Neurologia w Polsce przyśpiesza – rośnie dostęp do nowoczesnych terapii i znaczenie tej dziedziny w systemie ochrony zdrowia. Kolejnym krokiem musi być rozwój prewencji, zwłaszcza w obszarze chorób otępiennych. Opowiada o tym prof. dr hab. n. med. Konrad Rejdak, kierownik Katedry i Kliniki Neurologii Uniwersytetu Medycznego w Lublinie

NAGRODA ZAUFANIA ZŁOTY OTIS 2026 ZA ROZWIJANIE POLSKIEJ NEUROLOGII ORAZ TWORZENIE EUROPEJSKIEGO MODELU PREWENCJI OTĘPIENIA

Z grupą naukowców realizuje pan europejski projekt dotyczący prewencji otępienia. Na czym polega jego główna idea?

To projekt finansowany przez Komisję Europejską w ramach programu HORIZON Europe. Jego istotą jest opracowanie nowoczesnego modelu opieki nad osobami z zaburzeniami poznawczymi i zagrożonymi otępieniem. W ramach projektu pod nazwą COMFORTAGE uwzględniamy zarówno czynniki demograficzne, jak i kliniczne oraz analizujemy ryzyko progresji choroby u poszczególnych pacjentów. W naszym ośrodku w badaniu będzie brało udział ok. 100 osób, które jednocześnie staną się ważną grupą pośród innych pacjentów z krajów europejskich. Projekt realizowany jest równolegle w sześciu europejskich ośrodkach neurologicznych, co pozwala spojrzeć na problem znacznie szerzej – także przez pryzmat różnic środowiskowych i kulturowych. Obecnie znajdujemy się już w kluczowej fazie klinicznej.

W projekcie COMFORTAGE wykorzystujecie m.in. sztuczną inteligencję. Dlaczego jest ona tak istotna?

Skala i złożoność danych, które zbieramy, są na tyle duże, że wymagają zastosowania nowoczesnych metod analitycznych. Właśnie dlatego wykorzystujemy sztuczną inteligencję, która pozwala identyfikować wspólne wzorce i zależności w oparciu o anonimowe dane z różnych ośrodków. Równolegle – we współpracy z partnerami inżynieryjnymi z innych krajów – rozwijamy rozwiązania cyfrowe. Chodzi o stworzenie narzędzi, które umożliwią lepszy kontakt z pacjentem poprzez przekazywanie zaleceń dotyczących stylu życia i monitorowanie czynników ryzyka w czasie rzeczywistym.

Co wyróżnia wasz projekt na tle innych badań?

Przede wszystkim jego charakter prospektywny. Oznacza to, że obserwujemy pacjentów w czasie, a nie tylko analizujemy dane historyczne. Pozwala to uzyskać znacznie bardziej wiarygodne wyniki. Drugim elementem jest skala i międzynarodowy charakter projektu; uwzględniamy dane z różnych krajów, co pozwala lepiej zrozumieć wpływ czynników środowiskowych i kulturowych na rozwój chorób otępiennych. Trzeci ważny aspekt to połączenie medycyny z nowoczesnymi technologiami. Wcześniej wiele badań prowadzono w sposób bardziej konwencjonalny, przez co umykało wiele istotnych informacji, głównie ze względu na ograniczenia analityczne.

Jak na tym tle ocenia pan rozwój polskiej neurologii?

Trzeba przyznać, że neurologia wreszcie zaczęła być traktowana jako ważna dziedzina medycyny. Stała się jednym z priorytetów ochrony zdrowia, co widać zarówno w działaniach ministerstwa, jak i w rosnącym dostępie do nowoczesnych terapii dla pacjentów co było zapoczątkowane już kilka lat temu. To bardzo ważne, bo mówimy o dziedzinie, która dotyczy ogromnej liczby chorych, a potrzeby w tym zakresie będą w najbliższych latach tylko rosły.

Czy system jest przygotowany na ten wzrost?

Jeszcze nie w pełni. Musimy już teraz myśleć o zupełnie nowym podejściu do organizacji opieki, które pozwoli sprostać nadchodzącym wyzwaniom. Choroby neurologiczne, zwłaszcza otępienne, będą coraz większym obciążeniem dla systemu ochrony zdrowia, dlatego rozwój neurologii nie może ograniczać się wyłącznie do leczenia – musi obejmować także prewencję i wczesną identyfikację ryzyka.

Podczas tegorocznej gali wygłosi pan wykład dotyczący leczenia stwardnienia rozsianego. Jak zmienia się podejście do terapii tej choroby?

W neurologii obserwujemy ogromny postęp terapeutyczny, czego przykładem jest właśnie SM; pojawiają się nowe strategie leczenia, które pozwalają lepiej dostosować terapię do potrzeb konkretnego pacjenta. Jednocześnie prowadzimy badania nad zastosowaniem leków immunomodulujących w innych chorobach neurologicznych. Przykładem jest projekt finansowany przez Agencję Badań Medycznych dotyczący zastosowania kladrybiny w leczeniu miastenii. To bardzo nowatorskie podejście, pierwsze tego typu na świecie, oparte na wieloletnich doświadczeniach z wykorzystaniem tego leku w stwardnieniu rozsianym.

Czy Polska ma istotny wkład w rozwój tych terapii?

Zdecydowanie tak. Polska neurologia ma w tym obszarze ważne osiągnięcia. W ośrodku lubelskim powstały jedne z pierwszych doniesień dotyczących zastosowania kladrybiny w leczeniu stwardnienia rozsianego. Dziś lek ten jest istotnym elementem strategii terapeutycznych, a nasze doświadczenia stanowią ważny wkład w rozwój neurologii na świecie.

Jakie są najważniejsze kierunki rozwoju pana dziedziny w najbliższych latach?

Przede wszystkim integracja leczenia z prewencją. Z jednej strony rozwijamy nowoczesne terapie, lecz z drugiej strony musimy coraz bardziej koncentrować się na zapobieganiu chorobom. Dotyczy to szczególnie chorób cywilizacyjnych, takich jak choroba Alzheimera i inne typy otępienia. Dlatego rozwijamy nowe modele opieki, które pozwalają wcześniej identyfikować osoby zagrożone i wdrażać działania ograniczające ryzyko zachorowania. Ten kierunek będzie kluczowy dla neurologii w najbliższych latach – i może realnie zmienić sposób, w jaki myślimy o zdrowiu mózgu.

Artykuł Historia neurologii pisze się na nowo pochodzi z serwisu Świat Lekarza.

Zespół polskich naukowców pod kierownictwem prof. dr. hab. n. med. Konrada Rejdaka z Katedry i Kliniki Neurologii Uniwersytetu Medycznego w Lublinie kontynuuje udział w międzynarodowym projekcie COMFORTAGE, którego celem jest opracowanie nowoczesnego modelu opieki nad osobami z zaburzeniami poznawczymi oraz zagrożonymi otępieniem

Projekt, finansowany ze środków programu HORIZON Europe, skupia się na wczesnym wykrywaniu czynników ryzyka, monitorowaniu funkcji poznawczych oraz wdrażaniu spersonalizowanych zaleceń zdrowotnych, które mogą realnie wpłynąć na spowolnienie rozwoju otępienia – zarówno na poziomie indywidualnym, jak i populacyjnym.

Prewencja otępienia: projekt COMFORTAGE

Marta Koton-Czarnecka: Panie profesorze, projekt COMFORTAGE jest realizowany już od 2 lat. Na jakim etapie znajduje się obecnie, na początku 2026 roku?
Prof. Konrad Rejdak: Przede wszystkim z duma mogę powiedzieć ze urzędnicy Komisji Europejskiej bardzo pozytywnie ocenili dotychczasowy przebieg projektu i to otwiera do realizacji dalszych etapów. W 2026 roku projekt COMFORTAGE znajduje się w kluczowej fazie klinicznej. Po zakończeniu intensywnych prac przygotowawczych i administracyjnych, które były niezbędne do uruchomienia badania obserwacyjnego, skupiamy się dziś na bezpośredniej pracy z pacjentami. W ośrodku lubelskim w fazie klinicznej uczestniczy obecnie około 40 pacjentów, a rekrutacja będzie sukcesywnie rozszerzana do 100 osób. To moment bardzo ważny, ponieważ zaczynamy widzieć, jak założenia teoretyczne i modele opracowywane w projekcie funkcjonują w realnej praktyce klinicznej.

MKCz: Czym na tle innych inicjatyw badawczych wyróżnia się COMFORTAGE?
Prof. Konrad Rejdak: Jest to projekt absolutnie wyjątkowy w skali kraju; mówimy o pierwszym tak dużym, systemowym projekcie, którego celem nie jest wyłącznie opis chorób otępiennych, ale próba realnej modyfikacji ich przebiegu poprzez wczesną identyfikację ryzyka i spersonalizowane działania prewencyjne.

Od stycznia 2026 roku do konsorcjum dołączył także Uniwersytecki Szpital Kliniczny nr 4 w Lublinie, co znacząco wzmacnia potencjał naukowy i kliniczny projektu i umożliwia jeszcze ściślejsze powiązanie badań naukowych z codzienną praktyką szpitalną.

Otępienie jako jedno z największych wyzwań zdrowotnych

MKCz: Dlaczego temat otępienia i jego prewencji jest dziś tak istotny?
Prof. Konrad Rejdak: Z punktu widzenia demograficznego stoimy przed ogromnym wyzwaniem. Starzenie się populacji jest faktem, a prognozy jednoznacznie wskazują na gwałtowny wzrost liczby osób z zaburzeniami poznawczymi i chorobami otępiennymi w najbliższych dekadach. Już dziś stanowią one poważne obciążenie dla systemu opieki zdrowotnej, a w przyszłości to obciążenie będzie tylko narastać. Warto podkreślać, że otępienie to nie tylko problem medyczny – to także wyzwanie społeczne, ekonomiczne i organizacyjne. Dlatego tak ważne jest przesunięcie akcentu z leczenia zaawansowanych stadiów choroby na wczesną prewencję i działania systemowe, które mogą spowolnić jej rozwój lub opóźnić wystąpienie objawów.

MKCz: Na czym konkretnie polega udział pacjentów w projekcie?
Prof. Konrad Rejdak: COMFORTAGE to badanie obserwacyjne. Uczestnicy są objęci długoterminową obserwacją, regularnymi ocenami funkcji poznawczych oraz bezpłatnymi konsultacjami specjalistycznymi. Na podstawie ich indywidualnego profilu zdrowotnego, stylu życia i czynników ryzyka przygotowujemy spersonalizowane rekomendacje – można powiedzieć, swoistą „receptę na zdrowe funkcjonowanie poznawcze”.

Kluczowe jest to, że projekt nie narzuca pacjentom interwencji, lecz daje im wiedzę i narzędzia, które mogą świadomie wykorzystać. To podejście partnerskie i angażujące, co mamy nadzieję, przełoży się na lepsze efekty długoterminowe.

MKCz: Jakie znaczenie mogą mieć wyniki COMFORTAGE dla polskiego systemu ochrony zdrowia?
Prof. Konrad Rejdak: Naszym celem jest stworzenie modelu opieki nad osobami zagrożonymi otępieniem, który w przyszłości mógłby zostać wdrożony systemowo – w realiach polskiej ochrony zdrowia. Jeśli uda się wykazać, że takie podejście spowalnia rozwój zaburzeń poznawczych, może to mieć ogromne znaczenie zarówno dla pacjentów i ich rodzin, jak i dla całego systemu. To inwestycja w przyszłość – w czasach, gdy liczba pacjentów z chorobami otępiennymi będzie rosła, a zasoby systemu pozostaną ograniczone.

Na podstawie uzyskanych danych demograficznych i klinicznych możliwe będzie zaprogramowanie specjalnego urządzenia elektronicznego dla bezpośredniej komunikacji miedzy personelem medycznym i pacjentem. Dodatkowo anonimowe dane będą analizowane narzędziami sztucznej inteligencji z udziałem partnerów technologicznych z kilku krajów EU co pozwoli na stworzenie algorytmów postepowania oraz monitorowania i rehabilitacji zaburzeń poznawczych u pacjentów w przyszłości.

Więcej o projekcie COMFORTAGE

MKCz: Gdzie będzie można dowiedzieć się więcej o projekcie?
Prof. Konrad Rejdak: Aktualne informacje, doświadczenia z realizacji części klinicznej oraz dalsze plany projektu COMFORTAGE zaprezentujemy podczas konferencji prasowej w trakcie Neuroforum 2026 (więcej informacji tutaj). To doskonała okazja do rozmowy o przyszłości neurologii i systemowych rozwiązaniach w obszarze chorób otępiennych.

Artykuł Polscy naukowcy współtworzą innowacyjny europejski model prewencji otępienia pochodzi z serwisu Świat Lekarza.