Akcja „Diss na raka” przechodzi do historii jako największa oddolna inicjatywa charytatywna, jaka kiedykolwiek miała miejsce w internecie. W ramach dziewięciodniowego streamu oraz towarzyszącej mu zbiórki udało się zgromadzić prawdziwą fortunę: ponad 250 mln zł na rzecz podopiecznych Fundacji Cancer Fighters!

Wszystko zaczęło się od muzyki. 14 kwietnia ukazał się utwór „Ciągle tutaj jestem (diss na raka)” Bedoesa 2115 oraz 11-letniej Mai Mecan chorującej na białaczkę. Całkowity dochód z piosenki został przeznaczony na wsparcie Fundacji Cancer Fighters.

To właśnie ten utwór stał się impulsem do uruchomienia wyjątkowej akcji charytatywnej. Twórca cyfrowy Patryk „Łatwogang” Garkowski ogłosił, że za każde polubienie pod filmem w serwisie TikTok będzie słuchał tej piosenki przez jedną sekundę na żywo. Materiał zdobył ponad 760 tys. polubień, co przełożyło się na wielodniową, nieprzerwaną transmisję połączoną ze zbiórką pieniędzy dla dzieci zmagających się z chorobą nowotworową.

Transmisja rozpoczęła się 17 kwietnia o godz. 16 i stała się prawdziwym fenomenem. Początkowy cel zbiórki – 500 tys. zł – został osiągnięty błyskawicznie. W niedzielę, 26 kwietnia, o zbiórce mówiła już cała Polska. W akcję zaangażowało się mnóstwo znanych osób, m.in. Robert Lewandowski, Adam Małysz, Katarzyna Nosowska, Małgorzata Kożuchowska, Tomasz Karolak, Borys Szyc, Wojciech Szczęsny.

Obecnie na koncie zbiórki jest 282 741 778,76 PLN (stan na 27.04.2026).

Eksperci podkreślają, że sukces tej inicjatywy pokazuje siłę nowoczesnych form komunikacji i zaangażowania społecznego. Dzięki prostemu mechanizmowi i autentycznemu przekazowi udało się nie tylko zebrać astronomiczną kwotę, bijąc rekord Guinnessa, ale przede wszystkim zebrać pieniądze, które przełożoną się na konkretną pomoc dla podopiecznych Fundacji Cancer Fighters.

Więcej informacji o tym, na co zostaną wydane zgromadzone środki, tutaj.

Cancer Fighters niesie pomoc dzieciom, młodzieży i dorosłym z całej Polski. Otacza opieką także bliskich swoich podopiecznych – bo rak to choroba, która dotyka całe rodziny. Poprzez swoje działania fundacja chce pokazać, że diagnoza to nie wyrok, lecz impuls do podjęcia walki, której nie trzeba toczyć samotnie.

„Świat Lekarza” również dołożył swoją cegiełkę do zbiórki.

Artykuł Największa zbiórka w historii internetu. Ponad 280 mln zł dla dzieci chorych na raka pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Naukowcy Uniwersytetu Gdańskiego w projekcie „Nauka dla dobra społecznego, innowacji i skutecznych terapii (SWIFT)” rozpoczęli przygotowania do badania klinicznego terapii komórkowej niedrobnokomórkowego raka płuca. Dzięki efektom ich pracy w przyszłości możliwy będzie rozwój nie tylko personalizowanych, lecz również bardziej uniwersalnych terapii. Równolegle wyniki badań dostarczyły podstaw do rozwoju metod diagnostycznych opartych na analizie krwi. Prace badawcze są finansowane z Funduszy Europejskich przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej

Rak płuca należy do najczęściej diagnozowanych nowotworów w Polsce. Co roku w naszym kraju tę diagnozę słyszy ponad 20 tys. osób. Nowotwór często rozwija się bezobjawowo, przez co wykrywany jest dopiero w późnym stadium. To zaś znacząco zmniejsza szanse na skuteczne leczenie. Niedrobnokomórkowy rak płuca (NSCLC) stanowi około 85 proc. wszystkich przypadków tej choroby na świecie – rocznie rozpoznaje się go u ponad 2 mln osób, w tym ponad 300 tys. w Europie, a średnio 80 proc. chorych umiera w ciągu pięciu lat od diagnozy. Skala problemu sprawia, że poszukiwanie nowych terapii i metod wczesnego wykrywania ma kluczowe znaczenie.

Międzynarodowe Centrum Badań nad Szczepionkami Przeciwnowotworowymi Uniwersytetu Gdańskiego (ICCVS UG) prowadzi zaawansowane badania nad terapią niedrobnokomórkowego raka płuca w ramach projektu SWIFT (Science for Welfare, Innovations and Forceful Therapies). Projekt jest realizowany w ramach działania Międzynarodowe Agendy Badawcze prowadzonego przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej i finansowanego z Funduszy Europejskich dla Nowoczesnej Gospodarki 2021–2027 (FENG).

– Naszym głównym zadaniem jest doprowadzenie opracowanej przez nas terapii komórkowej raka płuca do fazy badania klinicznego. Chcemy rozpocząć badanie kliniczne z udziałem pacjentów, które ma potwierdzić bezpieczeństwo terapii i pomóc ustalić optymalną dawkę leku, w tym przypadku komórek terapeutycznych. Kolejne zadanie to ciągły rozwój tej terapii i jej udoskonalanie. Zdajemy sobie sprawę z tego, że nowotwór jest trudnym przeciwnikiem i z pewnością będzie próbował zahamować aktywność komórek terapeutycznych, nad którymi pracujemy – mówi agencji Newseria prof. dr hab. Natalia Marek-Trzonkowska, dyrektorka ICCVS, kierowniczka projektu SWIFT.

Zespół ICCVS opracował algorytm pozwalający na identyfikację we krwi pacjentów komórek o działaniu przeciwnowotworowym. Jest ich bardzo niewiele. Niemniej jednak naukowcy z ICCVS potrafią je wyizolować oraz namnażać do dużych ilości. Dzięki temu komórki terapeutyczne mogą zostać użyte jako lek, a po podaniu pacjentowi zyskują realną przewagę nad rakiem. Obecnie badacze z ICCVS prowadzą prace nad optymalizacją procesu izolacji oraz produkcji komórek terapeutycznych zgodnie z wymogami dobrej praktyki produkcyjnej (ang. GMP).

– Mamy zakupiony odpowiedni sprzęt badawczy, który umożliwi nam sortowanie komórek do celów klinicznych. Uczymy się, trenujemy, by jak najlepiej i jak najwydajniej dostosować opracowany proces do wymogów dobrej praktyki produkcyjnej, która jest standardem w pracy w badaniach klinicznych – zapowiada prof. Natalia Marek-Trzonkowska.

Podczas badań naukowcy zidentyfikowali również pewne cechy nowotworu, które powtarzają się u wielu pacjentów z NSCLC.

– Kiedy rozpoczynaliśmy badania w projekcie, założyliśmy, że nasza terapia będzie personalizowana, czyli szyta na miarę, i dla każdego pacjenta będzie trochę inaczej wyglądała. Odkryliśmy jednak kilka unikatowych cech raka płuca, których nie mają zdrowe tkanki. Co więcej, cechy te są typowe dla guzów pochodzących od większości pacjentów z NSCLC. Dzięki temu jest szansa, że nasze badania doprowadzą do powstania bardziej uniwersalnej terapii. A to znaczy, że będzie ona również tańsza w produkcji, dostępniejsza i skuteczniejsza – wyjaśnia kierowniczka projektu SWIFT.

Te same unikatowe cechy nowotworu doprowadziły również do znaczącego odkrycia w kontekście diagnostyki niedrobnokomórkowego raka płuca i pozwoliły stworzyć podwaliny do prac nad testem krwi wykrywającym markery nowotworowe. To o tyle istotne, że dziś jest ona oparta głównie na tomografii komputerowej, do której dostęp jest ograniczony.

– Unikatowe cechy nowotworu, tzw. markery, można również wykryć we krwi pacjenta i mogą nam one posłużyć do diagnostyki raka płuca – tłumaczy naukowczyni. – Miejmy nadzieję, że diagnostykę przesiewową tego nowotworu będziemy mogli w niedługim czasie wykonywać w oparciu o badanie próbki krwi.

W mijającym roku naukowcy osiągnęli także przełom w badaniach komórek macierzystych raka płuca. Zespół wyizolował je, scharakteryzował i namnożył, otwierając drogę do przyszłych terapii ukierunkowanych na najoporniejsze populacje komórek nowotworowych.

– To jest ogromny sukces i bardzo ważne odkrycie, ponieważ to komórki macierzyste nowotworu są odpowiedzialne za przerzutowanie tego raka, za jego wysoką złośliwość. Dzięki temu, że potrafimy je wyizolować z organizmu pacjenta i zbadać, jesteśmy na dobrej drodze, żeby również z nimi skutecznie walczyć – podkreśla prof. Natalia Marek-Trzonkowska.

Równolegle prowadzone są badania nad tym, w jaki sposób rak płuca hamuje działanie komórek immunologicznych oraz jak zabezpieczyć komórki terapeutyczne przed tymi mechanizmami. Zespół analizuje też mikrośrodowisko guza, aby stworzyć warunki sprzyjające skuteczności terapii – to element kluczowy dla utrzymania aktywności komórek po podaniu ich pacjentowi.

Kolejnym krokiem, zaplanowanym we współpracy m.in. z Technische Universität Dresden, jest opracowanie genetycznie modyfikowanych komórek terapeutycznych odpornych na związki wydzielane przez nowotwór. Ma to zapewnić działanie terapii nawet w warunkach silnej immunosupresji.

– Nowotwór nie będzie potrafił zahamować działania komórek terapeutycznych, będą one niewrażliwe na związki, które guz produkuje i wysyła do krwi, żeby zahamować odpowiedź przeciwnowotworową. Te komórki będą miały coś w rodzaju tarczy i miejmy nadzieję, że będą działały skutecznie – mówi prof. Natalia Marek-Trzonkowska.

Artykuł Nowa terapia komórkowa w raku płuca. Polscy naukowcy przygotowują badania kliniczne pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Poseł Marek Hok, przewodniczący Podkomisji stałej ds. onkologii, zastępca przewodniczącego Komisji Zdrowia, w rozmowie z Ewą Podsiadły-Natorską

Zacznijmy od tematu, który przez lata pozostawał na marginesie debaty publicznej, choć dla pacjentów ma znaczenie właściwie fundamentalne. Dlaczego zabezpieczenie płodności pacjentów onkologicznych stało się jednym z pana priorytetów?

Bo coraz częściej mówimy dziś o onkologii jako o chorobie przewlekłej, z którą pacjenci żyją wiele lat, a nie tylko o walce o przeżycie najbliższych miesięcy. Postęp medycyny sprawił, że ratujemy życie coraz skuteczniej, ale system nie nadążył z myśleniem o tym, co dalej. Dla młodych pacjentów – kobiet oraz mężczyzn – perspektywa utraty płodności bywa równie traumatyczna jak sama diagnoza nowotworu. Leczenie nie może oznaczać odebrania szansy na przyszłe rodzicielstwo, jeśli medycyna daje dziś narzędzia, aby temu zapobiec. Zwłaszcza że z perspektywy klinicznej wiemy, że możliwości istnieją – to np. kriokonserwacja komórek rozrodczych, tkanki jajnika, nasienia.

Gdzie więc pana zdaniem leży największa luka w systemie?

Problem jest wielopoziomowy. Po pierwsze – brak systemowych, jasnych ścieżek postępowania. Zabezpieczenie płodności nadal zależy od miejsca leczenia, wiedzy konkretnego lekarza i determinacji samego pacjenta. Po drugie – finansowanie. W wielu przypadkach procedury te nie są refundowane lub są dostępne tylko w ograniczonym zakresie. Po trzecie – czas. W onkologii decyzje trzeba podejmować bardzo szybko, a pacjent często nie dostaje rzetelnej informacji, że ma prawo i realną możliwość zabezpieczenia swojej płodności przed rozpoczęciem terapii.

Czyli problemem nie jest wyłącznie brak technologii, ale brak standardu?

Dokładnie tak. Dlatego w Podkomisji stałej ds. onkologii chcemy pracować nad rozwiązaniami, które wprowadzą obowiązek informowania pacjenta o ryzyku niepłodności i dostępnych opcjach jej zabezpieczenia. To powinno być elementem standardu opieki onkologicznej, a nie dobra wola czy dodatkowa inicjatywa. Rozmawiamy o modelu, w którym pacjent już na etapie planowania leczenia ma zapewnioną szybką konsultację z ośrodkiem zajmującym się medycyną rozrodu.

Ten temat dotyczy nie tylko dorosłych, ale też dzieci i nastolatków leczonych onkologicznie. Czy również ta grupa jest uwzględniana w planowanych działaniach?

Tak – jest to szczególnie wrażliwy obszar. U dzieci i młodzieży decyzje podejmują rodzice, często w ogromnym stresie, pod presją czasu. Tym bardziej potrzebujemy jasnych rekomendacji i wsparcia systemowego. W krajach Europy Zachodniej zabezpieczenie płodności u młodych pacjentów onkologicznych jest standardem. Polska nie powinna pozostawać w tyle. Mówimy o jakości życia w dorosłości tych osób – o ich prawie do normalności po chorobie.

Przejdźmy do kolejnego obszaru, którym zajmowała się Podkomisja stała ds. onkologii w ostatnich miesiącach – do chirurgii robotycznej. Dlaczego ten temat znalazł się w centrum Waszych prac?

Chirurgia robotyczna to jeden z najbardziej dynamicznie rozwijających się obszarów współczesnej medycyny. W onkologii oznacza ona często mniejszą traumatyzację tkanek, krótszy czas hospitalizacji i szybszy powrót pacjenta do sprawności, a także do dalszego leczenia systemowego. Problem w Polsce polegał na tym, że rozwój tej technologii był przez lata chaotyczny i nierównomierny – zależny od lokalnych decyzji i możliwości finansowych placówek.

Czyli znowu wracamy do kwestii systemu?

Niestety. Dyskusje w Podkomisji dotyczyły nie tylko samej technologii, ale też kadr, certyfikacji ośrodków, jakości i bezpieczeństwa procedur. Robot nie operuje sam – kluczowe jest doświadczenie zespołu i odpowiednie przygotowanie. Zależy nam na tym, aby chirurgia robotyczna była narzędziem poprawy jakości leczenia, a nie jedynie kosztowną wizytówką szpitala.

W podobnym duchu mówi się dziś o medycynie nuklearnej – jako jednym z filarów nowoczesnej diagnostyki i terapii onkologicznej. Jakie wnioski płyną z prac Podkomisji w tym obszarze?

Medycyna nuklearna to absolutna podstawa nowoczesnej onkologii precyzyjnej – zarówno w diagnostyce, jak i w leczeniu izotopowym. Bez niej nie da się mówić o skutecznym planowaniu terapii. Tymczasem w Polsce wciąż mamy niedobory infrastrukturalne i kadrowe, a dostęp do nowoczesnych procedur bywa ograniczony regionalnie. Rozmawiamy o konieczności długofalowych inwestycji, ale też o stabilnym finansowaniu i planowaniu zasobów, bo to obszar wymagający szczególnej odpowiedzialności.

Wspomniał pan również o rozwoju terapii CAR-T jako kolejnym priorytecie. Co dziś jest największym wyzwaniem w tym obszarze?

CAR-T to przełom w leczeniu wybranych nowotworów hematologicznych, ale też ogromne wyzwanie organizacyjne i finansowe. Nie chodzi tylko o samą refundację terapii, ale o całe zaplecze: kwalifikację pacjentów, wyspecjalizowane ośrodki, opiekę nad chorym po podaniu leczenia. Jako Podkomisja chcemy patrzeć na CAR-T nie jako na pojedynczą procedurę, lecz jako element spójnego systemu leczenia wysokospecjalistycznego.

Na koniec zapytam szerzej: co łączy te wszystkie obszary – płodność, robotykę, medycynę nuklearną, CAR-T?

Wspólnym mianownikiem jest długofalowe myślenie o pacjencie. Nie tylko o tym, jakie są jego rokowania, ale w jakim stanie będzie żył po leczeniu. Nowoczesna onkologia to nie pojedyncze technologie, lecz odpowiedzialne decyzje systemowe, które pozwalają te technologie realnie wykorzystać. I to właśnie jest cel prac naszej Podkomisji.

Artykuł „Leczyć nowotwór, nie odbierając przyszłości”. O płodności, robotyce i nowoczesnej onkologii pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Pierwsza w Polsce udana resekcja olbrzymiego raka wątroby metodą autotransplantacji – przełom w chirurgii onkologicznej i transplantologii

Zespół chirurgów z Kliniki Chirurgii Ogólnej, Transplantacyjnej i Wątroby Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego przeprowadził pierwszą w Polsce udaną operację usunięcia olbrzymiego nowotworu wątroby z wykorzystaniem technik transplantacyjnych – autotransplantację wątroby z resekcją ex situ. Zabieg stanowi istotny krok w rozwoju leczenia chorych z zaawansowanymi guzami wątroby, które dotąd uznawano za nieresekcyjne lub niekwalifikujące się do standardowej transplantacji.

Autorzy sukcesu

Operację przeprowadził prof. Michał Grąt, a asystowali mu: dr hab. Wacław Holowko, dr Paweł Rykowski oraz dr Piotr Cyran. Kluczowy etap resekcji ex situ – przeprowadzony „na bocznym stoliku” w warunkach kontrolowanej hipotermii – wykonał prof. Michał Grąt w asyście dra Konrada Kobrynia.

Zabieg trwał 11 godzin. Wątroba pozostawała poza organizmem chorej przez 4 godziny i 57 minut – w tym czasie zespół przeprowadził precyzyjne usunięcie guza, a następnie ponowne wszczepienie narządu (autotransplantację).

Pacjentka jest ponad tydzień po operacji w bardzo dobrej kondycji, bez powikłań, z prawidłowym przebiegiem rekonwalescencji.

– To operacja z pogranicza chirurgii onkologicznej i transplantacyjnej, wymagająca doświadczenia w kontroli naczyń, perfuzji i postępowaniu z narządem pozaustrojowo. Dzięki tej metodzie możemy zaoferować radykalne leczenie części chorych, którzy nie mogą być zakwalifikowani do przeszczepienia wątroby od zmarłego dawcy, a klasyczna resekcja jest niemożliwa – podkreśla prof. Michał Grąt, prorektor WUM ds. rozwoju, promocji i umiędzynarodowienia, kierownik Kliniki Chirurgii Ogólnej, Transplantacyjnej i Wątroby.

Dlaczego to przełom?

Autotransplantacja wątroby z resekcją ex situ to jedna z najbardziej zaawansowanych technik w tzw. ekstremalnej chirurgii wątroby. W uproszczeniu polega na czasowym wyjęciu wątroby, wykonaniu precyzyjnej resekcji guza w warunkach „bezkrwawego pola” i kontrolowanej hipotermii, a następnie ponownym wszczepieniu narządu temu samemu pacjentowi. Pozwala to na radykalne leczenie guzów o złożonym anatomicznie umiejscowieniu, często z zajęciem lub bliskim sąsiedztwem kluczowych struktur naczyniowych, które w standardowych warunkach operacyjnych są trudne lub niemożliwe do bezpiecznego usunięcia.

Międzynarodowe doniesienia wskazują, że w starannie dobranych przypadkach techniki ex situ mogą zapewniać akceptowalne ryzyko okołooperacyjne i realną szansę na dłuższe przeżycie – zwłaszcza w nowotworach pierwotnych wątroby – przy zachowaniu celu onkologicznego, jakim jest resekcja radykalna (R0). Jednocześnie środowisko ekspertów podkreśla wagę ścisłej kwalifikacji oraz koncentracji takich procedur w ośrodkach o najwyższym doświadczeniu w chirurgii wątroby i transplantologii.

Fakty w skrócie

• Data zabiegu: 10 lutego 2026 r.
• Ośrodek: Klinika Chirurgii Ogólnej, Transplantacyjnej i Wątroby WUM
• Metoda: autotransplantacja wątroby z resekcją ex situ (wątroba czasowo poza organizmem, resekcja na „back table”, następnie reimplantacja)
• Czas operacji: 11 godzin
• Czas pozaustrojowy wątroby: 4 godz. 57 min
• Zespół: operator prof. Michał Grąt; asysta: dr hab. Wacław Holowko, dr Paweł Rykowski, dr Piotr Cyran; etap ex situ na stoliku: prof. Grąt + dr Konrad Kobryń
• Anestezjolog: dr Marta Dec
• Pielęgniarki operacyjne: Anna Wąsik, Beata Zdanowska, Karolina Kulesza, Aleksandra Grommunt
• Stan pacjentki: tydzień po operacji w świetnej formie, bez powikłań

O Klinice

Klinika Chirurgii Ogólnej, Transplantacyjnej i Wątroby Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego prowadzi wysokospecjalistyczne leczenie w zakresie chirurgii wątroby, chirurgii onkologicznej oraz transplantologii klinicznej, rozwijając nowoczesne techniki operacyjne stosowane w wiodących ośrodkach na świecie. Jest to jeden z największych ośrodków chirurgii i transplantacji wątroby na świecie.

Artykuł To już nie science fiction. Wątroba pacjentki naprawiona poza ciałem pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Nowy rozdział w polskich badaniach nad terapiami onkologicznymi właśnie się rozpoczął. Projekt PACMAN wyłoniony w czwartej edycji konkursu Wirtualnego Instytutu Badawczego wchodzi w fazę realizacji, łącząc niemal 100 naukowców z sześciu ośrodków badawczych wokół celu opracowania precyzyjnych, bezpieczniejszych terapii dla pacjentów z nowotworami litymi

Projekt PACMAN, czyli „Personalized antibody-drug conjugates activated by matrix metalloproteinases for solid tumors”, zgłoszony do Wirtualnego Instytutu Badawczego przez konsorcjum jednostek naukowych z Wrocławia i Warszawy, decyzją międzynarodowego panelu ekspertów otrzymał niemal 73 mln zł ze środków Funduszu Polskiej Nauki.

– Celem naszych badań jest opracowanie koniugatu przeciwciało–lek, czyli połączenia przeciwciała z bardzo silnym związkiem terapeutycznym, który samodzielnie jest zbyt toksyczny, by podać go pacjentowi do krwiobiegu – tłumaczy prof. Marcin Poręba z Politechniki Wrocławskiej, który jest liderem projektu i badań, w których w ciągu pięciu lat będzie uczestniczyć blisko 100 naukowców z sześciu jednostek naukowych.

To pierwszy projekt WIB, w którym lider konsorcjum znajduje się we Wrocławiu. Naukowcy Politechniki Wrocławskiej tworzą je wspólnie z Instytutem Immunologii i Terapii Doświadczalnej PAN, Uniwersytetem Wrocławskim i Uniwersytetem Przyrodniczym we Wrocławiu, natomiast z Warszawy komplementarnego wsparcia merytorycznego udzielą im badacze z Instytutu Biologii Doświadczalnej im. Nenckiego PAN i Instytutu Chemii Fizycznej PAN.

Jak tłumaczy prof. Poręba, kluczowym elementem projektu jest zastosowanie strategii konia trojańskiego: – Chcemy podłączyć silny lek do przeciwciała, zamaskować go, dzięki czemu dostanie się do mikrośrodowiska guza i dopiero tam zacznie działać aktywowany przez enzymy nowotworowe. To zapewni wysoką toksyczność i w konsekwencji śmierć komórki nowotworowej, ale nie uszkodzi tkanek po drodze.

Naukowcy wybrali do badań pięć nowotworów litych, które są dużym wyzwaniem klinicznym dla współczesnej medycyny – niedrobnokomórkowego raka płuca, czerniaka skóry, raka piersi, jelita grubego i trzustki. Szeroki panel badań podstawowych – od chemii po biochemię, biologię molekularną i cytofizjologię – zostanie w projekcie uzupełniony zaawansowanymi analizami z wykorzystaniem sztucznej inteligencji i modeli matematycznych oraz badaniami in vivo.

Umowę o finansowaniu projektu PACMAN podpisali rektor Politechniki Wrocławskiej, prof. Arkadiusz Wójs oraz dyrektor Łukasiewicz – PORT, prof. Jarosław Bosy, który zwrócił uwagę na znaczenie usieciowienia badań: – WIB nie jest łatwym programem, ale jest programem dla najlepszych. Daje duże pieniądze, ale ich nie rozprasza. Fundusze mają być skupione wokół wybitnych naukowców, którzy chcą i potrafią współpracować w ramach konsorcjum, którzy szukają interdyscyplinarności i rozwoju na zewnątrz swoich jednostek, we współpracy z innymi.

Łukasiewicz – PORT jako operator programu odpowiada nie tylko za organizację i przeprowadzenie konkursów, ale przede wszystkim wspiera komercjalizację ich wyników.

– Fundamentem innowacji jest nauka. Fundamentem innowacji jest nauka – powtórzę to dwukrotnie, ponieważ bez solidnego fundamentu nie zbudujemy żadnej innowacji i niczego nie skomercjalizujemy. Efektywne wykorzystanie unikatowej infrastruktury i kompetencji jakimi dysponujemy można łączyć z potrzebami przemysłu, ale też można nimi odpowiadać na wyzwania cywilizacyjne. A takim wyzwaniem są niewątpliwie choroby nowotworowe – mówiła prof. Jolanta Itrich-Drabarek, wiceprezes Sieci Badawczej Łukasiewicz, dodając, że celem sieci są długofalowe partnerstwa, dlatego ma nadzieję, że konsorcjum, które się właśnie zawiązuje, nie będzie dla jego uczestników ostatnim.

Artykuł Blisko 73 mln zł na rozwój nowych terapii onkologicznych pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Szpiczak plazmocytowy pod lupą – sesja prof. Iwony Hus w ramach II Konferencji „Medycyna z Diamentami”

Szpiczak plazmocytowy (dawniej określany jako szpiczak mnogi, ang. multiple myeloma) jest jednym z najczęstszych nowotworów hematologicznych. Stanowi ok. 1–2 proc. wszystkich nowotworów złośliwych oraz około 12–14 proc. nowotworów układu krwiotwórczego. Choroba należy do grupy tzw. gammapatii monoklonalnych i polega na nieprawidłowym namnażaniu się komórek plazmatycznych, czyli plazmocytów.

W Polsce rozpoznaje się ją u około 6 osób na 100 tys. mieszkańców rocznie. Częściej chorują mężczyźni. Najwięcej zachorowań dotyczy osób po 60.–65. roku życia, jednak coraz częściej diagnozuje się ją także u znacznie młodszych pacjentów – nawet około 30. roku życia.

Szpiczak jest chorobą bardzo niejednorodną, a jego objawy mogą dotyczyć wielu narządów. Co istotne, są one zwykle nieswoiste, dlatego łatwo przypisać je innym schorzeniom. U około 70 proc. pacjentów dochodzi do zmian w kościach i osłabienia ich struktury. Jest to związane z hiperkalcemią, czyli podwyższonym stężeniem wapnia we krwi – wapń uwalniany z kości, niszczonych przez proces nowotworowy, trafia do krwiobiegu. Pacjenci skarżą się wówczas na bóle kostne, najczęściej w obrębie kręgosłupa; blisko połowa zmian dotyczy odcinka lędźwiowego. Niekiedy dochodzi do złamań patologicznych, które bywa, że stanowią pierwszy zauważalny objaw choroby.

U wielu chorych rozwija się również niedokrwistość. Może ona objawiać się osłabieniem, bladością, a także pojawianiem się siniaków bez wyraźnej przyczyny. Zdarza się, że właśnie te symptomy są pierwszym sygnałem rozwijającego się szpiczaka. Inne możliwe objawy to postępujące zmęczenie, bóle i zawroty głowy, bóle brzucha czy nagły spadek masy ciała. Często jednak są one bagatelizowane – zwłaszcza przez osoby starsze, które tłumaczą je wiekiem lub współistniejącymi chorobami przewlekłymi.

U około połowy pacjentów dochodzi do niewydolności nerek, objawiającej się m.in. zmęczeniem i obrzękami. U części chorych pojawiają się także objawy neurologiczne, takie jak drętwienie czy mrowienie kończyn, związane z polineuropatią. Charakterystyczna jest również obniżona odporność i zwiększona podatność na infekcje, dlatego u tych pacjentów szczególnie ważną rolę odgrywają szczepienia profilaktyczne – najlepiej wykonane jeszcze przed rozpoczęciem leczenia.

Jeśli lekarz podejrzewa szpiczaka plazmocytowego, pierwszym krokiem powinno być wykonanie podstawowych badań laboratoryjnych. Nie każde z nich jest jednoznaczne – na przykład bardzo wysokie OB może nasuwać podejrzenie choroby, ale jego prawidłowa wartość jej nie wyklucza. Podobnie nie każde uszkodzenie nerek oznacza szpiczaka. Dopiero analiza całokształtu wyników może skłonić lekarza do dalszej diagnostyki i skierowania pacjenta na bardziej szczegółowe badania.

W ostatnich latach możliwości leczenia szpiczaka znacznie się poszerzyły. Do terapii wprowadzane są kolejne leki, a coraz większą rolę odgrywa immunoterapia. W Polsce dostępne są już nowoczesne metody leczenia, a środowisko medyczne oczekuje także na refundację terapii CAR-T, która jest już stosowana w innych nowotworach hematologicznych. Postęp w leczeniu pozwala lepiej dopasować terapię do konkretnego pacjenta – m.in. zdecydować, kto powinien zostać zakwalifikowany do autologicznego przeszczepienia komórek krwiotwórczych.

Jeszcze kilkanaście lat temu rozpoznanie szpiczaka plazmocytowego oznaczało bardzo złe rokowanie. Dziś, dzięki nowoczesnym terapiom, choroba coraz częściej ma charakter przewlekły – a pacjenci mogą żyć z nią wiele lat, nierzadko kilkanaście, zamiast zaledwie 2–3 lat, jak było dawniej.

Artykuł „Szpiczak plazmocytowy jest chorobą bardzo niejednorodną, a jego objawy mogą dotyczyć wielu narządów.” pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Pierwszy w Polsce i jeden z pierwszych na świecie zabieg, w którym endoskopową mastektomię podskórną połączono z jednoczasową rekonstrukcją całej piersi metodą PAP Flap, wykonali lekarze z II Oddziału Chirurgii Onkologicznej Narodowego Instytutu Onkologii w Gliwicach

Innowacyjny zabieg odbył w grudniu. Zakwalifikowano do niego 42-letnią pacjentkę z potwierdzoną mutacją w genie BRCA1, u której kilka lat temu rozpoznano raka jednej piersi. Została wówczas poddana leczeniu skojarzonemu łączącemu operację chirurgiczną, chemioterapię, radioterapię i hormonoterapię. Drugą pierś chirurdzy wraz z pacjentką zdecydowali się teraz usunąć profilaktycznie małoinwazyjną metodą endoskopową.

Zamiast sztucznego implantu – własne tkanki pacjentki

– To pierwszy w Polsce i jeden z pierwszych na świecie zabieg, w którym endoskopową mastektomię podskórną połączono z jednoczasową rekonstrukcją całej piersi tzw. metodą PAP Flap. Podczas rekonstrukcji sięgnęliśmy po to, co najbardziej naturalne – własne tkanki pacjentki, dzięki czemu udało się odbudować pierś bez użycia sztucznych materiałów (implantu). Tkanki pobraliśmy z wewnętrznej powierzchni uda, co pozwoliło nam nie tylko odtworzyć pacjentce pierś, ale również poprawić kształt jej uda – tłumaczy dr n. med. Jakub Opyrchał, jeden z czterech chirurgów uczestniczących w zabiegu.

Podczas planowania zabiegu chirurdzy uwzględnili nie tylko budowę pacjentki, ale również jej oczekiwania i zdecydowali się na zastosowanie jednego z najnowszych i najmniej inwazyjnych osiągnięć w chirurgii piersi, którym jest endoskopowa mastektomia podskórna. Przez niewielkie 3-centymetrowe nacięcie w bocznej części piersi usunęli gruczoł piersiowy, zachowując w pełni prawidłowe ukrwienie pozostawionej skóry oraz kompleksu brodawka-otoczka.

– Zastosowanie tej metody zmniejszyło ból w okresie pooperacyjnym, istotnie wpłynęło na skrócenie czasu rekonwalescencji, a także pozwoliło nam uzyskać bardzo dobry efekt estetyczny – podkreśla lek. Sebastian Mosiej.

Po zabiegu pacjentce pozostała jedynie 3-centymetrowa blizna w obrębie piersi. Po kilkudniowym pobycie w szpitalu została wypisana do domu w dobrym stanie, ale nadal pozostaje pod opieką gliwickich chirurgów i zgłasza się na regularne kontrole.

Kluczem do sukcesu jest nowoczesna chirurgia i praca zespołowa

W opinii dr. n. med. Ryszarda Szumniaka, kierownika II Oddziału Chirurgii Onkologicznej w gliwickim oddziale Narodowego Instytutu Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowego Instytutu Badawczego, wykonanie pierwszego w Polsce zabiegu endoskopowej mastektomii podskórnej z jednoczasową rekonstrukcją płatem PAP to efekt konsekwentnego rozwoju jego zespołu, który od wielu lat specjalizuje się w zabiegach mikronaczyniowych i ma ogromne doświadczenie w chirurgii onkologicznej i rekonstrukcyjnej.

– Ten zabieg pokazuje kierunek, w jakim rozwija się nasz oddział – nowoczesna chirurgia, praca zespołowa i realna troska o jakość życia i bezpieczeństwo pacjentek. To ważny krok, ale też zobowiązanie do dalszego rozwoju takich procedur. Łączenie nowoczesnych, małoinwazyjnych technik resekcyjnych z zaawansowaną rekonstrukcją mikronaczyniową pozwala nam zaoferować pacjentkom leczenie na najwyższym światowym poziomie – mówi dr Ryszard Szumniak.

W zabiegu endoskopowej profilaktycznej mastektomii podskórnej z jednoczasową rekonstrukcją wolnym płatem PAP pobranym z obrębu wewnętrznej powierzchni uda wzięły udział dwa zespoły chirurgów:

• lek. Sebastian Mosiej i dr n. med. Ryszard Szumniak
• dr n. med. Jakub Opyrchał i dr hab. n. med. Maciej Grajek

Poza chirurgami w zabiegi uczestniczyli również:

• lek. Joanna Barcik – anestezjolog
• Monika Babilas i Wioleta Chylińska – pielęgniarki anestezjologiczne
• Marta Augustyn i Dominika Dyga – pielęgniarki instrumentariuszki
• mgr Ewa Zych – pielęgniarka

Warto przypomnieć, że kilka miesięcy temu zespół chirurgów II Oddziału Chirurgii Onkologicznej przeprowadził pierwszą w Narodowym Instytucie Onkologii w Gliwicach podskórną amputację piersi z jednoczasową rekonstrukcją implantem z wykorzystaniem techniki endoskopowej, dołączając tym samym do nielicznego grona polskich i europejskich placówek medycznych, w których wykonywane są takie zabiegi. Zabieg ten był jednym z trzech nagrodzonych w listopadzie 2025 r. pierwszą nagrodą w konkursie „Zdrowa Przyszłość – Inspiracje” w kategorii „Innowacje w szpitalu – medycyna”.

Artykuł Pierwsza w Polsce endoskopowa mastektomia z rekonstrukcją PAP Flap pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Najnowsze badania przeprowadzone przez naukowców ze St. Jude Children’s Research Hospital we współpracy z University Health Network’s Princess Margaret Cancer Centre w Toronto wykazały, że moment, w którym zdrowe limfocyty B przekształcają się w komórki nowotworowe, ma kluczowe znaczenie dla odpowiedzi na leczenie w B-ALL – najczęstszej postaci ostrej białaczki limfoblastycznej u dzieci

Badacze zbudowali referencyjny atlas pojedynczych komórek opisujący normalny rozwój limfocytów B u człowieka. Następnie porównali dane z tego atlasu z sekwencjonowaniem pojedynczych komórek z próbek od pacjentów z B-ALL oraz z informacjami o przebiegu choroby. Pozwoliło to ustalić, na jakim etapie różnicowania limfocyt B zatrzymuje się w procesie nowotworzenia i jaki to ma wpływ na reakcję na terapię.

Kluczowe wnioski z badania:

• Nie tylko klasyczny etap pro- i pre-limfocyta B jest źródłem białaczki, ale również mniej dojrzałe i bardziej dojrzałe komórki mogą przekształcać się w komórki nowotworowe w różnych podtypach B-ALL.
• Limfocyty pochodzące z wcześniejszych etapów rozwoju zachowują większą elastyczność i potencjał do zmiany linii komórkowej, co wiąże się z większą odpornością na leczenie.
• Naukowcy opracowali również nowy „wskaźnik multipotencji”, który mierzy udział komórek o wysokim potencjale rozwojowym w nowotworze i dobrze koreluje z wynikami leczenia. Taki biomarker może w przyszłości wspierać np. personalizację terapii.

– To badanie wypełnia ważną lukę w naszej wiedzy o rozwoju limfocytów B i łączy pochodzenie komórek nowotworowych z klinicznie istotnymi cechami choroby – podkreśla dr Charles Mullighan, współautor pracy i zastępca dyrektora St. Jude Comprehensive Cancer Center.

Rozpoznanie, kiedy dokładnie w procesie różnicowania limfocyty B stają się nowotworowe, może oznaczać lepsze przewidywanie, które podtypy B-ALL są bardziej oporne na standardową chemioterapię, a także wskazać nowe cele terapeutyczne czy lepsze dopasowanie leczenia do profilu pacjenta.

Typ B to najczęstsza postać ostrej białaczki limfoblastycznej (ALL), szczególnie u dzieci. Terapię najczęściej opiera się na kombinacjach chemioterapii, których skuteczność w dużej mierze zależy od biologii nowotworu i jego podatności na leki. Uwolnienie dokładniejszych narzędzi do oceny tej biologii może zwiększyć szanse na sukces leczenia i zmniejszyć odsetek nawrotów.

Więcej o tej pracy oraz szczegóły dotyczące metodologii można znaleźć w artykule opublikowanym w Nature Cancer oraz w komunikacie prasowym St. Jude Children’s Research Hospital.

Artykuł Etap rozwoju limfocytów B wpływa na skuteczność leczenia białaczki pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Dotychczas powszechnie uważano, że ryzyko zachorowania na raka rośnie wraz z wiekiem – każdy kolejny rok życia miał zwiększać prawdopodobieństwo uszkodzeń DNA i pojawienia się komórek nowotworowych. Najnowsze badania sugerują jednak, że zaawansowany wiek może być… istotnym czynnikiem ochronnym

Nowe badania opublikowane przez zespół naukowców z Uniwersytetu Stanforda rzucają zupełnie nowe światło na związek pomiędzy starzeniem się a ryzykiem nowotworów. Badanie przeprowadzone na myszach wykazało, że stare myszy laboratoryjne (mające 20–21 miesięcy, co odpowiada zaawansowanemu wiekowi u ludzi) miały znacznie mniej guzów płucnych niż myszy młodsze (mające 4–6 miesięcy). Co więcej, nowotwory u starszych zwierząt były mniejsze i mniej agresywne, mimo że wszystkie osobniki były narażone na te same czynniki sprzyjające rozwojowi raka. Odkrycie stoi w sprzeczności z tradycyjnym modelem ryzyka nowotworowego i wskazuje, że proces starzenia może u niektórych organizmów działać antynowotworowo.

Paradoks starości

Stanfordzcy naukowcy zwracają uwagę, że podobną tendencję zaobserwowano także w danych epidemiologicznych dotyczących ludzi; u osób powyżej ok. 85. roku życia częstość diagnozowania nowotworów przestaje rosnąć, a nawet może maleć. Choć wcześniej tłumaczono to głównie spadkiem badań przesiewowych wykonywanych u seniorów lub selekcją populacyjną, nowe wyniki laboratoryjne wskazują na głębsze biologiczne przyczyny tego zjawiska.

Co może hamować raka u wiekowych organizmów?

Badacze zidentyfikowali kilka możliwych mechanizmów, które odpowiadają za to zjawisko:

• Zmiany molekularne związane z wiekiem – starzenie się komórek wiąże się z modyfikacjami epigenetycznymi, zmianami struktury DNA i innymi procesami, które potencjalnie mogą utrudniać inicjację i rozwój guzów nowotworowych.
• Rola genów supresorowych nowotworów – w modelu eksperymentalnym naukowcy wyłączyli 25 genów hamujących rozwój raka, w tym kluczowy gen PTEN. Okazało się, że neutralizacja efektu tych genów miała znacznie większy wpływ na młodsze organizmy niż na starsze, co sugeruje, że mechanizmy obronne w starych komórkach są inne i mogą częściowo rekompensować utratę funkcji supresorów nowotworowych.
• Zmiany w mikrośrodowisku tkanek – starzejące się tkanki i ich mikrośrodowisko mogą cechować się inaczej skonfigurowanym układem sygnałów biologicznych, które utrudniają proliferację komórek nowotworowych.

Znaczenie dla badań nad nowotworami i terapiami onkologicznymi

To odkrycie ma istotne znaczenie zarówno dla badań przedklinicznych, jak i klinicznych. Obecnie większość badań nad nowotworami prowadzona jest na młodych modelach zwierzęcych, które mogą nie odzwierciedlać dynamicznych zmian biologicznych zachodzących u osób starszych. Jeśli zaawansowany wiek rzeczywiście wiąże się z mechanizmami supresji nowotworowej, to w przyszłych badaniach musi być to wzięte pod uwagę.

Ponadto zrozumienie mechanizmów, które sprawiają, że starzejące się organizmy są mniej podatne na rozwój guzów, może otworzyć nowe kierunki terapeutyczne. Być może uda się odtworzyć lub wzmocnić te mechanizmy u pacjentów w średnim wieku lub nawet młodszych, oferując nowe strategie zapobiegania i leczenia raka.

Co to oznacza dla klinicystów oraz pacjentów?

Na razie wyniki dotyczą przede wszystkim modeli zwierzęcych i wskazują na potrzebę dalszych badań u ludzi. Nie zmienia to jednak faktu, że wiek pacjenta pozostaje jednym z kluczowych czynników w onkologii, zarówno w profilaktyce, jak i w planowaniu terapii. Jednocześnie badacze podkreślają, jak bardzo złożony jest związek pomiędzy starzeniem się a nowotworami i że prosta zależność „starszy = większe ryzyko” nie oddaje pełnego obrazu biologii choroby nowotworowej.

Artykuł Zaawansowany wiek chroni przed rakiem – odkrycie na Uniwersytecie Stanforda pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Mimo spadku popularności tradycyjnych papierosów liczba przypadków raka płuc w Polsce nie maleje. Winne są m.in. nowe wyroby nikotynowe, zanieczyszczenie powietrza oraz późna diagnostyka – powiedział PAP płk Rafał Sokołowski, pulmonolog z WIM, podkreślając wagę profilaktyki i koordynacji opieki

W Polsce diagnozuje się 25 tys. przypadków raka płuca rocznie; tylko 13 proc. chorych żyje dłużej niż pięć lat – podkreślił.

Liczba zachorowań nie spada, choć – jak powszechnie się sądzi – pali coraz mniej osób. – To pozory. Popularność klasycznych papierosów rzeczywiście zmalała, ale wzrosło użycie nowych wyrobów tytoniowych, zwłaszcza e-papierosów – powiedział PAP płk Rafał Sokołowski, pulmonolog i specjalista chorób wewnętrznych z Kliniki Chorób Wewnętrznych, Pneumonologii, Alergologii, Immunologii Klinicznej i Chorób Rzadkich Wojskowego Instytutu Medycznego.

Jak zaznaczył, również liquidy stosowane w e-papierosach nie są obojętne dla zdrowia. – Nikotyna wdychana w aerozolu ma potencjał kancerogenny i powoduje realne zmiany w płucach – zaznaczył. Do tego dochodzi narastające zanieczyszczenie powietrza, które sprzyja przewlekłym chorobom układu oddechowego, takim jak POChP. Choroba ta sama w sobie zwiększa ryzyko rozwoju nowotworu.

Ekspert przypomniał, że rak płuc należy do najpóźniej diagnozowanych nowotworów. – Nie boli. Pacjent zgłasza się do lekarza dopiero wtedy, gdy pojawia się kaszel, krwioplucie albo ból wynikający z nacieku na ścianę klatki piersiowej. A to często oznacza już zaawansowane stadium choroby – wyjaśnił.

Szansą na wcześniejsze wykrycie choroby jest program niskodawkowej tomografii komputerowej, który – jak ocenił Sokołowski – przynosi pierwsze efekty. – Wykrycie guzka to dopiero początek drogi. Pacjent musi trafić do dobrze zorganizowanego zespołu diagnostycznego, który nie pozwoli mu się zagubić w systemie – zaznaczył.

W ocenie specjalisty kluczem jest sprawna, konsekwentna diagnostyka oparta na odpowiednim sprzęcie, w tym nowoczesnych systemach nawigacji endoskopowej. – Małe zmiany diagnozuje się bardzo trudno. Trzeba pobrać wystarczająco duży materiał, aby patomorfolog mógł wykonać wszystkie konieczne badania, w tym genetyczne. Jeśli próbka jest zbyt mała, trzeba powtarzać procedurę, a na to zwyczajnie nie ma czasu – powiedział PAP. Jak dodał, „każda poprawka to nasza porażka, przeciągający się czas od diagnostyki do leczenia, a pacjent nie może ponosić takich konsekwencji”.

Coraz większą rolę w weryfikacji badań obrazowych odgrywa sztuczna inteligencja. – Algorytmy pomagają ocenić, które zmiany wymagają dalszej diagnostyki. W badaniach profilaktycznych takich drobnych zmian jest bardzo dużo, więc wsparcie AI realnie odciąża radiologów i pulmonologów – zaznaczył.

Jak wskazał Sokołowski, system ochrony zdrowia ma narzędzia, by poprawić rokowania pacjentów, ale wymaga to dobrej organizacji. – Jako lekarz wojskowy byłem uczony działania przy ograniczonych zasobach. Tym bardziej nie można marnować czasu ani badań. Opieka koordynowana jest tu kluczowa – od lekarza rodzinnego, przez diagnostykę, po leczenie w ośrodku szpitalnym – ocenił.

Podkreślił, że sprawny kontakt między lekarzami znacząco skraca czas wdrożenia terapii. – Jeśli pacjent trafia na oddział z kompletem badań, można bez zwłoki zająć się jego leczeniem – zauważył specjalista.

Przykładem może być pacjentka, która trafiła do WIM w ciężkim stanie, z rozsianym nowotworem i tamponadą serca, ale dzięki współpracy lekarzy różnych specjalności i nowoczesnym terapiom wróciła do normalnego życia i pracy – zrelacjonował lekarz.

Zapytany o profilaktykę, płk Sokołowski wskazał na znaczenie „czujności onkologicznej”. – Nie wolno bagatelizować objawów alarmowych: kaszlu trwającego ponad tydzień, krwioplucia czy niewyjaśnionego spadku masy ciała. Lekarz rodzinny ma narzędzia, by wstępnie ocenić sytuację i skierować pacjenta dalej – powiedział PAP.

W Polsce diagnozuje się rocznie ok. 25 tys. przypadków raka płuc. – Do leczenia radykalnego, czyli operacyjnego, kwalifikuje się około 20 proc. chorych. Reszta wymaga terapii zachowawczych lub paliatywnych. Dlatego tak ważne jest wczesne rozpoznanie – podkreślił. Pulmonolog przyznał także, że wyniki terapeutyczne, jeśli chodzi o nowotwory płuc, nie napawają optymizmem – ponad pięcioletnią przeżywalność odnotowuje się u zaledwie 13 proc. chorych.

Sokołowski zaznaczył również, że zmienia się struktura zachorowań. – Rak płuc przestaje być domeną mężczyzn. Kobiety, dzięki skutecznej profilaktyce raka piersi i narządów rodnych, przestają na nie umierać, ale coraz częściej chorują na raka płuc – powiedział.

Mira Suchodolska (PAP)

mir/ jann/ mhr/

Artykuł Liczba przypadków raka płuc w Polsce nie maleje; winne są nowe wyroby nikotynowe pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Prof. Radosław Mądry, prezes zarządu Polskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej, opowiada o aktualnej sytuacji w nowotworach ginekologicznych

Artykuł „Dzięki immunoterapii w nawrotowych i zaawansowanych rakach trzonu macicy mówimy o gigantycznej rewolucji” (VIDEO) pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rak płuca powoduje najwięcej zgonów wśród Polaków. Co można zrobić, aby to zatrzymać?

Marcelina Zawisza (Razem)
Posłanka RP, Komisja Zdrowia Sejmu

Jako posłanki i posłowie nieustannie stykamy się z lobbingiem koncernów nikotynowych. Prawo musi być tak skonstruowane, żeby służyło obywatelom, a nie firmom tytoniowym. Partia Razem prowadzi w Sejmie politykę ukierunkowaną na interes publiczny, czyli zdrowie Polek i Polaków, a nie zyski tytoniowych korporacji.

Wśród działań państwa polskiego nie ma lepszego sposobu na zatrzymanie raka płuca niż konsekwentne prowadzenie polityki zmniejszania dostępności ekonomicznej papierosów, produktów tytoniowych i waporyzatorów. Podstawowe narzędzie w tym przypadku to odpowiednia polityka akcyzowa.

Doskonałym pomysłem jest również refundowana przez państwo pomoc w rzucaniu palenia. Trzeba rozważyć zarówno refundację leków stosowanych u takich pacjentów, jak i świadczeń realizowanych w ramach podstawowej opieki zdrowotnej oraz opieki farmaceutycznej. Takie rozwiązania realnie wspierają pacjentki i pacjentów, którzy chcą zerwać z nałogiem. Powiązaną kwestią są też przepisy dotyczące reklamy, czyli stymulacji popytu na te produkty. Zakaz palenia w miejscach publicznych przyniósł ogromne korzyści społeczne. To pokazuje, że naprawdę warto iść dalej z dobrymi rozwiązaniami prawnymi.

Patryk Wicher (PiS)
Poseł RP, Komisja Zdrowia Sejmu

Rak płuca to dziś jeden z najpoważniejszych problemów zdrowotnych w Polsce, a jednocześnie przykład, jak bardzo potrzebujemy zmiany myślenia o systemie ochrony zdrowia. Wciąż działamy reaktywnie. Leczymy skutki, zamiast zapobiegać przyczynom. Tymczasem to właśnie medycyna prewencyjna, a nie naprawcza, powinna stać się fundamentem polityki zdrowotnej państwa. Kluczowe znaczenie ma profilaktyka, zarówno pierwotna, jak i wtórna. Pierwsza to konsekwentna walka z uzależnieniem od tytoniu, edukacja zdrowotna już od najmłodszych lat, wspieranie programów antynikotynowych i tworzenie przestrzeni publicznej wolnej od dymu. Druga to regularne badania przesiewowe, które pozwalają wykrywać chorobę na wczesnym etapie.

Nie można jednak mówić o skutecznej profilaktyce bez zmian systemowych. Potrzebujemy realnego przesunięcia środków finansowych z kosztownego leczenia skutków chorób na ich zapobieganie. Inwestycja w profilaktykę zawsze się zwraca. Nie tylko w zdrowiu i jakości życia obywateli, ale też w wydolności gospodarki i stabilności rynku pracy. W Polsce wciąż brakuje świadomości, że wczesne wykrycie nowotworu oznacza nie tylko szansę na całkowite wyleczenie, ale również szybki powrót do pełnej aktywności zawodowej. Wcześnie wykryty nowotwór to krótsze leczenie, mniejsze obciążenie dla szpitali i większa szansa na zachowanie pełni życia.

Naszym celem powinno być stworzenie spójnej, długofalowej strategii profilaktyki onkologicznej opartej na edukacji, dostępności badań i wczesnej diagnostyce. To właśnie tutaj leży prawdziwa odpowiedzialność państwa – w ochronie zdrowia, zanim pojawi się choroba.

Artykuł Jak zatrzymać raka płuca? Dwugłos polityczny pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

O tym, dlaczego rak prostaty, pęcherza i nerki nie czekają, aż skończy się koncert. Felieton prof. Piotra Chłosty

Mówmy prosto: rak wywodzący się z układu moczowo-płciowego to nie jest niszowy problem kilku klinik czy oddziałów urologii. To 1/4 wszystkich nowotworów rozpoznawanych w Polsce i na świecie. To cicha epidemia, która dzieje się tu i teraz, w gabinetach POZ, w izbach przyjęć, w domach naszych pacjentów – i często zbyt późno trafia tam, gdzie może być jeszcze coś do uratowania. Liczby są brutalne. Rak gruczołu krokowego (in. prostaty, stercza) to dziś najczęściej rozpoznawany nowotwór u mężczyzn w Polsce. Co roku ponad 18 tys. nowych przypadków. Rak pęcherza? Ok. 8 tys. rocznie. Nerka – prawie 5 tys. I nie mówimy o seniorach z końca życia – ci chorzy to często aktywni zawodowo pięćdziesięcio- i sześćdziesięciolatkowie, mający plany, zobowiązania, rodziny.

A teraz najważniejsze: gdyby przyszli wcześniej, moglibyśmy im pomóc skuteczniej – często w sposób minimalnie inwazyjny i bez dramatycznych następstw zdrowotnych. Ale nie przychodzą, bo „to wstydliwe”, „to nic takiego”, „przejdzie samo”, „boję się diagnozy”. Urolog jest dla wielu tym samym, czym dentysta był w latach 80. – idziesz dopiero wtedy, gdy nie możesz wytrzymać. A w onkologii to za późno.

Dlatego zanim przejdę do KultURO – festiwalu, który łączy lekarzy, pacjentów i sztukę – muszę powiedzieć to jasno: wczesna diagnostyka ratuje życie i jakość życia, a my, środowisko medyczne mamy obowiązek mówić o tym głośniej, odważniej i szerzej, wychodząc poza konferencje, publikacje i slajdy pokazujące krzywe z przeżycia ogólnego i przeżycia swoistego dla raka.

Epidemiologia bez pudru: trzy przykłady z życia

Rak prostaty – tu sytuacja jest najbardziej jaskrawa. Dzięki prostym badaniom (fizyczne, laboratoryjne – PSA, niekiedy MRI i biopsja) jesteśmy w stanie wychwycić chorobę na etapie, kiedy możliwe jest leczenie radykalne, często robotycznie, z zachowaniem potencji i trzymania moczu oraz intencją całkowitego wyleczenia. Tylko trzeba do urologa pójść, PSA w surowicy oznaczyć. Średni wiek pierwszego badania mężczyzn w Polsce to wciąż… za późno. A powinno być – po 45. roku życia, a przy obciążonym wywiadzie rodzinnym – nawet wcześniej.

Rak pęcherza moczowego – tu kluczowy sygnał jest jeden: krwiomocz. Ani kropla krwi, ani barwa moczu o typie „ soku malinowego” nie są normalne. A mimo to pacjenci często tłumaczą to intensywnym treningiem, „zapchaniem dróg moczowych” albo efektem przeziębienia. Statystyki pokazują, że co drugi pacjent trafia do urologa zbyt późno, a w przypadku raka pęcherza czas to nie miesiące – to tygodnie.

Rak nerki – wykrywany często przypadkiem, „bo USG przy okazji”. Gdyby Polacy robili je częściej, wielu z nich uniknęłoby zaawansowanego, przerzutowego stadium. Wówczas, zamiast operować z intencją wycięcia guza i zachowaniem niezmienionego miąższu narządu, przedłużamy jedynie życie terapiami systemowymi.

To fakty. Nie budzą sympatii, ale budzą – i mają budzić – niepokój. Bo tylko wtedy ktoś pójdzie się zbadać.

Dlaczego o tym piszę w kontekście festiwalu KultURO?

Bo medycyna potrzebuje wyjść z białego fartucha, z sal wykładowych i z konferencyjnych nagłówków i znaleźć ludzi tam, gdzie naprawdę żyją. A oni nie żyją w bibliografii „NEJM”, „Lancet” czy „Journal of Urology”. Żyją w kulturze, w muzyce, w filmie, w rozmowach przy kawie i winie, w social mediach, w emocjach.

Kiedy 11 lat temu powstawał festiwal KultURO, wielu pukało się w czoło: „Urolog wraz z najlepszymi artystami scen polskich i zagranicznych grający i śpiewający rocka o raku prostaty? Zgłupieli?”. Nie zgłupieli. Po prostu zrozumieli, że człowieka trzeba dotknąć – zanim dotknie go choroba. A sztuka potrafi dotknąć najgłębiej.

Festiwal KultURO to nie tylko „atrakcja”. To narzędzie medyczne. Inne niż cystoskopia, USG czy PSA – ale równie ważne, gdy chodzi o wpływ na świadomość i zachowania zdrowotne. Bo ilu mężczyzn pójdzie na wykład o raku prostaty? A ilu pójdzie na koncert rockowy, stand-up, wystawę i przypadkiem wysłucha przy tym prostego przekazu: „Zrób to badanie, zanim będzie za późno”?

Muzyka zamiast wykładu. Ludzie zamiast statystyki

Na scenie KultURO już 11 razy obok lekarzy występowali artyści, aktorzy, muzycy, ludzie kultury, pacjenci. Tam nie było „sal chorych”. Była scena. Ostry rock’n roll, gitary, emocje i prawdziwe historie ludzi, którym rak próbował zabrać wszystko. Część z nich stoi tam dziś tylko dlatego, że zadziałała wczesna diagnostyka, odwaga i odpowiedni moment.

Ten festiwal nie miał być i nie jest imprezą „lekarzy dla lekarzy”. To most między medycyną a społeczeństwem. Jeśli choć jeden mężczyzna po koncercie wrócił do domu i powiedział partnerce: „Dobra, jutro robię PSA i umówię się urologiem”, to cała organizacja, sponsorzy, scena, prąd, nagłośnienie i pot z czoła mają sens.

A takich mężczyzn było już tysiące.

Dlaczego warto o tym mówić właśnie teraz?

Bo żyjemy w czasach, w których paradoksalnie medycyna jest na najwyższym poziomie w historii – a pacjent trafia do niej w momencie, gdy możliwości terapeutyczne są już ograniczone. Mamy roboty chirurgiczne, immunoterapię, terapie celowane, sekwencyjne leczenie mHSPC, BCG, ESGO, EAU Guidelines pod ręką w smartfonie… Tylko to wszystko ma sens, jeśli człowiek trafi do nas żywy, zdolny do leczenia radykalnego i jeszcze z nadzieją na życie po chorobie.

Musimy zmienić narrację: z „nie bój się urologa” na „bój się tego, co będzie, jeśli do niego nie pójdziesz”.

KultURO – medycyna, która mówi językiem ludzi

Festiwal udowodnił, że da się połączyć rocka, sztukę i poważną profilaktykę bez patosu, bez straszenia i bez akademickiej nuty znieczulającej emocje. Zamiast slajdów – rock’n’rollowe piosenki. Zamiast wykresów – głębokie teksty i opowieści. Zamiast statystyk – ludzie z krwi i kości. To nowa forma edukacji zdrowotnej. Taka, która zostaje w głowie i w sercu. Bo prawda jest taka: 30-minutowy koncert o raku prostaty może zrobić więcej niż 3-godzinne sympozjum o tym samym. I dopóki choć jeden mężczyzna wstydzi się iść do urologa – musimy grać, mówić, pisać i powtarzać.

Na koniec, bez metafor

Każdy lekarz wie, że łatwiej gasić iskrę niż pożar. W urologii onkologicznej ta iskra to pierwsze badanie, pierwsza wizyta, pierwsze „coś tu jest nie tak”. Jeśli pacjent przyjdzie wtedy – często ratujemy życie. Jeśli przyjdzie, gdy pożar trawi cały dom – zostaje jedynie dogaszanie.

Dlatego KultURO to nie tylko festiwal muzyki. To festiwal odwagi, świadomości i życia. A jeśli ktoś po nim pójdzie na badania – to znaczy, że muzyka spełniła swoje zadanie, a urologia wyszła do ludzi tak, jak powinna.

Prof. dr hab. Piotr Chłosta
kierownik Katedry i Kliniki Urologii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, past prezes Polskiego Towarzystwa Urologicznego, członek Kapituły Nagrody Zaufania Złoty OTIS i Rady Naukowej „Świata Lekarza”

Artykuł KultURO: kiedy medycyna schodzi ze sceny… na scenę pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa z posłem Markiem Hokiem, przewodniczącym Podkomisji stałej ds. onkologii i Parlamentarnego zespołu ds. onkologii

Jakie działania legislacyjne lub organizacyjne uznałby pan za największy sukces ostatnich lat w obszarze raka płuca?

Najskuteczniejszą metodą ograniczenia zachorowań na raka płuca, jak zresztą na kilka innych rodzajów nowotworów, jest ograniczenie liczby osób palących. Widzimy tutaj niewielkie postępy, a resort zdrowia zapowiada kolejne interwencje w dziedzinie zdrowia publicznego, które mogą przyczynić się do dalszych sukcesów. W tym roku mija również 10 lat od najpoważniejszej reformy systemu opieki onkologicznej, czyli wdrożenia tzw. pakietu onkologicznego. Niewiele osób może już pamiętać, że dzięki tej regulacji zniesiono limity w onkologii. Dzisiaj to standard, wówczas – poważne wyzwanie.

Pomimo postępu w leczeniu i diagnostyce pacjenci wciąż trafiają do onkologa zbyt późno. Co musi się zmienić w systemie, aby skrócić drogę od podejrzenia choroby do rozpoczęcia terapii?

Duże nadzieje wiążę z wdrożeniem programu przesiewowego z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii komputerowej. Kilka lat rozwiązań pilotażowych jasno wskazuje, że jest to rozwiązanie efektywne, pozwalające zwiększyć odsetek pacjentów leczonych radykalnie. Ponadto, o czym dyskutujemy w parlamencie od lat, należy wdrożyć model lung cancer units, który pozwoliłby wykorzystać pełen potencjał pulmonologów, onkologów, torakochirurgów i innych specjalistów. Środowisko czeka na to od lat; wydaje się, że wdrażanie Krajowej Sieci Onkologicznej ten proces wstrzymało. Liczę, że w najbliższym czasie to się zmieni.

Co z finansowaniem diagnostyki molekularnej i leczenia raka płuca? Czy obecnie jest ono wystarczające, aby Polska mogła dorównać standardom europejskim?

Przed laty dyskutowaliśmy o wydzieleniu diagnostyki genetycznej i molekularnej do świadczeń odrębnie kontraktowych. Miało to być remedium na brak chęci ośrodków do przeprowadzenia badań, za które nie otrzymywały wynagrodzenia. Z moich rozmów, przede wszystkim ze środowiskiem pacjentów, wynika, że niewiele to zmieniło. Ostatnio podczas posiedzenia Podkomisji stałej ds. onkologii rozmawialiśmy o patomorfologii i wydaje się, że istnieje konsensus. Musimy wdrożyć certyfikację laboratoriów patomorfologicznych oraz kartę DiLO w wersji elektronicznej, aby dokonać standaryzacji postępowania diagnostyczno-terapeutycznego. Kwestia finansowania jest ważna, ale nie kluczowa.

W jaki sposób Podkomisja stała ds. onkologii planuje wspierać rozwój Krajowej Sieci Ośrodków Referencyjnych dla raka płuca i lepszą koordynację ścieżki pacjenta?

Regularnie dyskutujemy na temat stanu wdrażania świadczeń kompleksowych w onkologii. Jak wspomniałem, bardzo zależy nam na uruchomieniu świadczenia lung cancer units. Wydaje się, że środowisko osiągnęło konsensus, a projekty rozporządzeń koszykowych są na tyle zaawansowane, że powinny trafić do konsultacji publicznych.

W jakim kierunku według pana powinna iść polityka onkologiczna państwa w nadchodzących latach, aby rak płuca – wciąż najczęstszy nowotwór w Polsce – przestał być diagnozowany tak późno i tak często kończył się śmiercią?

Zmniejszenie liczby osób palących, wdrożenie badania przesiewowego z wykorzystaniem niskodawkowej tomografii komputerowej, wdrożenie lung cancer units – te trzy kroki i determinacja we wdrożeniu tych rozwiązań mogłyby zdecydowanie pomóc chorym.

Rozmawiała: Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Rozwiązania systemowe w raku płuca: sukcesy i potrzeby pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

O „Misji Rak Płuca 2024–2034” rozmawiamy z prof. Maciejem Krzakowskim

Czym jest „Misja Rak Płuca 2024–2034”? Jakie najważniejsze cele zostały wyznaczone w tym dokumencie i które z nich są kluczowe dla poprawy wyników leczenia?

Kolejne opracowanie zatytułowane „Misja Rak Płuca 2024–2034” wskazuje działania o dużym znaczeniu dla poprawienia rokowania chorych z rozpoznaniem raka płuca. Najważniejsze są działania prowadzone w celu poprawienia skuteczności profilaktyki pierwotnej (ograniczenie narażenia na dym tytoniowy) i wtórnej (prowadzenie ogólnopopulacyjnego programu wczesnego wykrywania nowotworów płuca), przyśpieszenie procesu rozpoznawania i określania charakterystyki klinicznej oraz zapewnienie kompleksowości diagnostycznej z uwzględnieniem definiowania charakterystyki molekularnej nowotworów klatki piersiowej. Niezwykle istotne jest również upowszechnienie zasady wielospecjalistycznego podejmowania decyzji o rozpoznawaniu leczeniu oraz wykorzystywanie możliwości postępowania skojarzonego (szczególnie w stadium wczesnym i miejscowo zaawansowanym). Wymienione działania są kluczowe dla poprawienia obecnej sytuacji w nowotworach klatki piersiowej, w tym rak płuca.

Raport zakłada obniżenie odsetka zgonów z powodu raka płuca z ok. 24 proc. do ok. 15 proc. w ciągu najbliższych 10 lat. Jak ocenia pan realność osiągnięcia tego celu w polskich warunkach?

Zmniejszenie wskaźnika zgonów z obecnej wartości do ok. 15 proc. w ciągu dekady będzie bardzo dużym wyzwaniem. Niezależnie od niewątpliwego postępu wiedzy na temat przyczyn i przebiegu raka płuca oraz rozwoju możliwości leczenia rokowanie chorych jest nadal niezadowalające, co wynika m.in. z nieprawidłowości systemu ochrony zdrowia i niewłaściwego wykorzystania dostępnych obecnie metod rozpoznawania oraz leczenia. Warunkiem byłoby wprowadzenie programu wczesnego wykrywania raka płuca oraz system ośrodków kompetencji w nowotworach klatki piersiowej. Prowadzony poprzednio program wczesnego wykrywania raka płuca przyczynił się do zauważalnego zwiększenia wskaźnika resekcyjności w Polsce – w niektórych województwach wskaźnik osiągnął lub nawet przekroczył 20 proc., co jest niewątpliwym postępem w porównaniu do ok. 15 proc. w latach poprzednich. Należy pamiętać, że radykalne leczenie chirurgiczne jest najbardziej skutecznym postępowaniem w raku płuca. Niemniej ważne jest wprowadzenie ośrodków kompetencji (tzw. lung cancer units), które niewątpliwie usprawniłyby i ulepszyłyby procesy diagnostyczne oraz zapewniłyby kompleksowość leczenia.

Raport wskazuje, że jednym z filarów „Misji” jest rozwój programu badań przesiewowych w grupach ryzyka. Jak ocenia pan stan przygotowania Polski do wdrożenia takiego programu? Jaka część rekomendacji w tym obszarze została już uruchomiona?

Zasady prowadzenia programu wczesnego wykrywania raka płuca zostały określone przez zespół ekspertów. Zdefiniowane zostały cele oraz zasady kwalifikowania osób do badań oraz warunki (w tym – wyposażenie i kadry oraz zasady postępowania diagnostycznego). Struktura programu uwzględnia dowody naukowe pochodzące z prospektywnych badań oraz wytyczne międzynarodowe i doświadczenia krajów prowadzących program wczesnego wykrywania raka płuca. Należy pamiętać, że program umożliwiłby wykrywanie również nienowotworowych chorób układu sercowo-naczyniowego i oddechowego.

W raporcie jako istotny problem wskazano nierówny dostęp do diagnostyki molekularnej i nowoczesnych terapii w różnych regionach Polski. Co można zrobić, aby to zmienić?

Współczesne leczenie chorych z rozpoznaniem raka płuca i innych pierwotnych nowotworów klatki piersiowej opiera się w znacznym stopniu na wykorzystaniu leków ukierunkowanych molekularnie i inhibitorów immunologicznych punktów kontrolnych, a wartość wymienionych metod dotyczy chorych w zaawansowanym i wczesnym stadium. Uważam, że należy dostosować zasady finansowania do współczesnych wymagań w diagnostyce molekularnej. Należy dążyć do większego – jednocześnie racjonalnego – prowadzenia diagnostyki z wykorzystaniem sekwencjonowania następnej generacji. Niezwykle istotnym zagadnieniem jest poprawienie dostępności diagnostyki patomorfologicznej (m.in. dokończenie procesu akredytowania ośrodków patomorfologicznych), ponieważ prawidłowość diagnostyki molekularnej w znacznym stopniu zależy od sprawności i prawidłowości rozpoznawania patomorfologicznego.

Raport akcentuje też edukację oraz współpracę wielodyscyplinarną i pacjenta jako aktywnego uczestnika procesu decyzyjnego. Jak postrzega pan rolę onkologa klinicznego oraz innych specjalistów, a także organizacji pacjenckich w budowaniu „kultury opieki”?

Budowanie wiedzy społeczeństwa na temat możliwych do wyeliminowania przyczyn raka płuca oraz innych aspektów prowadzenia zdrowego trybu życia jest najważniejszym zadaniem lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej oraz specjalistów w zakresie pneumonologii i onkologii. Niemniej ważne jest propagowanie wiedzy na temat obecnych możliwości leczenia, które u wielu chorych pozwala uzyskać wyleczenie lub przynajmniej długotrwałe remisje choroby z zachowaniem oczekiwanej jakości życia. Szereg zachowań osób zdrowych – np. niechęć do korzystania z badań przesiewowych – oraz chorych – np. odraczenie rozpoczynania leczenia – ma źródło w niewiedzy i wtórnym lęku przed nieznanym. Dlatego powinniśmy, w ramach naukowych towarzystw lekarskich, budować wiedzę na temat nowotworów i możliwości leczenia za pomocą poradników wydawanych w ramach współpracy z organizacjami pacjenckimi. Polskie Towarzystwo Onkologii Klinicznej od lat prowadzi działania w wymienionym obszarze edukacyjnym przy współpracy z Wydawnictwem PrimoPro. Nasze wspólne działania znajdują duże zainteresowanie.

Prof. dr hab. n. med. Maciej Krzakowski – kierownik Kliniki Nowotworów Płuca i Klatki Piersiowej Centrum Onkologii – Instytutu im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie, krajowy konsultant w dziedzinie onkologii klinicznej, prezes Polskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej

Artykuł Rokowanie chorych z rakiem płuca jest nadal niezadowalające pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Prof. Dariusz M. Kowalski o wyzwaniach w diagnostyce i leczeniu raka płuca w Polsce

Pomimo ogromnego postępu terapeutycznego wyniki przeżyć w raku płuca w Polsce wciąż należą do jednych z najgorszych w Europie. Co jest tego główną przyczyną?

Przede wszystkim musimy pamiętać, że ocena trendów dotyczących śmiertelności lub przeżyć – jednorocznych, dwu-, trzy- czy pięcioletnich – wymaga odpowiednio długiej obserwacji, rzetelnych rejestrów oraz czasu. Nie możemy więc powiedzieć, że nic się nie zmienia. Wręcz przeciwnie – dzięki wprowadzeniu terapii innowacyjnych mediany przeżycia oraz odsetki przeżyć wieloletnich w raku płuca poprawiły się i jestem przekonany, że ta poprawa będzie postępować. Jednocześnie wciąż pozostaje poważny problem: przez lata nie mieliśmy w Polsce populacyjnego programu badań przesiewowych, który pozwoliłby na wykrycie raka płuca we wczesnym stadium.

Mamy jednak bardzo dobre wiadomości: Ministerstwo Zdrowia proceduje właśnie wprowadzenie niskodawkowej tomografii komputerowej do koszyka świadczeń gwarantowanych. Oznacza to, że stanie się ona pełnoprawnym badaniem przesiewowym, tak jak mammografia czy kolonoskopia. Skuteczność tego badania jest bardzo wysoka – wskaźnik wykrywalności w programach pilotażowych wynosił ok. 2,7–2,9 proc., czyli ponad trzykrotnie więcej niż w przypadku mammografii. To zdecydowanie najlepszy wynik spośród wszystkich badań przesiewowych.

Czy zatem obecna ścieżka diagnostyczna odpowiada realnym potrzebom klinicznym pacjentów?

Na pewno jest coraz lepsza, choć wymaga dopracowania. Mamy dziś znacznie większą dostępność do szybkiej diagnostyki obrazowej – tomografii komputerowej czy badania PET-CT, a także do metod inwazyjnych oraz małoinwazyjnych, które umożliwiają pobranie odpowiedniej ilości materiału tkankowego. To fundament diagnostyki, ponieważ samo obrazowanie, nawet najbardziej zaawansowane, daje tylko podejrzenie – dopiero patomorfolog, mając odpowiednio pobraną tkankę, może postawić jednoznaczne rozpoznanie.

W XXI wieku nie wystarczy już rozróżnienie „rak niedrobnokomórkowy” czy „rak drobnokomórkowy”. Musimy znać dokładny typ i podtyp nowotworu, a przede wszystkim uzyskać materiał, który umożliwia wykonanie pełnego badania molekularnego, ponieważ to ono decyduje, czy pacjent trafi na leczenie celowane, immunoterapię, leczenie skojarzone, czy też potrzebna będzie zupełnie inna strategia. Warunkiem poprawy wyników jest więc szybka, wysokiej jakości diagnostyka, najlepiej zamknięta w ciągu dwóch, maksymalnie czterech tygodni. Jeśli trwa dłużej, tracimy szansę na leczenie radykalne.

A różnice regionalne? Wciąż słychać, że dostęp do optymalnego leczenia zależy w dużej mierze od miejsca zamieszkania.

To niestety prawda, choć sedno problemu nie leży w dostępie do terapii, lecz w dostępie do diagnostyki molekularnej. Np. jeden ośrodek wykonuje wciąż tylko trzy podstawowe mutacje, podczas gdy inny – jak nasz – od lat stosuje sekwencjonowanie nowej generacji, które pozwala analizować kilkanaście czy kilkadziesiąt zmian naraz. A to dziś warunek konieczny, bo „tort molekularny” raka płuca jest coraz bardziej rozdrobniony i tylko pełna diagnostyka umożliwia dobranie właściwego leczenia.

Dlatego tak potrzebne są Ośrodki Doskonałości Diagnostyki i Leczenia Raka Płuca (ang. Lung Cancer Units), które mają nie tylko odpowiednie zaplecze technologiczne, lecz także doświadczone zespoły torakochirurgów, onkologów klinicznych, radioterapeutów, patomorfologów i biologów molekularnych i pulmonologów. Wiele współczesnych terapii jest zbyt skomplikowanych, aby mogły być prowadzone w każdym szpitalu. Leczenie neoadiuwantowe, radiochemioterapia jednoczasowa, kwalifikacja do immunoterapii to procedury, które wymagają zarówno wiedzy, jak i infrastruktury. Bez tego różnice regionalne będą się utrzymywać.

Czy w takim razie model wielospecjalistycznych zespołów funkcjonuje w Polsce realnie, a nie tylko „na papierze”?

Zdecydowanie tak i należy to mocno podkreślić. Leczenie raka płuca od dawna nie jest indywidualną decyzją pojedynczego lekarza. Właściwa ścieżka terapeutyczna powinna być ustalona na konsylium, w którym uczestniczy torakochirurg, onkolog kliniczny, radioterapeuta, patomorfolog, biolog molekularny, radiolog, pulmonolog, a w modelu opieki koordynowanej także koordynator i pielęgniarka. Ten zespół jest coraz większy, ale „skomplikowanie” procesu ma jedno zadanie – zapewnić choremu leczenie jak najlepsze, najbardziej adekwatne i zgodne z aktualną wiedzą.

Co jest zatem najważniejsze, jeśli chcemy realnie poprawić wyniki leczenia raka płuca w Polsce?

Kluczowe są trzy rzeczy. Po pierwsze: mniej zachorowań, czyli skuteczna profilaktyka pierwotna. Walka z paleniem to nadal fundament, bo większość raków płuca wiąże się właśnie z tym czynnikiem ryzyka. Po drugie: masowe wdrożenie badań przesiewowych z użyciem niskodawkowej tomografii komputerowej, która pozwala wykrywać raka płuca na wczesnym, wyleczalnym etapie. Po trzecie: szybka i kompletna diagnostyka obejmująca zarówno badanie PET-CT, jak i pobranie pełnowartościowego materiału do badań molekularnych.

Potrzebujemy też lung cancer unitów, które zagwarantują wysoki standard leczenia oraz minimalizację różnic regionalnych. I wreszcie: stałej aktualizacji programów lekowych. Obecny program leczenia raka płuca i międzybłoniaka opłucnej jest bardzo dobry, jednak dynamika rozwoju nowych technologii jest ogromna. Co kilka miesięcy pojawiają się kolejne terapie i chcielibyśmy móc wdrażać je tak szybko, jak robią to wiodące ośrodki europejskie.

Powiedzmy jeszcze o tym, jaka jest rola lekarzy POZ w profilaktyce i wczesnej diagnostyce raka płuca – w końcu to oni jako pierwsi mają kontakt z pacjentem…

Lekarze podstawowej opieki zdrowotnej znają swoich pacjentów latami, wiedzą, kto pali papierosy, kto należy do grupy ryzyka. Ich zadaniem jest więc nie tylko namawianie do rzucenia palenia, lecz także informowanie o możliwości wykonania badań przesiewowych, gdy program zacznie funkcjonować. Jeśli pacjent spełnia kryteria, lekarz POZ powinien go zakwalifikować i skierować na niskodawkową tomografię komputerową. Lekarze POZ muszą też pamiętać, że objawy raka płuca – przewlekły kaszel, krwioplucie, chrypka, ból w klatce piersiowej, nawracające infekcje – wymagają natychmiastowej reakcji. To właśnie lekarz POZ może zlecić nie tylko RTG, ale również tomografię komputerową klatki piersiowej oraz wystawić kartę DiLO. Te decyzje mają ogromny wpływ na to, czy pacjent trafi na leczenie odpowiednio wcześnie. A w raku płuca czas ma ogromne znaczenie, często bowiem decyduje o tym, czy leczenie będzie radykalne, czy jedynie paliatywne.

Prof. dr hab. n. med. Dariusz M. Kowalski – onkolog kliniczny, sekretarz generalny Polskiej Grupy Raka Płuca, kierownik Oddziału Zachowawczego Kliniki Nowotworów Płuca i Klatki Piersiowej Narodowego Instytutu Onkologii – Państwowego Instytutu Badawczego w Warszawie

Artykuł Rak płuca: gdzie jesteśmy i dokąd zmierzamy? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Rozmowa z dr hab. n. med. Magdaleną Knetki-Wróblewską z Kliniki Nowotworów Płuca i Klatki Piersiowej w Narodowym Instytucie Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowy Instytut Badawczy w Warszawie

Jakie znaczenie kliniczne mają najnowsze wyniki badania FLAURA-2?

W badaniu FLAURA-2 analizowano, czy dodanie chemioterapii do leku doustnego – ozymertynibu – poprawi rokowanie u chorych z zaawansowanym niedrobnokomórkowym rakiem płuca, u których potwierdzono obecność mutacji aktywującej w genie EGFR. Do badania zakwalifikowano łącznie grupę ponad 550 chorych; połowa chorych otrzymała ozymertynib w monoterapii, zaś druga połowa ozymertynib w połączeniu z czterema cyklami chemioterapii dwulekowej. Możliwe było również stosowanie jednego z cytostatyków jako leczenie podtrzymujące – po zakończeniu pełnych cykli chemioterapii. Najnowsze wyniki badania zaprezentowano podczas Światowego Kongresu Raka Płuca we wrześniu 2025 roku. Wykazano, że terapia skojarzona ozymertynib + chemioterapia wydłuża całkowity czas do nawrotu choroby i czas przeżycia. Wykazano także – już we wcześniej prezentowanych analizach – że ryzyko progresji choroby zmniejsza się o 38 proc., po dwóch latach obserwacji w terapii pozostawało 57 proc. chorych z grupy terapii skojarzonej i 41 proc. chorych z grupy otrzymującej ozymertynib w monoterapii (mediany czasu do progresji wyniosły 25 oraz 16,7 miesiąca (95 proc. CI: 0.49, 0.79); p<0.001). Aktualnie zaprezentowano dane dotyczące czasu przeżycia – potwierdzono 23-procentową redukcję ryzyka zgonu w grupie chorych otrzymujących leczenie skojarzone oraz wydłużenie o 10 miesięcy mediany czasu przeżycia całkowitego – mediany wyniosły 47,5 oraz 37,6 miesiąca (95 proc. CI 0.61, 0.96; p=0.02). Po 4 latach w obserwacji pozostawało 49 proc. tych pacjentów, podczas gdy w grupie chorych otrzymujących pierwotnie monoterapię – 41 proc. chorych.

Kto najbardziej zyskuje na terapii skojarzonej?

W badaniu FLAURA-2 korzyści zanotowano dla całej analizowanej grupy chorych. Warto jednak zauważyć, że największą przewagę leczenia skojarzonego nad monoterapią zanotowano w grupie chorych, u których w chwili kwalifikacji do leczenia stwierdzono obecność zmian przerzutowych w mózgu. Terapia skojarzona może być rozważana u każdego chorego z mutacją aktywującą w genie EGFR. Szczególnie wartościowe jest to w grupie chorych z zajęciem ośrodkowego układu nerwowego. Wskazanie optymalnego profilu chorych dla terapii skojarzonej wymaga dalszych obserwacji, ale opierając się na wynikach badania FLAURA-2, można stwierdzić, że intensyfikacja podejścia ma szansę poprawić wyniki leczenia w tej grupie chorych.

Od 1 lipca 2025 r. ta forma leczenia jest w Polsce refundowana.

To prawda. Decyzja refundacyjna umożliwia lekarzom wybór między monoterapią ozymertynibem a terapią skojarzoną; pacjenci zyskują realny dostęp do intensyfikacji leczenia, która poprawia rokowania. Należy jednak podkreślić, że stosowanie terapii skojarzonej wiąże się z odmiennym profilem bezpieczeństwa. U chorych otrzymujących leczenie skojarzone istotnie częściej obserwowano nieprawidłowości w badaniach laboratoryjnych – niedokrwistość i neutropenię, a także nudności, osłabienie czy brak apetytu – objawy typowo związane ze stosowaniem chemioterapii. U części chorych były wskazania do czasowego lub trwałego zaprze-stania chemioterapii.

Dlaczego ozymertynib był stosowany dotychczas u większości chorych jako lek z wyboru w pierwszej linii leczenia?

Ozymertynib jest najnowszym lekiem z grupy inhibitorów kinazy tyrozynowej EGFR. Charakteryzuje się dobrym i przewidywalnym profilem bezpieczeństwa i aktywnością w ośrodkowym układzie nerwowym oraz wyższą systemową skutecznością w porównaniu z inhibitorami pierwszej generacji.

Jaka jest rola personalizacja leczenia oraz diagnostyki u pacjentów z tym typem nowotworu?

Chorzy z rozpoznaniem niedrobnokomórkowego raka płuca to zróżnicowana grupa chorych. Zarówno jeżeli chodzi o typy morfologiczne nowotworu, jak i cechy molekularne. U wszystkich chorych z rakiem niepłaskonabłonkowym płuca rekomenduje się przeprowadzenie profilowania molekularnego, optymalnie metodą sekwencjonowania następnych generacji (NGS). Pozwala to na jednoczesną ocenę wielu genów i ustalenie wskazań do terapii ukierunkowanych molekularnie. Mutacje aktywujące w genie EGFR stwierdza się u ok. 10–15 proc. chorych. Częściej – u osób, które nigdy nie paliły papierosów oraz osób poniżej 50. roku życia.

Artykuł Od standardu do personalizacji: intensyfikacja leczenia NDRP EGFRm w świetle badania FLAURA-2 pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

– Widzimy dziś chorych w doskonałej formie wiele lat po rozpoznaniu rozsianej choroby, co jeszcze kilka lat temu było nie do pomyślenia – mówi dr hab. n. med. Damian Tworek z III Kliniki Chorób Płuc i Onkologii w Instytucie Gruźlicy i Chorób Płuc w Warszawie

Czy w kontekście specyfiki leczenia chorych na niedrobnokomórkowego raka płuca możemy mówić o populacjach trudnych oraz łatwych, czy też jest to zbyt duże uproszczenie?

Możemy – i to od wielu lat. Dzięki obserwacjom klinicznym, wynikom badań oraz własnemu doświadczeniu coraz lepiej definiujemy grupy chorych, u których uzyskanie odpowiedzi na leczenie jest szczególnie trudne. W niedrobnokomórkowym raku płuca taką „trudną” populację tworzą m.in. pacjenci z rakiem płaskonabłonkowym, chorzy bez ekspresji PD-L1 – czyli jedynego biomarkera powszechnie wykorzystywanego w kwalifikacji do immunoterapii – oraz pacjenci z przerzutami do ośrodkowego układu nerwowego. Przerzuty do OUN są bardzo niekorzystnym czynnikiem rokowniczym, a klasyczna chemioterapia w mózgu praktycznie nie działa. W przypadku chorych z mutacjami, które możemy leczyć nowoczesnymi lekami doustnymi, sytuacja wygląda znacznie lepiej – te terapie osiągają stężenia terapeutyczne w OUN i mogą skutecznie leczyć przerzuty. Ale w rozmowie skupiamy się na immunoterapii – i tu pojawia się inny, kluczowy problem.

Jaki?

Wraz z postępem badań zaczęto dostrzegać jeszcze jedną, bardzo trudną grupę chorych: pacjentów z określonymi mutacjami, zwłaszcza gdy występują one jednocześnie. Chodzi o mutacje KRAS, STK11 i KEAP1. Ta konstelacja jest wyjątkowo niekorzystna i określana wręcz jako hard-to-treat (dosł. trudna do leczenia); u tych pacjentów szanse na odpowiedź na pojedynczą immunoterapię anty-PD-1/PD-L1 są niewielkie.

Dlaczego standardowa immunoterapia zawodzi w tej grupie chorych?

Wynika to z biologii nowotworu. Mutacje STK11 i KEAP1 tworzą tzw. zimne guzy, słabo rozpoznawane przez układ odpornościowy, z ubogim naciekiem immunologicznym i silną immunosupresją mikrośrodowiska nowotworu. Klasyczna immunoterapia blokująca oś PD-1/PD-L1 działa głównie w mikrośrodowisku guza. Tymczasem w tej grupie konieczne jest działanie również „centralne”, na poziomie aktywacji limfocytów w miejscach prezentacji antygenu. I tu pojawiło się światełko w tunelu. Mowa o badaniu POSEIDON, które objęło strategię tzw. podwójnej immunoterapii, czyli dodanie przeciwciała anty-CTLA-4 (tremelimumabu) do durwalumabu oraz chemioterapii. Oś CTLA-4 działa w sposób komplementarny do PD-1/PD-L1: PD-1/PD-L1 to mechanizm działający głównie w obrębie guza, natomiast CTLA-4 działa centralnie – w miejscach aktywacji limfocytów T. Dzięki temu podwójna blokada może przełamać mechanizmy immunosupresji charakterystyczne dla guzów z mutacjami STK11 i KEAP1. W dodatkowych analizach eksploracyjnych badania POSEIDON oceniono chorych z mutacjami KRAS, STK11 i KEAP1 – i wyniki okazały się niezwykle interesujące.

Czy możemy wskazać konkretne dane z badania POSEIDON, które pokazują przewagę tego schematu leczenia w grupach wysokiego ryzyka – zwłaszcza u chorych z mutacjami KRAS, STK11 i KEAP1?

To małe populacje, bo mutacje, o których rozmawiamy, występują stosunkowo rzadko (STK11 – kilkanaście procent, KEAP1 – kilka procent), jednak obserwacje są spójne:
• STK11: mediana całkowitego przeżycia (OS) to 15,7 mies. vs. 10,7 mies. w stosunku do samej chemioterapii – redukcja ryzyka zgonu o 43 proc.
• KEAP1: 15,7 mies. OS vs. 8,7 mies. – redukcja ryzyka zgonu o 57 proc.
• KRAS: 25,7 mies. OS vs. 10,4 mies. – redukcja ryzyka zgonu o 45 proc.
Co ważne, korzyści dotyczą schematu intensywnego: cztery cykle chemioterapii + durwalumab + „jednorazowy zastrzyk” tremelimumabu. Dodatkowo w prestiżowym czasopiśmie „Nature” opublikowano analizę translacyjną z badania POSEIDON, która potwierdziła biologicznie, że podwójna blokada rzeczywiście przełamuje oporność „guzów zimnych”. To niezwykle istotne, bo dane kliniczne i dane biologiczne wzajemnie się tu wspierają.

Brzmi to bardzo obiecująco. A co mówi praktyka? Czy ma pan pacjentów z takimi mutacjami?

Mutacje STK11 i KEAP1 nie są jeszcze rutynowo oznaczane we wszystkich ośrodkach – choć powinny. Coraz więcej miejsc zaczyna je wprowadzać do paneli badań, widząc ich realne znaczenie. Mutację KRAS oznaczamy standardowo, bo ma znaczenie również dla kwalifikacji do terapii inhibitorem KRAS G12C (sotorasib) w późniejszych liniach. Nie będę ukrywać, że brak oznaczenia KRAS u pacjenta to dziś – mówiąc wprost – błąd w sztuce. W ten sposób chory może zostać pozbawiony skutecznej terapii w programie lekowym.

W którym momencie leczenia najczęściej widać potencjalne korzyści wynikające z dodania tremelimumabu do durwalumabu – już w pierwszych cyklach czy w dalszej obserwacji?

Analizy wskazują, że odpowiedź na chemioterapię po dwóch cyklach jest dobra, jednak pogłębia się po czterech cyklach. To ważna obserwacja: intensyfikacja chemioterapii przynosi realną poprawę wyników. Wybór schematu zależy jednak również od tzw. masy choroby – to pojęcie subiektywne, ale ważne klinicznie. Pacjent z dużą masą nowotworu, zajęciem wielu narządów, przerzutami do wątroby czy kości może zyskać najwięcej na bardziej agresywnym schemacie. U chorych z niewielką masą choroby (np. drobne guzki w płucach, niewielkie rozsiewy) można rozważyć inne schematy – np. CheckMate 9LA (niwolumab + ipilimumab + 2 cykle chemioterapii). Medycyna wciąż pozostaje sztuką decyzji; czasem to „kliniczne przeczucie” podpowiada lekarzowi, co będzie najlepsze.

A jak ocenia pan bezpieczeństwo połączenia dwóch immunoterapii z chemioterapią – na tle codziennej praktyki oraz innych schematów?

Naturalne jest to, że dwa leki immunokompetentne oznaczają większe prawdopodobieństwo wystąpienia działań niepożądanych. Przeciwciała anty-CTLA-4 częściej powodują immunologiczne zapalenie jelita grubego i zapalenie przysadki. Z kolei anty-PD-1/PD-L1 częściej wywołuje pneumonitis (immunologiczne zapalenie płuc). Te toksyczności mogą się sumować, jednak dziś praktycznie każdy onkolog potrafi nimi zarządzać – a korzyści wynikające z leczenia zdecydowanie przeważają nad ewentualnymi skutkami ubocznymi. Pamiętajmy, że gdyby ryzyko przewyższało korzyści, lek nie zostałby zarejestrowany. Kluczowa jest tutaj czujność i edukacja pacjentów, aby wiedzieli, kiedy zgłaszać dolegliwości – wczesna reakcja pozwala szybko opanować powikłania.

Co powiedziałby pan onkologom, którzy jeszcze nie zebrali własnych doświadczeń lub wciąż podchodzą z rezerwą do leczenia opartego o durwalumab z tremelimumabem?

Mamy dziś grupę pacjentów, która przez lata była uznawana za szczególnie trudną w leczeniu. Badanie POSEIDON wykazało, że w mutacjach KRAS, STK11 i KEAP1 możemy przełamać oporność na leczenie; podwójna immunoterapia + chemioterapia daje lepsze wyniki niż sama chemioterapia czy chemioterapia + anty-PD-L1; korzyści są niezależne od ekspresji PD-L1; strategia ta ma solidne biologiczne uzasadnienie; profil bezpieczeństwa jest dobrze poznany i możliwy do opanowania. To ważny krok w kierunku personalizacji leczenia, a także realna odpowiedź na niezaspokojoną dotąd potrzebę medyczną.
I jeszcze jedno. Pacjenci często myślą, że „za Odrą” leczenie jest lepsze, tymczasem w raku płuca mamy dziś w Polsce dostęp do praktycznie wszystkich kluczowych terapii. Środowisko onkologiczne bardzo dba o to, aby program lekowy był aktualizowany i obejmował także terapie dedykowane małym grupom pacjentów. Dzięki temu widzimy dziś chorych w doskonałej formie wiele lat po rozpoznaniu rozsianej choroby, co jeszcze kilka lat temu było nie do pomyślenia.

Rozmawiała: Ewa Podsiadły-Natorska

Artykuł Hard-to-treat – niezaspokojona potrzeba medyczna? pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Zwiększenie świadomości wśród pacjentów oraz lekarzy to jedno z najważniejszych zadań w polskiej onkologii – dziś bez badań molekularnych nie da się prowadzić nowoczesnego, skutecznego leczenia raka płuca. Rozmowa z Aleksandrą Wilk, dyrektorką Sekcji Raka Płuca Fundacji „To Się Leczy”

Jak dziś wygląda dostęp do kompleksowej diagnostyki molekularnej raka płuca w Polsce? Kto realnie z niej korzysta, a kto wciąż jest poza systemem?

Na przestrzeni ostatnich kilku lat dostęp do diagnostyki molekularnej raka płuca w Polsce uległ zdecydowanej poprawie, ale rzeczywisty zasięg nadal jest nierówny – raporty wskazują, że mniej niż połowa chorych otrzymuje pełne badania predykcyjne w czasie, gdy są one niezbędne do podjęcia decyzji terapeutycznej. Niestety, nadal to „kod pocztowy” decyduje o tym, czy chorzy będą mieli wykonane badania predykcyjne i jakie; w dużych miastach wyspecjalizowane ośrodki mają szeroki dostęp do diagnostyki molekularnej, czego nie można powiedzieć o szpitalach w mniejszych regionach z ograniczonym finansowaniem. Realnie zatem dostęp do diagnostyki molekularnej mają pacjenci leczeni w dużych, wyspecjalizowanych ośrodkach, gdzie sekwencjonowanie nowej generacji (NGS) i dostęp do testów molekularnych są rutyną, a pacjenci kwalifikowani są do programów lekowych lub badań klinicznych – w takich przypadkach ośrodki często zapewniają pełne badania zaawansowane. Czy tak to powinno wyglądać? Zdecydowanie nie! Każdy pacjent w Polsce powinien mieć zapewnioną pełną diagnostykę, gdyż od niej zależy dobór odpowiedniej terapii mającej realny wpływ na przeżycie.

Dlaczego tak często pacjenci czekają zbyt długo na wynik badania molekularnego? Gdzie ginie ten czas?

Opóźnienia w diagnostyce molekularnej raka płuca to łańcuch kilku „wąskich gardeł”, przez które czas ginie na wielu małych etapach. Pierwszy i bardzo częsty moment utraty czasu to badanie tomografii komputerowej i oczekiwanie na opis, który jest ważny tylko 28 dni. Kolejny to pobranie i jakość materiału. Bardzo często pacjenci są kwalifikowani do diagnostyki pogłębionej po kilku tygodniach od pierwszego podejrzenia. Kiedy zaś materiał już zostanie pobrany, niejednokrotnie jest go zbyt mało bądź jest niediagnostyczny, co w efekcie oznacza brak możliwości postawienia rozpoznania oraz zbadania czynników predykcyjnych – dlatego w takim przypadku badanie należy koniecznie powtórzyć. Następnym etapem jest transport materiału między oddziałem, patomorfologią a laboratorium molekularnym. Zdarza się, że szpital nie posiada na miejscu laboratorium – wówczas wysyła materiał do jednostki zewnętrznej.

Rozproszenie i brak standaryzacji ścieżki pacjenta z rakiem płuca powodują kolejne opóźnienia. Jedni lekarze zlecają tylko pojedyncze testy (EGFR/ALK/ROS1/PD-L1), inni zaawansowane panele. Czasem badanie zleca się dopiero po konsylium, zamiast równolegle z potwierdzeniem histopatologicznym. Brakuje wdrożenia powszechnego skierowania warunkowego od lekarza onkologa zawierającego zlecenie nie tylko badania histopatologicznego, ale wykonania także niezbędnych badań molekularnych według określonych kryteriów. Część szpitali nie chce brać na siebie kosztów finansowania predykcyjnego badania immunohistochemicznego ekspresji białka PD-L1, gdyż rozliczane jest ono tylko w przypadku certyfikowanych jednostek. I decydujący aspekt: czas oczekiwania na wyniki badań. Podsumowując, średni czas diagnostyki pacjenta z rakiem płuca w Polsce mieści się w przedziale 3–6 miesięcy, a to zdecydowanie zbyt długo. Pacjenci przez to tracą szansę na skuteczne leczenie, ale co gorsze – niejednokrotnie nie dożywają jego rozpoczęcia.

Jakie znaczenie ma pełna diagnostyka molekularna dla wyboru skutecznej terapii i co się dzieje, gdy jej zabraknie?

Pełna diagnostyka molekularna w raku płuca to fundament decyzji terapeutycznej. Umożliwia precyzyjny dobór właściwej terapii zamiast leczenia „w ciemno” – często jedynej, która może znacząco wydłużyć życie chorego i poprawić jego jakość. Obligatoryjnym postępowaniem w przypadku niedrobnokomórkowego raka płuca przed rozpoczęciem leczenia powinno być wykonanie zaawansowanego panelu badań molekularnych metodą NGS oraz oznaczenie ekspresji białka PD-L1, w tym również wykonania tzw. biopsji płynnej (ctDNA), jeśli brakuje materiału bądź jest on niediagnostyczny. Pozwoli to na personalizację i optymalizację leczenia pacjentów już od pierwszej linii, co jest kluczowe, jeśli chodzi o skuteczność terapii oraz jest zgodne z aktualną wiedzą medyczną.

Gdy pełnej diagnostyki molekularnej zabraknie, pacjent otrzymuje leczenie nieskuteczne – konsekwencje tego są realne, mierzalne i często nieodwracalne. Podanie źle dobranego leczenia na samym początku paradoksalnie podwyższa koszty leczenia, generuje więcej hospitalizacji, jest droższe dla systemu oraz, co najistotniejsze, skraca czas przeżycia, gdyż chory wymaga kolejnych linii leczenia.

Czy w Polsce potrzebujemy sieci referencyjnych laboratoriów i jednolitych standardów badań sekwencjonowania nowej generacji?

Polska zdecydowanie potrzebuje zarówno sieci certyfikowanych laboratoriów, jak i jednolitych standardów dla badań NGS. To jeden z kluczowych brakujących elementów, który dziś powoduje opóźnienia, nierówności w dostępie i duże różnice jakości wyników między ośrodkami. Laboratoria referencyjne mogłyby działać jak „krajowe centra kompetencji” (m.in. regularne walidacje, certyfikacje, jednolite panele, cyfrowa wymiana danych, centralne raportowanie wyników itd.), co dawałoby gwarancję jakości i powtarzalności wyników. Jednolite standardy NGS są niezbędne, ponieważ pacjenci nie są diagnozowani na równych warunkach pomimo identycznego wskazania klinicznego.
Stworzenie takiej referencyjnej sieci w Polsce dałoby: krótszy czas od rozpoznania do leczenia (kluczowy w raku płuca) / równość w dostępie do diagnostyki, niezależnie od miejsca zamieszkania / gwarancję jakości i powtarzalności wyników / szybsze wdrażanie nowych terapii i badań klinicznych / niższe koszty dla NFZ i mniej „pustych” terapii podawanych bez diagnostyki molekularnej.

W takim razie jak zwiększyć świadomość pacjentów oraz lekarzy, że bez badań molekularnych nie ma dziś nowoczesnego leczenia raka płuca?

Zwiększenie świadomości wśród pacjentów oraz lekarzy to jedno z najważniejszych zadań w polskiej onkologii – dziś bez badań molekularnych nie da się prowadzić nowoczesnego, skutecznego leczenia raka płuca. Niemały wpływ na to, co „przebija się” do chorych, mają także organizacje pacjentów. Wsparcie mogą wzmocnić m.in. poprzez webinary i spotkania on-line z onkologami, przewodnik „Jak poruszać się w diagnostyce molekularnej?”, stworzenie dla pacjentów listy kontrolnych pytań do lekarza (checklisty), kampanie w mediach społecznościowych. Aby zwiększyć tę świadomość, potrzebujemy jednoczesnego działania trzech grup: pacjentów – którzy wiedzą, jakich badań powinni oczekiwać (promowanie postaw pacjenta aktywnego), lekarzy – którzy mają jasne standardy, szkolenia i ścieżki diagnostyczne, systemu – który komunikatem i organizacją wymusza nowoczesną praktykę.

To nie jest kwestia przekonań, tylko faktów: współczesna onkologia zaczyna się od diagnostyki molekularnej. Bez niej leczenie jest mniej skuteczne, bardziej toksyczne i droższe.

Artykuł Kompleksowa diagnostyka molekularna raka płuca pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Startuje XIX Konferencja Polskiej Grupy Raka Płuca

Konferencje Polskiej Grupy Raka Płuca od lat stanowią najważniejszą w kraju platformę wymiany wiedzy i doświadczeń w obszarze diagnostyki oraz leczenia raka płuca. Nasza społeczność po raz kolejny spotyka się – na XIX już konferencji – aby wspólnie wyznaczać kierunki rozwoju tej dziedziny, która pozostaje jednym z największych wyzwań współczesnej onkologii.

Rak płuca wciąż jest w Polsce nowotworem o najwyższej śmiertelności. Jednocześnie w ostatnich latach jesteśmy świadkami ogromnego postępu: coraz szerszego dostępu do nowoczesnej diagnostyki molekularnej, dynamicznego rozwoju terapii personalizowanych, a także nowych modeli organizacji opieki. To postęp realny, przekładający się na długość i jakość życia pacjentów. Nadal jednak pozostaje wiele obszarów wymagających wzmocnienia – od poprawy wykrywalności w stadiach wczesnych, przez pełną implementację kompleksowej diagnostyki, po większą elastyczność systemu refundacyjnego i sprawniejsze ścieżki terapeutyczne.

XIX Konferencję Polskiej Grupy Raka Płuca poświęcamy właśnie takim wyzwaniom, a także perspektywie interdyscyplinarnej, której znaczenie stale rośnie. Jako środowisko chcemy mówić jednym głosem – opartym na dowodach naukowych i doświadczeniu klinicznym. Polska Grupa Raka Płuca od blisko dwóch dekad pracuje nad tym, aby każdy pacjent miał dostęp do terapii szytych na miarę biologii jego choroby. Jesteśmy przekonani, że również tegoroczna konferencja będzie ważnym krokiem naprzód: inspiracją do dalszych badań, impulsem do zmian systemowych i miejscem rodzenia się nowych inicjatyw, które przełożą się na praktykę kliniczną.

Prof. dr hab. n. med. Rodryg Ramlau
Prezes Polskiej Grupy Raka Płuca
Dyrektor Instytutu Onkologii Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu

Prof. dr hab. n. med. Dariusz M. Kowalski
Sekretarz generalny Polskiej Grupy Raka Płuca
Kierownik Oddziału Zachowawczego Kliniki Nowotworów Płuca i Klatki Piersiowej Narodowego Instytutu Onkologii – Państwowego Instytutu Badawczego w Warszawie

Artykuł Od diagnostyki molekularnej po nowe modele opieki pochodzi z serwisu Świat Lekarza.