwojowego PUM. Przez wiele lat zasiadał w Senacie szczecińskiej uczelni. Jest autorem lub współautorem ponad 560 publikacji oraz komunikatów ze zjazdów i konferencji naukowych, przede wszystkim z zakresu endokrynologii i diabetologii wieku rozwojowego. Był również promotorem blisko 20 rozpraw na stopień doktora nauk medycznych.

Wybitny lekarz znacząco przyczynił się do utworzenia Zachodniopomorskiego Hospicjum dla Dzieci i Osób Dorosłych. Uruchomiona w 2006 r. placówka była odpowiedzią na rosnącą potrzebę opieki nad nieuleczalnie i terminalnie chorymi dziećmi w sytuacji, gdy medycyna szpitalno-kliniczna nie potrafiła im już pomóc. Dopóki nie powstała fundacja, opieka hospicyjna dla pacjentów pediatrycznych w województwie zachodniopomorskim nie istniała, a dzieci pozostawały w nieskończoność na oddziałach szpitalnych, tęskniąc do domu i swoich najbliższych.

Hospicjum to jednostka domowa, dzięki czemu jego podopieczni mogą pozostawać we własnych domach wraz ze swoimi rodzinami. Opieka jest całkowicie bezpłatna i dostępna przez 24 godziny na dobę, przez 7 dni w tygodniu. Prof. Mieczysław Walczak od kilkunastu lat zasiada w Radzie Społecznej tego hospicjum. To jedna z wielu instytucji, w których aktywnie działa tegoroczny laureat Złotego OTISA. Od 2000 r. prof. Mieczysław Walczak jest członkiem zarządu Polskiego Towarzystwa Endokrynologii Dziecięcej, a po zmianie nazwy – Polskiego Towarzystwa Endokrynologii i Diabetologii Dziecięcej. Piastuje stanowisko przewodniczącego zarządu głównego PTEiDD. Zasiada również we władzach Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego i pełni funkcję dyrektora podyplomowej szkoły PTD.

Za zasługi i osiągnięcia prof. Mieczysław Walczak był wielokrotnie nagradzany, m.in. Złotym Krzyżem Zasługi, Medalem Złotym za Długoletnią Służbę czy Odznaką Honorową „Za Zasługi dla Ochrony Zdrowia”. Jest laureatem „Kryształowej Gwiazdy” nadanej przez Federację Pacjentów Polskich.

Rafał Natorski

Artykuł Niezastąpiony pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa z prof. dr. hab. n. med. Janem Duławą, kierownikiem Katedry i Kliniki Chorób Wewnętrznych i Metabolicznych z pododdziałem nefrologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach, prezesem Towarzystwa Internistów Polskich

NAGRODA ZAUFANIA ZŁOTY OTIS 2024 ZA DOROBEK ŻYCIA W MEDYCYNIE

Interna jest specjalizacją niedocenianą? Jakie wnioski nasuwają się panu z doświadczenia, obserwacji?

A czy mógłbym zacząć od rysu historycznego?

Oczywiście.

Jeśli mówimy o historii interny, to pierwsze jej ślady możemy odnaleźć oczywiście w starożytności. Jeśli jednak rozmawiamy o medycynie nowożytnej, to początki dzisiejszej interny datują się na koniec XIX wieku, kiedy chory przychodząc do lekarza, statystycznie zaczął zwiększać prawdopodobieństwo na poprawę stanu swojego zdrowia. To był początek wielkiej interny, która przez całą pierwszą połowę XX wieku aż do lat 70. była uważana za królową medycyny. Później zaczęły się rozwijać podspecjalizacje – rozwój medycyny postępował tak szybko, że całość wiedzy okazała się niemożliwa do opanowania dla jednego człowieka. Ostatni wielki, jednoautorski podręcznik interny w Polsce powstał w latach 50. XX wieku. Jego autorem był Witold Orłowski. I był to ostatni polski podręcznik chorób wewnętrznych napisany przez jedną osobę – później nie udało się już tego powtórzyć.
Olga Tokarczuk w swojej słynnej mowie noblowskiej stwierdziła m.in. że „lekarze leczą nas według specjalności”, czyli każdy narząd, a bywa i chorobę, osobno. Interna w świadomości ludzi straciła na znaczeniu, znaczenia nabrały spektakularne sukcesy w medycynie, którą nazwałbym proceduralną i narządową. A przecież człowiek nie jest zbiorem narządów, tylko jednością psychofizyczną. I to bynajmniej nie dopiero wtedy, kiedy się zestarzeje i zajmie się nim geriatra. Nieprzypadkowo powstają takie działy jak np. kardionefrodiabetologia, zauważono bowiem, że nie da się zajmować tylko jednym narządem. Nie leczymy przecież organu czy choroby, ale chorego.

Czyli nawiązując do pierwszego pytania, z pana wypowiedzi płynie smutny wniosek: interna jest niedoceniana.

Tak. Niedocenianie interny wynika m.in. z jej niedofinansowania. To może być ryzykowne porównanie, ale sytuację chorego – np. na SOR-ze czy w POZ-ie – mógłbym opisać tak: chory kładzie się na taśmie, która razem z nim się przesuwa. Podchodzą do niego różni specjaliści i każdy zajmuje się nim z osobna: jeden robi to, drugi tamto. Zdarza się, że oświadcza, iż nie ma niczego do zrobienia. Taśma się jednak kończy i chory spada z niej właśnie na… oddział chorób wewnętrznych, do internisty.
Problem z finansowaniem polega na tym, że gdy specjalista znajdzie miejsce dla właściwej, opłacanej przez NFZ procedury, to ją wykona. A jeśli nie znajdzie, skieruje pacjenta do internisty, który nie ma wyjścia i musi się pacjentem zająć.
Pytanie brzmi nie „czy”, ale „dlaczego” internista jest niedoceniany. Proszę zauważyć: jeżeli specjalista wykona jakąś procedurę medyczną i pomoże choremu, to świetnie. Zostaje doceniony. Niestety, internista nie ma takich spektakularnych procedur; zostaje mu „ogólna opieka” i „naprawianie człowieka”, co jest bardzo trudne, zwłaszcza gdy pacjent robi wszystko, żeby to jeszcze utrudnić – pali, nadużywa alkoholu, niezdrowo się odżywia i nie zamierzając zmienić swojego zachowania, oczekuje, że ktoś go wyleczy. Wtedy mówię mu szczerze, że w takiej sytuacji wyleczyć się go nie da. Działam na swoją niekorzyść, bo pacjenci nie lubią lekarzy, którzy im coś narzucają, każą coś zmienić. Lekarze zaś wolą być lubiani i w ten sposób pożądana w medycynie empatia zmienia się w szkodliwą minoderię.

Czy to się tyczy każdej specjalizacji?

Każdej specjalizacji, co nie znaczy, że każdego lekarza. Oczywiście nie chciałbym, żeby to zabrzmiało, że specjalizacje są niepotrzebne, bo potrzebne są bardzo, jednak internista pełni rolę podobną do „jokera” w niektórych grach karcianych. Musi umieć każdego zastąpić – nie ma innego wyjścia. Czasem zastępuje blotkę, czasem asa. W niektórych grach jest kartą najwyższą. Dobrze jest, gdy internista zostaje specjalistą w jakiejś węższej dziedzinie. Sam jestem nefrologiem i uważam, że nie da się uprawiać nefrologii bez wiedzy ogólnointernistycznej, bo choroby nerek związane są z każdym narządem, zresztą tak samo jest z sercem czy wątrobą. Gdyby ktoś mnie zapytał, to odpowiedziałbym, że moim zdaniem najlepiej najpierw zrobić specjalizację z interny, a potem podspecjalizację – tak jak to było kiedyś. I tu wracamy do niewłaściwego finansowania przez NFZ. Według mnie błędem jest również to, że określone procedury może wykonywać tylko taki, a nie inny specjalista. A przecież nie jest specjalistą ten, komu minister podpisze dyplom – specjalistą jest ten, kto się na tym zna.

Odpowiada panu nazywanie internistów „lekarzami ogólnymi”?

To jest następna bolączka interny. Problemem nie są określenia, tylko to, jak je rozumiemy. W krajach niemieckojęzycznych i skandynawskich istnieje pojęcie „choroby wewnętrzne” albo „medycyna wewnętrzna”, a w krajach anglosaskich jest „general medicine” i prawdopodobnie stąd zaczerpnęliśmy to określenie.
W Polsce lubimy działania spektakularne. Pasjonujemy się niezwykłymi procedurami ratującymi dziesiątki, setki czy nawet tysiące ludzi. A przecież do leczenia są miliony. Miliony! Niestety, system widzi głównie rzeczy efektowne, a nie widzi żmudnej, internistycznej czy właśnie „ogólnej” opieki. Często taka żmudna praca nad chorym jest warta co najmniej tyle – jeśli nie więcej – niż spektakularne działanie. Np. pacjent po imponującym przeszczepie twarzy nie zrobi się zdrowy z dnia na dzień. Trzeba się nim zajmować, co robią m.in. interniści, ale tego już nie widać. Do tego dochodzi kwestia jatrogenii (oddziaływanie leków i personelu medycznego na zdrowie pacjenta, nieintencjonalnie pogarszające jego stan – przyp. red.). Nie chciałbym, żeby to zabrzmiało jak przytyk, ale np. leczenie onkologiczne często wiąże się z występowaniem poważnych powikłań, które potem leczą głównie interniści.
Proszę sobie wyobrazić, że we Francji interna przeżywa teraz renesans, obecnie jest to tam najbardziej poszukiwana specjalizacja. Ale nie w Polsce. A lekarz też człowiek. Wybierze taką specjalizację, po której łatwiej będzie się pracować, zdobyć większy prestiż i otrzymać lepsze wynagrodzenie. Wtedy dochodzi do tego, że duży szpital wojewódzki – jak u mnie na Śląsku – od kilku lat funkcjonuje bez interny.

I jak funkcjonuje?

Fatalnie, dlatego że tzw. chorzy internistyczni leżą przez 2 tygodnie na SOR-ze albo są wysyłani do okolicznych szpitali, które też się buntują. Pytają mnie, dlaczego tak jest. Dlatego, że ktoś parę lat temu podjął fatalną decyzję. Jak to teraz naprawić? Nie da się, są błędy nienaprawialne. Konieczne jest jednak to, aby przywrócić wagę interny i jej właściwe miejsce w hierarchii – przede wszystkim wśród absolwentów wydziałów lekarskich. Gdy ponad 40 lat temu kończyłem studia, proszę mi wierzyć, problem uposażenia nie miał dla mnie żadnego znaczenia dla wyboru specjalizacji. A teraz, kiedy ktoś wie, że może zarabiać 200 zł na godzinę, to czy wybierze internę, w której zarabiałby 100 albo 70 zł? Nie. I trudno mieć o to do niego pretensje.

Co, patrząc z perspektywy, uznałby pan za kamienie milowe w swojej pracy?

Raczej nie nazywałbym tego kamieniami milowymi, ale rzeczywiście były wydarzenia, które zaważyły na moim rozwoju. Pierwsze takie wydarzenie to wybór zawodu, co przypadło na czasy słusznie minione; chciałem być możliwie niezależny i wydawało mi się, że największą niezależność daje medycyna. Wtedy już wiedziałem, że raczej będzie to interna, a nie chirurgia, bo nie miałem zdolności do majsterkowania. Później, gdy byłem na studiach, duża klinika internistyczna na naszym wydziale podzieliła się na trzy podspecjalizacje. Powstały: kardiologia, gastrologia i nefrologia. Nie ukrywam, że wybór nefrologii wiązał się z osobą prof. Franciszka Kokota. To był w moim życiu zawodowym moment nie tyleż zwrotny, co ważący. W roku 1991 jako młody docent zostałem konsultantem wojewódzkim ds. interny. U prof. Kokota pracowałem aż do jego emerytury w 2000 r. Wówczas zostałem szefem Kliniki Chorób Wewnętrznych i Metabolicznych Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach, w szpitalu, w którym w niedługim czasie otworzono największy w województwie SOR. Z tego SOR-u do naszej kliniki trafiają najprzeróżniejsze przypadki. Najczęściej te, którymi inni nie mogli albo nie chcieli się zająć.

Bez internistów medycyna sobie poradzi?

Nie. Bez internistów medycyna sobie nie poradzi, przede wszystkim z wielochorobowością. Za mało jest lekarzy rodzinnych i wąskich specjalistów, a lukę między nimi może zapełnić tylko interna, która chociaż niedoceniana – jest niezbędna.

Rozmawiała: Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Internista pełni rolę „jokera” pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Ponad 30 nagrodzonych w 7 kategoriach – Nagrody Zaufania Złoty OTIS zostały wręczone po raz 21. Uroczysta gala odbyła się 17 kwietnia w hotelu Polonia Palace. Zapraszamy do obejrzenia galerii zdjęć.

fot. Tomasz Adamaszek

Więcej o gali wręczenia XXI Nagrody Zaufania Złoty OTIS

Artykuł Złoty OTIS 2024: foto- i videorelacja pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

XXI gala wręczenia OTIS-ów dla wybitnych przedstawicieli ochrony zdrowia w Polsce już za nami. W tegorocznej edycji Nagrody Zaufania Złoty OTIS Kapituła wyróżniła 31 osób w 7 kategoriach.

Uroczystość odbyła się 17 kwietnia w hotelu Polonia Palace. – Dziękuję, że przyszliście tak licznie na pierwszą w historii Nagrody Zaufania sesję „Wykłady inauguracyjne, społecznicy i debiutanci”. To pierwsza niespodzianka na pierwszą edycję drugiego 20-lecia Złotych OTIS-ów. Współtwórcą sesji inauguracyjnej jest poseł Rajmund Miller, wiceprzewodniczący Komisji Zdrowia Sejmu, Wielki Przyjaciel Nagrody. Od 2012 roku był z nami wielokrotnie. Mieliśmy tutaj stać razem – rozpoczął red. Paweł Kruś, przewodniczący Kapituły.

Podczas gali wykłady wygłosili prof. Grzegorz Dzida („Ciągłe monitorowanie glikemii – przełom w leczeniu cukrzycy”), prof. Małgorzata Myśliwiec („CGM to za mało – innowacyjne systemy monitorowania glukozy zintegrowane z podażą insuliny”) oraz prof. Krzysztof Giannopoulos („Nowości w terapii celowanej w ostrej białaczce szpikowej”). Natomiast w czasie debaty naukowej, która rokrocznie jest sercem uroczystości, poruszono temat choroby otyłościowej jako wyzwania dla zdrowia publicznego. W debacie uczestniczyli prof. Lucyna Ostrowska, prof. Grzegorz Gajos i minister Maciej Miłkowski.

– Gala wręczania statuetek Złotych OTIS-ów nie jest typowa, towarzyszą jej debaty oraz wykłady, którymi staramy się zwracać uwagę zgromadzonych środowisk na tematy szczególnie istotne. Śmiem twierdzić, że obecni na gali są jednym z najbardziej opiniotwórczych środowisk w Polsce – uważa red. Paweł Kruś.

Osoby zgromadzona w Polonia Palace miały okazję obejrzeć film o „Wspierającej Szkole” – programie społeczno-edukacyjnym współorganizowanym przez Fundację Adamed i serwis Życie Warte Jest Rozmowy, a także poznać nowych posłów Sejmowej Komisji Zdrowia, którzy w paru zdaniach opowiedzieli, czym chcieliby zająć się w obecnej kadencji.

Nie zabrakło oczywiście wręczenia Stypendiów Nagrody Zaufania Złoty OTIS, które przyznawane jest od 2019 r. W tym roku 40 tys. zł w naukach medycznych otrzymał dr Tomasz Grzywa za badania dotyczące programowania komórek układu odpornościowego, by skutecznie rozpoznawały i zwalczały komórki nowotworowe. Po raz pierwszy przyznano także stypendium w dziedzinie nauk farmaceutycznych. Czek na 15 tys. zł odebrali mgr Wojciech Rogóż (zajmujący się analizą aktywności antyoksydacyjnej wybranych substancji, w tym takich, które w przyszłości potencjalnie mogą mieć zastosowanie medyczne) oraz dr Maciej Spiegel (poszukujący nowych leków w obrębie związków pochodzenia roślinnego).

Na zakończenie gali dyplomy uznania odebrali sponsorzy, donatorzy stypendium oraz patroni.

Uroczystość prowadzili Paweł Kruś, Katarzyna Pinkosz, Ewa Podsiadły-Natorska i Jan Kruś.

Niebawem fotorelacja z XXI gali Nagrody Zaufania Złoty OTIS

Laureaci XXI Nagrody Zaufania Złoty OTIS

KATEGORIA: DEBIUTY NAUKOWE
Mgr Wojciech Rogóż, dr Tomasz Grzywa, dr Piotr Krajewski, dr Maciej Spiegel, lek. Piotr Kulig

KATEGORIA: LEKARZ I SPOŁECZNIK
Dr Iwona Ponurkiewicz

KATEGORIA: FARMACEUTA I SPOŁECZNIK
Mgr Jolanta Radecka

KATEGORIA: MEDIA I ZDROWIE
Red. Michał Dobrołowicz

KATEGORIA: DOROBEK ŻYCIA
Prof. Anna Członkowska: dorobek życia w medycynie

Prof. Leszek Królicki: dorobek życia w medycynie

Prof. Jan Duława: dorobek życia w medycynie

Prof. Mieczysław Walczak: dorobek życia w medycynie

Prof. Anna Jurczak: dorobek życia w pielęgniarstwie

Prof. Zenon Kokot: dorobek życia w farmacji

Prof. Jerzy Pałka: dorobek życia w farmacji

Prof. Maciej Szmitkowski: dorobek życia w diagnostyce laboratoryjnej

Prof. Stanisław Suliborski: dorobek życia w stomatologii

Nadkom. Sławomir Butkiewicz: dorobek życia w ratownictwie medycznym

KATEGORIA: OSIĄGNIĘCIA W ROKU 2023
Prof. Wojciech Fendler: osiągnięcia w medycynie

Prof. Artur Bossowski: osiągnięcia w medycynie

Prof. Anna Bogucka-Kocka: osiągnięcia w farmacji

Prof. Milena Dąbrowska: osiągnięcia w diagnostyce laboratoryjnej

Prof. Mieszko Więckiewicz: osiągnięcia w stomatologii

KATEGORIA: NAGRODY SPECJALNE
Prof. Lucyna Ostrowska: za pionierskie dokonania w leczeniu choroby otyłościowej

Prof. Brygida Kwiatkowska: za popularyzację wiedzy o terapiach biologicznych w leczeniu chorób reumatycznych

Dr Magdalena Skarżyńska: za stworzenie programu opieki farmaceutycznej dla kobiet w ciąży

Prof. Jolanta Sykut-Cegielska: za wkład w leczenie i poprawę jakości życia pacjentów z chorobami rzadkimi

Dr Szymon Jagodziński: za osiągnięcia we wprowadzaniu nowoczesnej kardiologii na Mazowszu

Prof. Sebastian Granica: za badanie wpływu związków naturalnych na mikrobiotę

Piotr Kagankiewicz, dyrektor Szpitala Powiatowego w Radomsku: za osiągnięcia w zarządzaniu placówką ochrony zdrowia

Konrad Jarosz, dyrektor Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego nr 1 im. prof. Tadeusza Sokołowskiego PUM w Szczecinie: za osiągnięcia w zarządzaniu placówką ochrony zdrowia

Artykuł Nagrody Zaufania Złoty OTIS rozdane pochodzi z serwisu Świat Lekarza.